Dima ke munaqasa giran bi, M.D.î pê demance eşt pîyê xo ser û o giran birîndar kerd. Bi xabarwesnayîşî ser ekîbê îtfaîye, weşîye 112 û cendirmeyî amey herêma qewimyayîşî.

N.D.yo birîndar bi ambulans wedarîya Nêweşxaneyê Dewlete yê Çınarî, labelê bi her tewir mudaxaleyanê doktoran zî nêame xelesnayîş û ganê xo vîndî kerd.

M.D.yo ke dima ra rema, seba tepişnayîşê ey ekîban dest bi xebate kerde.

Sey endamê Grûba Xebate ya Vateyî, Esparî rolêko gird zî standardîzekerdişê ziwanê Zazakî de kay kerdo. Kitabê ey, seba wendoxanê Zazakî û cigêrayoxanê edebîyatê Kurdkî cayêko muhîm gênê.

Kitabê J. Îhsan Esparî yê ke heta nika çap bîyê

J. Îhsan Esparî nê kitabî nuştê:

Wêneya Yewîne de:

1. "RAGÊRAYÎŞ...

2. "BEYÎ SE BENA?"

3. "Seba Hewara Dêrsimî Kilameyê Nuştoxi, Şaîr û Embazê Ey": No kitab behsa têkîlîya şaîrî bi Dêrsimî reyde keno.

4. "TANÎ ESTANIKÎ Û DEYÎRÊ MA": No kitab behsê estanikan û deyranê kehenan keno.

1. "DILOPE ZERRÎ":.

2. "SANIKÊKA HESKERDÎŞÎ":

3. "BERÎYÊ BIRISIMÊNÎ":

4. "BÎNÊ AŞMA ÇIRÎSÎYAYA DE":

5. "RENGÊ ŞEWE ZERRÎYA MI DE":

Amnanî reyde, Dîyarbekir de hewa zaf beno germ û termometreyî bi 40-45 dereceyan ra zî vîyarenê. Na germîya zaf pîle, ne tena cuyê rojeyî kena çetin, belkî seba weşîya merdimî zî rîskanê cîddîyan ana pê. Bi taybetî rîskê tîjîrodayîşî, bêawîye (dehidrasyon) û pirsgirêkê zerrîye zêdîyenê.

Coka, ganî ma bala xo bidîme xo û dormeyê xo û bi tayê tedbîranê basîtan xo bipawe. Pisporê weşîye, seba ke ma nê rojanê german bi hawayêko weş û bêproblem bivîyarne, nê şîretan kenê:

1. Tewr muhîm: Bol wwe bişîmê!
Bedenê ma germ de zaf awe vîndî keno. Coka, ganî ma her roje tewr tay 2-3 lître awe bişime. Teberê awe de, şima eşkenê do, awa madenî yan zî şerbetanê bêşekeran ê ke keye de virazîyenê, înan bişimê. Xo çîyanê şekirinan, gazozan û zaf çay û qehwe ra dûrî bigêrê, çimkî ê bedeni hîna zî bêawe verdenê.

2. Saetanê krîtîkan de teber mevejîyêne
Saetanê ke tîje tewr pêt a, yanî mîyanê saete 11:00 û 16:00 de, eke şima mecbûr nîyê, teber mevejîyêne. Kar û gureyê xo yan serê sibayî rew, yan zî wextê şanî de bikerêne. Eke şima mecbûr mendî ke bivejîyê, cayanê ke versîya ya, înan tercîh bikerêne û zaf binê tîje de mevinderêne.

3. Kincanê sivikan û Reng-Roşnan bidêne xora
Kincanê sivikan, hîryaan û reng-roşnan (sey sipî, bej) bidêne xora. Kincanê ke pembeyî ra yê, hîna baş ê, çimkî ê îcaze danê ke bedenê şima nefes bigêro û serdin bimano. Şapqe û çimşûşeyê tîje zî seba pawitişê xo muhîm ê.

4. Werdê sivikan biwerê
Germ de, werdanê rûninan û giranan ra dûrî vinderêne. Cayê înan de, fêkîyanê bi-awinan (sey zebeş/bostan, xîyar), sebzeyan û salatayan biwerêne. No hem bedenê şima serdin tepîşeno, hem zî hewcedarîya awe ya bedenî temam keno.

5. Bala xo bidê komanê rîskî!
Domanî, kal û pîrî (îxtîyarî), û kesê ke nêweşîyê înan ê kronîkî estê (sey nêweşîya zerrîye, şekirî, tansîyonî) vera germî de hîna zaf hesas ê. Coka, bala xo bidêne nê kesanê ke dormeyê şima de yê û înan zafêr hişyar bikerêne.

Nê şîretî zaf basît asenê, la seba pawitişê weşîya ma û embazanê ma zaf muhîm ê. Amnanêko weş û serdin bivîyarêne! Weşîye de bimanê!

Ehemîyetê ey ê sîyasî û fikrî

Verê her çîyî, ganî bêro vatene ke Ziya Gökalp tena yew nuştox nêbi. O, mîyanê Îtîhad û Terakkî de yew figuro sereke bi; verî serekê şubeyê Dîyarbekirî, dima ra zî endamê Komîteya Merkeze bi. Tesîrê ey o derece pîl bi ke Mustafa Kemal Atatürkî derheqê ey de vatêne: "Babê hîssîyatê mi Namik Kemal o, babê fikrîyatê mi zî Ziya Gökalp o." No vate bi xo mocneno ke fikrê Gökalpî bîyê bingeyê fehmê netewe-dewleta Tirkîya.

Kokê ey: Keyeyê Pirinçcizadeyan û Dewa Alosî

Munaqeşeyo tewr pîl serê nasnameyê etnîkî yê Gökalpî de yo.

· Hetê dayîke ra: Dayîka Gökalpî, Zelîha Xanime, keyeyê Pirinçcizadeyan ê namdarî yê Dîyarbekirî ra ya. No keye, ke eslê xo qezaya Dîyarbekirî Lîce ra yo, yew keyeyêko kokîn û Kurd o. Nê keyeyî ra xeylê sîyasetmedarê muhîmî sey wezîranê verênan Feyzî Pirinççioglu û Vefîk Pirinççioglu, û şaîro pîl Cahit Sitki Taranci vejîyayê. Yanî, goreyê belgeyanê tarîxî, hetê dayîka Gökalpî de qet şuphe çinî yo ke o Kurd o.

· Hetê pî ra: Pîyê ey, Mehmet Tevfîk Efendî, Çermûgij o. No sebeb ra zaf rey vanê qey o Zaza yan zî Kurd o, çimkî Çermûge de zafane Zazakî û Kurmanckî qisey beno. La dewa pîyê Gökalpî, Alos, yew îstîsnaya balkêş a. Na dewe, herçiqas dormeyê aye de Zazakî û Kurmanckî qisey bibo zî, bi seyan serran o ke Tirkî qisey kena. Gökalp bi xo zî her fersend de vato ke o Tirk o û nasnameyo etnîkî ne, belkî "perwerde" û "kultur" bingeyê mîlîyetî qebul keno.

Belkî hetê nasnameyî yê Gökalpî yew munaqeşeyo akademîk bo,

Yew paradokso tarîxî

Peynî de, Ziya Gökalp yew şexsîyeto paradoksal o: yew het ra, bi fikranê xo bingeyê dewleta Tirkî ya moderne eşto, hetê bînî ra, bi kokê xo yê Zaza û bi emrê îdamî yo ke dayo, mîyanê yew kompleksa tarîxî de mendo. Munaqeşeyê derheqê ey de, tenya munaqeşeyêkê etnîkî nîyo, eynî wext de munaqeşeyê tarîxî yo. Ma eşkenê vaje, o Zaza nîyo û Tirk û Tirkperest o.

Bi xeberdayîşî ser o, netîceya xebatanê cigêrayîşî Özelî mîyanê koyî de merde ame vînayîş. Ame musayîş ke sebebê zelal yê mergê Murat Özelo ke zewcîyaye bi û pîyê di domanan bi, do dima ke otopsî bêro kerdiş aşkere bibo.

Derheqê hedîseyî de cigêrayîş dewam keno.

Bi xabarwesnayîşî ser ekîbê îtfaîye û AFADî amey herêma qewimyayîşî. Ekîban seba vetişê mangayan dest bi xebate kerd. Pê sîstemê makara yo ke uca de ame ronayîş, mangayî cayê ci ra ameyî xelesnayîş û teslîmê wayîrê înan ameyî kerdiş.

Verê, Amed de edeto winasî çînê bi. La nê serranê peyênan de, veşnayîşê ferêzan û vaşanê wişkan wextê amnanî de, hetê tayê nêmaqilan ra bîyo sey yew edeto xirab.

Vizêr ez verê yew dikanî ra vîyarta, mi dî ke wayîrê dikanî adir girewto û na ro tayê vaşanê wişkan. Tef û duman, boya xirabe pêro ca girewt. Merdim nêeşkeno nezdi ra şoro. Hem zaf germ o, hem zî nefesê merdimî birîyeno. Homa mekero, yew nêweş yan zî kal û pîr uca ra bivîyaro, o wext fetisîyeno û keweno war.

Belkî verî de merdim vano, "Yew çîqilê adirî ra çîyêk nêbeno." La o çîqilo qijkek kilî gêno û beno alaw, alaw beno pîl û beno şewato gird. Şewate, ganî û bêganî ra pers nêkeno. Mar û mişk, karm û kêz, heywan û însan, dar û ber... çi ke kewt verê ey, pêro veşneno. Însanê ma hem malê xo ra benê, hem zî ganê xo ra benê.

Çend serrî yo ke ma mîyanê şaristanî û dormeyê ey de nê şewatan vînenê û eşnawenê. Emser ma dî ke qeza û dewan ra zî xeberanê nê şewatan gênê. Roj bi roje na mesele hîna bena pîle, nêkemîyena.

Derheqê na mewzû de, ganî her kes destê xo bido binê na kerra (kemere) û na mesele reyde eleqedar bibo. Şaredarîyî, însîyatîfê sivîlî, selahîyetdarê resmî, camî û cemaetî... ganî pêro pîya dest bidê yewbînan û çareyêk bivînê. Nê ke wina şoro, hem însanê ma hem zî tebîetê ma do zerarêko pîl bivîno. Poşmanîya peyêne fayde nêkena. Eke nika ra verê ci nêgêrîyo, dima ra sererastkerdişê zerarî hem hîna çetin, hem zî hîna bi mesref beno.

Eke ma bi nê nuşteyê xo eşkenê raya pêroyî (raya umumî) hîna zî hesas bikerê, ma zî bi nê hawayî do paştîyêka pîle bide tebîet û weşîya xo û şarî.

Ewro, seba zafane gedeyan roja şayî û heyecanî ya, labelê seba tutanê Kurdan yew manaya xo çin a. Qarneyê ke bi Tirkî ameyê nuştiş, bîyê sembolê dûrîkewtişê înan ê ziwan û kulturê xo. Keyeyî îfade kenê ke ê hem seba serkewtişê tutanê xo şa benê, hem zî seba ke tutê înan ziwanê xo mekteban de nêeşkenê bi hawayêko azad bişuxulnê û bimûsê, xemgîn benê.

Goreyê sîstemê perwerdeyî yê Tirkîya, ziwanê perwerdeyî yo fermî tena Tirkî yo. Ziwanê dayîke yê Kurdan, Zazakî û Kurmanckî, sey ziwanê perwerdeyî qedexe yê. Her di ziwanî zî tena sey "dersa weçînitî" perwerde de ca genê. La çi heyf ke no heq zî bi awayêko sîstematîk yeno astengkerdiş. Nîşaneyo tewr eşkera yê nê çîyî zî no yo ke, emser seba Zazakî pêro Tirkîya de tena yew mamoste ame tayînkerdene. Na rewşe, nîşan dana ke dersa weçînitî zî bi awayêko cidî nêna caardiş.

Kurdî, çi Zaza çi Kurmanc, bi israr heqê perwerdeyî bi ziwanê dayîke wazenê. Goreyê înan, sîstemo ke gedeyan ziwanê înan ra dûrî fîneno û mecbûrê perwerdeyê bi yew ziwanê bînî keno, polîtîkayêka asîmîlasyonî ya. Rêxistinê heqanê merdiman û peymanê mîyanneteweyî asîmîlasyonî sey sûcê vera merdimatîye qebul kenê. Coka, ewro bi milyonan tutanê Kurdan bi qarneya xo reyde, eslê xo de yew serre ya perwerdeyê asîmîlasyonî temam kerd.

Peynî de, na roje reyêna mocneno ke meseleya perwerdeyî bi ziwanê dayîke, seba Kurdan meseleyêka bingeyîn a û heta ke na mesele çare nêbo, her qarne do sey belgeyêka na birîna komelkî (sosyal) bimano.

Qezaya Çewlîgî Darahênî de tuyî verênî semedê viraştişê helawe yenî arêdayîş, girênayîş û dima ra zî semedê huşkerdiş yenî arêdayîş. Dewa qezaya Darahênî Deşta Emon de nika wext, wextê arêdayîş û huşkkerdişê tuyan o.

Dewa Darahênî Deşa Emon a ke rayîrê Dîyarbekirî ser o ya de şêlikê dewe serê siba rew ra warzeno we û tuyêran ra tuyan arêdano. Tuyê ke yenî arêdayîş sînîyan ser verê tîje de yenî huşkkerdiş. Tuyê ke benî huşk dîyenî wera û heta zimistan muhefeze benî. Zimistan zî hetanî demêk yenî werdiş.

Ayşe Dogan zî Dîyarbekir ra pa kulfetê xo semedê huşkkerdişê tuyan ameya dewa xwu Deşta Emon. Dogan vana: "Ma tuyêre ra tuyonê xwu pê rote şonî ro. Ma ewilî binê tuyêre de çarşawêk kenî ra. Ma nêwazenî wa tuyê ma zîyan bê. Ma sînîyan ser de tuyanê xwu kenî huşk. Ma neqlê yewinî de pê nê tuyan helawe girênenî. Ma wnê tuyan zimistan girênenî. Ez pê hakan pewjena tuyanê xo. Pîzeyê kamî de karmî estî pê wedişê neê tuyan yenî war. Tuyî xeylê nêweşîyan rê şîfa yê."

Ayşe vana ke, "Ez her serre wextê resayîşê tuyan de semedê arêdayîş û huşkkerdişê tuyan yena Darahênî. Ma Dîyarbekir de manenê. Ma rê çî-mîyê dewe zaf weş û qîmetin ê. Bajaran de her çîyê werdişî hormonin ê û zerarê înan weşîya ma rê esto. Şikir hema zî dewê ma estê û ma nê çîyanê pak û tabîîyan rê mehrum nîyê."

Ayşe wina behsê edetanê werdişî yê verînanê ma kena: "Şarê ma semedo ke zimistan biwero mewsîmê hamnanî ra fêkîyanê xwu hazir keno. Tikî fekî yenê girênayîş tikî zî yenê huşkkerdiş. No edet hezaran serrîyo ke mîyanê şarê ma de esto. Welatê ma de tuyêrî zaf ê û şarê ma hem tuyanê xwu keno huşk hem zî pê helawe (dims) virazeno. Her çeqas zî bajaran de bîyo kêmî zî, dewan û qezayan de tay bo zî eno edet dewam keno."

Xebere: Zazakî News

Adir hewêk de zede bi û pêro şew kerd roşn, bi xabardayîşî ser ekîbê itfaiye amey herêma qewimyayîşî. Adir hetê ekîban ra ame hewnakerdiş.

Derheqê hedîse de tehqîqat ame dest pêkerdiş.

Serekê Amerîkayê Donald Trump seba Zîrveya G7î Fransa de bi û ey kopîyêka pîyameyîşî wexto ke Serekkomarê Fransayê Emmanuel Macronî reyde bi, Qesra Sipî de îmze kerde.

Îran: Merasîm çin o

Tehranî eşkere kerd ke seba metnê pîyameyîşî tu merasîmê îmzekerdîşî Swîsreyê de nêamo viraştiş. Hetê Îranî ra zî Serekkomar Mesûd Pizîşkiyanî peymane îmze kerde.

Bajarê Dêrsimî, bi tebîetê xo yo bêemsal, awa xo ya zelal û nebatê xo yê endîmîkî şarî rê yew cuyê tebîî pêşkêş keno.

Kal û pîranê Dêrsimî sirrê emrê xo yê dergî eşkera kerd.

Dêrsim, ke wayîrê Gela Munzurî û Pilurî yo, serranê peyênan de sey bajaro ke cuyê tebîî paweno, vejîyayo ver. Bajar bi weşîya xo ya tebîî û kulturê xo, nê demanê peyênan de bajaranê ke tewr zêde turîstan meyman kenê, înan mîyan de yo.

Şarê Dêrsimî heta mecbur nêmanê, werdê fabrîkayan nêwenê.

Kal û pîranê Dêrsimî yê 90 serrî û serê ci, sirrê cuyê xo yê dergî bi werdê tebîî û tebîetê Dêrsimî girê danê. Ê neslanê neweyan rê şîret kenê ke werdê tebîî yê ke merdimanê verênan werdêne, biwerê.

Seydalî Kizilbogayê 94 serrî sirrê cuyê xo yê dergî wina eşkera kerd:

“Ez 94 serre ya. Ma qatix, run, mast û qeymax werdêne. Kesî çayî ra hes nêkerdêne. Ma nê çîyî meymananê xo rê zî pêşkêş kerdêne. Heme çimeyê awe yê ke koyî ra vejîyenê, derman ê.”

Alî Yildizo 90 serrî zî vat, “Heywanê ma estbî, ma run viraştêne, ma penîr viraştêne û ma tena ê werdêne. Runê ewroyênî run nîyo, ma vere cû runê heywanan werdêne la ma rê vatêne o run rind nîyo. Ma zî dest bi werdişê runê hazirî kerd û nêweşî dest pêkerd. Tansîyonê mi badê ê runan berz bi.”

Yaşar Soyluçîçekî zî wina vat, “Ma do, mast, toraq û run wemê, ma bi nê çîyan bîyê pîl û ma nînan ra fek veranêdanê. Hewayê Dêrsimî zî zaf weş o. Wexto ke ez Bursa de manena, tansîyonê mi her tim berz o la wexto ke êna Dêrsim, yeno war.”

Cemîle Çîçeka 80 serrî zî wina vat, “Bi saya runê ma yê verênî û toraqaêma, ma resayî nê serran û ma cuyê xo dewam kenê. Eke ma werdê nê demî biwerdêne, ma do dermanan ra nêxelisîyêne. Merdimê nika dermanan gurenenê, her çîyî şimenê, her ke şono hetê xirabîye ser o şonê.”

Emîne Demîr zî wina behs kerd, “Merdimê nika seba çîyanê ke wenê, emrê înan kilm o. Ciwanî mirenê, nêeşkenê bixebitîyê. La ez 70 serre ya û ez xebitîyena, no zî bi saya run û toraqo ke ez wena.”

ZAZAKÎ NEWS — Xebata ziwanî ya ke Savaş Şengul û Loran Şengulî kerdî, seba edebîyatê domanan yew rayîro newe akeno. Asmên, yew karaktero 9 serre yo ke domanan rê hem hîkayeyan amade keno, hem zî ziwanê Kırmanckî/Zazakî înan rê musneno.

Savaş Şengulo ke nuştoxê kitaban o, vano: "Ma waşt ke domanê ma zonê xo bizanê û bimusê. Ma bi hekayeyê Asmênî, dinyayêka newe virazenê." Loran Şengul o ke lajê ey o zî bi resîmkerdişê xo yê şênî, kitabê domanan keno hîna rind. Ez be lazê xora, Loran Sengul, o surredaro ezik nusnon . Ma domanu rê kitav vet ke zonê xo bızanê, bımusê. Mesela jü laakiya. Namê di Asmên o. 9 seri dero. Zaf çihleko. Zaf nun weno. Macera di zafê. Ma 6 asmen dê rey jü mesela newê vırazemê. Ma sıfte Zazaki Fransızki vet be na ra Zazaki Tırki ki esto.”

Proje, hem Zazakî-Fransizkî hem zî Zazakî-Tırkî çap beno. No zî yew şansêko pîl o seba domanê ke welatî ra dûrî ciwîyenê.

Karekterê kitaban Asmên, serê hewt seran de konseranê Kadın Hakları Günü de zî ameyo naskerdene û nika mîyanê yew keyeyê neweyî de hekayeyê xo rê dewam keno.

Savaş Sengul derheqê kitabe xo de wîna vano: “Dêsim dê, dere Sansê dê dewa Çüliyê dê amanê riye dina. Ma jü zonê xo zanıtêne. Ita ma Fransızki musayme, peydana ki Tırki. Ez be lazê xo ra ma wazemê ke gencanê ma ki zonê xo, xo vira mekerê. Bızanê. Bıwanê. Barê kerê.

Asmên Belgika dê, Almagna dê, Fransa dê, İsviçra dê be Lübnan dê şiyo resto çeu.

Jü şênatiye be Roca Cênikanê Emegdaran Asmên ça guret. Ita Cenevre dê şime konser.

Nıka yeno Festivalê Dêsim Frankfurtê.

Wendisê sıma şen bo Asmên ra pia.

Nıka domanu piye xo ra vanê çihleko. Namê Zazaki zanenê.

Pede pede domanê ma musenê, wazenê, ma ki ses asme de rê jü mesela Asmên vezeme amême meydan.”

Kitab, mîyanê 6 aşman de yew hekayeyê neweyî ra ameyo viraştiş. Domanî, sey Asmênî hewna çihlekê, nan wenê û macera ra macera gêrenê. Savaş û Loran Şengul wazenê ke bi nê rayîrî, ziwanê ma neqlê neslanê neweyan bibo.,,

Şima eşkenê derheqê kitabî de tîya ra malumat bigîrê

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

Kovara Vateyî ke serra 1997’î ra nata safî bi Zazakî yena weşanayene, ziwan, kultur, huner û xeylî babetanê bînan bi Zazakî wendoxanê xo rê pare kena. Kovara ke desan serrîyo ke bi hawayêko perîyodîk weşanê xo domnena, averşîyayîş û standardbîyayîşê Zazakî de wayîrê rolêkê muhîm a.

Ena nuşte kîtabê Remezan Alanî de yew qisimê nuşteyîya ke yê Xelîl Xeyalî ya û serrê 1913 de kovara Rojî Kurd de weşanîyaya. Xelîl Xeyalî seba ke o wext şarê bajaran hetê ziwanî ra sist dîyê û xo serê dewijan de dîyo ena nuşte înan ser o nuşta. Eke eyro weş bibayne gelo bivatêne se?

Xelîl Xeyalî, kurdanê Bidlîs ra yo û 1864 de Mutkî de dadîya xo ra bîyo. Bidlîs de medresa wenda û badê şîyo îstanbul. O wexto îstanbul de kurdanê zanayan û roşnvîran bîyo ke gelek xebatê ey zî est ê. Sey komelaya kürt Teavun Cemîyetî, kürd Neşrî Maarif Cemîyetî, Kürdistan Tealî Cemîyetî de rolê awankerdoxî û karê muhîmî kerdî. Kovaranê kurdan de sey yew serekê aqil û fikrî nuşteyî nuştî. 1946 de îstanbul de wefat kerdo. (Allah rehmê xo bi ey bikero)

“Gelê şarê bajarî, ma û şima di dewêke de mîyanê eşîrêke de birayê yewbînan bî. Şînê ma, şayîyê ma, hewar û gazîyê ma yew bî, ma têdir weriştêne û roniştêne. Ma yewbînan de de'wayê pîlîtî û qijîtî nêkerdêne. Qijê ma yewbînan de gawanî û şiwanî kerdêne. Keyna û cinîyê ma têdir şîyêne bêrî û hênîyan.

Dewr û zemanî şima ma ra qerefna, şima şîyê bajaran, ma mendî di dewan. Çimê şima bajare de abî, şima bî wayîrmal, ma feqîr û belengaz mendî. Gama ke şima ziwanê şarê bajarî musayî dewijî û kurdîtî ra açarîyayî. (...)

Ey şarê bajarî, şima weş bizanê ke şima bê ma nêeşkenî, eke ma nêbi şima bi çi bajarê xo, qesrê xo, malê xo weye kenî? Bi ziwanzanîyêke şima terka miletê xo kerd û şima te'dayîya cinsê xo rewa dî, eke di kîtabê muslumantî de ameyo nuştiş, nîşanê ma dewijan bidêne, ma zî pê bihesî, gerre û gazîyan verade. Ney şima neheqî kenî bi ma, emrê Homayî nêanî ca. Bêrêne Homayî ra bitersêne, ma biratîya xo ra meerzêne.

Şima zanî ke ma, şima û babî û bapîrê şima nas kenî, şima ça ra ameyî, çi kes î, "şarê bajarî erdan ra zergûn nêbîyê, asmênan ra nêameyî, elbet hetê dewe ra ameyî. Hetê dewe de xeyjê kurdan ma kesî nêvînenî.(...)

Şima bîyê zana, ma nezan mendî, destê şima ra her çî yeno, destê ma ra çîyêk nêyeno. Di rayîrê Homayî de ey şarê bajarî, esl û bestê xo vîndî mekêne. Di mîyanê aleme de xo û ma caris mekêne.”

Xelîl Xeyalî, Gilî û Gazîn, Rojî Kurd 1913.

(Keşkûl, Remezan Alan)

Kurmancî ra açarnayox: Resul Yildirim

Zemanê verênan zemanê paşa û siltanan bi. Hukimdarîye şaristan û bajaran de destê înan de bîye û selahîyetê înan zî zaf bî. Vanê rocêk, cinîya siltanekî cira vana: "Ez hînî nêeşkena bivejî teber."

Siltan vano: "Çira?"

Cinî vana: "Cinîyê şarî zî sey mi bîyê. Ez giştireyê zerdî kena engiştanê xo, ez ewnîyena ke cinîyê dewlemendan û bazirganan zî kerdê engiştanê xo. Ez bazinî kena destanê xo, kemerî xo ra dayena, la ez vînena ke yê înan zî est ê. Êdî şar mi û ê cinîyanê dewlemendan yewbînan ra cêra nêkeno. Na rey ez nê çîyan qebûl nêkena. Mîyanê cinîyan de qedr û qîmetê mi nêmend. Coka ganî ti nê derdî rê çareyêk bivînî."

Siltan zî hema bi lezabez veng dano merdimanê xo û înan rê vano: "Ferman bidê û bivajê ke nika ra dima şaristanê ma de qedexe yo ke cinî zerdî xo ra bikerê/bidê."

Merdimî fermana siltanî bi ca ardî û derheqê bira newî de şar agahdar kerdî. La her çi cinîya ke fermana siltanî eşnawite, nêrazîbîyayîşê xo mojna û vate: "Ma qebûl nêkenê! Na çi bira Siltanî dayê? Çi rey zerdî cinîyan rê qedexe benê?"

Cinîyan heme cayanê şaristanî de vera na bira Siltanî de vengê xo berz kenê.

Badê ke wezîran zî vengê cinîyan eşnawit, şîyê hetê Siltanî û cira vatî: "Ez xulamê to, çira to wina kerd? Armancê to çi yo? Ti çira ma ra nêpersena û nêvana ez do filan çîyî bivaja? O çax ma zî do to rê bivatêne xelet o yan zî rast o. To verê ma de armancê xo ma rê bivatêne, ma zî do bi awayêko bînî bivatêne to xelet vato."

Siltanî vat: "Senî yanê?"

Wezîrî vat: "Eke to bivatêne; nêbeno ke cinîyê rindekî zerdî xo ra bikerê/bidê, tenya cinîyê pîs eşkenê zerdî xo ra bikerê/bidê, o çax perse do nêvirazîyayêne û yewê zî vengê xo nêkerdêne."

Siltanî vat: "Mi na nêzanayêne."

Wezîrî vat: "Eke to nêzanayêne, çira to ma rê nêpersa û hema wina lezabez bire da?"

Siltanî vat: "Raşt o, ganî mi şima rê zî bivatêne, la çîyo ke şî dima mekewe, ma nika se bikerê?"

Wezîr vano: "Eke ti biwazî ez eşkena viraza."

Siltanî vat: "Hema ti serbestî, şo viraze, ti senî virazenî, viraze."

Na rey wezîrî veng da şarî û vat: "Cinîyê ma yê ercaye, Siltanî bira xo biney bedilna û vat ke: Nika ra dima cinîyê ke rindek nîyê eşkenê zerdan pa bikerê, la yê ke rindek ê xora rindek ê. Na rey do semedê çi zerdîan pa bikerê?"

Roca binê cinîyêka tenya zî giştireyêk nêkerda engiştê xo, çimkî cinîyêka tenya zî nêvana ez bêrûçika (pîs). Heme zî xo sey horîyanê behiştê vînenê û heme xo ra razî yê. Peynî de veng cinîyan ra birrîya û şaristanî de zerdî tenya cinîya Siltanî rê mendê.

Manaya nê meselaya na ya: Ganî merdim çi rey rew/lez bira/qerarê nêdê. Hertim wextê musaîdî bido, çimkî bira rew beno semedê poşîmanî û xeletîyan. Merdim çendêk zana bo wa bibo, reyna zî ey ra merdimê zanayêr estê. Aye semed ra verî ke merdim çîyêko bikero ganî bi merdimanê dorûverî reyde mişewre bikero û dima fikrê kamcînî weş bi, wa bi yê ci bikero. Yew vateyêka ma yê verênan est o, vano: "Dinya ra biperse, la bi yê xo bike."

Yadkerdişî de zaf reyî sloganê “Şehîd namirin” ame vatene. Parlamenterê DEM Partî yê Îzmîrî Îbrahîm Akin, Dayîkê Aştî û zaf welatîyî tewrê programê yadkerdişî bîyî.

Yadkerdişî de maya Denîz Poyraz, Fehîme Poyraz û Parlamenterê DEM Partî yê Îzmîrî Îbrahîm Akinî qsey kerd.

‘Wa êdî gonî nêrijîya’

Maya Denîz Poyraz, Fehîme Poyraz waşt ke aştî pêroyê dinya de vila biba, Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan azad bibo û wina vat: “Şehîde, şehîda ma pêrûnan a. Ma wazenî pêro girewteyî û girewteyê ke zindanan de yê serbest bêrê veradayene. Ganî ma pêro mil bîdî milê yewbînan û yewbînan verar bikerî. Ma wazenî dinya de cuyêka weşe, arame û pirrê aştî biba. Ma na dinya de aştî wazenî. Ma na yewe dewleta Tirkîya ra zî wazenî; wa destê xo yê aştî derg bikera, êdî gamanê aştî bierza. Seba gaman paweyê çi yê? Wa êdî gonînêrijîya.”

‘Masaya ci hema zî cayê xo de ya’

Parlamenter Îbrahîm Akinî zî bal ant dewaya Denîz Poyraze ser o, dîyar kerd ke ê do taqîbkerdişê dewa ra fek veranêdî û wina vat: “Tam 5 serrî verê cû nê saetan de, awanîya ma yê şaristanî de kiştişêk qewimîya. Kiştox ame muhakemekerdiş, eya, cezaya xo girewt labelê seba ma na dewa hema zî nêameya girewtiş. Ma pêro nê hêzan nas kenê ke hetkarîya ey kerda, ey organîze kerdo û verê ey dayo ucayî. No kiştox seba qetilkerdişê bi desan û bi seyan embazanê ma amebi plankerdene û ma dî ke no kar bi hêzanê derdûdorê xo reyde viraşt. Rîyê naye ra, ma tîya de reyna vanî ke şexsê Denîz Poyraz de ma do na dewa ra fek veranêdê û ma do heta peynî peyê ci de bibî. 5 serrî vîyartî, labelê sey vizêrî yo; ewro zî zereyê awanîya ma de masaya ci hema zî cayê xo de ya. Denîz Poyraz mîyanê ma de her wext gandar a. Ma aye xo vîr ra nêkerd, ma do xo vîr ra nêkerê.”

Merasîmê yadkerdişî vastişê sloganan reyde qedîya.

Goreyo ke yeno zanayene 200 serrî verî şarê na dewe Dêrsîm ra sebebo ke nêno zanayene ra verê xo dayo qezaya Muşî Gimgim. Şar uca zî sitar nêbîyo û bi mal-milk, doman û pezê xo verê xo dayo Erdexan û dewa Gundîk de bica bîyo.

Şarê Gundîkî bi serran o ke bi karê weykerdişê heywanan û ramitişê erdî uca xo rê kerdo welat.

Goreyo ke zanîyeno hetanî serra 70-80î dewe de qasê 500 keyeyî estbîyê bi qasê hîrê hezar kesî tede ciwîyayêne.

No fotografe serranê 1980'an de ameya antene

Labelê ewro hema vej tena 100 keyeyî dewe de mendê û goreyo ke texmîn beno dewe de tena 300-400 kesî mendê.

Şarê Gundîkî şarêko wende yo û seyan gêncî mekteban de wendişê xo bi hawayo serkewte temam kerdê û şîyê şaristananê bînan de bîyê karmend.

Şarê dewa Gundîkî mabênê nê demî de sebebanê ekonomi û sîyasî ra zafê xo barê şaristananê sey Îstanbûl, Anqara û Îzmîrî kerdo.

Dewe de xususî nifusê kalûpîran kêmî bîyo. Labelê êyê ke şîyê teber zî wextê hamnanî de yenê dewe û merdimanê xo ziyaret kenê.

Dewe de yew cemxane esto û şarê ma yo Ewlewî uca îbadetê xo keno.

Şarê dewe hîna zî ziwanê Kirmanckî-Zazakî qisey keno.

Ez ge-ge xo bi xo tay çîyanê kilma nusena. Ez înanhesabanê xo yê medya sosyale de vila kena. Xora bi ziwanê ma çi bêro merdimî vîr merdim binuso baş o.

Ez zî wîna kena. Ez wazena înan şima dir pare bikî.

1-Ez çend serrî verî Îstanbul de bîya mêmanê çend şinasîyan. Keye de çend kesê bînî zî estbî. Karê înan dizdî bi. Yewî pers ker va, ti zî diz î? Mi va ney ez dizd nîya. Va, ti esrar roşenî? Mi va, ney ez nê çîyan nêkena. Va, çi îşê to esto tîya de? Mi va, haydê xatirê şima...

2-Ez ewnîyena derdorê xora ke her kes çîyêk weno. Seke bi serrano veyşan ê. Wenê labelê onca mird nêbenê. Ez vera înan şermîyena. Kena nêkena çîke mi qirike ra nêşino war. Ez pê înan şaş manena. Nê kesî çi ça ra ameyê? Ez çira nika mîyanê înan de ya?

3-Senî ke ez bufe ra kewta zerre ti uca de bîya. Xeyalê bi serran amebi ca. Çi gamêka tarîxî û şahane! La to xo kerd raşt û ti şîya. Ney... Gere mi o raştameyîşê ma qeyd bikerdêne. Mi yew colaya serdine şimit, tenekeyo veng ard keye. Nika ez wenîyena ci ra. Seke ewnîyena to ra

4-Belkî mi çend vateyê weşî bivatêne rîyê înan tay bihuyayêne. Raştîyê ke mi vatî weşê înan nêşibî xora. Xemê mi de nêbi tabî. Qêmetê tîza herî înan ra zaf a nika çimê mi de. Xora mi nêwaştêne wa mi ra hes bikerê û bi ê rîyê xo yê bêrûçikî mi rê bihuyê û qisey bikê.

5-Rîyê înan manenê rîyê xozan. Zerrîya înan bibî sey jehrê marî. Qiseyê înan sey vengê cinawiran bî. Ez se ra şîyêne rîyê înan... Rîyê înan o dirî, bêri mi çiman ver o bi tim.

6-Va, ez hamnanî ra hes nêkena Mi va, qey? Va, zimistan çekêtê mi estê. Heme zî bi qalîte yê. Ez eşkayêne pê înan fors bikera. La nika! Nika ma pêrûne ser o tîşortî estê. Pê tîşortan fors nêbeno. Mi va, ti zî çekêtanê xo xora bide onca. Naye ser ma êdî çîke nêvat..

7-Ma dewe de ronişte bî. Verê ma ra yew hero qer vîyart. Mi va, tay însanan ra bêzerar o no her Ey va, her her o, heta şan zireno, çereno, şimeno, fişqî keno... Mi va, sankî ti çîyêko bîn kenî!

8-Ewro ma veyveyan ser o qisey kerd Gelo veyve hamnan weş o yan zimistan? Ey va hamnan weş o mi va zimistan Va, hamnan serê hewzan de virazenê merdim pê honik beno Mi va zimistan salonan de virazenê merdim zere de germin beno Mi fehm kerd ke krîterê ma goreyê dereceyê hewayî yo

9-Ez zehf kuna merdimanê dinyanedîyan ver. Çimkî ez nêşkena înan ser o analîzêk bikî. Belkî ez eşkena derheqê her grûbe de çîkêk vajî la wexto ke mewzû bena merdimanê dinyanedîyan, fekê mi gêrîyeno. Ma qij bî pîlê ma tim ma rê vatêne, "îna meke, sey dinyanedîyan meke"

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."