Sakikî eşkerayîya xo de wina va: "Tirkîya senî jenosîdê Bosna û Fîlîstînî nas kena, ganî bi eynî hawa nêzdîyê dejê şarê Kurdî zî biba. Vîzêr mi yew teklîfê qanûnî amade kerd û da parlamento. Ganî no parlamento qetlîamê vera birayanê ma sey jenosîd bivîno."

Sakikî bale ante muhîmîya ciwîyayîşê hemparî ser û wina dewam kerd: "Eke qerar o bo ke ma pîya biciwîyê û pîya yew heq û huquq awan bikerê, ganî dejê Kurdan bibo dejê nê parlamentoyî zî."

Reyna parlameneteran derheqê şerê mabênê Amerîka-Îsraîl û Îranî, averşîyayîşanê Rojhelatê Mîyanênî de fîkrê xo pare kerdî.

Badê erjnayîşê rojevî semedê Amîrîya Îdareyî ya Meclîsî sindoqe ameye ronayene. George Aslan, Oznur Bartin, Gulderen Varli, Huseyin Olan û Omer Faruk Hulaku bîyî namzed. Netîce vîjnayîşê ke parlamenteran rayî şuxulnayî, Omer Faruk Hulaku sey Amîrê Îdareyê Meclîsî yê DEM Partî yo newe ame weçînitene.

Ame zanayîş ke sebebê destbenkerdişê Sebahat Tuncel no yo ke destûr nêdayo polîsî posterê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî amebî akerdene, bîyarê war. Ame zanayîş ke Sebahat Tuncel şawîyaya kontrolê weşîye û dima ra zî do seba îfadeyan berê Mudirîyetê Polîsan ê cadeyê Watanî

Îddîaya 15 mîlyar lîrayî

Tehqîqato ke merkezê ci Bursa yo û 5 bajaran de eynî wext de dest pêkerdo; tede sûckerdişê sey 'seba sûckerdene awankerdişê rêxistine, rişwet, pakkerdişê ameyeyanê mal û mulkî û xirabkerdişê îmarî' estbî.

Dosyayê Serekê Şaredarîya Nîluferî yê verênî Turgay Erdemî û dosyayê Bozbeyî ameyî yewkerdİŞ; û bi nê hawayî pêro pîya hûmara şikdaran zî vejîyaye 62yî.

Serekê Şaredarîye Mustafa Bozbey, çarçeweyê tehqîqato ke Serekdozgerîya Komare ya Bursa rayberîya ci kena de, hetê ekîbanê Mudurîya Şubeya Organîzeye ya Mudurîya Emnîyetî ya Bursa ra ame dest bendkerdiş.

Hetkara Serekê Pêroyî yê CHPyî û Wekîla Bursa Nurhayate Altaca Kayişogluye eşkera kerd ke keyeyê Bozbeyî de cigêrayîş ameyo kerdene. Eynî wext de ame musayîş ke tayê merdimê Bozbeyî zî ameyê girewtiş û dest nîyayo telefonanê înan ser.

Derheqê 59 kesan de qerarê destbendkerdişî

Eşkerayîya ke Serekdozgerîya Komare ya Bursa ra derheqê babete de ameye dayene wina ya:

Kesê ke qerarê destbendkerdişî de nameyê înan estê û ameyê tepiştene nê yê:
Mustafa Bozbey, Seden Bozbey, Sîde Bozbey Gurer, Muhkîm Demîrtaş, Ramîz Bozbey, Ertan Bozbey, Îldam Aydin Bozbey, Semîh Atli, Aytunç Esendemîrcî, Zuleyha Esendemîrcî, Mehmet Alî Doner, Elîf Doner, Fuat Bakgor, Yusuf Bakgor, Ferhat Bakgor, Faruk Bakgor, Orhan Çelebî, Mehmet Necatî Çelebî, Muzaffer Rizvanoglu, Îhsan Rizvanoglu, Zafer Rizvanoglu, Yusuf Berat Rizvanoglu, Batuhan Abay, Cansu Pinar Hayirlioglu, Bahrî Atalay, Dogan Gunduz, Berat Goral, Tolga Şen, Umît Îrven, Mehmet Zîya Arslan, Şener Arslan, Zafer Arslan, Nevzat Gulenelî, Nacî Kale, Serkan Bayram, Huseyîn Gur, Yilmaz Adiguzel, Sirri Aydin, Necatî Eren, Orhan Tosun, Fahrettîn Çakir, Yalçin Işikyildiz, Serdar Gunişik, Kubra Ablay, Bahadir Ablay, Metîn Yaşar Çelîk, Ersel Çakir, Şevket Îlhan, Sertaç Karaalp, Selda Nartop, Alper Bîçer, Tarik Tarim, Murat Hasan, Sertaç Aşk, Fatîh Salman.

Hemserekê DBP’yî yê Amedî Ahmet Doganî vat: “Rojhelatê Mîyanênî de rewşa şerî est a. Paradîgmaya Birêz Ocalanî seba ke vernîya nê şerî bêro girewtene cayêko muhîm gêna. Rojava de rewşa ke vejîyaye, aye ra pey hêrişê paradîgmaya Birêz Ocalanî ser o ameyî. Nika Rojhelat de her kes paradîgmaya Birêz Ocalanî sey rayîrê xelisîyayîşî vîneno. Na Newroze do biba Newroza azadîya Birêz Ocalanî.”

Eşkerayîya Komîteya Newroze de ame wina vatene: “Şarê Rojhelatê Mîyanênî û kurdî, bi seserran o vera sîyasetê înkar û çinkerdişî yê. Hêrişê tewr dergî Rojava de qewimîyayê. Şarê Rojava destkewtişê xo girewtê û bi qerardarîyêka girde ê pawitî.

Tirkîya de zî prosesêko tarîxî dewam keno. Prosesê Aştî û Komelê Demokratîkî ke Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan 27ê sibata 2025î de da destpêkerdene, ewro mesafeyêka muhîme kerd. Seba ma o krîtîk o yo ke xeta têkoşînî ke na berpirsîyarîya tarîxî ke Birêz Ocalanî girewta xo milî asanêr bikerê, xurt bikerê. Sermuzakerekerdoxê prosesê vurîyayîşê demokratîkî Birêz Ocalanî şertanê ci rindkerdiş, hem ma rê hem şaran rê waştişêko ke bê ney nêbeno.

21ê adare de Amed de ma bi beşdarîya mîlyonan Newroze pîroz kenê. Eynî wext de ma bawer ê ke na Newroze do biba wesarê hempar ê şarê kurdî. Çar parçeyanê Kurdîstanî de bi ruhê yewbîyayîşê neteweyî Newroze do bêra pîrozkerdene.”

Komîteye peynîye de vat: “Ma veng danê cinî û ciwan û heme şaran ke tewr vernî de govenda azadîye gird bikerê. Bi ruhê netewê demokratîk û yewbîyayîşî ma veng danê ke cuya azade ya şarê kurdî girs bikerê. Ma heme şarê xo ke seypêyî û azadîye paweno, silaynenê Meydanê Newroza Amedî.”

Ame vatiş ke Buldan û Sancar do derheqê averşîyayîşanê ke rojdem de yê de, bi Demîrtaşî reyde fîkr û vînayîşanê xo pare bikerê.

Pawîyêno ke dima zîyaretî, endamê heyetî eşkerayîyêk bidê.

Pogram Sehneyê Yilmaz Guney ê qezaya Çankaya ya Anqara de ame kerdene. Zafêrê 150 sazgehê çapemenî û rojnamegeran programê taqîb kerd. Salona programî de bi Kurdkî, Tirkî û Îngîlîzkî pankarto ke ser de, “Serrgêra yewin a vengdayîşê Aştî û Komelê Demokratîkî” nuseno, ame aliqnayene. Mesajo ke bi Kurdkî, Tirkî, Erebkî û Îngîlîzkî ame parekerdeen, Tirkîya ci hetê Endama Heyetê Îmralîyî Pervîn Buldan ra ame wendene, kurmancîya ci zî hetê Sekreteryayê Îmralîyî Veysî Aktaşî ra ame wendene.

Mesajê Abdullah Ocalanî wina bi: “Vengdayîşê ma yê 27ê sibata 2025î beyanê ney o ke cayo ke sîyaseta demokratîke bêro kerdene, çek do bibo bêmana û îlanê ney o ke weçînitiş bi hewayêko eşkera hetê sîyasetî ra ameyo kerdene, yewîya prensîban a. Ma dewrê îsyanî yo negatîf bi îrade û pratîkêko yewhetî vîyarna. Proseso ke ma xo ra pey verda îspat kerd ke ma eşkenê sîyasetê teda û cîyakerdişî ra vîyarê sîyaseto demokratîk û vîyartişê entegrasyonî de hêzê ma yo muzakereyî est o. Vengdayîşê ma, konferans û kongreyî seba nê amancî bîyê. Qeraranê fesihkerdişê rêxistine û temamkerdişê stratejîyê têkoşînê çekdarî tena fermî û fiîlî nê, hetê zîhnî ra zî pakkerdişê teda û weçînitişê sîyasetî eşkera kerd. No eynî wextî de komare reyde îlanê pêameyîşê zîhnî zî bi.

Sirri Sureyya Onder

Serra vîyarte de mi îradeyê Birêz Erdoganî, vengdayîşê Birêz Bahçelîyî, destekdayîşê Birêz Ozelî û heme ferd û sazgehê sîyasî, komelkî û sîvîlanê ke destek da prosesî bi qîymet vînena. Û bi taybetî embazê ma Sirri Sureyya bi hurmet û hesretêko girdî reyde yad kena.

‘Dîyalektîkê tirk û kurdan’

Bê kurdan tirk, bê tirkan kurdî nêbenê. No dîyalektîkê têkilîyan xoserîyêka xo ya tarîxî est a. Metnê bingehin ê prosesê awankerdişê komare yewîya tirk û kurdan îfade kerdêne. Vengdayîşê ma yê 27ê sibate cehdêkê seba gandarkerdişê nê ruhê yewîye û waştişê Komara Demokratîke yo. Ma waşt ke mekanîzmaya ke gonî û şerî ra qewet gêna bişiknê. Herinda ke tarîxîbîyayîşê, ciddîyetê û rîskê meseleyî bêrê vînayene, goreyê menfaetanê sîyasî yê kilmdemî hereketkerdiş ma hemînan zeîf keno. Cehdê ke înkar û îsyanî domdare bikerê cehdê seba ke bêqanûnîya tewr girde bikero qanûn o. Ma astengîyê ke vernîya waûbirayîya ke di sey serrî yo wazenê bêra vurnayene vindertê, hewanê û lazimtîya huqûqê waûbirayîye bîyarê ca. Ma wazenê munaqeşa bikerê ke senî bibê yew û senî pîya bicîwîyê.

‘Ganî ma vîyarê daraxê pozîtîf’

Nika ganî ma daraxê negatîfî ra vîyarê daraxê awankerdişê pozîtîfî. Seba dewrêko newe yê sîyasetî, stratejîyê ci rê ber abeno. Ma dewrê sîyasetî ke teda ser o padê û bingeyê komelê demokratîkî û huqûqî ser o kenê amanc û ma heme veng danê heme hetan ke na het de îmkanan awan bikerê û berpirsîyarîye bigîrê.

‘Muhîm o ke dewlete vurîyayîşê demokratîkî de hîsdar ba’

Komelê demokratîk, pêameyîşêko demokratîk û entegrasyon, awanîya dinya zîhnîyetê dewrê pozîtîfî yê. Daraxo pozîtîf rêbazanê têkoşînê ke teda û zorî ser o yê, red keno. Awankerdişê pozîtîfî de hedef girewtişê tu sazgehêk nîyo, hedef o yo ke her ferdê komelî bireso berpirsîyarîyêk ke bieşko awankerdişê komelkî de ca bigîro. Amanc awankerdişî komelî reyde û mîyanê komelî de kerdiş o. Beşê bindestî, grûbê etnîkî, grûbê dînî û kulturî bi têkoşînêko demokratîk o rêxistinkerde eşkenê wayîrê awankerdişanê xo vejîyê. Nê prosesî de muhîm o ke dewlete hemverê vurîyayîşê demokratîkî hîsdar ba.

Entegrasyona demokratîke qasê destpêkê komare muhîm o. Qasê ci bi mana, ameyox û hêzî reyde estbîyayîş û zengînîye xo de hewîneno. Bingehê ci de modelê komelê demokratîkî est o. Alternatîfê rêbazanê cîyakerdişî yan zî asîmîlasyonî yê tersê ci ya. Vîyartişê entegrasyono demokratîkî de qanûnê aştî lazim kenê. Çareserkerdişê komelê demokratîkî mîmarîyêk û huqûqêk ke hetanê sîyasî, komelkî, ekonomîk û kulturî de averşîyayîşêk vîneno.

Ewro sebebê zaf problem û krîzan çinbîyayîşê huqûqêko demokratîk o. Ma çareserkerdişê huqûqî ke çarçeweya sîyasetê demokratîkî xo rê esas genê. Hewcedarîya ma ya nêzdîbîyayîşêk est o ke komelê demokratîkî rê ca akero, demokrasî rê ca akero û garantîyê huqûqî yê qewetinî virazê.

‘Ma hemwelatîya azade esas gênê’

Têkilîya hemwelatî ganî aîdîyetê milletî ser o nê girêdayîbîyayîşê dewlete ser o bêra viraştene. Ma hemwelatîyêka azade ke dîn, milîyet û fikîranê xo de azadbîyayîşî esas gêna bingeh genê. Senî ke dîn û ziwan nêşenê bêrê mecbûrkerdene, milîyet zî ganî nêro mecbûrkerdene. Têkilîya hemwelatîya destûrî ke sinorê demokratîkan û yewîtîya dewlete esas gêna, heqê îfadekerdişê azadane yê estbîyayîşê dînî, îdeolojîk, nasnametî û milîyetî û heqê rêxistinkerdişê xo de hewînena.

Ewro tu sîstemêko fikirî bê ke demokrasîye esas bigîro nêşeno lingan ser o bimano. Kewtiş û vejîyayîşî, tansîyon û krîzî demkî yê, demokrasî domdar o. Vengdayîşê ma tena Tirkîya de nê Rojhelatê Mîyanênî de zî seba ke problemê pîyacîwîyayîş û krîzê ke viraşto, amancê çareserkerdişî xo de hewîneno. Ma heqê estbîyayîş û îfadeyê azadane yê heme kesan pawenê ke zilmî reyde rî bi rî mendê.

‘Rolê cinîyan’

Cinîyê serê hêzanê komelkîyan de yê ke tu komel û dewletî bê ke ey bigîro mîyanê xo nêşeno xo bidomnê. Ewro tedaya mîyanê keyeyî de, kiştişê cinîyan, zextê pederşahî, heme projeksîyonê ewroyênê yê ke hêrişê tarîxî ke bi kolekerdişê cinîyan dest pêkerdibî. Nê semedî ra cinî parçeyo tewr azadîperwer û hêzê tehndayîşî yê entegrasyono demokratîkî yê.

‘Ziwanê serdemî û aqilo hempar’

Ziwanê serdemî nêşeno bibo ziwanêko ferman û otorîter. Ganî ma seba keso ke hemverê ma de yo, îmkanê xoîfadekerdişê, goşdarîkerdişê raştî û eynî wextî de zî îfadekerdişê raştîyanê xo bidê.

Caardişê nê heme babetan aqilêko hempar ê averşîyaye ke paştîya xo danê hurmetê hemverê yewbînan, wazeno.

Silam û hurmetanê xo reyde.”

Goreyê cigêrayîşî, raydayoxê ke vanê "Ez bêqerar a / Ez ray nêdana" bi se ra 29,6 rêza yewine de yê.

Dima bêqeraran, CHP bi %23,4 rêza diyîne de ca gêno.

ASALî anketa xo mabênê 13 û 21ê Sibata 2026î de, 26 bajaran de bi 2 hezar û 15 kesan reyde viraşte.

Anket de beşdaran ra ame perskerdiş, "Eke na yewşeme weçînayîşê pêroyî yê parlamenterîye bibo, şima do rayê xo bidê kamcîn partîye?"

Humara bêqeraran %29,6 a

Goreyê ankete, rayê ke partîyanê sîyasîyan girewtê wina yê:

• Bêqerar a/Ray nêdana: %29,6
• CHP: %23,4
• AK Partî: %22,5
• Partîya DEMî: %6,2
• MHP: %5,6
• Partîya ÎYÎ: %4

Goreyê ney, CHP keweno rêza yewine û AK Partî zî rêza diyîne de yo:

• CHP: %33,2
• AK Partî: %32
• Partîya DEMî: %8,8
• MHP: %8
• Partîya ÎYÎ: %5,7

Girasunî va: “Eke Demîrtaş teber de nîyo, qerarê ney Erdoganî reyde eleqedar o. Madem ke huqûq nêxebitîyeno, no qerarê sîyasî Erdoganî de qedîyeno. Îtîrazê Erdoganî seba vetîşê Demîrtaşî esto, çunke verê cû travmaya 7ê Hezîrane esta. Ya diyîne zî, hema bawer nîyo ke proses do senî şêro. Heta ke zelal nêko ke proses do xirab bibo yan ney, nêwazeno gam bierzo. Yewna zî, Erdogan nêwazeno ke seba Demîrtaşî çîyêko xusûsî bivejo.”

Girasunî da zanayîş ke Ocalan zî do îtîrazê namzedîya Demîrtaşî nêko û va, “Demîrtaş aktoro ke destê Ocalanî zî xurt keno yo.”

Çalakîya ke moderatorîya ci Varvatoxê Çapemenîye yê PWKyî Hanîfî Tûranî kerdêne, seba yadkerdişê şehîdanê Kurdîstanî bi rêzgirewtişî dest pêkerde.

Dima ke Hanîfî Tûranî derheqê armancê çalakîye de qiseykerdişêko kilm kerd, Hetkarê Serekê Pêroyî yê PWKyî Mehmet Can Azbayî, eşkerayîya ke PWKyî seba Roja Ziwanê Dayîke ya Mîyanneteweyî amade kerdbî wende û derheqê mana û muhîmîya ewroyî de yew semîner da.

Beşdaranê çalakîye zî derheqê babete de fîkr û vînayîşê xo ardî ziwan.

Metnê eşkerayîya PWKyî ya derheqê Roja Ziwanê Dayîke ya Mîyanneteweyî de wina yo:

Ma roja ziwanê dayîke de têkoşînê heqê perwerdeyê bi ziwanê dayikê yê Kurdkî û fermîbîyayîşê Kurdkî berz bikerê!

Roja 21ê Sibate pêroyê dinya de hetê UNESCOyî ra sey ‘’Roja Ziwanê Dayîke ya Mîyanneteweyî’’ ameya qebûlkerdiş.

Dinya de tu ziwan qasê ziwanê kurdî (kurmancî û zazakî/kirdkî) raştê zilm, neheqî û polîtîkaya asîmîlasyonî nêameyo.

Bakurê Kurdistanî û Tirkîya de, her çiqas pa heme astengîyan dersa weçînite ya kurdî esta zî, warê perwerdeyî û weşangerîya telewîzyonî detay gamê hewlî ameyê eştiş zî; Çi heyf ke hema zî bi resmî Qanûnê Bingehînî û yasayanê eleqedaran de, Parlamentoya Tirkîya de, ziwanê kurdî çîne yeno hesipnayîş. Hema zî ziwanê Kurdî ziwano resmî nîyo. Hema zî perwerdeyê bi ziwanê Kurdî nêameyo qebûlkerdiş.

Bi siyaseta Dewleta Tirkîya yê bi desan serran, milyonan kurdî Bakurê Kurdistanî û Tirkîya de nêeşkenê û nêzanê pê ziwanê dayîka xo qalî bikê. Na trajedî û travmayêka pîl a; ê ke bîyê sebebê ney, faîlê sûcê însanetî yê.

Ganî heme kurdê Bakurê Kurdistanî û Tirkîya warê qalîkerdiş, musayîşê kurdî de de mernameyanê taybeyan bîyarê ca.

Ganî keyeyê kurdan semedê gedeyanê xo dersa weçîniye ya kurdî weçînê.

Ganî ma qalîkerdiş, musayîş û qalîkerdişê ziwanê kurdî sey prensîbêko esasî cuyayîşê xo de bîyare ca.

Ganî, heme partîyê sîyasî, dezgehê sivîl, TV, radyo û rojnameyê kurdan; heme sîyasetmedar, roşinvîr û hunermendê kurdî Kurdî bikê ziwanê xo yê esasî yê sîyasetî, nuştişî, çalakîyê dezgeyanê xo û roşinvîrî û hunerî.

Ganî heme şaredarî, weqif, dezgeyê sivîlî û karsazî, dibistan û kursê taybetî yê ke perwerdeyîya kurdî danê akerê.

Roja Ziwanê Dayîke wa biba destpêkê destvistişê heqê perwerdeyîya bi ziwanê Kurdî û wa ziwanê Kurdkî bibo ziwanê resmî.

Roja 21ê Sibate û her roj, her Kurdêk ganî bi ziwanê dayîka xo qalî biko.

21ê Sibate wa bibo destpêkê musayîşê ziwanê Kurdî.

21ê Sibate Roja Ziwanê Dayîke Fîraz Bo

Ziwanê Ma Estbîyayîşê Ma Yo!

Ma Kurdî Bimuse!

Badê weçînayîşanê herêmîyan ê 2024î, ganî Partîya DEMî nê çalakîyê ke bernameyê xebatanê xo yê weçînayîşî de pêşkêş kerdbî, bîyardêne ca:

* Kreşê zafziwanîyî do seranserê roje xizmet bidê.

* Kreşê tutan ê zafziwanîyî, kurs û kitabxaneyî, kitabê hîkayeyan ê zafziwanîyî, kayê domanan û amadekerdişê ferhenganê teswîrîyan; projeyê kulturî yê zafziwanîyî.

* Şaredarîye do xebat, nuşte û eşkerayîyanê xo bi awayêko zafziwanî bikero.

* Mudurîyetê Pawitiş û Averberdişê Ziwanî do bêrê ronayîş; do xebate seba pawitiş û averberdişê ziwananê Kurdkî (Zazakî-Kurmancî) Suryankî, Ermenkî, Erebî û ziwananê herêmîyan ê cîya-cîyayan bêro kerdene.

* Namekerdişê bajar, mehle, dewe, kuçe û rayîran bi ziwananê zafan do dewam bikero. Tabela û panoyê reklamî do zafziwanî bibê.

* Viraştişê cayanê kulturîyan ê sey Keyeyê Dengbêjan do dewam bikero.

Goreyê raporo ke Ajansê Mezopotamya (MA) amade kerd, 62 şaredarîyanê ke nika destê Partîya DEMî de yê, xebatê serê ziwanê Kurdkî hîna zaf çarçeweyê çalakîyanê hayîdarî de sînorkerde mendê.

Keyepelê 46 şaredarîyan tena Tirkî yê

Herçiqas ke wextêko derg weçînayîşan ser ra vîyarto zî, keyepelê 46 şaredarîyan tena bi ziwanê Tirkî xizmet pêşkêş kenê.

Xeylêk bajar û qezayanê sey Agirî, Gîyadîn, Bazîd, Amed, Pîran, Erxenî, Hêni, Sûr, Rezan, Karaz, Farqîn, Licê, Mêrdîn, Nisebîn, Dêrik, Artuklu, Şemrex, Mûş, Milazgir, Gimgim, Kop, Sêrt, Misirc, Cizîr, Wan, Erdîş, Westan, Payîzava, Elbak, Ebex, Şax û Qelqelîye de keyepelê şaredarîyan yewziwanî (Tirkî) yê.

Goreyê raporê MAyî, tena keyepelê 9 şaredarîyan bi awayêko zafziwanî xizmet danê. Zazakî zî tena keyepelê Şaredarîya Amedî ya Girdî de esta û ê binan de Zazakî qet çîn ya. Keyepelê Şaredarîya Amedî de Zazakî serra 2015 de îlawe bîya.

Tena 4 kreşê Kurdkî ameyî akerdene

Sozanê tewr pîlan ê Partîya DEMî akerdişê kreşanê zafziwanîyan bi la nê warî de zî xebatî zeîf mendî. Tena Şaredarîya Pîle ya Amedî û Şaredarîya Peyasî de pêro pîya 4 kreşê zafziwanîyî akerdê.

Derheqê merkezanê kulturîyan de zî teberê Amedî de, tu "Keyeyê Dengbêjan" o newe nêameyo akerdene.

Netîceyî nîşan danê ke xebatê şaredarîyanê Partîya DEMî yê derheqê ziwanê dayîke û ziwanê Kurdkî de sewîyeya sozanê weçînayîşî de nîyê û gamê verçimî û dayîmkîyî sînorkerde yê.

Yeno vatene ke zafanîya şaredarîyan de, xebata bi zafziwanîye nêbîya sazgehî û karê ke ameyê kerdene hîna zaf sewîyeya sembolîk û hişyarkerdişî de mendê.

Pêşnîyaz cêr de yo

SEREKÎYA MECLÎSÊ PÎLÎ YÊ ŞARÊ TIRKÎYA RÊ

Seba ke rîskê vîndîbîyayîşî yo ke Kirmanckî (Zazakî / Dimilkî / Kirdkî) rî bi rî yê ci menda ke Atlasê Ziwananê Binê Xeterî yo ke hetê UNESCO'yî ra weşanîyayo de kategorîya “bêasayîş (vulnerable)” û "binê xeterê vîndîbîyayîşî" de ca gêno, bi heme pîvananê xo bêro cigêrayîş; seba pawitiş, averberdiş, warê gelemperî de hîrakerdişê xebitnayîşî û mîyanê neslan de vîyarnayîşê ziwanî tedbîrê qanûnî, îdarî û sazîyî yê hewceyî bêrê tesbîtkerdiş, ma goreyê madeyê 98. yê Qanûnê Esasîyî û madeyanê 104. û 105. yê Rêziknameyê Zereyî yê TBMM abîyayîşê yew Cigêrayîşê Meclîsî arz û teklîf kenê.

Salîhe AYDENÎZ - Wekîla Mêrdînî

Ayten KORDU -Wekîla Dêrsimî

Adalet KAYA - Wekîla Amedî

Cengîz ÇÎÇEK - Wekîlê Stenbolî

Omer Faruk HULAKU -Wekîlê Çewlîgî

SEMED

Kirmanckî (Zazakî) ke cografyaya Anatolîa û Mezopotamyayî de ziwananê tewr qedîman ra yew a, hetê mîlyonan hemwelatîyanê ma ra yena qiseykerdiş û dewlemendîyanê kulturîyan yê muhîman ra yew a. Labelê netîceyê texrîbatê ke modernbîyayîş, şaristanbîyayîş û qedexeyê ke bi serran dewam kerdê ra, Kirmanckî ewro yew proseso vîndîbîyayîşî yo ke telafîyê ci zehmet o, rî bi rî menda.

Rêxistina Perwerde, Zanist û Kulturî ya Neteweyanê Yewbîyayeyan (UNESCO), Atlasê Ziwananê Binê Xeterî yo ke weşanayo de, Kirmanckî kategorîya “vulnerable” (xase/bêasayîş) de sinif kerda û rapor kerdo ke eke lezabez tedbîr nêro girewtiş ziwan do vîndî bibo. Demê ke serê nê hişyarê UNESCO'yî ra vîyarto de, heyfo ke vîndîbîyayîşê ziwanî hîna zêde bi lez bîyo. Goreyê datayanê ziwanşinasan û cigêrayoxanê warî, Kirmanckî êdî vasfê xo yê “ziwanê têkilîya mîyanê keyeyî” zî vîndî kerdene rê nêzdî ya. Vîyarnayîşo tebîî yo ke dadî-pîyan ra ver bi domanan (intergenerational transmission) yeno kerdene ameyo noqtaya vinderdişî, ziwan tenya mîyanê neslê pîlan de qisey beno.

Seba averşîyayîşê Kirmanckî heta nika xebatê cîya-cîyayî ameyê kerdene. Gruba Vateyî, kovara ke 1997 ra nata weşanîyena û qiseybenda “Ferhengê Tirkî-Kırmanckî (Zazakî) / Kırmanckî (Zazakî)-Tirkî” vetişê. Pê kursanê Kurdî-Derî (ke bi OHALî ameyo padayîş) û şaredarîyan, averşîyayîşê Kirmanckî rê hetkarî ameya kerdene, dibistananê resmîyan de destpêkerdişê dersanê weçînîteyan ra ver mamosteyê ziwanî ameyê perwerdekerdiş. 15ê Gulane û 21ê Sibate zey rojanê Roşanê Ziwanî de, çarçewaya aktîvîteyan de rayîrşîyayîşê girseyîyî û panelî ameyê viraştiş. Şaredarîyanê ke tradîsyonê DBP/DEM Partî ra yenê, seba ke ziwan warê gelemperî de asaye bibo kursî, cigêrayîşî, weşanî û xebatê kulturîyî rayberî kerdê.

Çarçewaya xebatanê Zarokistanî (Kreşê Ziwanê Dayîke) de binê şaredarîyan de Amed de (sere de şaredarîyê qezayanê Peyas û Rêzanî) dezgehê perwerdeyî yê verê dinistanî ke ziwanê înan ê perwerdeyî Zazakî û Kurmanckî yê, ameyê abîyayîş. Hetê vîyarnayîşê nê ziwanê binê xeterî yo seba neslê neweyî ra, no gam zaf muhîm ameyo dîyayîş. Warê kultur û hunerî de Tîyatroyê Bajarî yê Amedî bi hawayêko rêkûpêk kayê Kirmanckî sahne kerdê, koroyê domanan ê Kirmanckî ameyê ronayîş û bi deman (sewîyeyê kursî 1-2) dersî dîyayê. Kitabê dersî yê zey “Musnayoxê Zazakî” ameyê amadekerdiş û seba kursîyeran bîyê çime.

Warê çapemenî û weşangerîyî de pê rojnameyanê Azadiya Welat û Xwebûnî û qismê Kirmanckî yê Ajansa Welatî xebereyê Kirmanckî ameyê viraştiş. Rojnameyê Newepelî zey rojnameyo verên o ke temamê ci bi Kirmanckî (Zazakî) weşanîyayo, kewto tarîx. Kovara Şewçîla zey kovara edebîyat û hunerî ya Kirmanckî heyatê xo yê weşanî dewam kerdo. Weşanxaneyê ke merkezê înan Amed û Stenbol o (Weşanxaneyê Roşna, Weşanxaneyê Vateyî, Avesta, Peywend û êb.) bi seyan kitabê Kirmanckî weşanayê, klasîkê dinya (Şehzadeyo Qijkek, Çewlîgê Heywanan û êb.) zî açarîyayê Kirmanckî. Hetê Kurdî-DER û dima ra MED-DER'î ra kursê bi sertîfîka ameyê viraştiş û bi hezaran pîlan rê wendiş û nuştiş ameyo musnayîş. Tewr peynî de seba ke Kirmanckî aver şoro û vîndî nêbo, Meclîsê Kirmanckî ameyo îlan kerdiş. Çarçewaya tarîxê fekkî û xebatanê arêdayîşî de hafizaya neslanê pîlan ameya qeydkerdiş; cigêrayîşê dewan ameyê kerdene û sanikî (estekî), tabîrî, duayî û çekuyê mehelîyî ameyê arêdayîş.

Serranê peyênan de binê Wezaretê Perwerdeyî yê Neteweyî (MEB) de zey dersa weçînîte wendîyayîşê ci, binê Unîversîteya Çewlîgî û Unîversîteya Munzurî de abîyayîşê beşanê Ziwan û Edebîyatê Zazakî û weşanê TRT Kurdî erênî (pozîtîf) bê zî, seba ciwîyayîşê ziwanî zaf kêmî manenê. Dêrsanê weçînîteyan de kêmasîya materyalan, qiymnêkerdişê tayînê maliman û zehmetîyê îdarî yê ke prosesê weçînayîşê dersan de yê, nêverdayo ke tesîro ke ameyo pawitiş virazîyo. Xebatê akademîkî yew lîteraturo muhîm biafernê zî, na afernayîş heyato rojane rê bi qaso ke hewce keno nêaseno. Xizmetanê gelemperî de cagirewtişê Kirmanckî (Zazakî) beno sebebê vîndîkerdişê prestîjî; neslê ciwanî bi fikrê ke heyatê aborî û sosyalî de qîymetê ci çin o, ziwanê xo yê dayîke ra dûrî kewenê. Ciwîyayîşê yew ziwanî tenya bi xebatanê akademîkan nê, bi qîymetê bazarî û statuyê sosyalî yê o ziwanî mumkun o.

Zey mîrasêko tarîxî û kulturî pawitişê Kirmanckî, tenya nê hemwelatîyanê ke nê ziwanî qisey kenê nê, eynî wext de mesuldarîya qanûnî û kulturî ya dewlete ya. Nê sebebî ra, pê datayanê rojaneyan tesbîtkerdişê nîsbetanê qiseykerdişî û vilabîyayîşê herêmî yê Kirmanckî, dîyarkerdişê na yewe ke çira îhtîyacîya mamosteyan nêamêya verpersbîyayîş, cigêrayîşê astenganê verê perwerdeyê ziwanê dayîke, ewnîyayîşê raştkerdişanê qanûnîyan yê hewceyan seba teşwîqê xebitnayîşê warê gelemperî, û pê îstîfadekerdişê zanayîşê însîyatîfanê sîvîlan û akademî amadekerdişê yew “Planê Çalakîye yê Lezabezî” ra, elzem o ke yew Komîsyonê Cigêrayîşî hetê Meclîsê Pîlî yê Şarê Tirkîya ra ronîyo.

Ensariogluyî, derheqê veradayîşê Selahattîn Demîrtaşî ke serra 2016î ra nat Zindanê Edîrne de tepişte yo, wina va:

“Verî, wextê prosesanê ke bi şer û mergî zêde bîy, huqûq zî binê tesîrê ê atmosferî de bi. Nika ez bawer kena ke derheqê Demîrtaşî de goreyê na rewşa newîye ra yew qerar do bêro girewtiş.”

Parlamenterê AK Partî îşaret kerd ke proses hetêko pozîtîf ser şono û wina dewam kerd:

“Dima ke îradeyê her di hetan eşkera bi, do gamê dihetî bêrê eştiş. Di meseleyî estê ke pêro Kurdî înan ser o hemfikir ê; tarîfê welatîbîyayîşî û perwerdeyê bi ziwanê dayîke. Tarîfê welatîbîyayîşî, tena welatîyêk nê, nasnameyêko neteweyî tarîf keno.”

Ensariogluyî, derheqê şîyayîşê heyetêkê Komîsyonî seba pêvînayîşê bi Abdullah Ocalanî de zî nê çîyî vatî:

“Ocalan bi xo wazeno û vano, wa komîsyon bêro û mi bivîno. Şîyayîşê Îmraliyî meseleyêka hesas a la eke Komîsyon şêro, do bi îradeyê xo şêro.”

Goreyê qeraranê Serekkomarîye; herinda Wezîrê Edaletî Yilmaz Tunçî de Serekdozgerê Komare yê Stenbolî Akın Gurlek, û herinda Wezîrê Karanê Zereyî Alî Yerlîkaya de zî Walîyê Erziromî Mustafa Çiftçi ame wezîfedarkerdiş.

Eşkerayîya derheqê qerarî de ame vatene ke tayînkerdişî goreyê maddeyanê 104 û 106. ê Qanûnê Bingeyênî yê Komara Tirkîya ameyê kerdene.

Merkezê Pêroyî ra eşkerayîya resmîye

Serekîya Teşkîlatî ya AK Partî, wezîferagirewtiş û tayînkerdişê neweyî hesabê xo yê medyayê sosyale ser o wina eşkera kerdî:

"Serkan Kahraman Serekîya Qezaya Peyasî (Kayapınar) rê ameyo tayînkerdene. Ma seba xebatanê ey ê fedakaran û ê heta ewro, Mehmet Îhsan Aytekînî rê sipas kenê û serekê qezaya xo yê newe rê zî serkewtiş wazenê. Serekîya Qezaya Çinarî rê zî Mehmet Arzu ameyo tayînkerdene."

Partîya DEMî, weçînayîşanê herêmîyan ê 2024î de seba Hemserekîya Şaredarîya Pîle ya Îstanbolî Meral Danîş Beştaş û Murat Çepnî sey namzed mojnaybî.

Çarçeweyê operasyonî de eştî buroyê Ajansê Xeberan yê Etkînî (ETHA) ser û dest ronîya malzemeyanê ajansî ser û hesabê ey yê medyayê sosyale ameyî astengkerdiş.

Operasyona polîsan ke vera ESP, Federasyona Komeleyanê Cîwananê Sosyalîstan (SGDF), Meclîsê Cinîyan ê Sosyalîstan (SKM), Sendîkaya Limter-İşî ya pabesteya DİSKî, Ajansê Xeberan yê Etkînî (ETHA), Polen Ekolojî, BEKSAV û sazgehanê cîya-cîyayan ameye viraştene de xeylê kesî ameyî destbend kerdiş.

22 bajaran de operasyon

Operasyono ke merkezê ci Îstanbol o; Antalya, Semsûr, Riha, Rîze, Bursa, Wan, Tekîrdag, Dîlok, Samsun, Dêrsim, Meletî, Amed, Kocaelî, Yalova, Balikesîr, Denîzlî, Anqara, Îzmîr, Sakarya, Edene û Mêrsîn de ame ramitene.

Wezîrê Karanê Zereyî yê Tirkîya Alî Yerlîkayayî eşkera kerdbi ke operasyonanê ke merkezê ci Îstanbol o û 22 bajaran de vera “rêxistina çekdare MLKP” ameyê viraştene, tede 96 kesî ameyê tepiştene.

Mesrûr Barzanî derheqê kombîyayîşî de eşkerayîyêke weşana.

Goreyê eşkerayîye, pêvînayîş de muhîmîya têkîlîyanê Herêma Kurdîstanî û Almanya ser o qisey bîyo.

Hetê bînî ra, Bêrîvan Aymaze pêvînayîş de pesnê rolê Herêma Kurdîstanî yê seba pawitişê asayîş û huzurê herême da. Onca behsê Sûrîye û pawitişê heqanê şarê Kurdî kerd.

Ame musayîş ke rewşa weşîya sîyasetmedarê 71 serre, şanê 19ê Çileyî giran bîya, wedarîyayo nêweşxane, labelê pa pêro midaxeleyan nêameyo xelesnayîş û merdo.

Peyama serweşîye ya Partîya DEMî

Dima mergê Sadakî, Partîya Seypeyî û Demokrasîye ya Şaran (Partîya DEMî) peyameka serweşîye weşanaye û wina va:

"Ma bi xemgînîyêka pîle hesîyayî ke Sîyasetmedaro Kurd Selîm Sadakî weşîya xo vîndî kerda.,

Homa rehma xo pê biko, serê keye û heskerdoxanê ey weş bo.

Sadak o ke her tim refanê vernîyan ê mucadeleyê azadîye û demokrasîye yê şarê Kurdî de bi, dûrê erdanê xo, surgun de şi heqîya xo ser.

Vera polîtîkayanê zext û tepiştişî, deqîqeyêk zî fek mucadeleyî ra veranêda.

Ma soz danê Selîm Sadakî, a aştîya ke ey hesreta ci kerdêne, do no welat de bêra ca."