Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de komel ocaxzadeyan û eşîrzadeyan ra yeno meydan. Ocaxzadeyan rê xas, eşîrzadeyan rê am/xam vacîyeno. Wexto ke xas û am yan zî xas û xam vacîya; heme komel qesd beno.

Ocaxzadeyî ruhwan ê; camêrdanê înan rê -dahîna zêde- pîr, cenîyan rê ana vacîyena. Ê eslê xo benê besnenê Hz. Mihemedî ra ke no usil demê serwerîya misilmanîye de ronîyayo. Ocaxê înan est ê; Kureyşan, Babamansuran, Seyîdsabunan, Sarîsaltukan, Axuçanan…

Eşîrzadeyî awamî yê. Talibê ocaxzadeyan ê. Ocaxzadeyî înan rê talib vanê. Eşîrzadeyî zazayê (kirmanc, kird, dimilî) hurr ê, eslê xo nêbesnenê yewna ca ra. Yê înan eşîrê xo est ê; Demenan, Heyderan, Alan, Kalan, Qirxan, Karsanan… Ê merdimê eşîranê xo yê.

Mabênê ocaxzadeyan û eşîrzadeyan de dêsêko qewîn est o. Nohet û ohet têmîyan nêkeweno. Ocaxzadeyî xo berz û esîl vînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Gonîya xo nêkenê mîyanê gonîya awamîyan ra. Eşîrzadeyî dawaya pîlîye nêkenê, xo layiqê refê ocaxzadeyan nêvînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Ocaxzadeyan ra zewec xirab o.

Ocaxzadeyî rayber, pîr û mirşîd ê. Mîyanê rayberîye, pîrî û mirşîdîye de ferq est o. Rayber raye, adet û usil musneno taliban; raye çi ya, cem senî girê dîyeno, roce senî yeno girewtene… Pîr cem girê dano, weez dano, dara (mehkeme) heqîye ronano, heq û neheqî cêser keno. Mirşîd serê pîrî yo. Çîyo ke pîr keno o zî keno feqet selehîyetê xo pîrî ra zêde yo. Eşkeno qeraranê pîrî betal bikero.

Raya Heqî/Heqîye de baro giran vileyê pîrî ser ro yo. Eşîrzadeyan ra yewerî sey hemrayî gêno xo ver ke nê kesî rê koçek vacîyeno, mîyanê taliban ra gêreno, çi na dinya ser çi a dinya ser, heme persan û meseleyan çare keno; îman û îtiqat, ceng û cedelê taliban, pênêkerdişê cenî û mêrdeyî, zem û zur, dizdîye, neheqîye… Aye ra, cayo ke dur o û linga xo zêde nêkewena ci, pîr oca de yewerî xo rê wekîl tayîn keno. Nê kesî rê tîkme vacîyeno. Meseleyê hurdî-murdîyê ke benê, tîkme nameyê pîrî ser ra înan çare keno.

Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de dêso qewîno ke mîyanê komelî de ronîyayo, beno sebebê kêmî û xeletîye. Yew ocaxzade biwazo-mewazo, mecbor o ke rayberîye, pîrîye, mirşîdîye bikero. Yewero ateîst (keso ke Heqî nêzaneno) bo, elaqeyê xo bi îman û îtiqadî çin bo zî komel rayberîye, pîrîye nano ey ver ra.

Pîr û rayberî ganî raye, cem û cemat, saz û awaz bizanê; wayîrê fehm û ferasetî, fikir û nezerî bê; pers û meseleyanê taliban çare bikerê. Ema tayê merdimî nê wesfan ra bêpar ê. Vanê; ma ocaxzade yê; mîyanê taliban ra gêrenê, mal û pere arê danê wenê. Kar û gureyêk, xizmetêk nêkenê. Emeg û qezencê taliban ra wenê. Seba mal û pereyan ra mîyanê taliban ra gêrenê.

Heqê eşîrzadeyan çin o ke bibê pîr û rayber. Yewer Raya Heqî/Heqîye de tenik bo; cem û cemat, saz û awaz weş bizano; bawermendo temam bo zî nêeşkeno pîrî û rayberîye bikero. Raya eşîrzadeyan girewte ya.

Ocaxê Raya Heqî/Heqîye dem û dezgeyê hezar serran ê. Nînan komel xo ser ra girewto; hetê îman û îtiqatî ra, fikir û felsefeyî ra aver berdo. Can û nefes dayo ci. Ewro tesîrê xo kêm bo zî îhtîyacîya komelî tim bi ocaxan bena. Aye ra, ocaxî ganî xo newe ra tertib bikerê. Sey mekteb û akademîyan berê xo heme kesan rê biakerê. Kamkes beno wa bibo, çi ocaxzade çi eşîrzade, êyê ke wazenê hetê bîr û bawerîye ra xo aver biberê, pîrî û rayberîye bikerê, raye bimusnê komelî; ganî nê ocaxan de bander (perwerde) bibê, nê ocaxan ra destur bigîrê. Kam ke heq keno pîrî û rayberîye wa o bikero. Ocaxî ancî nameyê pîr û kalanê ocaxzadeyan ser ra bê ema pîrî û rayberîye ne paştîya kesî ser ra bar ne zerrîya kesî de ax û întizar ba. Ocaxî malê yew sulala ney ganî malê heme komelî bê.

GGCyî reya 40ine “Musabeqaya Rojnamegerê Serkewte” organize kerd. Merasim de xeylê kategorîyan de xelatî ameyî dayîş.

Cemîyetî emser “Xelata Azadîya ya Çapemenî” daybî Zazakî Newsî.

Nameyê Zazakî Newsî vera Koordînatorê Pêroyî yê Zazakî Newsî Enwer Yılmaz xelate girewte.

Yewna “Xelata Azadîya ya Çapemenî” dîya Botan Times î.

Dîyalekta Zazakî de çekuya başîye bi goreyê pabestayî/kontekstî de dordor mana bivurîyo zî, reyna eynî mana da nê çekuyî zî estê; başî, holîye, holî, rindîye, rindî, rindênî, weşîye, weşî… Na nuşte de başîye bi manayê çekuye nê, bi manayê termî/têgehî ameya şuxulnayene. Wextêko felsefe de persa başîye çi ya yena perskerdene: Başî, başîye ya! ameya formûlaze kerdene. Başîye/holîye tena bi sereyê xo yew mana îfade nêkena. Xora heme erje yî tena bi sereyê xo yew mana îfade nêkenê û başîye zanayîşê kerdişanê xo de estîya xo reyde yew erje ya.

Însanê ko zerrîya êy pak o, raştvateyo, kar û gureyê xo erja başîye reyde keno, kesî ra xirabî, neheqî û zilm nêkeno, o kes sey keso baş yeno hesibnayene û kerdişê êy zî kerdişê başîye yenê pênaskerdene. Sinorê însan û kulturî, dinya ya objeyan û estîyanê serebutî zî xo de belo kenê. No sînor melumatanê manakerdişê yê erj û zanistan peyda keno. No peydakerdiş hetê mana û erje ra yew awiro pêranayîş û temamkerdox dano merdimî. Goreyê Max Ferdinand Schelerî, erjî mîyanê xo de yew qaydeyê hîyerarşî reyde rêz benê. Nê hîyerarşî de erja tewr berze û pozîtîfe erje başîye qebul keno.

Însan bi ontolojî û epîstemolojî xo reyde erjenê xo awan keno û beno yew ontoya/estîyê ke epîsteme û etîkî. Erja başîye seba însanî erjanê tewr berzan ra ya û zanayîşê erja başîye sey yew estîya krîterî ya hêzê însanî yeno pênas kerdene. Erja başîye hetêk ra hem yew estîya aksîyolojîk hem zî yew estîyê ke epîstemolojîk û ontolojîk a. Başîye yew erje merdimîye ya û ciwîyayîşê kesan û komelî ser o tesîrdar a. Başîye fikir, hîs, hişmendî, çalakîyanê şexs û komelî ser o yew tesîro muhîm viraznena. Başîye heto bîn ra zî bi vîrê hemparî, tecrubeyê paydarî, erja kulturî ya hemparî, hêz û manaya kolektîfî, kokê hemparî yê esl û tepşî û hîsê hemparî reyde ciwîyayîşê kes û şarî de erja etîkî de ca gêna.

La tayê başî/holî estê ke, wextêko biyerê kerdene xirabî û pîsîye pak kenê. Her holîkerdiş beno ke cayê xo nêvîno la holîye ke merdim zerrîya xo reyde keno, ganî sey varanî pîsîye bida şutene. Eke merdim pîzeyo safî ra başiye/holîye bikero, na holîye/başîye sey varanî pîsîyan şuwena. Yew kes yan yan zî yew komel cuya xo holîye ser o awan bikero do rojanê tengî û xiraban de derûdorê xo de holî û weşîye bivîno.

Rindîye bike, berze behr; mase nêzano, Xaliq zano. No vateyo verên nîşan dano ke başî gereka bê menfiet û bêpaye bêro kerdene. Merdim wexto ke yew başî keno, gereka seba qezencî êy nêpawo. Gama ke başî behrî de bêro erzîyayene û mase nêzano, Xaliq zano; kerdişê baş zî eke hetê însanan ra nêro dîyayene û qîmetê êy nêro zanayene zî, qîmeta xo vindî nêkeno. Çunku Xaliq kerdişê başî vîneno û zano. Cuya şarê Zazayan de, başî, hetk arî meymanperwerî û destgirewtişê kesê tengasî de qîmetêko pîl esto. Bi taybetî cuya dewan û têkilîyanê cîranî de, yewbînan ra hetkarî kerdiş esto. No vateyo verên zî nê hişmendîya komelî nîşan dano: başî seba qezencê şexsî nê, seba başî bi xo bêro kerdene. Eke kesê ke başî ci ra ameya kerdene aye nêzano yan zî qîmetê aye nêdano, no şert qîmeta başî kêm nêkeno. Bi nê cîhetî ra, no vateyo verên erjê başî eşkera keno. Çunku başîya raşte, menfîet ra girêdaye nîya. No vateyo verên merdimî bander keno ke başî biko û qîmetê kerdişê xo tena bi reaksîyonê merdiman nêpîvano. Mase nêzano zî Xaliq zano; o semed ra, kerdişê baş qîmeta xo bi xo de hewêneno.

Başî/holî zî kerdaneyê komalî de cayêko muhîm gênê û erja başî ser o vateyê verênan ra nîmûne: A holîya ke tu kerd, zê varanî pîsî şite. No vateyo verênî de: Eke merdimo ke zerrîya êy pak biba, kar û gureyê xo başî û weşîye ser de keno. No merdim kesî rê xirabî nêkeno, timûtim rindîye keno û başîye wazeno. Başî û weşîye seba her kesî wazeno. La tayê başî/holî estê ke, wextê biyerê kerdene xirabî û pîsîye pak kenê. Her holîkerdiş beno ke cayê xo nêvîno la holîye ke merdim zerrîya xo reyde keno, ganî sey varanî pîsîye bida şutene. Eke merdim pîzeyo safî ra holîye bikero, na holî/başîye sey varanî pîsîyan şuwena. Yew kes, yan zî yew komel cuya xo holîye ser o awan bikero do rojanê tengî û xiraban de derûdorê xo de holî û weşîye bivîno.

Bide nanê xo, bixelisne canê xo. No vateyo verênî, nan dayîş, ardimkerdiş û xo xelisnayîş miyan de pêwendîyekî manedarî pêşkêş keno. Goreyê manaya raşteraşte, merdim nanê xo dano û bi nê kerdişî canê xo xelisneno. Nêra nan yew hewcedarîya bingehîn a ciwîyayîşî yo û dayîşê êy kesê hewcedarî ra ardimê raşteraşt o. Vate bi îfadeyêke kilm merdimî parekerdişî ra teşwîq keno û qîmeta nan dayîşî ano vîrî. Goreyê manaya mecazî, nanê xo dayiş tena werd parekerdiş nîyo; comerdî, zerrîsozî, ardimkerdiş û bêmenfîetî yewna zî hesibkerdiş temsil keno. Canê xo xelisnayîş zî keweno sey encamê baş ê kerdişê rindî bêro famkerdene. Kesê ke başî keno, miyanê merdiman de bawerî û rêzgirewtiş peyda keno; heman demî de wijdanê xo zî aram keno. Bi nê manayî, başî tena kesê ke ardim vîneno ra fayde nêdana, kesê ke başî keno ser o zî tesîrê ke rind ca verdena. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde pêwendîya xurt esto. Nan, bi taybetî ciwîyayîşê dewan de, berhemê xebata zehmet a erdî û parçeyê bingehîn ê sifreyî bîyo. Nanê xo bi feqîr, rêwî, cîran yan kesê hewcedarî reyde parekerdiş, sey kerdişekî comerd û baş ameyo dîyayene. Rojê tengî de yew parçe nan zî eşkeno hewcedarîyekî girîng ca biko. Nê tecrubeyê ciwîyayîşî, parekerdişî miyanê merdiman de xurt kerdo û hestê yewgirewtişî geş kerdo. Hetê erjê başî ra, no vateyo verênî başî bi dayîş, parekerdiş, comerdî û ardimkerdiş reyde girêdano. Merdimo baş tena malê xo kom nêkeno; waxto hewcedarê yewna vîneno, şertê xo de çiyê ke destê êy de yo pare keno. Nê payekerdişî de qîmeta sereke pîlbîyayîşê çiyê dayeyî nîyo; niyetê baş û hewcedarîya kesê bînî ra bersiv dayîş o. No sebeb ra, heta yew parçe nan zî nîşaneyê başîya pîl bibo. Bi nê awayî, bide nanê xo, bixelisne canê xo; eşkera keno ke başîya vera yewna bêencam nêmanena. Nanê parekerdeyî hewcedarîya kesê bînî ca keno, la heman wextî de kesê ke dano zî bi aramîya wijdanî û qîmeta kerdişê rindî dewlemend keno. Nê sebebî ra, başî sey yew erjê etîkî bi comerdî, parekerdiş, û destgirewtişê kesanê hewcedar reyde girêdano.

No vateyo verênî dest dayîş û camêrdbîyayîş miyan de pêwendîyekî manedar pêşkêş keno; Desto daye, tim camêrdo. Goreyê manaya raşteraşte, kesê ke dest dano, tim camêrd o. Nêra dest dayîş, kesê hewcedarî ra ardimkerdiş û şertê tengî de êy bêpaşt nêverdayîş manaya xo de gêno. Camêrd zî kesê comerd, ardimkar û wayirê xulqê rindî ano vîrî. Bi nê îfadeyî, vate qîmeta merdimî bi kerdişê baş ê êy eşkera keno. Goreyê manaya mecazî, dest dayîş tena destê xo dergkerdiş nîyo; barê yewna şenikkerdiş, şertê zorî de hetkar bîyayîş û îmkanê xo bi kesê hewcedarî reyde parekerdiş temsil keno. Kesê camêrd hewcedarîya yewna vîneno û seba ardimkerdişî her tim qezencê kesane nêpaweno. Nê cîhetî ra, camêrdbîyayîş tena taybetmendîyekî kesayetî nîyo; waxto bi ardim û kerdişê rindî bêro nîşandayene, qîmetê exlaqî gêno. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîyö ke xurt esto. Ciwîyayîşê dewan de xebata erdî, avakerdişê keyeyî, arêkerdişê berhemî, şayî û rojê xemî de destê yewbênan girewtiş adetêko qîmetdar bîya. Kesê ke rojê tengî de ardimê cîran, dost yan xizimê xo kerdo, miyanê komelî de sey kesê camêrd û wayirê xulqê rindî ameyo naskerdene. Nê awayê ciwîyayîşî de başî tena bi vatişî nê, bi destdayîş û karê pîya eşkera bîya. Hetê erjê başî ra, no vateyo verênî başî bi ardimkerdiş, comerdî û destgirewişî reyde girêdano. Merdimo baş waxto kesê hewcedarî vîneno, tena derheqê êy de hestê rind nêkeno; heta şertanê xo dest bido, ardimê êy keno. No ardim benoke maddî bibo, benoke bi xebat, dem yan paştîgirewtişî bêro nîşandayene. Bingehê başî nêra nîyetê rindî kerdişê faydedarî de vurnayîş o. Bi nê awayî, desto daye, tim camêrdo; qîmeta camêrdbîyayîşî bi destê ardimî dergkerdiş reyde eşkera keno. Vateyo verênî merdimî fam keno ke camêrdî tena bi name û vatişî nêpêjena; qîmeta aye demê hewcedarî de bi kerdişî xuya bena. Nê sebebî ra, başî sey yew erjê etîkî bi ardimkerdiş, comerdî, zerrîsozî û barê yewna şenikkerdiş reyde girêdano.

Bikilmî ma eşkenê îfade bikerê ke; analîzê nê vateyan nîşan dano ke başî, ciwîyayîşê komelî de bi ardimkerdiş, dayîş, xeyr, zerrîweşî û yewnan ra rindî kerdiş reyde pêwendîya xurt kena. Nê cîhetî ra, başî tena yew fikir yan waştiş nîya; bi kerdişê merdimî de xo eşkera kena. Nê vateyan nîşan danê ke başîya ke merdim yewna ra keno, tena kesê ke ardim gêno ra qîmetdar nîya; kesê ke başî keno zî hetê xulqî ra kemilneno.

Nê vateyan de qala weş, ziwano şîrin û xeyr zî bi başî reyde girêdayî yo. No nîşan dano ke başîye tena bi mal û pere nêyena kerdene: Vatişo rind, helwestê nerm û yewna ra zerrîweşî dayîş zî eşkenê formê başîye biba. Bi pêroyî, analîzê nê vateyê verênan nîşan dano ke erje başîye yew erje bingehîn ê ciwîyayîşê kesane û komelî yo. Başîye bi ardimkerdiş, xeyr, dayîş, qala weş û hewcedarîya yewnan famkerdiş reyde pêk yena. Nê sebebî ra, vateyê verênan başîye sey yew erjê etîkî ke miyanê komelî de yewgirewtiş, zerrîweşî û pêwendîyê ke rindîyê ke xurte pêşkêş kenê.

Başîye cuya şarê Zazayan de tena yew mefhûmê felsefeyî nîya; başîye bi tecrube, bibawerî, biaqil û vîrê hemparî yê şarî reyde şekil gêno. Vateyê verênî zî na başîye bi ziwanêko sade, xorîn û tesîrdar nesl ra neslê bînî ra resnenê. Nê vateyî nîşan danê ke başîye ge-ge bi tecrube, ge-ge bi xoza û ge-ge zî bi demî reyde eşkera bena. O semed ra, vateyê verênan tena mîrasê ziwanî nîyê; êy eynî wext de vîr, tecrube û felsefeya cuya şarê Zazanê. Parastiş û analîzê nê vateyan, parastişê ziwan, kultur û heqîqeta cuya Zazano.

Tarîx: 19.09.2026

Saete: 16:00 – 19:00

Ca: Qesra Cemîl Paşayî (Ali Paşa Mah., Binici Sk., Sûr/Dîyarbekir)

Çalakîya naskerdene 19ê êlule de ya

Çalakîya daşinasnayîşî ya kitabê “Anamneza Giştî” roja şemeyî, 19ê êlule saeta 14.00 de, Dîyarbekir de Merkezo Kulturî yo Çand Amed Sezai Karakoçî de virazîyena.

Odaya Tebîban a Dîyarbekirî bi vengdayîşêk, heme kedkaranê weşîye û eleqedaran dewetê çalakîya daşinasnayîşî kerd.

Koma ke Bayramoğlu de ameye têhet, bi pankartan heta Parka Koşuyoluyî şîye. Rayîrşîyayîşî ra pey verê Abîdeya Heqanê Merdiman de eşkerayîya çapemenîye ameye dayene.

“Kurdî hafizaya ma ya pîle ya”

Nameyê platformî ser ra Hemsereka Komeleya Cigêrayîşanê Ziwan û Kulturê Mezopotamya (MED-DER) Şükran Yakut qisey kerd. Yakute qiseykerdişê xo bi zaravayê kirdkî (zazakî) kerd û vat ke wendekarê kurdî sey serranê verênan emser zî heqê perwerdeyê bi kurdkî ra mehrûm mendê. Yakute da zanayene ke waştişê înan o bingehîn statûdayîşê ziwanî yo û îfade kerd ke ziwan nasname û kulturê miletêk o.

“Bê perwerdeyê bi ziwanê dadîye aştîyêka birûmet nêbena”

Mebûsê DEM Partî yê Dîyarbekirî Serhat Eren zî tewrê çalakîye bi û serê meseleya prosesê aştîye vinet. Erenî ard ziwan ke perwerdeyê bi ziwanê dadîye şertêko bingehîn o seba aştîyêka biqedr û wina va:

“Bê perwerdeyê bi ziwanê dadîye aştîyêka birûmet nêbena. Seba naye zî ganî ziwanê kurdkî sey ziwanê fermî bêro qebûlkerdene. Şarê ke ziwanê ci nêro naskerdene nasname û kulturê ci zî nêno qebûlkerdene. Statûdayîşê kurdkî yeno manaya qebûlkerdişê estbîyayîşê kurdan. Ganî bi vurîyayîşêko qanûnî kurdkî bêro garantîkerdene.”

Xeberdayîşî ser o ekîbê AFAD, cendirme û servîsê weşîye sewqê cayê hedîseyî bîyî. Dirbetinî bi ambulansan wedarîyay nêweşxane.

Ekîbanê cendirmeyan derheqê qezaye de cigêrayîş da destpêkerdene.

Kulturê mitbaxe do neslanê ameyoxan rê bêro neqilkerdiş

Bi çalakîyan yeno amanckerdiş ke berhemê herêmkîyî û metodê amadekerdişî yê tradîsyonelî ke vîrê mitbaxê Amedî de cayê înan û muhîm est o, bêrê gandarkerdiş, mitbaxa şaristanî nesilanê ameyoxan rê bêra neqilkerdiş û mîrasê kulturî bêro daşinasnayîş.

Şerbet û werdê rihane do bêrê viraştiş

Çarçewaya bernameyî de ancî şerbet û werdê ke bi rihane yenê amadekerdiş, do bêrê viraştiş ke rihane nebatanê aromatîkan ê verênan ê şaristanî ra yew a. Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî de ke kişta Camîyê Hz. Sileymanî de yo, roja yewşemeyî 4ê teşrîna verêne de do Atolyeya Şerbetê Rihane bêra kerdiş.

Badê atolye eynî ca de saete 18.00 de bi beşdarîya mêmananê bidawetnameyan do Şewa Rihane bêra organîzekerdiş. Şewe de pêşkêşkerdişê werdanê herêmkîyan ke bi rihane yenê amadekerdiş, înan ra teber do sohbet û goşdarîya dengbêjan zî bibo.

Atolyeyî do seba şarî akerde û bêpere bêrê organîzekerdiş. Şewa Rihane zî ke do 4ê teşrîna verêne de bêra kerdiş, do bi dawetnameyan bo.

Programê atolyeyan

Atolyeya Tirşîya Laktofermentekerdîye
19ê êlule, şeme
Ca: Konaxê Cemîl Paşayî
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Funda Akinci

Atolyeya Mîrê Tirşî
21ê êlule, dişeme
Ca: Keyeyê Dengbêjan
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Zumrut Biçkin

Atolyeya Mitbaxa Bêeşte
22ê êlule, sêşeme
Ca: Konaxê Şehzadeyan
Saete: 13.00
Rayberdoxê atolye: Alaaddîn Kiliç

Atolyeya Şerbetê Sumaqî
23ê êlule, çarşeme
Ca: Muştemîlatê Konaxê Cemîl Paşayî
Saete: 13.00
Rayberdoxê atolye: Alaaddîn Kiliç

Atolyeya Şerbetê Meyanî
30ê êlule, çarşeme
Ca: Keyeyê Dengbêjan
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Mesude Onen

Atolyeya Şerbetê Rihane
4ê teşrîna verêne, yewşeme
Ca: Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî yo kişta Camîyê Hz. Sileymanî
Saete: 16.00
Rayberdoxa atolye: Mesude Onen

Şewa Rihane
4ê teşrîna verêne, kirîye
Ca: Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî yo kişta Camîya Hz. Sileymanî
Saete: 18.00
Bername: Sohbet, pêşkêşkerdişê werdanê birihanan û goşdarîya dengbêjan

Ame îzahkerdiş ke rayîrşîyayîş roja îneyî (ewro) saete 17.00î de verê NCITY ra dest pêkeno û heta Parka Koşuyoluyî dewam keno. Platformî bi pankart û dovîzanê sey "Bi ziwanê xo wazenê!" veng da heme şarî ke wayîrê ziwanê xo bivejîyê.

Ewro demokrasî, yew sîstemî ra zêdeyêr bîya sey yew bawerîye. Ey rexnekerdiş hema hema seba tayê kesan guneyêka pîl a. Labelê şima çi mana danê ci bidê, na rewşe demokrasî rînd nêkena. Her kes vano demokrasî "vengê şarî" yo, labelê no sîstem zafê cayan de vengê şarî nê, "vengê xapênayîşî" yo.

Vatişê Zafaneyî!

Demokrasî teorî de îdarekerdişê şarî bi xo yo. Labelê no proses wina şino: Şar yew grûba ke zafaneyî temsîl kena, weçînena û na grûbe seba înan qanûnan vejêna. Coka demokrasî rayîrê aqil û raştîye nê, rayîrê zafaneyî yo. Seke Arîstotelesî vat: Zafaneyî heqdar nê, tena zafaneyî ya. Na rewşe zî sîyasetê demokrasîyî çarnena ra yew tîyatroyê populîzmî. Kesê ke zanaye yê nê, êyê ke populer ê, yenê benê serok, serokomar, parlamenter ûsn.

Weçînayîş!

Eserê demokrasîyo tewr pîl weçînayîş o, labelê no zî azadîya weçînayîşî ra zêdeyêr yew îlûzyon o. Şarî wina hesabneno ke kamî biwazo, ey weçîneno; labelê demokrasî şarî mîyanê çend alternatîfanê bellîyan de mecburê yewî kena û na rewşe zî sey azadîye mojneno.

Bêedaletîya seyyewbînî!

Ez şima ra pers kena:
Kesê zanaye û nezanî benê yew?
Raşt û çewt benê yew?
Belê, goreyê demokrasî ra benê. Demokrasî de reyê zana û nezanî yew o. Qîymetê raşt û çewtî çin o, qîymetê zaf û tayî esto. Na rewşe zî cayê raştî û exlaqî dana cehalet û xirabîye. Qîrayîşê exlaq û raştîye, mîyanê "vengê xapênayîşî" de, mîyanê zuran û bêexlaqîye de vindî beno, şino.

Azadî!

Demokrasî herçiqas vajo "azadî" zî, bi rastî azadîye çin a; herinda azadîye de waştişê serokan esto. Eke vatişê to serok û qanûnanê înan rê munasîb o, o wext problem çin o. Labelê eke serok vatişê to ra memnun nêo û fîkrê to seba qanûnanê înan yew tehluke yo, o wext Homa alîkarîya to bikero.

Peynî

Redkerdişê demokrasîye, waştişê monarşîye nîyo. Bi fikrê mi, waştişê demokrasîye, waştişê dîktatorîye yo. Azadîye weçînayîşî de nê, exlaqî de nimite ya. Raştîye vatişê zafaneyî de nê, heq û edaletî de nimite ya. Rayîrê merdimanê cahîl, zalim û bêexlaqan her wext cîya yê.

Belkî tayê şima wina fîkîrîyenê: "Temam, ewro demokrasîyê ke ma vînenê xirab ê, labelê no sûcê demokrasîye nê, sûcê şarî yo, çimkî demokrasîya raşte wina nîya." Eke şima wina fîkîrîyenê, ez vaja ke no fîkrê şima bi serran o xelet o. Çimkî qanûnê demokrasîye hetê merdiman ra yenê viraştene. Yanî, kam grûb ke îqtîdar de ya, a grûbe qanûnan ser o senî biwazo, winî hukim kena. Welat bi welat qanûnî bedelîyenê.

Coka şima nêeşkenê vajê "demokrasî wina nîya". Heta nika zalim û cahîlan nê qanûnî bellî kerdê, ez vana qey ewro ra pey zî do wina bibo. Cahîlî û zalimî nêqedîyenê. Coka, her wext seba yewna xirabîye hezîr bibê.

Öcalan do heyet de ca bigêro

Mehmet Uçumî îzah kerd ke Abdullah Öcalan do Heyetê Caverdişê sîlehan de ca bigîro û derheqê minaqeşeyanê serê bano ke Îmraliyî de ameyo viraştiş zî wina va: “Ban girêdayeyê zindanî yo. Seba ke Abdullah Öcalan proses de rolê xo hîna weş bîyaro ca, no ban ame viraştiş. Proseso ke Öcalanî reyde yeno ramitiş dîyalog ser o yo. Kamî rêxistine viraşta wa o fesix biko. Seba aye zî viraştişê nê banî îmtiyaz nîyo, seba caardişê wezîfeyê ey lazimîyêk bi.”

Mehmet Uçumî da zanayîş ke raporê MGKyî do teşrîna verêne yan zî teşrîna peyêne de bêro eşkerakerdiş û va: “Pawîyeno ke raporê MGKyî do bireso teşrîna verêne. Teqwîm goreyê seha bêro safîkerdiş. Heyetê Caverdişê sîlehan binê koordînasyonê Serekwekîlê Serekkomarî Cevdet Yılmazî de ameyo ronayîş, do verê verî peynîya estbîyayîşê rêxistine tespît bikero û dima zî teslîmbîyayîşê çekan ser o cigêrayîş biko. Heyet do raporê xo pêşkêşê MGKyî biko; dima ke qerar Rojnameyo Fermî de ame îlankerdiş seba endamanê PKKyî prosesê muracaetî yo 6 aşman dest pêkeno.”

Heto bîn ra Mehmet Uçumî da zanayene ke weçînayîşê serekkomarîye do 16ê nîsana 2028î de bêro kerdene û Erdogan do reya peyêne bibo namzed.

Çalakîyan de ke mîyanê hewteyî de her roje mabênê saetanê 07.00-09.00 de yenê organîzekerdene, hemwelatîyan rê egzersîzê ke rê emr û rewşa înan a fîzîkî munasîb a, yenê kerdene. Bernameyo ke xebatê germbîyayîş, elastîkî, hemsengî, koordînasyon û hêzî tede ca gênê, seba beşdarîya hemwelatîyanê emr û sewîyeyanê fîzîkîyan ê cîyayan akerde yeno domnayene.

‘Amancê ma no yo ke ê biweşî hîna zêde dest bi roje bikerê’

Mîne Avşar ke Parka Anitî de ke qezaya Yenîşehîrî de yo, hemwelatîyan rê perwerdekarîye kena, dîyar kerd ke xebatî bi no hewa yenê kerdene ke hemwelatîyê her emrî bieşkê goreyê sewîyeya xo spor bikerê. Avşar vat: “Mîyanê hewteyî de her roje serê sibayî mabênê saetanê 07.00 û 09.00 de ma spor kenê. Amancê ma no yo ke hemwelatîyê ma yê tîyayî biweşî û enerjîya hîna zêde dest bi roje bikerê. Ma xebatanê germbîyayîş, elastîkî, hemsengî, koordînasyon û hêzî kenê ke emr û rewşa înan a fîzîkî munasîb a. Ma xebatanê xo bi hewayêko ke her kes û sewîye rê munasîb o dewam kenê û bala xo danê ke herkes goreyê sewîyeya xo hereket bikero.”

‘Xebatê ma pêroyê serre de dewam kenê’

Avşar îfade kerd ke beşdarîya biserûbere ya hemwelatîyan a çalakîyan înan zî şa kena û vat: “Çîyanê tewr muhîman ra yew zî seba ma zî no yo ke hemwelatî xebatanê ma ra zaf memnûn ê. Ê her serê sibayî bi waştişêko gird yenê tîya û sporê serê sibayî sey parçeyêkê rutînê xo yê rojaneyî vînenê, ma zî şa û motîve keno. Xebatê ma pêroyê serre de dewam kenê. Hûmara beşdaranê ma zî zaf berz a.”

‘Wexto ke ma yenê tîya moral gênê’

Selma Reşîtoglu ke beşdarê sporê serê sibayî bena, va ke çalakîyî hem hetê fîzîkî hem zî hetê komelkî ra piştî danê înan. Reşîtoglu vat: “Ma zaf şa benê ke ma yenê tîya û spor kenê. Ma zaf memnûn ê ke ma embazanê xo reyde mîyanê şayî, hurmet û herkerdişî de, keskîye mîyan de spor kenê. Ma tîya hetê têkilîyanê keye û embazîye ra her çîyî ra nimûne gênê. Wexto ke ma nêyenê tîya, ma zaf teng benê. Wexto ke ma yenê tîya, moral gênê, ma hîna enerjîk benê.”

Reşîtoglu dîyar kerd ke ê badê çalakîyanê sporî rayîr şinê û vat: “Ma serê sibayî saete 07.00 de yenê, 07.30 de dest bi sporî kenê. Naye ra teber ma 2-3 saetî rayîr şinê. Coka ma zaf şa yê. Ma wazenê ke hertim wina bo.”

‘Hem ruhê ma rê hem zî bedenê ma rê rind yeno’

Roza Bagca zî ke bi hewayo biserûber beşdarê sporê serê sibayî bena, îfade kerd ke çalakîyî hem bedenê aye rê hem zî ruhê aye rê rind yenê. Bagca vat: “Ez bi hewayo biserûber yena tîya. Embazê tîyayî zaf rind ê, mamostaya ma rind a. Ma bi hewayo biserûber egzersîz kenê. No hem ruhê ma rê hem zî bedenê ma rê rind yeno; ma şîfa vînenê. Ma naye ra memnûn ê, ma herkesî rê sipas kenê.”

Kulubê Amedsporî derheqê futbobazanê xo de va: "Ma kaykeranê xo yê ke dewetnameyê mîllî girewto rê serkewtiş wazenê."

Futbobazê Amedsporî yê ke taximanê mîllîyan rê ameyî dewetkerdene nê yê:

· Alban Lafont: Sahîlê Diranê Fîlî

· Lumbardh Dellova: Kosova

· Ermal Krasniqi: Kosova

· Rayan Raveloson: Madagaskar

· Rayan Lutin: Komorlar

· Amadou Cisse: Gîne

Demo ke remêne xo kişt

Xeberdayîşî ser o polîs û ekîbê Weşîye yê Servîsê Acîlî yê 112yî sewqê cayê hedîseyî bîy. Keso hêrişker gama ke ekîbî dîy, bi wesayîtî ver bi hetê Teyaragehî rema. Şexso ke fehm kerd do bêro tepiştiş, bi sîlehê xo xo kişt.

Teqîb û kontrolan ra dima, cenazeyê her di kesan zî seba karê otopsî wedarîyay Dezgehê Tibê Edlîyî. Polîsan derheqê serebûtî de tehqîqat da dest pêkerdene.

Nê kesan ra yew zî mesulê JÎTEMî yê Qoserî, qatilê 22 kurdan û berpirsîyarê vênayîş û vînîkerdişê dewanê Qoser û Dêrikî Hasan Atîlla Uğur o. Goreyê agahîyanê ke ameyî girewtene; Hasan Atîlla Uğur Qibris de yo û hema nêameyo tepiştene.

Vayîya mazotî Amed de bî 103.01 lîra, Riha de bî 102 lîra, Wan de bî 103 lîra. Sewbîna vaya benzînî zî dewrê 82 lîrayan a.

Na vayîya zêde yê benzîn û mazotî ameya kerdene, do heme hetanê xo ra tesîrê ekonomî, vayîya xida, şîyayîş û ameyîşan bikero

Messîyo ke tewr peyên Kupaya Şampîyonan berz kerd, pîya bi 48 kupayanê xo, unwanê xo yê kaykerê ke tarîx de tewr zaf kupayî gîrewtî dewam kerd.

Kişta Messî de, starê Portekîzî Cristiano Ronaldo yo ke serranê 2000an de mîyanê futbolê dinya de rayber bi zî kariyerê xo de pêro pîya 35 kupayî gîrewtî.

Kupayê ke ey bi formayanê Arjantîn, Barcelona, PSG û Inter Miami gîrewtî

Starê futbolî yê Arjantînî, kariyerê xo de bi formayanê Barcelona, Paris Saint-Germain û Inter Miami yê ke tede kay kerd, 42 kupayî gîrewtî.

Messi pîya bi Taxımê Millî yê Arjantînî 6 reyî û kariyerê xo ya klub û taximê millî de pêro pîya 48 kupayî gîrewtî.

Kupayê ke Messî mîyanê klubanê xo û taximê millî de gîrewtî wina yê:

Taxımê Millî yê Arjantînî (6 Kupayî)

· Kupaya Dinya ya FIFA: 1

· Copa America: 2

· Finalissima: 1

· Olimpîyat: 1

· Kupaya Dinya ya FIFA U-20: 1

Barcelona (35 Kupayî)

· Şampîyonîya La Liga: 10

· Kupaya Qralî ya Îspanya (Copa del Rey): 7

· Kupaya Super ya Îspanya: 8

· Lîgê Şampîyonan yê UEFA: 4

· Kupaya Super ya UEFA: 3

· Kupaya Dinya ya Klubanê FIFA: 3

Paris Saint-Germain (3 Kupayî)

· Şampîyonîya Ligue 1: 2

· Kupaya Super ya Fransa: 1

Inter Miami (4 Kupayî)

· Kupaya Lîgî: 1

· Kupaya Şelpa Alîgiran ya MLS: 1

· Kupaya MLS: 1

· Kupaya Şampîyonan ya CONCACAF: 1

Amed de nê rojanê peyênan ê aşma êlûle de pîya bi germo berz yo ke tesîrdar bi, hûmara nêweşê ke bi şîkayetê dişdare muraceatê Nêweşxaneyê Perwerde û Cigêrayîşî yê Gazi Yaşargilî yê Dîyarbekirî kerdî zêde bîye. Welatîyê ke bi şîkayetê dejê sereyî, germiya berze û bêqewetîye muraceatê servîsanê acîlî kenê, bitaybetî seatanê şanî de rêzê dergî virazenê. Nêweşxaneyanê bajarî de mîyanê servîsanê acîlî yê domanan de qerebalîxîye est a, heto bîn ra servîsanê acîlî yê pîlan de zî bi seyan nêweşî seba tedawîbîyayîşî rêze de pawenê.

Seba yew doktorî saete de 100 nêweşî

Qerebalîxîya mîyanê nêweşxaneyan, barê xebata xebatkerdanê weşîye zî zaf kerd. Doktorêko ke servîsanê acîlî de gureyeno, saete de nêzdîyê 100 nêweşî rê ewnîyeno. Kişta nê qerebalîxîye de, yew meseleya tewr girane ya ke nêweşî ri bi ri benê zî, serûm nêvênayîş o.

Nêweşî serûmî nêvênenê

Nêweşê ke Zazakî Newsî rê qisey kerdî, vatî ke ê diştare zaf giran ravêrenê, labelê semedo ke nêweşxane de serûm çin o, tedawîya serûmî nêbena.

Goreyê agahîyanê ke nêweşî dayî, doktoran vat ke semedo ke serûmî kêm ê, seba nêweşê normalî nêşenê bişuxulnî, serûmî tena seba cinîyanê diganan yenê şuxulnayene. Seba nêweşê ke tedawîya serûmî nêbena zî goreyê halê înan, derzî yenê kerdene û dima bi nuştişê dermanan yenê şawitene keyeyanê xo.

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."