Her roje hezaran tûrîstê teber ra yenê qezaya tarîxî ya Sûrî ya Diyarbekiri û Mîyanê Sûrî de qelebalixîya trafîkî roj bi roj zêde bena. Heta nika îdarekeran ra çareyêko bingeyîn nêameyo vînayîş û semedê cayê parkî meydanêk nêameyo viraştiş. Tûrîstê ke yenê Mîyanê Sûrî, zafane nêeşkenê cayê parkî bivînê, mecbur manenê ke bi erebeyanê xo 3-4 rey dormeleyê Sûrî de bigeyrê. Şoforê ke nêeşkenê cayê parkî bivînê, zafane mecbur manenê ke Sûrî ra vejîyê û erebeyanê xo semtanê Eski Hal, Yenişehir û Ofisî de park bikerê.

Wayîrê erebeyan ê ke nêeşkenê otoparkanê Saraykapı û Balıkçılar Başî de ca bivînê, vanê ke, ma peyser Sûr ra şinê. Zekî Doğan, ke teber ra seba karanê nêweşxaneyî ameyo Diyarbekir, rastê zehmetîya cayê parkî ameyo. Doğan, ke bi erebeya xo ya xususî Sûrî de cayê parkî nêdîyo û rayîrê Saraykapı de geyra yo, vano ke, dima di rey ser Cadeya Gazî de şiyo Balıkçılarbaşı. Doğan vano ke, erebeya xo Eskî Halî de park kerda.

Amebi cîger biwero la...

Doğan ke problemê xo Zazakî News rê va, wina qisey kerd: "Mi va, ma xo rê cigerêk biwere. Seba ney ez şîya Sûrî. Labelê ma saetêk cayê parkî gêrayê. Peynî de mi erebe cayêko nêzdîyê Eskî Halî de park kerd û ez şîya Sûr. Raştîya xo de verê ke ez bêrî, tayê kesan hîşyarî dabi mi ke 'Ti Sûrî de cayê parkî nêvînenî'. Mi texmîn nêkerd ke ez do cayêko wîna tarîxî û muhîm de rastê problemê parkî bêrî. Ma bi desan erebeyan reyde bi deqîqeyan Sûrî de geyrayî û ma cayê parkî nêdî. Ma teber ra Diyarbekir zey bajarêko gird û averşîyaye nas kenê. La belê estena problemêka wînayene û çarenêkerdişê aye balkêş o. Cayêko wîna de, bajarêko hende gird de, çarenêkerdişê nê problemî hetê îdarekran ra û çarenêkerdişê ey ecêb o. Ganî çarekerdişê nê problemî û mexdûrnêkerdişê şarî hende zehmet nêbo. Beno ke reyêka bîne ke ez bêrî Diyarbekir, ganî ez hezar rey bifikirî."

'Şar bi erebeyanê xo nêyeno Sûrî'

Esnafê Sûrî zî nê rewşî ra zaf şîkayet kenê. Esnafan veng da îdarekeran û waşt ke demêko kilm de çareyêk problemê otoparkî rê Sûrî de bivînê. Esnaf Yunus Yilmaz, ke bale ant Meydanê Dağkapı ser, wina va: "Çarşîya Selaheddîn Eyyûbî rewşêka bêfonksîyon de ya. Kes nêkeweno û nêvejîyeno çarşî. Corê aye zî meydanêka gird o û ser aye de kes nêgeyro. Eger no ca bibo cayê otoparkî, no do nê problemî kokî ra çareser bikero. Uca yan zî cayêko bîn de. Bi taybetî ma veng danê şaredarîye. Seba nê problemî şar nêwazeno bi erebeyanê xo bêro Sûrî. Eger bêrê zî erebeyanê xo teberê Sûrî de park kenê û mecbur manenê ke bi deqîqeyan rayîr ra şorê. Nêweşê înan, tutê înan, kokimê înan, diganê înan estê. Mexdûrkerdişê nê şarî û nêdîyayîşê çareyî kêmasî û bêxemîya îdarekaran o. Bi taybetî ma veng danê şaredarîye, ma wazenê ke ê ca de çareyêk nê problemî rê bivînê."

Roşanê Serê Serre yew roşano tewr verên ê Kurdanê Êzidîyan o û her serre destpêkê menga nîsane de Kurdê Êzidî goreyê kultur û edetanê xo nê roşanî pîroz kenê.

Dewa Kîwexî de, sey serranê vîyarteyan emser zî zaf Êzidî Hezex û qezaya Midyadî ya Mêrdînî ra û Ewropa ra ameyî.

Zaf turîstî şîyî Kîwexî

Ancî seba şayîya Roşanê Çarşemê Sûrî zaf kesî teber ra şîyî dewe, roşanê Kurdanê Êzidîyan pîroz kerd û înan dir rojêka weşe vîyarna.

Goreyê Êzdayetî, Melekê Tawisî viraştişê dinya çarşemeyo yewin yê aşma nîsane de temam kerdo.

Kurdê Êzidî serranê 90î koçber bîyî

Seba têmîyanbîyayîş û pêrodayîşanê serranê 90î Kîwexî ra û bi desan dewanê Mêrdîn, Êlih, Şirnex û Rihayî ra nêzdîyê 200 hezar Kurdê Êzidî dewê xo terk kerdî û şîyî Ewropa.

Nika êyê ke seba Roşanê Çarşema Sur xerîbîye ra agêrayê, bawkalanê xo de Roşana Serê Serre pîroz kenê.

Çarşema Sur her serre çarşema hîrêyine ya menga nîsane de yena pîrozkerdiş.

Êzidî roşan de cayê bimbarekî, goristanan zîyaret kenê. Şar, bade şayîyan keyeyan zîyaret keno.

Hêrîşkaro ke guleyî verdayî nat-weta, wendekarî zî tede 16 kesî kerdî birîndar.

Îxbarî ser o ekîbê weşîye, polîs û herekatê taybetî sewqê Lîse bîyî. Hêrîşkar kewt zereyê mektebî û wendekarî rehin girewtî.

Walîyî eşkera kerd: Hêrîşkarî intîhar kerd

Walîyê Riha Hasan Şildakî va ke hêrîşkar wendekaro verên ê mektebî bîyo û serra 2007î de ameyo dinya. Şildakî da zanayîş ke birîndarî sewqê nêweşxaneyî bîyî û zêdeyê birîndaran wendekar ê.

Şildakî va ke, hêrîşkar wendekaro verên ê mektebî yo û sinifa 9. de perwerdeyê akerdeyî rê qeydê xo viraşto û hêrîşkarî bi çeka xo intîhar kerdo.

Walîyî wina va:
"(Hêrîşkar) Wendekaro verên ê mektebî yo, tena sinifa 9. de tîya de perwerde gêno. Dima ra prosesêkê perwerdeyî yo wina esto ke o qeydê lîseya akerde bîyo. Şexso ke 19 serrî yo, wexto ke hetê polîsan ra bi mudaxeleyî ameyêne tepiştene, ey peynî da weşîya xo.

Wezaretîya Karanê Zereyî ra eşkerayîye

Wezaretîya Karanê Zereyî, eşkerayîya xo ya derheqê babete de da zanayîş ke, hêrîşê çekdarî hetê O.K. yo 19 serrî ra bîyo û wendekaro verên ê mektebî yo.

Dewamê eşkerayîye de nê îfadeyî ca girewtî:
“Şexso ke hêrîş bi tifingê pompayin viraşt, hadîseye ra pey bi eynî çek intîhar kerdo. Derheqê hadîse de hetê yewîneyanê ma yê asayîşî ra cigêrayîşêko hîra dîyayo dest pêkerdene û averşîyayîşî do raya pêroyîye reyde bêrê parekerdene.”

Goreyê xebera MA, Zeynep Cansiza ke unîteya weyekerdişê giranî ya Nêweşxaneyê Şaristanî yê Îzmîrî de tedawî vînayêne, 11ê Nîsane de ameybî entübe kerdene.

Zeynep Cansize, ewro nêweşxaneyo ke tede tedawî vînayêne de wefat kerd. Cenazeya Zeynep Cansize do bêra berdene bi Sazgehê Tibê Edlîyî (ATK) yê Buca. Karûbaranê ATKyî ra dima cenazeya Zeynep Cansize seba heqkerdişî wedarîyo Dêrsim.

Muskî hesabê xo yê Xî ser ra va: "Tesla do serrêna semedê karê xo yê mîyanê zereyî bibo wayîrê robotanê sey merdiman. Ma hêvî kenê ke serra 2026î de şirketê bînî zî bibê wayîrê nê robotan."

Muskî aşma Nîsane de zî aşkere kerdbi ke robotê Tesla yo bi nameyê Optîmus do bieşko heta peynîya na serre fabrîqe de wezîfe biko û peynîya serra 2025î de zî do semedê rotişî hadre bo .

Prototîpê robotê sey merdiman Optîmus serra 2022î de amebi daşinasnayîş.

Hefteyê 34. yê Lîga 1ine ya Trendyolî de, Amedspor rêza dîyîne (2.) de, Esenler Erokspor zî rêza hîrêyîne (3.) de yo.

Amedsporo ke lîg de performansêko serkewte nîşan dano, 12 maçanê xo yê peyênan de vîndî nêkerdo. Amedspor pêroyê 5 maçanê xo yê peyênan de ser kewto û nê maçan de tena yew gol werdo.

Amedspor nika taximê Eroksporî ra 4 puanî aver o. Amedspor nîmeyê verênî yê maçê sezonî de Amed de 2-1 ser kewtbi.

Eke Amedspor kayê emşoyî de ser bikewo, ferqê puanan do bibo 7.

Nê serkewtişî ra pey 4 kayê (maçê) ke mendê de, Amedspor 2 maçan de pîya-pîya zî bimano yan zî yew meglubîyet zî bigêro, bê naye ke reqîbê xo çi encamî gênê wa bigêrê, o do vejîyo lîgê tewr berzî yê Tirkîya yanî Super Lîg.

Nika Erzurumspor bi di puanan Amedsporî ra aver o.

Raporî de sebebê merdişî aşkere bi : Se ra 24î qezaya trafîk-servîsî, se ra 19î krîzê zerrî, se ra 17î zî berz ra kewtiş.

Goreyê beşê karî rêjeya merdişan wina ame dîyarkerdene: Se ra 18 înşaat-rayîr, se ra 16 barkerdiş, se ra 14 citekarî-daristanîye, se ra 11 tîcaret-buro, se ra 5 madenkarîye.

Şaristano ke tewr zêde kiştişê kedkaran tede bîyo, Stenbol o.

Walîyê Stenbolî Davut Gulî derheqê hêrişî de beyanat da û û da zanayîş ke, hîrê êrîşkeran ra di kesî bi birîndarî ameyî tepiştiş û hêrîşkerek zî ameyo kiştiş. Gulî aşkere kerd ke hêriş de di polîsî zî bi sivikî birîndar bîyî.

Goreyê xebere, nê 29 cinîyan ra 2 cinîyî bajarê Amedî de, 27 cinîyê bînî zî bajaranê cîya-cîyayan ê Tirkîya de ameyî kiştiş.

ZAZAKÎ NEWS – Tirkîya de hetêk ra behsê “aşitî” beno û muzakereyî bene la heto bîn ra vera Kurdkî bêtehemulî esta. Qezaya Wanî Erdîş de, Komela Kultur, Ziwan û Hunerî ya Arsîsayî, xeylêk wext o ke seba gedeyan kursê ziwanê Kurdkî organîze kena. Labelê Mudurîya Perwerdeyî ya Wîlayetê Wanî, bi bahaneya ke nê xebatê perwerdeyî "bêdestûr " ê, pêro pîya 400 hezar lîrayê Tirkî ceza da komele.

Veda Yurtsever 23ê Çeleyê 1969î de Çolîg fe ameya dinya, demêk Çolîg de ciwîyaya û badê cû demêk Îstanbul û Amed mîyan de cuyaya . Aye Zanîngeha Anadoluyî de beşê Tîyatroyî yê Konservatuara Dewlete ya Eskîşehîrî wenda.

Çiqas ke keyeyê aye qebul nêkerdo zî, aye qerarê xo yê kaykerdişî ra fek nêverdaya. Wexto ke Tîyatroyê Dewlete yê Amedî qezenc kerda, hem uca de hem zî Tîyatroyê Dewlete yê Îstanbul û Anqara de ca girewta û Tîyatroyê Dewlete yê Îstanbulî de zî sey ardimkara rejîsorî xebetîyaya. Beşê Tîyatroyî yê Konservatuara Merkezê Hunerî yê Müjdat Gezenî de dersê tîyatroyî daya.

Aye Tirkîya de xeylê fîlm û rêzefîlman de kay kerda.

Cuya aye ya şexsî

Serra 1998 de bi komedyen Mahîr Îpek dir zewejîyaya û serra 2018 tira cêra bîya. Nê zewacî ra tutêkê înan bi nameyê Söz esto.

Parekerdişo ke hesabê medyayê sosyale yê sazgehe ser o ame kerdene de zî nê îfadeyî ameyî xebitnayene: “Ma zerrî ra seba Amedsporî yo ke rayîrê şampîyonîye de şomo rê serkewtiş wazenê.”

Bernameyî de rolê sporî yê dûrîkerdişê adetanê zerardayoxan û xurtkerdişê piştîpêdayîşê komelkîye ame qiseykerdene.

Ame dîyarkerdene ke hêzo kolektîf ê grûbanê terefgiran eşkeno rolêko muhîm bigîro û adetanê cuya biweşîye zêde bikero.

Merkezê Şêwirmendîya ma, goreyê waştişanê ke yenê, do xebatanê xo şaristananê bînan ê herême de zî dewam bikera.

Şêx Muhyiddin Efendî rojêk mîyanê suke de bi xemgînî şino û yeno. Demêk badê cû yew rîsipî vejîyeno ey vernî û pere dano ey. Meqberdar bi ê pereyan peme gêno û keno ke gonîya şehîdan bikero pak. Serê Şehîdan de ortîya ke hetê Murtaza Paşayî ra ameya newekerdiş esta.

Meqberdaro ke heta a roje serê cenazeyan anêkerdo meraq keno û ortî hewanano. La vîneno ke rîsipîyo ke suke de pere dayo ci mîyanê mezelî de yo. Meqberdar terseno û beno sey ker û lal. Wexto ke na hedîse yena eşnawitiş hinî gonîya şehîdan zî nêna rişnayîş. Demêk badê cu bero ke vejîyeno mahzenî bi dêsan yeno padayîş.

Nika bero ke vejîyo no mehzenî çin o û kes nêzano ke bero kehen kam ca de yo. Nameyê nê şehîdan demê Murtaza Paşayî de kitabeyan ser o ameyo nuştiş û wina yo:

Reis-i cumledir Sultan Suleyman

Birayê Ridvanî Mesud ey can

Beşîr û Hazma, Amr û Şabe, Sabî

Di Zeyd, di Halid, yew Numan

Di Muhammed, Abdullah uçdur

Di Hasan nam, yew Kabî Zişan

Fudayl u Malîk û Fabr û EbulHamd

Ebî Nasr û Magirê eyle izan.

Ma hê kewenî aşma nîsane la Kanîreş dehema zî vore varena.

Hedîse, vizêr saetanê şanî de qezaya merkezî ya Amedî Baxlar de, Mehleya Şêx Şamîlî de qewimîya. Goreyê malumatanê ke ameyê girewtiş, semedê dişmenetîya ke verê cû mabênê nê merdiman de estabî, munaqeşe vejîya. Wexto ke munaqeşe giran bi, Abdullah Bayogluyî (21) bi giran birîndar bi.

Îxbar ser o, cayê hedîseyî rê lez ekîbê weşîye û polîsan ameyî şawitene. Bayoglupa heme mudaxeleyanê doktoran nêame xelesnayene û şi heqîya xo.

Di şikdarê cînayetî, dima ke hedîse ameye eşnawitene bi operasyonêkê polîsan reyde û aletanê sûcî dir ameyî tepiştene.

Maç Stadyumê Mumîn Ozkasapî de ame kaykerdiş û taximê wayîrê keyeyî musabeqe 1-0 qezenc kerd. La bi qerarê dîsîplînî netîceyê maçî sey 3-0 "hukmen mexlub" kewt qeydan.

AFDK, semedo ke destpêkê maçî de stadyum de kilamêka Kurdkî ya bi nameyê “Şer Şere” ameye cinitiş, çarçeweyê madeya 42. ya Talîmatnameyê Dîsîplînê Futbolî de ceza birna. Heyetî, teberê cezaya hukmen mexlubbîyayîşî ya taximê wayîrê keyeyî de, 3 puanê înan zî vetî û 5 musabeqayanê resmîyan seba kaykerdişê bêtemaşekerdoxan (bêterefdaran) ceza birnaye.

Nê qerarî ra tepîya, temsîlkarê Manîsa yo ke 47 puanan reyde lîder bi, pêro pîya 6 puanê xo kerdî vîndî. Puanê taximî kewt 41î û ame rêza pancine.

Îdarekarî zî ceza girewtî

Çarçeweyê talîmatê dîsîplînî de, îdarekarê kulûbî zî cezayan ra nesîbê xo girewtî. Azîz Uzbaş, Umut Ordek, Semîh Muhammet Ertetîk, Nesîp Şik, Mehmet Salîh Pektaş û Ahmet Taşdemirî rê 90 rojî cezaya mehrumîyetê heqan amey dayîş. Seba her yew îdarekarî cîya-cîya 15 hezar TL cezaya pereyî ameye birnayîş.

Zelezele 11,33 kilometre xorînîye de ame meydan.

Hetê Romayîjan ra viraştişê sûrê şaristanê ra dima xususîyetê Kelaya Zerî, bîya zêde û her dewir de bîya merkezê îdareyî.

Kelaya Zerî; goşeyê vakurê rojhelatî sûran de manena, tîya de ciwîyayîş donemê Hurrî-Mîttanî (Î.V 3700-3500) ra heta nika dewam keno.Kelaya Zerî de yew gil esto no gil sey nameyê Gilê Amîda yeno şinasnayene û tarîxê gilî nêzdîya Î.V 4200 o. Şaristan tewr verên nê cayî de awan bî. Xeylê wext Kelaya Zerî sey hepisxane xebitîyaya, xeylê dengbêj kilamê xo de behsê Kelaya Zerî kerd. Mekanê tarîxê bînan zî heta serra 2005î sey Yewîya Leşkerî ya Cendirme xebitîyayê.

El Cezerî Kam o?

El Cezerî, çaxê zernê Îslamî de zanyarê Îslamî yo tewr verên o û muhendisê ke tewr verên sîbernetîk ser o xebat kerdo yo. Nê wextî de sey pîyê zanistê robotîk ame qebul kerdene. Nameyê eslê ey, Ebû’l Îbnî Rezzaz El Cezerî yo. Serra 1136 de Taxa Torî ya Cizîrî de ameyo dinya, yew wext Dîyarbekir de ciwîyayo, Serra 1233 de Cizîrî de şi rehmet. Her çiqas ke lîteraturê rojawanî de qeyd bîyo ke Î.V 300 de hetê matematîkzanê Archtyas ra yew borane ke pê buxar xebitîyena virazîyaya labelê robotîkî de qeydo tewr verên yê El Cezîre yo. El Cezîre goreyê tarîxê zanistê dinya ra zanistê sîbemetîk û robotîkî de zanyarê ke tewr verên xebat kerdo, kitabê xo ‘Kitabê ke tedeyî de Muhendisî de Hereketê Mekanîkî ra Îstîfadekerdişî Esto’ de zanayîşê xo vet meydan. Kitabê namdarê xo de 50 ra zêdêr esasê xebitîyayîşê cîhazî û îmkanê îstîfadekerdişî pê resiman nawitî. Her çiqas ke orijinalê kitabî, nêreseyo ma labelê 15 kopyayî ra 10 hebî muzeyanê Ewrope de, 5 hebî zî kitabxaneyê Suleymanîye û Topkapî de ca girewtî. Berê ke sey nameyê Kitab-ul Hîyel yeno şinasnayene şeş qisim ra yeno meydan.

Kemera Artûqîyan

Dekewtîşê Kelaya Zerî de wezîfe vînena. Na kemer 10 metreyî hîrayî de ya, dekewtiş pê kemera tujin o sereyê ci de kitabeyo gird esto û tarîxê nê kitabeyî 1206-1207î yo. Her di kiştê ci de neqişê mucadeleyê şêr û boxe esto, no neqiş û neqişê ke dekewtişê rojhelatê Camîyê Ulu de yo, nizdîyê yewbînan ê.

Saraya Artûqîyan û Gilê Amida

Gilê Amida, vakurê rojawanî ya Kelaya Zerî de ca gêna û no ca dest pê awanbîyayîşî Dîyarbekirî yo. Netîceyê cigêrayîşan tarîxê Gilî nêzdîya Î.V 4200 o. Yeno qebul kerdene ke înşayê kela yê verêne dewrê Hurrîyan de bîyo dima tesîrê dewletê Roma û Bîzans bîyo tewr peynî de zî dewrê Îslamî de mendeyê saraya Artuklî yenê dîyene. Serrê 1961-1962 de goreyê netîceyê kendişê arkeolojîkî nê gilî de derhaqê tarîxê şaristanî de epey malumat û dokuman vejîyayî meydan. Eynî kendişî de çend mendeyê dewrê Hukumdarê Artûqîyan yê Melîk Salîh Nasreddîn Mehmud (1200-1222)î ameyî vetene. Saray de yew hewza fisqîyayin esta. Dorûverê na hewze de, hetê rengan ra dewlemend mozaîkê kerrayan û pê xemlê çînî ke xeylê forsin eywanê selsebîl û haçvarî estê. Xemlê mozaîkî ke pê camê kupî û kerraya rengin ra virazîyayê tîya de yenê dîyene. Qismê rojhelatî de zî nêrdiwanê ke merdim pê şinê saray ameyê vetene û dîyar bîyo ke dekewtişê saray kişta kemera Artûqîyan de yo. Na saray de robotê‘merdimo ke Çaxê Werteyî roşn kerdo Kurdê Cizîreyij zanyar El Cezerî’ ameyê xebitnayene.

Kelaya Tebere

Mazeretê ‘Nêverdeno hewa bêro’ ra ameyê rijnayene, nika sey perçeyê tarîxî yo kêm vindena.

Çarekê peyên ê seserraya 4. de, sûrê kelaya tebere de yewna sûr estibî. Serra 1232 de şaristanî de hakîmîyetê Hukumdarê Eyyubîyan Melîk Kamîl estibî. Melîk Kamîl sûrê teberi rijna û tamîrê sûrê nikayinî kerd. Ewro merdim eşkeno ke mendeyê nê sûrî dorûverê Berê Koyî, rayîrê pîlî yê nêweşxaneyan, Berê Mêrdîn û Ez û Ti de bivîno.

Kelaya Amedî asmên ra sey kesmase asena. Serê sûran de neqirnayîş, neqişî û motîfê medenîyetan û dorûverê ci de zî sey kemer, nuşteyî estê. Dergîya sûrî nêzdîyê 5.800 metre, berzîya ci 8-20 metre û qalindîya ci mîyanê 3-12 metre de ya. Kelaya Dîyarbekirî de pêser de 82 burcê kare, zafkenar û giloverin estê. Nînan ra tewr muhîmî; Burcê Bizî, Burcê Westayî, Burcê Şagirtî, Burcê Berê Koyî û Burcê Roşnî yê. Çar berê zaf muhîmî yê Kelaya Teberî estê û nê berî hetê tarîxê mîmarî ra zaf muhîm ê. Vakur de Berê Koyî (Berê Xarpêt), rojawan de Berê Riha (Berê Rûmî), başur de Berê Newe (Dîcle yan zî Berê Awe) ca gênê. Sûrî 5.600 serrî ra heta nika her tewir hêriş û îstîlayî ra xo muhafeze kerd. Surî ke dorûverê Berê Koyî de yê, serra 1932 de hetê walî ra vatişê ‘Nêverdenê hewa bêro.’ ra ameyo rijnayene.

Cigêrayoxê Fransayij Arkeolog Albert Luîs Gabrîel nê hedîseyî dî û pê telgraf xeber erşawit îdareyê merkezî û verîya rijnayîşî girewt.