“Xebatkarî eleqedar nêbî”

Ertan Beyogluyî yo ke ‘Çewlîg Kent Haber’î rê qisey kerd, va ke: “Serê sibayî saete dorûverê 08.45î de mi dadîya xo berde beşê lezgînî. Beşê acîlî de ez geyra sandalîyo tekerekin la mi nêdî. Mi xebatkaranê uca ra pers kerd, la hetkarî nêkerdî. Ez mecbur menda ke dadîya xo paştîya xo de berî verê doktorî. Mi tu wext bêeleqedarîye û bêmesulîyetîyêka winasî nêdîbî. Seba nêweşxaneyî ronayîşê çend kursîyanê bi çerexan hende zor o?”

Şaredarî, dimayê temambîyayîşê prosesanê qanûnî û îdarî yê laziman, dest bi rijnayîşê awanîyanê kerd.

Rijnayîş, girewtişê tedbîranê laziman ra dima yeno kerdene, molozê ke vejîyenê û eşteyî warî ra yenê dûrîkerdene û pakkerdişê cugehî yeno bicaardene. Bi no hewa, talûkeyanê muhtemelan ra teber, warê ke taxe de sebebê leminbîyayîşê cugeh û asayayîşî benê zî yenê wedarnayene. Şaredarî va ke, koordînasyonê şaredarîyanê qezayan reyde, do xebatanê xo yê tesbîtkerdişê awanîyanê metrûkan ê seranserê bajarî û wedardişê înan goreyê bernameyê dîyarkerdeyî dewam bikero.

Aktîvîteya dengêjan ke Tesîsanê Maseyan de ameye kerdene pîya bi temsîlkaranê partîyanê sîyasîyan û rêxistinanê komelê sîvîlî xeylê kesî tewrê ci bîyî.

Goştarîkerdişê dengbêjna ke dengbêj Muhyetin Aksoy, Şerefdin, Yusufê Goşkori, Mustafa yê Botî, Ozan Serkan, Selahattîn, Fexredîn, Nurettin Zorbozan û Mûhammedê Şemê tewrê ci bîyî, bi keyfê pîlî ame goştatîkerdene. Hemwelatîyan ke bi saetan dengbêjî goştarî kerdî helê hîsgêrî ciwîyayî.

Cinîya bi nameyê Gulere Guler ke Depî ra tewrê festîvale bîye, bi vatişê lawika xo ke bi xo nuşta, bale ante xo ser. Badê goştarîkerdişê dengbêjan bi deyîranê kurkdî govende ameye girewtene.

Festîvala ewro do bi aktîvîteyanê cîya cîyayan dewam bikero.

Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî zî serê prosesî de partîyanê sîyasîyan reyde pêvînayîş kerd û eşkerayîye dê. Birez Ocalanî rayvistiş û pêşnîyazê xo heyeta ma rê pêşkêş kerdî. Ame munaqeşekerdene ke verkarê qanûnê çarçewa birêz Ocalanî de ameyo parekerdene. La badê ke heyetê ma şîye girawe, vejîya meydan ke nê agahî rast nîyê. Xora Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî zî dîyar kerd ke verkarê qanûnî çin o.”

‘Qanûn seba çareserîyan wayîrê muhîmîyêka heyatî yo’

Dewamê qiseykerdişê xo de Ayşegul Dogane ard ziwan ke qanûnê çarçewa do bibo destpêkê qonaxêko newe û wina vat: “Birez Ocalanî pêvînayîş de dîyar kerd ke o besteyê nê qerarî yo ke problem bi huqûqê way û brayîye çareser bibo. Birez Ocalan seba serkewtişê prosesî hewldananê xo domnêno. Qanûnê çarçewa do bibo startê verên û referansê qanûnanê ke do badê ra vejîyê. Sewbîna nezelalîya huqûqî zî do derbas bibo. Naye zî zaf muhîm û bimana ya. Meclîsî zî derheqê nê de îrade nîşan da û a zî biqîmet a. Ma her tim vanê ke cayê çareserîye parlamento ya. Qanûn seba çareserîyan wayîrê muhîmîyêka heyatî ya.”

‘Badê Komîsyonê Edaletî qanûn do bêro Heyetê Pêroyî yê Meclîsî’

Ayşegul Dogane ard ziwan ke pawîyeno tewr verê ke meclîs bikewo tehtîl, qanûnê çarçewa do bikewo rojev û wina domna: “Badê Komîsyonê Edaletî qanûn do bêro Meclîs. Rojanê verênan de zî do tewr zaf serê nê de bêro qiseykerdene. La heta nika wextêko dîyarkerde ma reyde nêame parekerdene. Sewbîna îdiayî estbî ke Serekê Meclîsî do Serekanê Grûba Partîyan de bêro têhet, la ma reyde agahîyêka wina nêameye parekerdene. Proses de qonaxê tarîxî bi ca ameyî. Qanûnê çarçewa zî nika ra dima do bibo nuqtaya bingeyîne ya prosesî. No qanûn nêeşkeno bi tena serê xo çareserî bîyaro. La eşkeno verê çareserîya demokratîke akero û prosesê Aştîye û Komela Demokratîkî hetê huqûqî ra garantî bikero.”

‘Qanûnê çarçewa eşkeno bibo nuqtaya verêne ya demokratîkbiyayîşî’

Erjnayîşê xo de Ayşegul Dogane da zanayene ke hewceyîya bingeyîne ya Tirkîya bihêzkerdişê demokrasî û huqûqî ya û wina qisey kerd: “Qanûnê çarçewa eşkeno bibo nuqtaya verêne ya demokratîkbiyayîşî û badê ra zî babeta sey demokrasîya herêmî û heqê azadîya fikran a. No proses eynî wext de prosesê caardişê raporê komîsyonî yo. Gerek meclîs zî nê bişopno. Verkar zaf yeno munaqeşekerdene. Vanê do senî bibo. La heta verkarêk çin bo serê ci de qiseykerdiş beno ke rind nêbo. Eke ma qalê agêrayîşê welatî bikerê ganî ma cesûrî bê û nê ra netersê û her kes zî derheqê nê de hîşyar bo. Ma her tim vanê ke şîdet ra vurîyayîşê sîyaseto demokratîke ganî bibo. Seba nê zî bêçekbîyayîş zaf muhîm o. Ganî meclîs zî nê îradeyî nîşan bido û gumanê ma zî nê ser de çin ê. Partîya ma zî do naye ser hewldanê xo bidomno.”

Hemsereka Pêroyî yê DEM Partî do partîyanê sîyasîyan zîyaret bikerê

Ayşegul Dogane da zanayene ke Hemserekê înan ê pêroyî do zereyê hewteyî de partîyanê sîyasîyan zîyaret bikerê û wina dewam kerd: “Serê qonaxê prosesî û hewceyîyanê prosesî de hemserekê ma do partîyanê sîyasîyan reyde de dayîşûgirewtiş bikerê. Seba aştîya komelî, qanûnê çarçewa do senî bêro caardene û ganî çi bêro kerdene do partîyanê sîyasîyan reyde qisey bikerê. Ganî seba aştî, têduştî û azadîye ma pêro pîya berpirsîyarîye bigîrê û wayîrê nê prosesî vejîyê.”

Ayşegul Dogane serê persa rojnamegeran a derheqê Partîya Newe ya Ozgur Ozelî de zî dîyar kerd ke partîya newe seba muxalefetê Tirkîya bi xêr bo û waşt ke partîya newîye ya ke hetê wekîlanê verênan ê CHP’yî ra ameya awankerdene, xizmetê haştî, demokrasî û têduştîya welatî bikero.”

Meclîsê Cinîyan ê Platformê Ekolojî yê Gimgimî seba serrgêra Qanûnê Madenan ke 24ê temmuze 2025î de ame caardene eşkerayîyêk daye û ard ziwan ke qanûnî talankerdişê xoza lez kerd.

Eşkerayîye de ame vatene ke warê merge, hewza awe û warê cuye yê Gimgim û dorûverê ci bi projeyanê enerjî û madenkarî binê tehdîdî de yê: "Ma do nêverdê ke xozaya ma û warê cuya ma bi hewayêko ke agêrayîşê ci çin o, bêrê rijnayene."

Wekîla Mûşî ya DEM Partî Sumeyye Boz zî ard ziwan ke têkoşînê xoza yê Gimgimî bi têkoşînanê waranê cuye yê herêmanê cîya-cîyayan reyde xoverdayîşêko hempar o û vengdayîşê girdkerdişê têkoşînê rêxistinkerdeyî ya vera rijnayîşê ekolojîk kerd.

Pawitoxanê cuye waşt ke derheqê serewedartişê betalkerdişê Qanûnê Madenan de ke Mehkemeya Qanûnê Bingeyî de yeno munaqeşekerdene, qerarêko ke feydeyê pêroyî û heqanê xoza bigîro çiman ver, bêro dayene.

Ozgur Ozelo ke bi qerarê “Butlanê Teqezî” Serekîya Pêroyî ya CHP’yî ra amebi dûrvistiş û cayê ey de reyna Kemal Kiliçdaroglu sey Serekê Pêroyî yê CHP’yî ame wezîfedarkerdene, 90 parlamenteranê CHP’yî reyde vera nê qerarî partîya xo ra îstîfa kerd û Ozgur Ozelî reyde tewrê partîya newîye bîyî. Nameyê partîya Ozgur Ozelî zî sey “Partîya Newîye” ame eşkerakerdiş û logoyê aye zî bi nuştişê sûr û sîya rengê sipî ser o ameyo nuştiş, ame dîyarkerdiş. Parlamenter Murat Emîrî seba partîya newîye muracatê Wezaretê Karanê Zereyî kerd.

Eniya Şarî ya Xelaskerdişê Filistinî (FHKC) seba Okamotoyî mesajêko serweşî vila kerd. FHKC’yî no şexsiyeto pîl sey "parçeyê têkoşînê şorişger ê Filistinî" û "sembolê enternasyonalîzmî" name kerd. Mesaj de ame vatiş ke Okamotoyî dinya û welatê xo Japonya pey de verda û heyatê xo da dewaya azadîya şarp Filistinî.

Hamas ra zî Mesajê Serweşîyî

Hereketê Îslamî ya Filistinî (Hamas) zî seba mergê Okamotoyî mesajêko xemgînî vila kerd. Hamasî mesajê xo de va: " Kozo Okamoto 23ê Temuze de Beyrut de wefat kerd. Ma bi xemgînîyêka xorîne nê mergî pêşwazî kenê. Okamoto do mîyanê xoverodayîşî û şarê Filistinî de sey sembolêko pîl ê hemparîya mîyanmilletî yê dewaya heqdarî bêro xeyal û vîr nêbo."

24ê temmuza 1923î de, bajarê Lozanî yê Swîsreyî de peymanêk amey îmzekerdiş. Bi na peymane, hetêk ra miletê Kurd konferansî de temsîl nêbi, hetêk ra zî qederê milletê Kurd ame tayinkerdene û milletê Kurd û welatê ey Kurdistan mîyanê tarîxî de reya diyîne ame perçekerdiş û parekerdiş.

Seke yeno zanayîş, 17ê gulana 1639î de, bi peymana Qesrî Şîrîn, ya ke mabênê Osmanî û Safewîyan de ame îmzekerdiş, Kurdistan bi di parçe. Bi Peymana Lozanî ke sey teyîdkerdişê Qesrî Şîrîn a, Kurd û Kurdistan na rey zî mabênê çar dewletan de ame parekerdiş û Kurdistan bi welatêko kolonî yê mîyandewletî. Bê îradeyê neteweya Kurd, xerîtaya herême newe ra amey xêzkerdene. Tarîxê seserrîya makûs yê neteweya Kurd yo ke ser bingehê perçebîyayîş û parekerdişî de form girewto, çi heyf ke hetanî ewro zî nêameyo bedilnayîş.

Seserra 20 û 21 de, erdê dinya ser de peymanêka emperyalîst û koloyalîste ya sey Peymana Lozanî nêameya ca. Bi Peymana Lozanî miletê Kurd û welatê ey Kurdistan çîne ameyo hesibnayîş, îradeyê înan binpay bîyo, heqê netewî û heta yê merdimayî zî binpay bîyo. Bi na peymane, hîmê komelê Kurd û Kurdistanî ameyo tehrîbkerdiş. Her çî ra ver rasterast mudaxeleyê pêvajoya netewebûyîna kurdan bûye. Sedemên bingehîn yên pirsgirêkên erdnîgarî, sîyasî, aborî, civakî, çandî û zimanî, perçebûn û dabeşbûna neteweya Kurd, bêgûman ev mudaxeleya navdewletî ye.

Mesulê nînan, tena dewletê kolonyalîst Tirkîya, Îran, Iraq û Sûriye nîyê. Dewletê kolonyalîst yê hereme, dewletê kolonyalîst û empeyalîst yê dinya ke beşdarê Peymana Lozanî bîyê û yan zî bîyê terefê na peymane zî gunekar û mesûlê ney ê.

Peymana Lozanî peymana mîyandewletî ya û lazim o gorê pirensîb û hûqûqê mîyannetewî ra bêra şîrovekerdene. Coka zî, muhîmîya tekoşînê vera Peymana Lozanî ya sewîyeya mîyanneteweyî de, zede ra manîdar a. Bê gûman, warê raşteyê dîplomasî û huqûqê mîyandewletî de barêko zaf muhîm keweno ser milên dewleta federe ya Başûr, dîaspora Kurd, akademîsyenê ciwan yê kurd ke unîversîteyanê welatê rojawanî de wazenê. Semedê nê wazîfe û baran zî lazimtîya lobîyêka xurte ya semedê tekoşînê hûqûqê mîyanneteweyî, heto bîn ra lazimîya dîplomasîyêka koordînekerdî û bi istîqrar esta. Onca lazimîya xebatanê akademîkî yê bi ziwanê cîya esta.

Neteweya Kurd heta ewro Peymana Lozanî qebûl nêkerda, ewro zî qebûl nêkena. La na helweste bi sereyê xo qîm nêkena. Lazim o zincîrên koletîye miheqeq bêrê şiknayîş. Lazim o heme rêxistin û partîyê kurdistanî, dezgehê sivîlî û demokratîk roşnvîr û akademîsyenê kurdan, heme raşteyê tekoşînî de, raşteyê netewî û mîyannetewî de, çalakîyanê protestokerdişê semedo ke peymana Lozanî bierzîyo çopê tarîxî, ganî ma pê rûhêkê seferberî bikewe mîyanê têkoşîn û hewldananê zaf hetî. Semedê ney wazîfe û xebatê dîaspora kurd zaf muhîm ê. Xebatê dîplomasî û yê lobîya kurdî, konferans û sempozyûmê mîyannetewî muhîm ê. Zîyaretkerdişê NY û dezgehanê bînan yê mîyandewletî de, tekoşînê huqûqî, prosesê protestokerdişî de çalakîyê bingehîn ê.

103 serrîya Peymanê Lozanî de, ma sey partî û hereketê kurdistanî û sey milletê Kurd, dinya rê newe ra eşkere û deklare kenê ke, ma Peymana Lozanî qebûl nêkenê. Ma venga ê dewletanê ke binê na peymane îmzeya înan esta û terefê na peymane yê dane ke, wa xo na xeletî û neheqîya tarîxî ra peyser biancê û heqê dewletbîyayîşê miletê kurd qebûl bikê.

24.07.2026

Buroya Çapemenî ya Partîya Welatparêzanê Kurdîstanî (PWK)

Xoza de zaf vîlîkê rindêk û delalî estê. Labre mîyanê nînan de jew jûkeka de weşe est a ke ez xo zana nêzana zaf bala mi ancena. Seba mi zaf sehrin, qedirgiran, zerrî tenik û zere vêşayîya. Sirrê xo zerê xo de dana we û eşqî sembolîze kena. Pelgê xo zaf surela û adirin; zerê xo şîya ting û tarî. Tebîat de seba mi honde aye dirbetin vîlîke çîna. Pêlê xo gonîn ê, û kokan ra şit yeno. Honde ke xassas û dirbetin a, honde zî înat kena. Waxt ke ame bena ra. Vayî rê damîşdana, la dest o xam yan zî xedarî ke pêgûrewte, şîkîna; desinde pelê xo vêrdînêde. La pê şitê xo dirbetanê xo melem kena. Namê na vîlîka efsunîye Xaşxaşik a. Ez jî xo manena rê na delale.;) Coka ez cigêraya û derheqê ayê de zaf efsaneyanê nêweyan ûsn. rê rast ama. Xêle şaş bîya.

Vanê; toximê xaşxaşike qe hewa û roştî nêcenê, labre onca zî binê hardî de se serran, se serrî, hênî towa nêbenê û sonê hewn ra. Keyî ke hêgayan de cite kerde, rayî ûsn. viraştî herd, wele têser-têbin bîye, o wext nê toximî roşnî, tîjî cênê xafilde ra çîm, çêre danê. Xora coka wûsar ke ame, rojî ke bî derg eke rind bî germ, ayê ra tebîat de jêw game û vîrîste de hêgayî di-hîrê rojî de xaşxaşikan ra benê sur, surela..Xo sey vêyvike vêyvikan ra xemelnenê. Xaşxaşike mîyanê jû- di asmî de bena pîl, bena ra, çerexîna, gerayena, xo tadana û hezaran toximanê xo vaydana; çarç- çûrç, axme - tuxme û vila kena; hata ke rêyna wûsar ame bena vîndî sona.

Xaşxaşike vîlîka de zaf zerrî tenika. Eke deştî nayî pira, kok ra cira kerde, desinde pelanê xo rişnena û permelînarû. Labre zaf zî qewetina, xo seveknena û parezena. Kokê xo ke şîkîya desinde sêy sitî awe yena cira. O şit ayê ser o beno jûa; dirbetîya ayê keno qapan û ayê mîkroban ra qorî keno,sevekneno. Ma ke xaşxaşike de nîyada sur vînenîme. Labre, vanê ke; pêlê ayê zaf tîrêj danê, coka mêşî a suriye nêvînenê. A hênî ke şewle dana î vozenê sonê kewnê virara ayê .;) Pelganê ayê ra zî boya werdî, îlacan dermanan virazenê. Şarî kenê sekîn. Her derdî rê derman a.;))

Derheqê xaşxaşike de efsaneyî ,vatîşî deyra yê.

Mîtolojîyê Yunanan de îlahê binê herdî Hades, çêna Demetere( îlaheya bereketî) Persephone’ yê remneno. Demetere fetelîna nêfetelîna çêna xo nêvînena. Honde ke keder kena, kewna rê royî ver û şîya giredana ke hewn ra nêşona. Teqete ra kûyna û bereketê xo dîna ra birnena. Her çî beno hûşk, permelînorû; zimistan yeno. Dîna de çînebîyayenî bena. Îlahê hewnî Hypnos, acîya Demetere rê damîşnêdano û xafilde ra vîlîkanê xaşxaşikan afîrneno û ci rê şerbet virajeno. Demetere bowa xaşxaşikan û şerbet ra xorî şona hewn ra. Eke hêşar bîye nêwe ra dîna rê hîr û bereket ana. Na semed ra kultur û serdemê antîkî de xaşxaşike; sembola hewnî, xo vîr ra kerdîş û bereketî ya.

Gorê jû efsaneyî zî, îlahê cengî Mars be Arêsî ra kewtê qewga. Cayo ke ê kewtê qewga acîye ra, hestîrê pêrîyanê serê herdî, rişîyê û gonîya eskeran ra kewtê têmîyan, têwerte û a wele ra xaşxaşikî vecîyê. Xoza, xirabinîye û ceng qebûl nêkena û nê vîlîkan ra xemelnena, kena rindek.

Anca vanê ke; Hz. Îsa ke kerdo çarmixe acîye ra, gonîya ke eyî ra rişîya, dilopê herdî kerda, hêrekîya û rêza wele. Î dilapêyî amê rê can û a wele ra xaşxaşikê surî bîyê ra.

Jêw efsane yo enteresan zî cengê dîna ya jêwîne de, cayo ke qevga girse vecîya, Belçîka Flandre de, hêgayanê Flandersî de vêrenora. Ceng de bombeyî, topî, meterîşî, hêgayî pêyro têser-têbin benê û cuye qedina. La xafilde ra a wele de bimîlyonan xaşxaşikê surî pişqînê, benê ra. Jû eskero Kanadayîjî dr.John McCrae ceng de jû hevalê xo keno vîndî, ê çîçegan vîneno û ser o şîîrê “ Hêgayanê Flandersî de” nûsneno. Vanê; ûja ra têpîya endî waxtê qedîyayîşê cengî ke ame, Ewrûpa de tayê welatan de a roce, seba yadkerdîşî, xaşxaşikan kenê yaxê xo ra.

Efsaneyê Anatoliya de zî vanê; jû çêneke jû lacekî ra zaf haskerdo, şerm kerdo û nêşîkîya ci ra vajo. Zaf acîya girane onta û lacek ke dîyo xafilde ra bîya jêw xaşxaşike. Yanê waştîyê ke nêrestê jûbînan, sembolê ê aşiqan a zî.

Nê efsaneyan ra zî vajîyeno ke tarîx de zaf kulturan de cayê, manaya xaşxaşike esto. Seba zaf şaran vîlîkêka bimana û sembola çîye ya. Hem huzn, keder, acîye, hêşîrîye, çînebîyayenî bêdermanîye, ceng û merdene sembolîze kena. Hem zî cuye, azadîye, haştîye, haskerdene, eşq, bereket û dermanî sembolîze kena.

Waya Gulîstane Doku, Aygule Doku îfade kerd ke şeş serrî yo ê têkoşînê edaletî reyra benê û vat: ''Wezîfedaranê dewlete yê dewrê wezîfeyê xo nêard ca. Sere de mudirê emnîyetî yê dewrî, fermandarê jandarma û dozgerî ma gereyê berpirsîyaran kerd. Ma do heta peynî dehqîqatî teqîp bikerê. Ma wazenê wa hinî bedenê kênaya ma bêro vînayene, berpirsîyarî verê edaletî de hesab bidê û ma zî şirê keyeyê xo de dejê xo biancê.''

Dayîka Gulîstane Doku, Bedrîye Doku zî seba caardişê edaletî veng da, keyeyî seba ke tay tezgehê medya tehqîqatî sey magazîn geno dest, nêrazîbîyayîş mojna.

Badê musabeqaya estoran, verê def û zurna de govendî ame çarnayîş. Welatijan.ke sey temaşekerdoxî tewrê musabeqaye bîyî, kêfweşîyê xo seba festîvale ard ziwan.

Programê ewro yê festîvale, do panelê ekolojî û dengbêjîye ser o dewam bikero.

Amed– Seba zêdebîyayîşê fîyatê marketan, welatîyî seba erînayîşî reyna pazaranê semtan tercîh kenî. Qezaya Peyasî de, Pazarê Semtî yê 500 Evlerî de zerzewat û fêkî pê fîyatanê maqûlan ameyî nawnayîşPazar de firingî 25 TL, xiyar 20 TL, bacanê sîyayî 15 TL, îsot 30 TL ra yenî rotiş, kîlogramê zebeşe zî 10 TL ra yeno rotiş. Qawun zî goreyê tene 50 TL ra serê tezgahî de ca gêno.

Rotoxê qawûnan Kemal Alkışî da zanayîş ke serrano ke pazar de qawûnan roşeno, va ke aşmanê hamnanî de bi xususî qawun roşeno. Alkışî va ke na serre kalîteya qawûnan û fîyatî seba erînayîşê welatîyan maqûl ê: “Qawunê ma şîrîn û tamdar ê. Ma yewê ci 50 lîra ra roşenî. Emser goreyê serra verêne fîyatî hîna maqûl ê. Welatîyî eleqe mojnenê qawunan la tewr zaf onca zebeşî rojîyenî. Ez seranserê hamnanî de bi xususî qawun roşena.”

Ayşe Kara a ke da zanayîş ke teqawût a, va ke pazarê semtî goreyê marketan hîna ekonomîk ê. Kara va ke menganê zimistanî de fîyatê zerzewat û fêkîyan zêde bî û wina dewam kerd: “Menganê hamnanî de Amed de firingî, xiyar, zebeş û qawunî zaf yenî ronayîş. No zî tesîrêko weş fîyatan ser o keno. Ez sey kesa ke bi maaşê teqawutîye ciwîyena, ez fîyatanê pazarî ra şa ya. Goreyê marketan ma tîya de hîna ercan çî-mîyan gênî.”

Bi xususî mewsimê hamnanî de, şarê Amedî pazaran de gêreno û zewzeyo ercan gêno.

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

23yê Adare de Salih Yıldızöz ame Mêrdîn û serê sahneyê Şaneşîn Performansî de stand-up kerd. Ez zî seba temaşekerdişê Yıldızözî şîya Şaneşîn Performans û mi cayê xo girewt. Salona Şaneşîn Performansî bi temaşekerdoxan pir bibî. Ez şaş nêba, çend merdiman zî pay ra stand-up temaşe kerd. Muzîkê stand-upî terefê Eylul Nazlierî ameyê hedrekerdene.

Salih Yıldızöz, bi hewayêke heta nika ez rast nêameya dekewt serê sehneyî, bi ekserîyek merdimê ke stand-up kenî bi cilanê sîyayan yenî serê sehneyî. Cilê înan hetê cêrî û hetê corî sîya yî. La Yıldızöz bi cilanê kulturê kurdan ame serê sehneyî û bi reqsê kulturê kurdan selam da temaşekerdoxanê xo.

Salih Yıldızöz stand-upê xo de behsê prosesê cuya xo keno û nê prosesî de têkîlîya xo û ziwanê xo serê qewêmîyayîşan ra ano ziwan. Stand-up de Salih Yıldızöz bi uslûbê xo qisey keno û astengê ziwanê xo ra nêremeno.

Çend serrî verî serê ekranê youtubî ra programê Hinek Henekî dest pê kerdibi. Mi tewr verî Yıldızöz uca de dîbî. Ez şaş nêba nameyê skecî Xalo Şêro bi. O kaykerdoxan ra yew bi. Skec de fehm bîyîne ke ziwanê ci giran o. A roje seba mi zehf biqîymet bî. Yew hunermend binê barê şanogerîye ra bi ziwangiranîya xo kabilîyetanê xo mojneno. Salih Yıldızöz, bi mînakê xo merdimanê ziwangiranan û merdimî ke astengê înan reya înan teng kenî rê sey çila roşn dayêne.

Ez vatişê xo yê peyênî nika vaca. Bi rastî karêko zehmet, bi ziwanê Salih Yıldızözî wina asan û wina şêrin herekîya şi. Ma heme bi hewayîş û keyfweşî bîyî beşdarê yarîyanê ci. La her çiqas henekê ci keyf û hewayîşê mi bîyarî zî her hewayîşê mi de dejê min, xemê min û serebûtê mi reyna ameyê vîrê min. Hîsê mi kewtî têmîyan. Giranîya hîsanê mi paştê mi de xo eşkare kerd. Qulatêka xişne ameye kewte qirika min. Ez hewaya, keyfweş bîya û xemgîn bîya. Yıldızözî mi de nê hîrê hîsî dayî peydakerdişî. Prosesê serebûtanê ziwangiranîya ci manayîne prosesê serebûtanê ziwangiranîya min. Pîyê mi, mi zîyar bi zîyar çarnayîne. Nika ez tehmê heme miftanê zîyaran zana. Peynîya stand-upê ci de mi xo dahîna biqiwet û baş hîs kerd. O bi stand-upê xo dest da cuya mi zî.

Nê hîsê ke mi de peyda bîyî ra teber, Salih Yıldızöz stand-upê xo de behsê çi keno? Goreyê mi, Yıldızöz şerê xo ano ziwan. Nimitiş ra dima xo eşkera keno. Hemberê zilimkaranê zereyê ma vecêno. Nê şerê xo peynîya stand-upê xo de bi vengeko xurt ano ziwan:

· Çi ferqê ma esto, şima ra? Tena hîrê sanîyeyî şima ra erey qisey kenî. Yan xeberî danî yan qisey kenî. Şima o zî nêverdenî. Şima vatişanê ma vanî. Şima zerra xo bi ma veyşnenî. Şima vanê aram be mekewe kelecanî. Verdê wa o vatiş ziwanê ma ra vecîyo, veradê ma bivirêjî, xo ra ez êşê di ziwanan ancena. Yew êşê ziwanê maye yew zî ziwanê fizîkî.

Salih Yıldızöz stand-upê xo de cuya xo ra mînakan dano. Domanîya xo ra, xortanîyê xo ra û nika ra. Ma qalanê Yıldızözî de zî vînenî; merdim awanîyêko sosyal o û her ca der têkîldar o. Merdim bi her hewa merdim o. Keye de, kar de, teber de, zere de, nêweşxane de esker de ûsn. Eke êşêkê to bibo, o êş her ca de tesîrê to keno. Merdimê ke to der kewenê têkilîye to kemî vînenî, pîzeyê xo bi to veyşnenî. Bi no hewa vernîya to gênî û nêverdenê ti bi hemdê xo ciwîyayîşê xo bivîyarnî.

Salih Yıldızöz, yew mînak dano. Qalê lacê apê xo keno. O û lacê apê ci rîyê ziwangiranîya xo ra zehmetîyan vînenî. Nê zehmetîyê înan verî keyeyê înan de dima zî cuya teberî de dewam kenî. Lacê apê ci seba ke nêeşkayo xo îfade bikero, serebûtî yênê sereyê ci û peynîye de keweno heps. Hem keweno heps hem zî no hepsbîyayîşê ey keye de qîymet nêvîneno. No mînak qewêmîyayo yan nêqewêmîyayo, ma pê nêzanî. La no mînak bi ma keşifêk dano kerdişî. Eke merdim nêeşko vernîyê ma û pîyê xo de qisey bikero, hemberê neheqîyek de senîn eşkeno qisey bikero. Nêeşkayîşê qiseya merdimî çi serebûtan ana serê merdimî?

Ma eşkenê stand-upê Salih Yıldızözî ra seba her serra ci yew mînake bigîrî. Nê mînakan de têkîldaran tesbît bikerî û serê nê têkîldaran bixebitîyî. Hela hela mînakê domanîye. Kurdan de domanîye bi xo yew travma ya. Serê travmaye de ziwangiranî zehmetîyan dana vernîya merdimî. Nika zî welatê ma de domanê ke ziwanê înan giran o estî. Nê domanî cuya xo de rastê çi zehmetîyan yan zî neheqîyan yênî? Hemberê nê probleman de xo senîn pawenî? Nê heme problem î. Hewce keno ke çareser bibî. Seba na mesela stand-upê Yıldızözî zehf biqîymet o. Bi xerê nê standupê problemê merdimanê ziwangiranan keweno vernîyê çiman.

Engurê ke Çêrmûge de yenê çînayene, verê cû Amed de û gelek bajar û qezayanê bînan de yenê rotiş.

Eke rojêke ez hewnanê xo bi ziwanê xo bivîna, ez do a roje bizana ke, ez tena qisey nêkena, ez êdî bi ziwanê xo fikirîyena zî.

Gelo merdim senî bi ziwanê xo fikirîyeno?

Bi ziwanê xo û fikirîyayîş..

Ez bi ziwanê xo qet nêbermaya çunke, nêhuyeya yan zî. Ez nêzana, la beno ke şima pê bizanibê.

La ez bê ziwanê xo zaf dejaya û zaf dejena.. Ez naye zaf baş zana..

Eke merdim bi ziwanê xo nêbermo, nêhuyo, nêdejo, senî xeyal keno eceba? Çi çîyêko ecêb, çi çîyêko xerîb..

Seke herinda kê de sewbîna kes bihuyo, bibermo, qisey bikero, bifikirîyo yan zî biciwîyo. Ciwîyayişêko bê ziwan; xerîbîye..

Xerîbîyêka xorîne, hende ke seke ez heta nika qet çinî bîya, yan zî seke ez hema zî çinî ya.

Cuyêka venge, vengîyêka bêsînor, bêmane û bêtehme..

La hilêke, hema tena yew hile, neyniko ke bi serran o mi dest de yo, eke ez ey ra xo bivîna..

O neyniko ke ez tede parçe parçe asena, ey ra.

O neyniko ke bîyo hezar parçe, ey ra ez gêrena her parçeyê rîyê xo yê vîndîbîyayeyî..

Û gêrayîş..

Bi çimanê koran; gêrayîşê goşanê keran, bi ziwanê lalan..

Eke rojêke şewqa rojî bigina neynikê mi ro ke bi serrano ke destê mi de yo, û vizikêk roşnayî bigino çimanê mi ra, o wext ez do na xerîbîya ke bi serran o cuya mi kerda lete- lete, ey ra bixelisîya. Û ez do o wext bimusa ke cuye; zerrîya merdimî de senî sey awe herikîyena û zereyê merdimî de senî vaş û vilikan akena, zereyê merdimî senî zergun kena. Ez do o wext pê bizaniba..

Beno ke no tehlîyo ke fekê mi de yo û nêverdeno tehmê tu çîyêkî bigîra, înan ra bixelisîya û pira pak biba.

Eke rojêke ez xeyalanê xo bi ziwanê xo bikera, o wext ez do bizana ke, êdî ez bi ziwanê xo fikirîyena zî. Coka şima nika mi rê qalê xeyalanê xo bikerê; la kerema xo, bi ziwanê xo! .Ez nika bê ziwan a çunke rut a, rut û repal a ez nika..

La çi wext ra yo ez zî nêzana.

La şima mevindirê her tim, hema her tim bi ziwanê xo qalê xeyalanê xo bikerê, beno ke şima a kevoka sipî ya ke zerrîya merdimî de ameya fetesnayîşî rê bibê nefesêk.

Eke rojêke ez berê qefesê sîneyê xo yo asinên akera û a kevoka sipî ya ke bi serran o hepsî ya rê biba perr û bask; do o wext çilka çilka qefesê sîneyê min o asinên, nasnameyê min o pînekerdişî ser o bihelîyo hêdî hêdî. Beno ke ez rut û repalîyê xo yê bi serran o bivîna, pê xo bihesîya.

No rut û repalî yo ke, bi serran o ma mîyanê çamurî de hende geviznayo ke ma êdî ne xo şinasnenê, ne xo vînenê...

No rutîtîyî ganî ma rê bibîyêne şermêko bêsînor, la cuye bi pînekerdişî zî nêbena cuya ke bimana, cuya ke birûmet, cuya ke azad û bierj.

No bedelîyayîş, xo vînayîş, xo şinasnayîş helbet hende asan nîyo, do asan nêbo zî; bi serran o ke ma bi pîneyanê şarî xo xemilnenê, bi xergeleyê înan ra zî ma xo ra şermayenê.

La wext êdî yew bi yew nê pîneyan ra xo xelesîyayîş nîyo gelo.

Êdî mîyanê çamurî de xo geviznayîşî bes nîyo qey. Wext êdî bi şiliya pîroz xo şitişo. Bi şewqa tije de xo bereqnayîş, çirisîyayîş o..

*No nuşte bi destûrê nuştoxe ameyo dayene û reya verêne Rojnameyê Xwebûnî de ameyo weşanayene

Wexto ke wisarî bêro na herra ma ser, ez biheyecan bena; çunke wisar sey yew leyîrê giran-giran çimanê ma ver de beno pîle.

Wexto ke wisar bêro nê welatê ma çorşemeyê nê koyan ra vewre helîyêna û bi yew vengê nizmî ra xuşxuşîyena û o tewir xo resnena awa çemî.

Darî giran-giran pêlanê xo akenê. Gama ke darî pêlanê xo akerê, teyrî asmênî ra asenî û şonî mîyanê daristanî de halinanê xo virazenî û vengê înan keweno mîyanê xoza. Xoza xo kena newe darûber yew cîwîyayîş de sey yew vila rinde abena.

Wisarî de heme ca beno aşil, beno zerd, beno zergûn, zerrîyê însanî de rindîye dest pê kena. Wisar newe ra yew destpêkerdiş o, yew hêvî berzkediş o, yew zêdekerdişê hêvî yo.

Binê herre de hezar vaşî sereyê xo berz kenê û roşnaya tije taqîb kenê. Gama ke wisar bêro nê welatî; yew enerjîyo bêpeyme xoza de awan beno û no enerjî yeno tesîrê merdimî keno. Çoka wexto ke wisar ame merdimî xo erzenê teber çunke însanî pey xoza xo kenê newe.

Hêvî, zerrîyê wisarî de ya. Wisar, pey însanan û xoza keyfweş bena.

Welatîyê ke mecbur manenî bivejîyê teber, pê şîşeyanê awe gêrenî. Mîyanê bajarî de zî parqî û baxçeyî şanan dekerde yî; hewzê xemlî yê mîyanê Parqa Anzelê yê qezaya Sûrî de zî gedeyî seba honikbîyayîşî xo erzenî awe.

“Kulûbê ma, çarçoveya plankerdişê kadroyî yê sezona 2026-2027î de, qelewananê tewr muhîman ê futbolê Fransa ra Alban Lafontê o serrî 27 reyde pêame. Lafontî bi tecrubeyê xo yê sewîyeya berze yê Fransa Ligue 1 û Îtalya Serie Ade, mîyanê qelewananê tewr balkêşan ê futbolê Ewropa de ca girewt. Qelewano serkewte yo ke formaya Toulouse, Fiorentina û Nantesî da xora, tecrubeyêko pîl ê mîyanêneteweyî qezenc kerd. Seba Alban Lafontî ma vanî ‘ti xeyr ameyî keyeyê Amedsporî’ û binê formaya ma ya kesk û sûre de serkewtişan wazenî.”

Dewa Beydamiyî ya qezaya Pêrtagî ya Dêrsimî de dewijî sebzeyanê xo kenê huşk.

Cinîyanê bi nameyê Fethîye Toylak û Fecîre Oz qala hadrekarîyanê xo kerdê.

Fethîye pare kerd ke a 30 serrîyo ke bostanê xo ramena û vat: ''Ma firingan û balcananê xo arê danê, binê tîje de kenê huşk û pê salçe virazenê û kenê konserveyan. Ma tay firinganê xo zî kenê huşk û seba zimistanî zereyê poşetan de erzenê dolabê cemedî.''

Fecîre Oz da zanayîş ke ê sebzeyanê xo yê huşkan zimistan de wenê û vat: ''Ez Îzmîr de ciwîyena û hamnanan yena dewe, hetê dadîya xo. Ez dewa xo ra zaf hes kena, her serre yena tîya. Dewe de keyfê mi yeno.''

Nê serranê peyênan de bi averşîyayişê teknolojîyê ra kar û gureyê merdimî zaf rehet û asan bîyê. Êdî şexs, komele, civat û dewlet seba têkilî û eleqeyî teknolojî ra îstîfade kenê.

Bêgûman averşîyayişê teknolojîyê tesîrê xwu heme qadanê ciwîyayişê ra kerdo. Nê qadan ra yew zî medyaya dijîtal/sosyal medya ya. Ma eşkenê vajê ke sosyal medya êdî bîyoa leteyek binetayê merdimî yo, se ra heştayî civaka ma sosyal medyayî xebitnenê.

Bi averşîyayişê teknolojî ra karê rasnêrîyê zî zaf asan bîyo, merdim eşkeno bi nê rayîrê agahî û peyamê xwu demêko kilm de bireseno heme hetanê cîhanî. Merdimo ke biwazo derheqê babetêko de cigêrayîş bikero, hewce nêkeno ke sey verê cû bi rocan û bi aşman ser o bixebito û cigêrayîş bikero, Êdî merdim eşkeno bi awayêko zaf asan derheqê babetan de xwu bireseno heme zanayîş û çimeyanê cîyayan. Reyna çar hetê cîhanî de derheqê heme çî de merdim eşkeno bibo wayîrê ilm û zanistî yê.

Bi no qayde yê zî karê merdimî hîna rew beno û wextê merdimî zî zaf nêşino. Merdim kotî /çara cîhanî de bo wa bibo, eke kamcîn babetê biwazo eşkeno zaf asan aye babet ser o mehlûmatî bi dest bifîno û tira îstîfade bikero. Yanî eke nika merdimêk biwazo xwu babetêko ser o aver bibero, eşkeno bi rayîra sosyal medyayî xwu zaf asan aver bibo û bibo zane.

Belê helbet eke ma baş bikar bîyarê havilê sosyal medyayî zaf est ê, la çi heyfo ma nika ewnîyenê ke zafaneyê civakî, herinda ke sosyal medyayî ra havil bigirê, înan bi xwu kewenê xizmeta înternet û sosyal medyayî, yanê ma teknolojî yê seba ke ma rê xizmet bikerê bikar nêanê, ma xizmeta înternet û teknolojî yê kenê. Bi arizî/taybet zî tutê nê dewrî bîyo tutê sosyal medyayî, telefon desyê înan de nêkeweno, bi şew û roc bi seatan bi telefonî kay kenî. Tenya tut zî nê, zafaneyî civakî wina bîyo pêrabesteyê înternetî. Verê cû mîyanê çivakî de şîyaş û ameyîş zaf bi, merdiman persê halê yewbînan kerdêne la bi averşîyayişê teknolojî û ameyîşê medyaya dijîtalî ra o germînîye mîyanê civakî de nêmendo. Bi no qayde yê zî merdim civat û kulturê xwu rê dûr kewenê, merdim edet û famîleyê xwu rê dûr kewenê.

Roca ma ewroyîn de bizava medyaya dijîtalî zaf bi hêzo, coka merdim ekşeno bi nê rayîrê wextêko zaf kilm de veng, armanç, meqsed û waştişên xwu bi awayê nuştekî û awayêkî dîmenkî bi heme cîhanî ra vila bikerê. Yanê medyaya dijîtal semedê vilakerdişê rew a xeber û zanistîyan derfetêk zaf baş o. Seba aye zî êdî takekes/şexis, sazî, komele, partî û dezgeh heme kar û gureyê xwu nê platform ser o kenê. Merdim ekşeno bi pilatformên sey twîtter, Facebook, Instagram, Whatsapp, telegram û swb. rojeva cîhanî teqîb bikerê û bi nê pilatforman têkilî bi sewbînan merdiman ra ronê. Yanê ma eşkenê vajê ke medyaya dijîtalê sînor mîyanê cîhan û welatan de wedart.

*Gelo Ma Kurd Senî Eşkenê Medyaya Dijîtalî Ra Îstîfade Bikerê.*

Verê her çîyî ganî ma hêz û tesîra bizava medyaya dijîtalî ra agahdar bibê, dima zî ma eşkenê nê pilatformî seba şar û ziwanê xwu bikerê qadêko netewî. Ewro zafaneyî şarê ma pilatformên sey Twîtter, Facebook, Instagram, Whatsapp, Telegram xebitnenê, eke ma nê pilatforman de bi ziwanê xwu binusê, biwanê û qise bikerê, yanê eke ma nê pilatforman bi kurdî bikar bîyarê, o çax ma eşkenê vajê ke ma teknolojî ra havil û îstîfade kenê. Seba aye zî ganî ma Kurd pêro muhîmîya nê babetî fam bikerê û mesûliyetê xwu bizanê û goreyê aye hereket bikerê. Reyna ma eşkenê bi rayîrê nê pilatforman vengê xwu biresenê heme cîhanî û qandê coy şar, ziwanê, kultur û hûnerê xwu bi cîhanê bidê şinasnayîş. Bi kilmekî eke ma bieşkenê teknolojî û medyaya dijîtalî bikerê xizmeta şar û ziwanê xwu, o çax ma eşkenê vera polîtîkayên înkar û asîmîlasyonê de ziwanê xwu bipawê û aver biberê .

Dewr dewrê teknolojî û înternetî yo, ganî ma Kurd zî xwu nê nîhmetî ra mehrûm nêkerê/ veranêdê. Nê nuşteyê xwu de mi cehd da ke dehkereya giringîya medyaya dijîtalî şima rê îzeh bikera, ena ray hêvî û waştîşê mi o yo kesê ke biwanê tira havil û îstîfade bikerê.

20.02.2024 / Mêrdîn

E-maîl: mihemedkurd47@gmail.com

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."