Weqfa Mezopotamya va: “Kurdîzan Zazakî Sewîyeya Destpêkî Vejîyê! Şima eşkenê setê Kurdîzanî Weqfê Mezopotamyaye ra û kitaproşan ra biherinê.

Derheqê Kurdîzanî de

Kurdîzan seba sewîyeya verêne ra di kitaban ra yeno pê. Yew, Kitabê Dersî yo, ê bînî zî Kitabê Xebate yo. Kitabê Dersî ser musnayanê temayan û babetanê rêzimanî de vindeno, la Kitabê Xebate tenya ser pratîkê nê temayan û babetanê rêzimananî de vindeno.

Kurdîzanî de seba organîzekerdişî û asankerdişê musayîşî, sîstemê unîte û dersan ameyo şuxulnayene. Kitab di unîteyan ra û her unîte zî 14 dersan ra yeno pê. Pêroyî 28 dersî Kurdîzanî de estê. Kurdîzan seba perwerdeyê dibîstanî, programanê lîsansî, lîsansa berzî, kursanê xususîyan û xebatanê şexsîyan ameyo plankerdiş.

Semedê siparîşî: Tel-WhatsApp 0549 440 22 20

Yew hewte verê ma qalê wendegehan de hêrişkarîye kerdbi. No hewte zî ma nuşteye xo rê dewam bike. Lewra no mevzû hema zî rojev de yo. Hewteyo verîn ma qale pergal û perwerde kerd ma va ke eke pergal û perwerde de xeletî bibo ti se bikî zî ti nêeşkenî wendekaran ser de tesir bikerî yan zî wendekaran bibedelnî.

No hewte zî ez wazena ke qalê wendekaranê nê wextî bikerî û çi hawa nê wendekaran rind yan zî deki qamil.

* En verî gere ma perwerdeyî xususî bîyarî ca. Çi hawa?

Eke ti senî mîlcik ra vacî esnaw bikerî yan zê ti mase ra vacî bifir nêbeno ti nêeşkenî perî wendekaran ra vacî wa perwerde seypey vînî xetayî ma serî wendekaran ra ya verîn enaya. Her wendekar her çî nêmusenî ma zî yew perwerdeyî xerîb girawto awrupa ra ma vanî gere bibo, gere her wendekar perî çî bimusî peynî de şima zî dî sebî ....meraş û sewreg de ma dî sebi.

*Perwerdeyî zorkarî gere hewa bikero lewra xeta ma yî dîyın enaya.No cumle ez şimarî ser yew numune qal bikerî;

Etya ra cend ser verî yew wendekar mi bi û nameyî Aziz bi, Aziz zaf bêsoley kerdî ma yî ser ameybî elaman,ez şiya bi keye yîn ú bawki yî dîr xebar da bawki yî ra mi va ke azîz ma ardî elaman ma seke mi ra viley azîz nêwaneno ma sekî mi zî va azîz bi de yew gure va xo rê kar bimuso mi ra mamoste temam eke yo mekteb nêbiwano ez yî dekî yew kar va xo rê gure bimuso.Bide ez ayî mekteb ra tayîn biya ú panç seri felan kewti ser mi rajêk ez datkapî de bîya ez dekowte zerrî yew dikan mi hendîk dî yew merdîm destî xo eşti qifte mî va hocè ti seninî ez wonaya eke pî aziz o, neyse ke ma hermon persay mi va aziz senîno va hocê homa to ra razî bo û devam ke va mî aziz mekteb ra veti mi ke gure aziz gure de zaf bi weş aziz pacan virazeno û zaf serkewtin o.Heyan nika mi rê 2 hab keyeyî girawt ez yî ra zaf memnun a.Badî ez uca ra abiryaya.No mesele de zî şima famkerdi ke mase nêeşkeno bifir o.Ma perwerdeyî zorkarî de vanî ke mase bifir,peyîn sebeno mase aw ra senî vecîno ú mireno.

* Wendekaran raşt verêdayiş no mesele zî rexne ya.Eke ma wextî dî- sey azîz- wendekran biverêde wendekar hem benî wayîr gure û hem zî benî keyfweş ney ma no tewr nêke o wextî sey hedîseyî sewreg ú meraş ma hema zaf vinenî homa reyna nênawno ma.La xo vîra mekî gere na mesela goşî ma rê bibo goşare.

Weşîye de bimanî.

Lezgînî derheqê xebata ey ya ferhengî de nê malumatî daybî:

“Dosyaya Ferhengê Zazakî - Tirkî & Tirkî – Zazakî ke yew demo derg ra ez ser o xebetîyena ewro şî metbea, înşelah do eno hewteyê vernîya ma de vejîyo. Ferheng ebadê 13.5 x 21 cm de 504 rîpelî yo.

Mi eno ferheng semedê yew îhtîyaco raşt û pratîk yê wendoxan û nuştoxanê Zazakî amade kerd, coka tenya kokê kelîmeyan esas girewt, kelîmeyî nêviraştî û ca nêda fiîlanê terkîbî û tehbîrkî zî.

Qismê Zazakî - Tirkî de 13.664 madeyî, qismê Tirkî - Zazakî de 12.419 madeyî estê. Mi zafê kelîmeyanê Zazakî gelek eserê ke bi Zazakî nusîyayê ra arêdayî û formê ziwanê nuştekî de nuştî. Ferheng ,semedê înanê ke wazenê Zazakî binusnê eynî wext de rêberê raştnuştişê kelîmeyan o.

Xebata min a amadekerdişê ferhengê tenya bi Zazakî îzehkerdişê mehnaya kelîmeyan zî dewam kena. Homa hes bikero, o zî do rojêk amade bibo.”

Xebatî û kitabê Roşan Lezgînî

1. Binê Dara Valêre de (Hîkaye), Çapa yewine, Weşanxaneya Apecê, Stockholm 2002; Çapa dîyine, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2002; Çapa Hîrêyine, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir 2012
2. Dêsan de Sûretê Ma Nimite (Şîîr), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2005; Çapa diyine, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir 2013
3. Ferhengê Îdyomanê Kurdkî (Ferheng), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2005
4. Halîn (Hîkaye), Weşanxaneya Komalê, Îstanbul, 2006
5. Ez Gule ra Hes Kena (Hîkaye), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2007
6. Sanikanê Dîyarbekirî ra Guldesteyêk (Sanikî), Enstîtuyê Kelepûrê Kurdkî, Duhok 2009
7. Gotin Diçe Nivîs Dimîne, Weşanxaneya Pêrî, Stenbol 2009, 264 rîpelî
8. Edebîyatê Kirmanckî ra Nimûneyî, Amadekarî: Prof. Kadri Yıldırım - İbrahim Bingöl - Roşan Lezgîn, Weşanê Enstîtuya Ziwananê ke Tirkîya de Ciwîyenê, Mêrdîn 2012, 694 rîpelî
9. Tarîyîya Adirî de, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2012, 80 rîpelî
10. Dersê Ziwanî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2012, 128 rîpelî
11. Ferhengê Kurdî (Zazakî)-Tirkî û Tirkî- Kurdî (Zazakî), Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 358 rîpelî
12. Ji bo Kurmancan bi Awayê Muqayeseyî: Gramera Kirdkî (Zazakî), Weşanxaneya Roşna, Dîyarbekir 2013, 224 rîpelî
13. Sorgu (Yaşam), İsmail Beşikçi Vakfı Yayınları, İstanbul 2015
14. Toplumsal Kürt Gruplarından Zazalar (Araştırma), Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir 2016
15. Ap Hus (Hikayeler), Weşanxaneya Roşna, Diyarbekir 2018
16. Kevoke, (Hİkayeler), Weşanxaneya Roşna, Diyarbekir 2019
17. Roşan Lezgîn, Xezeb (Yazılar), Weşanxaneya Roşna, Diyarbekir, 2021
18. Ferhengê Termanê Edebî (Sözlük), Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir, 2022
19. Ez û Vate (Yazılar), Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir, 2023

Çevirdiği Kitaplar

[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Suzan Samancı, Siya Bêdengiyê, Weşanxaneya Aram, Îstanbul 2001 (Türkçeden Kurmancî'ye)
2. Roşan Lezgîn, Li Bin Dara Bîyê, Weşanxaneya Elma, Îstanbul 2003 (Zazakî'den Kurmancî'ye)
3. Sadiq Hîdayet, Sê Dilop Xwîn, Weşanxaneya War, Dîyarbekir 2004 (Farsça'dan Kurmancî'ye)
4. Malmîsanij, Cemîlpaşazadeyên Diyarbekirî Û Neteweperweriya Kurdî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2008 (Türkçeden Kurmancî'ye)
5. Îsmaîl Beşîkçî, Nasname - Ziman - Netewe Û Neteweperwerî, Weşanxaneya Pêrî, Îstanbul 2008 (Türkçeden Kurmancî'ye)
6. Andranîk, Dêrsim Raywanî û Cografya, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2010 (Kurmançça'dan Kurmancî'ye)
7. Berfîn Zenderlioglu & Mîrza Metîn, Mêrdeyê Şewe, Weşanên Avesta, Îstanbul, 2011 (Kurmancî'den Zazakî'ye)
8. Perwerde de Tetbîqê Ziwanê Dayîke, Weşanê DÎSA, Dîyarbekir 2013, 30 rîpelî (Türkçeden Zazakî'ye)
9. Polîtîkayê Zafziwanîye û Plankerdişê Ziwanî, Weşanê DÎSA, Dîyarbekir 2013, 30 rîpelî (Türkçeden Zazakî'ye)
10. Polîtîkayê Zafziwanîye û Plankerdişê Ziwanî, Weşanê DÎSA, Dîyarbekir 2013 (Türkçeden Zazakî'ye)
11. Amadekar: Ferîdûn Bîrgul, Rêberê Bikarardişê Setê Gulgulînê Gedeyan, Weşanê DÎSA, Diyarbekir 2016 (Kurmancî'den Zazakî'ye)
12. Îsmaîl Beşîlçî, Dewlet û Kurd, Weşanên Weqfa Îsmaîl Beşîkçî, Îstanbul, 2016 (Kurmancî'den Kurmancî'ye)
13. Îsmaîl Beşîlçî, Çawanîya Rejîmê û Kurd, Weşanên Weqfa Îsmaîl Beşîkçî, Îstanbul, 2016 (Türkçeden Kurmancî'ye)
14. Vera Trawma de Muqawemetê Tutan,Weşanê DÎSA, Diyarbekir 2018 (Türkçeden Zazakî'ye)
15. Nadîre Güntaş Aldatmaz, Xewn, Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir, 2019 (Zazakî'den Kurmancî'ye)
16. Roşan Lezgîn, Serketina Kewan, Weşanxaneya Roşna, Diyarbekir, 2020 (Zazakî'den Kurmancî'ye)
17. Roşan Lezgîn, Mealê Kirdî, Weşanxaneyê Roşna, Diyarbekir, 2022 (Arapçadan Zazakî'ye)

Hetê Şaredarîya Erxenî ra Rojê Kitabî yê 2. ameyê organîzekerdene; sey pêdîyayîşêko kulturî ke nuştox û wendoxî tede yenê têhet, do bêro bicaardene. Herkeso ke hêzê zanayîşî yê roşnkerdişî ra, tesîrê fikr yê azadkerdişî ra û ruhê kitaban yê yewkerdoxî ra bawer keno, dawetê benê.

Na kombîyayîşo kulturî ke hetê şaredarîye ra amade bîyo, do Parka Daristanî ya Yenişehirî de bêro viraştene.

Programê çalakîye

Rojê Kitaban do çar rojan dewam biko û her roj saete 11.00 de dest pêbikero. Program de do zafê weşanxaneyî, nuştoxî û aktîvîteyê kulturî ca bigîrê.

Ahmet Kaya bi xo Meletî ra bi û cinîya ey Gulten Kaya bî. Gulten Kaya tena wexto ke Ahmet Kaya cuyayêne ney, merdişê ey ra dima zî tim wayîrê hunerê ey vejîyaya û a bi xo zî sey kesa Demokrat û kesa ke wayîrê kultur û hunerê vejîyena yena zanayene.

Gulten Kaya bi xo zî Dêrsimij a û Kirmanc-Zaza ya û eşkena ziwanê xo de zî qisey bikera.

Gulten Kaya kam a?

Waya şair Yusuf Hayaloğlu, cînîya deyîrbaz Ahmet Kaya û eynî wext de xeylê vateyê deyîranê weşan nuşt. Ahmet Kaya ra yew keynaya aye esta, nameyê xo Melisa Kaya ya.

Ovacikê Dêrsimî de ameya dinya. Mektebo verên û lîse Elezîz de wenda. Key lîse qedêna, İstanbul de pîyê birayê xo yê pîlî Yusuf Hayaloğlu ya dest bi cuye kerd. Wextê 12ê Êlule de mîyanê xebatanê sîyasîyan de ca gurêt. Serra 1981 de roja ke kewt îmtîhanê unîversîte tepişîya. Nêşa şora Fakulteya Zanistanê Sîyasîyan a Anqara.

Heta serra 1985î Hepisxaneyê Eskerî yê Metrîsî de mend.

Serra 1985 de badê hepisxane ra vejîya Ahmet Kaya nas kerd, zewicîya. Nê zewacî ra yew keyna înan esta ke nameyê aye Melis a.

Gülten û Ahmet qerar danê ke yew studyo û şîrketê viraştişî akerê. Nameyê GAK (Gülten Ahmet Kaya) ya yew şîrketê muzîkî û eyni name ya yew studyo nayê ro.

Gulten Kaya Hayaloğlu, cînîya Ahmet Kaya û waya Yusuf Hayaloğlu, deyîra "Ağlakça" ke Kaya pîya Ara Dinkçiyan ya viraşta û albuma "Deyîrê Mi Koyan" de ca gureta, û deyîra "Ağlakça" ke albuma "Yıldızlar ve Yakamoz" (1996) ra ya, deyîranê "Turuncu Gemi", "Ay Gidiyor" ke albumê "Dosta Duşmen ra" ra yê û "Al Angermi" ke albumê "Hoşçakalın Gözüm" (2001) ra ya, nuşta.

Mîtîngî ra ver hezaran hemwelatîyan rayraşîyayîş kerd.

Hemwelatîyê ke Çarrayîrê Şîrketa Vilakerdişê Elektrîkî yê Gola Wanî (VEDAŞ) de ameyî têhet, bi pankart, dovîz û sloganan ver bi pasajê şaredarîye rayra şîyî.

Meydanê mîtîngî de, sloganê 'Eke Gimgim bi ser kewo, Akbelen do bi ser kewo' ameyî vatene.

Hamsereka Pêroyî ya Partîya Herêman ê Demokratîkan (DBP) Çîgdeme Kiliçgun Uçare ra teber; xeylê aktîvîstê ekolojîye, temsîlkarê rêxistinanê komelê sîvîlî û partîyanê sîyasîyan tewrê mîtîngî bîyî.

Albûmê deyîrbaz Ali Doğan Gönültaşî yo newe 'Keyeyî' tewr peynî vejîyabi.

Kesê ke wazenê şîyêrê konserê Ali Doğan Gönültaşî emkenê TÎYA ra bilêtan peyda bikerê.

Ame vatene ke 24 saetan de 6 kesê kişteyî û 18 birîndarî ardî nêweşxaneyanê Xezaye.

Hêrişanê Xeza ser o ke adirbestê 10ê Teşrîna Verêne ya 2025î ra pey ameybî kerdene de heta nika 786 kesî ameyî kiştene û 2 hezar û 235 kesî zî birîndar bîyî. Ame îfadekerdene ke cenazeyê 972 kesan zî binê xirbeyan ra ameyî vetene.

Ame vatene ke hêrişanê Îsraîlî ke Teşrîna Verêne ya 2023yî ra nata a Xeza de dewam kenê, hûmara kesanê ke ameyî kiştene resaya 72 hezar û 568an û hûmara birîndaran zî vejîyaye 172 hezar û 338.

Jenosîdê Ermenîyan mîyanê jenosîdanê dinya de jenosîdanê pîlan ra yewêk o.

Jenosîdê Ermenîyan qirkerdişê miletekêk o û bi destê Dewleta Osmanîyan ame kerdene!

Zaf partî û dezgeyê Kurdan seba ewro vanê ke “Ma serrgêra jenosîdê Ermenîyan de reyna Dewleta Osmanî û ‘İttihat Teraki’ û her keso ke beşdarê ê jenosîdî bîyo şermezar kenê. Şirîkê dej û xemê şarê Ermenîyan ê

24ê Nîsana 1915î sey destpêkê qirkerdiş/jenosîdê ermenîyan yeno qebulkerdiş. A roje de rojnameger û nuştoxê ermenî Îstanbul de ameyê tepiştiş û surgun kerdîş.

Nameyê tay rojnameger û nuştoxan wina yê:

• Krikor Torosyan, Rojnameya Dzağik û kovara mizahî ya bi nameyê Gigo, 24ê Nîsana 1915iî de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Mabênê 31ê Temuze û 3yê Tebaxe de Anqara Elmadaxî de gan dayo.

• Sarkis Minasyan, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915î de ameyo surgunkerdiş, Ayaş, peynîya Hezîrane 1915î de mabênê Riha û Amedî de, dormaleyê Karacaorenê ke nêzdîyê Sêwregi yo merdo.

• Sarkis Suin (Sungucuyan), Rojnameya İravunk (Heq), 1ê Hezîrana 1915î de ameyo tepiştiş. Aqûbeta ey nêno zanayene.

• Nerses Papazyan, nuştox, alimê dînî, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915î de Îstanbul ra surgunê Ayaşî bîyo. Anqara de Tebaxa 1915î de gan dayo.

• Harutyun Şahrigyan, nuştox, avukat, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915î de Îstanbul ra surgunê Ayaşî bîyo. Anqara de Tebaxa 1915î de gan dayo.

• Garabed Paşayan Khan, nuştox, doktor, parlamenter, 24ê Nîsana 1915î de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de mabênê 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915î de gan dayo.

• Levon Larents, Rojnameya Tsayn Hayrenyats (Vengê Welatî), Rojnameya Murc (Çakûç), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Simpad Pürad, Rojnameya Punig, Kovara Kağapar (Fikr), nuştox, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Hampartsum Hampartsumyan, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de mîyanê 31ê Temuze û 3ê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Keğam Parseğyan, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de mîyanê 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Şavarş Krisyan, Rojnameya Marmnamarz (Perwerdeyê Laşî), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de mîyanê 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Siamanto (Adom Yarcanyan), şaîr, nuştox, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Anqara de mîyanê 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Armen Doryan, nuştox, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• 20- Mardiros H. Kundakçıyan, parêzer, rojnameger, rojnameya Ceride-i Şarkiye, Çirîya Verêne ya 1915ine de Kayserî de ameyo dardekerdene.

• K. Khajag (Karekin Çakalyan), rojnameger, rêveberê rojnameyî, nuştox, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo. Hezîrana 1915ine de mîyanê Riha û Amedî de, dormaleyê Karacaorenê ke nêzdîyê Sêwregi yo de Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Rupen Zartaryan, rojnameger, mamosta, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), Hezîrana 1915ine de mîyanê Riha û Amedî de, dormaleyê Karacaorenê ke nêzdîyê Sêwregi yo de Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• E. Agnuni (Khaçadur Malumyan), rojnameger, sîyasetmedar, Rojnameya Azadamard (Şerê Azadîye), Hezîrana 1915ine de mîyanê Riha û Amedî de, dormaleyê Karacaorenê ke nêzdîyê Sêwregi yo de Anqara de Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Krikor Zohrab, rojnameger, nuştox, parlamenter, 2yê Hezîrana 1915ine de Îstanbul ra ameyo sîrgunkerdiş. Mîyanê rayîrê Riha û Amedî de 19ê Temuza 1915ine de gan dayo.

• Mihran Tabakyan, nuştox, 24ê Nîsane de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Hagop Terziyan (Hagter), rojnameger, nuştox, 24ê Nîsane de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. 24ê Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Diran Kelegyan, rojnameger, sernuştoxê rojnameya Sabahî bî, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. 2yê Çirîya Peyêne ya 1915ine de dormaleyê Pira Çokgoz ke ser Kizilirmakî de yo, mîyanê Yozgat û Kayserî de gan dayo.

• Taniel Varujan, şaîr, nuştox, mamosta, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. Teneya Kalecikî de 26ê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Rupen Sevag, (Çilingiryan), şaîr, nuştox, doktor, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo, Teneya Kalecikî de 26ê Tebaxa 1915ine de gan dayo.

• Yervant Çavuşyan, rojnameger, nuştox, zanyar, mamosta, Rojnameya Tzayn Hayrenyats (Vengê Welatî), 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Çankirî bîyo. Mîyanê Meskere û Dêra Zorî de, kampê sîrgunkerdeyanê ermenîyan ê Hammanî de zimistanê 1916ine de gan dayo ke kişta Çemê Feratî de ameyo awankerdiş.

• Nerses Zakaryan, rojnameger, nuştox, mamosta, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Jak Sayabalyan, rojnameger, nuştox, açarnayoxê konsolxaneyî, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Melkon Gürcüyan, nuştox, mamosta, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Parseğ Şahbaz, rojnameger, parêzer, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, Temuza 1915ine de Xarpêt de gan dayo.

• Dikran Çögüryan, şaîr, nuştox, mamosta, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, 31ê Temuze û 3yê Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

• Arisdakes Kasbaryan, nuştox, parêzer, 24ê Nîsana 1915ine de Îstanbul ra sîrgunê Ayaşî bîyo, Tebaxa 1915ine de Anqara de gan dayo.

Ma Kurdî hetê şerî de şarêko cengawer û jêhatî yê labelê hetê sîyasî û dîplomasî de zî zaf zeîf ê. Heta nika ma Kurdan hetê leşkerî ra vera duşmenan de serkewtişê zaf pîl bi dest vistê la çi heyfo çîyê ke ma şerî de bi gonîya şehîdanê xo dest fînenê ma nêeşkenê mase ser o bipawê û bikerê statûya mende.

Eno rewşê tehl yanê "şerî de serkewtiş, sîyasetî de têkşîyayiş/vîndîkerdişê" raştîyêka ma ya tarîxî ya û hema nika zî dewam keno. Eke ma biewnî des seranê peyênan ma do bi awayêko zelal ena raştîya xo ya tehl (şerî de serkewtiş, sîyasetî de têkşîyayiş/vîndîkerdişê) bivînê. Seke dinya pêro zanenê hêzê sereke yê ke vera Daîşî de bi qehremanî şer kerdê û ê têk berdê hêzê ma yê Kurdî bî. Bi arizî zî Rojawan û Başûrê Kurdistanî de hêzê Kurdan semedê pawitişê şar û welatê xo şerê vera Daîşî de şehîd û bedêlên zaf giran dayê. La çi heyfo ke peynî de ancî sîyasetê ma hard û şaristanê ke şervanê ma bi gonîya xo pawitê teslîmê hikumetê Sûrîye kerd û Kurdî bê statû veradayê.

Reyna sîyasetê ma, şaristanê Kerkûkî ke hêzên Kurdan galeyê Daîşê ra pawitê vernî de serra 2017î de teslimê hêzanê Heşda Şehbî kerdê û tewr peynî de zî hewteyê binî walîtîyê Kerkûkî ke teslimê tirkmenan kerd. Yanê Başûr de zî seke Rocawanî deskewteyê ke ma bi gonîya şehîdanê xo bi dest vistê bîyê qurbanîyê sîyasetî, eno zî mojneno ke hetê sîyasî de aqilêkê ma yo stratejîk çino.

Gelo Doza Şima Çiyo, Şarê Ma Çirê Hendê Şehîd Dayê?

Ewro ê Kobanî û Rocawayê ke hunermendanê ma ser o bi seyan lawik û deyîr vatê û wendê, nuştoxanê ma ser o bi seyan kitabî, roman, hîkaye, estanikî nuştê û şaîranê ma ser o bi seyan helbest riştê bê statû û binê destê duşmenan de nalayenê. Ancî o Kerkûkê ke zerrîya Kurdîstanî ya û Mam Celalî zî verê cû cira vatibi "heta ke yew Kurd bimano/a Kerkûk şaristanê Kurdîstanî yo" ewro binê kontrolê hêzê Heşda Şehbî û walîyê turkmen de yo. Ena ray gelo semedê çi şarê ma hende şehîdî dayê? Helbet şarê ma zî û ê şervanê ke nê rayîrê ser o şehîd û gazî bîyê zî semedo ke şima îrade û deskewteyên ma teslimê duşmenan bikerê hende bedêlê giranî nêdayê, înan tenya semedê ziwan, hard û azadîya welatê xo hende bedêlê giran dayê. Bêguman enê raverşîyayişên ke Rocawan û Başûrê Kurdistanî de qewimîyayê bîyo semedê bêzarî û bêhêvîbîyayişê şarê ma. Êdî sîyaseto xelet ver bawerîya şarî bi partîyanê sîyasî zaf kemî bîyo, heta nika ma Kurdan zaf zehmetî û tengayî dîyê û ciwiyayî la çi rey ez nêbîya şahid ke şar seke nika bêhêvî mendibî.

Semedê Têkşîyayişê, Bêtifaqîye Yo

Bêguman eke sîyasetî de aqil û polîtîkayêkê ma yê stratejîk bibîyêne ma do vera duşmenan de bihêzêr bibîyêne û rewşê ma zî do yê nikayîn rê zaf başêr bibîyêne. Partîyanê ma yê sîyasî bi çimê neteweyî nêewnîyenê meseleyan ra, no semed ra şinê her kes û hetî reyde tifaqa xo virazenê la yewbînan reyde, yanê birayê xo yê ke gonîya ey/aye ra yê nêvirazenê. Sey nimûne, Kerkûk bi serran o ke meseleyêke ma yê neteweyî yo, ena rey eke PDK û YNK yê pîya bikerdêne Kerkûk do ewro destê Kurdan de bimendêne û vera duşmenan de destê hetê Kurdan do xurt bibîyêne. La semedo ke her di hetî (PDK û YNK) zî sîyasetê xo duşmenîya yewbînan ser o awan kenê şinê Ereb û tirkmenan reyde tifaqê xo virazenê.

Reyna 2014î de gama ke Daîşê galeyê ci kerd, Kobanî semedê ma bîyo meseleyêke neteweyîye. Dima hêzê Pêşmergeyî ameyê hetkarîya hêzê YPG û her di birayan pîya Daîş Kobanî de têk berd. Ena ray eke azadkerdişê Kobanî ra dima hêzê YPG û pêşmergeyê Roj binê alaya rengîn de armanc, doz, soz û hêzê xo bikerdêne yew do ewro statûyê Rocawanî Kurdistanî zî mende bimendêne û şarê ma zî hende zulm nêvînayêne. La partîyanê ma yê Rocawanî (PYD û ENKS) zî sey ê Başûrî sîyasetê xo duşmenîya yewbînan ser o awan keno, coka ra wirdî zî şinê Esadî, Oso û Qolonîyî reyde tifaqê virazenê. Seke nê numûneyan de zî aseno duşmenîya partîyên sîyasî yê vera yewbînan de bîyo semedê têkşîyayişê ked û têkoşîna şar û welatê ma.

No semed ra ganî her kes baş bizano çi havilê nê sîyasetê vengî, Kurdî û Kurdistanî rê çin o, eke înan (partîyên ma) sîyasetê xeletî de israr bikerê û xo serreraşt nêkerê do paştîya ke şarî rê ginê bi temamî vîndî bikerê.

Eke partî û sîyasetkarê ma wazenê welatê ma azad bikerê, o çax gani fek duşmenîya yewbînan ra veradê û meseleyên neteweyî de tifaqê xo virazê. Xo vîra mekerê eke ma duşmenê xo ra zanayêr nêbê, yanê eke mezgê ma yê sîyasetê yê duşmenan rê başêr nêbê ma do her tim vîndî bikerê.

0 sifir

1 yew

2 di

3 hîrê

4 çar

5 panc

6 şeş

7 hewt

8 heşt

9 new

10 des

11 yewendes

12 diwês

13 hîrês

14 çarês

15 pancês

16 şîyês

17 hewtês

18 heştês

19 newês

20 vîst

20 vîst

21 vîst û yew

22 vîst û di

23 vîst û hîrê

24 vîst û çar

25 vîst û panc

26 vîst û şeş

27 vîst û hewt

28 vîst û heşt

29 vîst û new

10 des

20 vîst

30 hîris

40 çewres

50 pancas

60 şeştî

70 hewtay

80 heştay

90 neway

100 se

200 di sey

300 hîrê sey

400 çar sey

500 panc sey

600 şeş sey

700 hewt sey

800 heşt sey

900 new sey

1000 hezar

Sayıların okunuşları Zazacada yukarıdaki gibidir. Her bir basamak değerinden sonra araya û harfi girmektedir.

5468 sayısını çözümleyelim:

beş tane bin + dört tane yüz + altı tane on + sekiz tane bir

beşbin + dört yüz + altmış + sekiz

panc hezarî + çar sey + şeştî +heşt

panc hezarî û çar sey û şeştî û heşt ( ''+'' işaretlerinin yerine ''û'' harfini koyduk)

4012 sayısını çözümleyelim:

dört bin +on iki

çar hezarî û diwês

9518 sayısını çözümleyelim:

dokuz bin + beş yüz + on sekiz

new hezarî û panc sey û heştês

Nimûneyî / Örnekler:

2012 di hezarî û diwês

1982 hezar û new sey û heştay û di

412 çar sey û diwês

535 panc sey û hîris û panc

101 se û yew

Dîyarbekir ra 130 kilometre dûrî, qezaya Pasûr de Mintiqaya Kasorî qasê serrîyo ke hete şirketanê madenî ra binê tehditî der a.

Aşma êlıle Keşkelunî ya vîyarte de xebatê gêrayîşê madenî bîy sebebê protestoyanê şarî. La Enstîtuya Tetqîqat û Cêrkerdişê Madenî (MTA), her çiqas şar nêwazeno zî mintiqa de xebatanê sondajî rê dewam kena.

Mintiqaya Kasorî ke yew mintiqayanê tewr muhîmanê Dîyarbekir û Pasûrî ra ya, 60 mehleyê ci estê û 25 hezar kesî ci ra awe ancenê.

Şertê hewayî û coğrafîya mintiqa de yew kombînasyonê ekolojîkê cîya viraşto.

Wina ke 30 tene darê kestanêrî yê ke seserrî ra zafêr emrê înan esto, Mintiqaya Kasorî de dewa Ku de yê.

Şaro ke dewanê Ku, Avdeges, Cıxse, Gomak û Arkatinî de ciwîyenê û bine tesîrê ocaxanê madenî de manenê, vanê ke maden têna înan rê nê, Pasûr û cayanê dorûverî rê zî zerar dano û coka gere ke ê tena nêmanê.

Têkoşînê şarî hetê Platformê Pawitişê Mintiqaya Kasorî ya Pasûrî ra yena berdene.

Na xebata vetişê madenî Pasûr de yewin nîya. Heta nika 39 projeyê cîya-cîya yê madenî hedefê na mintiqa bîyê.

Şarê ke Mintiqaya Kasorî de ciwîyenê û ziraet û heywandarî ser ro debara xo kenê, derheqê prosesê vetişê madenî û fikranê xo yê ke vera vetişê madenî de yê, Zazaki News rê qisey kerd.

Şaro ke zenginîya Mintiqaya Kasorî ra behs kerd va: "Eke mutleq yew çî kenê wa bêrê tîya merkezê kayakî û turîzmê tebîetî rê munasib o. Wa bêrê naye bikerê, no hîna bêzerero û gelîrê ey esto. La ca ra naye tebîet xerepnenê û ma mecbûrê koçê diyîn kenê. Ma do vera naye vindê. Ma nêrakenê."

Xebere/Arif Bulut

Suphiye Ozabay hîris û şeş serrîya xo ra nat qap û qafikanê herrine virazena.

Suphîye nika 51 serrî ya û wazena nê karê destî bimusno ciwanan ke no kar vindî nêbo û dewam biko.

A seba viraştişê beroş, tas û qafikanê herrinan, verê cû herra xo kena bêjinge ra, qûm dekena herra xo û lingandê xo ya stirena.

Wexto ke weş nerm bena, kena tenûre û dîzikan, beroşê tirşikî, qap û qafikanê mitbexî û tayn çîyanê xemilnayişî virazena.

Viraşteyê xo zuwa kena û înan kena adirê firine mîyan. Dima vejena, boya kena û reyna kena tenûre.

Suphiye Ozabaye derheqê karê xo de wina va: "Wexto ke ez şeş serrî bîya, wayanê mi nê çî viraştenê û mi zî ê temaşe kerdênê, ez wina musa. Ma herre kenê bêjinge ra û amade kenê. Ma qûm û herre têmîyan kenê û dima linganê xo ya dasnenê.

Wexto ke zuwa benê ma înan kenê adirê firine mîyan. Dima vejenê înan boya kenê û reyna kenê tenûre."

Suphiye Ozabay qezaya Bêdlîsî Motkan de nê karî kena û bi nê karî debara xo kena û viraşteyanê xo erşawena Amed, Xarpêt, Êlih, Wan û Bedlîsî û bazaran de roşena.

Mehmet Kayayî va ke gama ke ma eşta qanûnî ya û vera zêdekerdişê Kurdkî yê serê logoyê ci qet yew astengîya qanûnîye çin a. Kayayî va ke ê xebatanê xo de qîmet danê Kurdkî (Zazakî-Kurmanckî)

Ame zanayîş ke 2 rojnamegerê cînî ke keye de bî zi remayê û xelesyayê.

Goreyê malumatê ke Wezîr Tekînî dayo, dersanê "Ziwan û Lehçeyê ke Ciwîyenê" de qisimanê Kurdkî Kurmancî û Zazakî de humara wendekaran zêde bîya, la ziwananê bînan de zî kêmîbîyayîş ameyo qeydkerdiş.

Wekîla Partîya DEMî ya Colemêrgî Oznure Bartin, persnameyêk da meclîsî waşt Wezîrê Perwerdeyî Tekîn cawab bido. Bartine persnameyê xo de behsê muhîmîya perwerdeyê ziwanê dayîke kerd û va: “Polîtîkayê ziwan û perwerdeyî yê yewperestî yê ke Tirkîya de dewam kenê, tewr zaf zirar danê Kurmancî û Zazakî. Pa Zazakî xeylê lehçeyî û ziwanê herêmî rîyê kêmasîya perwerdeyê ziwanê dayîke ver bi merdişî de yê.”

Bartine bale ante ser ke goreyê Atlasê Ziwananê ke Binê tehlukeyê de yê (UNESCOy), Tirkîya de tewr tay 15 ziwanî binê rîskê vîndîbîyayîşî de yê û wîna dewam kerd:

“Ziwananê sey Hertevîn, Turoyo/Suret (lehçeyê Suryanîkî), Ladîno, Gagavuzkî, Romankî, Ermenîkîya Rojawawanî, Hemşînkî, Lazkî û Yunankîya Pontusî ra teber;

ziwanê sey Adige, Abhazkî, Kabardey-Çerkeskî û lehçeya Kurdkî Zazakî (Kirmanckî) zî binê rîskêkê cîdî de yê.”

Wezîrê Perwerdeyî yo Neteweyî Tekînî cawab da persanê Wekîla Partîya DEMî û va: “Nika (ewro) mektebanê mîyanênan de eke wendekarî biwazê, çarçewaya dersa 'Ziwan

û Lehçeyê ke Ciwîyenê' de dersê weçînayeyî yê Kurdkî (Kurmancî û Zazakî) eşkenê bêrê wendene. Xeta Dersanê Hefteyî ya Sazîyanê Perwerdeyê Verênî (Mektebê Verênî

û Mektebê Mîyanênî) ya ke yena tetbîqkerdene de, wendekarî qedemeya mektebe mîyanênî de heme sewîyeyanê sinifan de hefteyî 2 saetî; Xeta Dersanê Hefteyî ya Mektebê Mîyanênî yê Îmam Xetîbî de zî sewîyeya sinifa 5, 6 û 7ine de 1 saet,

sewîyeya sinifa 8ine de zî 1 yan zî 2 saetî dersê ci estê.

Kurdkî û Zazakî de zêdebîyayîş

Goreyê malumatê ke Wezîr Tekînî dayo, mektebanê pêroyê welatî de hûmara dersan û wendekaranê dersanê weçînayeyan ê Kurdkî û Zazakî de zêdebîyayîş aseno, ziwananê bînan de zî kêmîbîyayîş ame qeydkerdiş. Cawabê Wezîrî de vajîya ke serra perwerde û musnayîşî ya 2023-2024î de; 153 mekteban de 21 hezar û 559 wendekaran dersa Kurmancî, 25 mekteban de 3 hezar û 244 wendekaran dersa Zazakî, 3 mekteban de 45 wendekaran dersa Lazkî û 17 mekteban de zî 431 wendekaran dersa Adigekî weçînay.

Serra perwerde û musnayîşî ya 2024-2025î de zî; 219 mekteban de 30 hezar û 862 wendekaran dersa Kurmancî, 38 mekteban de 4 hezar û 554 wendekaran dersa Zazakî, 3 mekteban de 39 wendekaran dersa Lazkî, 10 mekteban de zî 401 wendekaran dersa Adigekî weçînay.

Kocaoğlu bi meymanê programê YouTubeî yê Fatîh Altaylıyî.

Kocaoğluyî nê îfadeyî xebitnayî: “Ma keyeyê ma bîyo asîmîle û ez sey Îzmîrijan pîl bîyî. La hetê pîyê mi Kurd o, hetê maya mi Tirk o. Yanî sîyaseten zî ma têmîyan ciwîyayî. To vat azadîwaz, çunke şansê ma yo bîn çin o. Ez wazena şora merdimanê xo yê Anqara zî bivîna.”

Kocaoğluyî îfade kerd ke embazê ey persê 'Ti kamca ra yî?' ser o ey dir qeşmerîye kenê û wina qisey kerd:

"Wexto ke vanê 'Ti kamca ra yî?' û ez zî wina derg û dila qala ci kena, embazê mi tim mi dir qeşmerîye kenê û vanê 'Yaw, ti nika zî bîyî uca ra?'. Çunke mi yew dem vatbî 'Ez Laz a, Deryayê Sîyayî ra ya'."

Kocaoğluyî no malumat zî pare kerd ke, Serekê Şaredarîya Pîla ya Îstanbulî yo verên Bedrettîn Dalan zî merdimê înan o.

Resepsîyonî de ke zaf kes beşdarê ci bîyî, Hemşaredara Amedî Serra Bucak qisey kerd û bale ante ser o ke festîvale tena çalakîyêka hunerî nîya, eynî wext de pêdîyayîşêk o ke vatiş, xoverdayîş û cigêrayîşê haştîye ke vîrê şaristanî de kom bîyî, tede yenê eşkerakerdene.

Hemşaredarê Amedî Dogan Hatunî zî îfade kerd ke festîvale rayîrê haştîye de pirdêko muhîm o. Qiseykerdişanê akerdişî ra dima, nawitişê folklorî û goşdarîkerdişê dengbêjan ame kerdene.

Festîvale 10 rojî bi beşdarîya grûbanê tîyatroyan ê 19 dewletan, bi qiseykerdiş, panel, atolye û pêdîyayîşanê hunermendan do dewam bikera.