Kîtabê Alî Aydin ÇÎÇEKî “LÊL” 2014 de weşanxaneyê vateyî ra weşanîyayo. Denîz GUNDUZî edîtorîya nê kitabî kerdo. Edîtorî ra teber mîzanpaj û redaksîyonê kîtabî zî kerdo. Fotrafê qapaxî Minife YILDIZHAN hadre kerdo. Fotrafê qapaxî de yew çila esta û fotraf zaf balkeş û serkewte yo. Çimkî no fotraf mana dano hîkayeyê kitabê Lêlî. SekeNa çila mîyanê hîkayeyan de yew qehreman a û ciwîyena.Wexto ke merdim hîkayeyê nê kîtabî waneno, çila yena xeyalkerdîş.

Nuştox Destpêkê kitabî de ca dayo qismêkê kitabê Oğuz ATAYî “TUTUNAMAYANLAR”. Kitab 80 rîpel o û mîyanê kitabî de 11 hîkayeyê kilmî estê.Nameyê hîkayeya yewine “Lêl” nameyê xo dayo kîtabî ra. Lêl hîrê rîpel a.Qismêkê hîkayeya Lêlî ra:

Kekil no çi lêl o nîya tarî yo, nîya serd o ez têde bîya vîndî. No çi lêl o mi anceno zereyê xo…

Hikayeya diyine zî “Rêştike” ya. Rêştike çar rîpel a. Alî Aydin ÇÎÇEKî sereyê hîkayeye deca dayodeyîra dewrêş babayî. Na hîkaye de seke deyîra Dewrêş Babayî û deyîra maya qehremanî yewbînan reyde reqis kenê.

îstanbul , Îstabbul, Îstanbulo xirabin o

Qilêrin o, teyrûtur tey halên nêvirazeno
îstanbul , Îstabbul, Îstanbulo xirabin o

Girs o,feqîr û bêkesê xo nêqedîno.

Hikayeya hîrêyine zî “Çerçî” ya. Hîkaye şeş rîpel a. Nuştox na hîkaye de qala kelecanê gedeyan kerdo.Wexto ke çerçî yeno, gedeyî sey perperikan perrenê. Seke na hîkaye hîkayeya gedeyîyê ma heminan a.

Çerçîîîîîî, çerçî ame çerçîîîîîiî.

Hîkayeya çarine zî “Domanê Warwayî” ya. Hîkaye di rîpel a.

Domanî sîya tuyêre de. Cinîke sîya banî de. Kutik zereyê mereke de.

Hîkayeya pancine “Jan” a. Goreyêmi zerrîya nê kitabî Jan o. Jan hîkayeya yew agêrayîşî ya.

Off, offf!!! No çi tofan bî ame ma ser. Xwezîla her çî heyan îta ju xeyal bîbîyêne. Ju xeyalo derg…

Hîkayeya şeşine zî “Çila” ya. Nuştoxî serê na hîkaye de zî ca dayo şîîrê Îhsan ESPARî. Na hîkaye de zî çekuyê şîîran ziwanê qehremanan de reqesîyenê. Qehremanê na hîkayeyewinî veng dano çilaya xo:

Çilaya min a delale,

Ti ver bi çimeyê xo veşena û reqesîyena

Û ez zî janê birîna xo rê nalena û qedîyena

Hîkayeya hewtine zî “Barkerdiş” a. Hîkaye new rîpel a. Badê ‘barkerdîşî’hîkayeya “ Derman”yena. Derman 6 rîpel a. Hîkayeya newin zî “Milaketa Tavûse” ya. Ez zaf tesîrê na hîkaye da menda. Nuştoxî na hîkaye ezîdîyan ser o nuşta. Mergê lajê êzîdî…

Yew mezele sîya yew dare de. Mezele ser o yew cinîka û yew xortêde tîtal. Mezele de yew lajêko delal hewno xorîn de yo, yew lajeko des û new serrî. Kela mezela lajêkî ra porê sîya yo munite zixm ameyo girê dayene. Porê sîya û derg verê sura vayî de…

Hikayeya desin zî “Qartîboz û Dimkundêzî” ya. Hikaye di rîpel a. Nuştox Alî Aydin ÇÎÇEK hîkayeya Kutiko Sûr reyde kîtabê xo qedînayo.

Însanî timûtim xobixo, xo zerre de, derûdorê xo ra persayo: Însan senî bicîwîyo? Manaya cuya çi ya? Fezîlet çi yo? Fezîlet ça ra yeno? Seba însanî gelo fezîletê muhîmî estê yan nê? Feylozofan zî nê persî xo ra zî persayê û goreyê fikiranê xo cewabanê nê persan ser o cigêrayîş û şiroveyî kerdê. Derheqê nê persan de xebatî û rexneyî xo kerdê. Dima xebat û rexneyê xo sey yew metodî awankerdê. Nê metodê ke derheqê mefhûmê etîkî de ameyê awan kerdene ra yew zî metodê fezîletî yo. Awankerdişê nê metodî de persê ke ameyê pers kerdene, persê sey; Fezîlet çi yo? Ça ra yeno? Yew cuya bifezîletî senî beno? Seba însanî fezîletê muhîmî estê yan nê? Biraştî mefhûmê fezîletî sey mefhûmanê bextîyarî û şahî, feydedarî zafmanayino û yew mefhûmêko zelal nîyo. La mefhûmê fezîletî, bextîyarî û şahî bi yewbînî reyde, miyanê yew têkilîye ke da yo. Çend zî nê persî, sey yew persê hemparîbiyê bî zî cewabdayîşê nê persan de yew hemparîye çin yo. Cewabê nê persan hetê feylozof, kesan, komelan, dewr, metodan ra cîya-cîya ameyo dayene û la hema zî yenê dayene.

Seke ma verê ra zî nuşt bi:Tarîxê etîkî de serûvenê însanî persanê qedîman ser o awan biyo. Nê persê qedîmî nêyê: Însan çî yo? Cuye çi ya? Fezîlet çi yo? Ça ra yeno? Yew cuya bifezîletî senî bena? Seba însanî fezîletê muhîmî est ê yan nêy? Nê persê qedîmî ewro zî muteber ê.

Serûvenê însanî goreyê bawerîyê dînî, zanistî, felsefî, dewr,kesan, kom û şaran cîya-cîya ameyo pênas kerdene. Çunkugoreyê cewabê nê persan corînan, estîya însanî yena famkerdene. Felsefe zanistanê xo yew estîye/ ontoyî ser o de awan keno. Goreyê fikirîyayîşê felsefe însan yew estîya ontolojîk û metafîzîk, epîstemolojîk, estetîk û etîkî yo. Naestîye de fikirîyayîş, yew fonksîyonê aqilî û taybetmendîya merdimatîye yo. Xususîyetê fikirê etîkî yê tewr muhîm zî fikirîyayîşî ser o fikirîyayîş o. Fikirê etîkî yew fikiro reflektîf û rexneyî yo. Sey yew awirêko pêroyî fikirîyayîşê merdimatîye, bi estbîyayîşê etîkî reyde pêreseno.

Însan yew estîyêko fezîletî û komelî yo zî. Sîstem û nîzamêkomelî mefhûmê fezîletî reyde awan biyo. Nîzam û qaydeyê komelî bi têkilîyanê însanan reyde virazîyeno. Komel estbîyayîşê xo fezîletan ser o dewam keno. No nîzam û qaydeyê şexs û komelî ra yew zî fezîlet o. Mefhûmê fezîletî sîstem û nîzamê komel û şexsî de yew cayo muhîm gêno. Însan fezîletan reyde beno yew estîyêko kamîl. Kamcin ca de estîya însanî esta, kamcin ca de estîya însanî ciwîyena weyra ca de mefhûmê fezîletî, exlaqî û etîkî estê. Felsefe exlaqî yan zî bi vatişêko bîn etîk; yeno manaya xuy û karekterê kesan û komelan. Însan ciwîyayîşê xo bi çalakîya exlaqî de pêresenê.Însan aqil, hîs, fikir, weçînayîş û çalakîyanê xo reyde miyanê cuya de ca gêno. Babeta etîkî, teorîya; çalakîyanê raştî û xeletî, başî û xirabî ya kesan yan zî ya karakterê kesano.Babeta exlaqî zî pratîkkerdişê na teorî yo. Babeta exlaqî mîyanê ciwîyayîşî de çalakîya raştî û xeletî, başî û xirabî ya kesan yan zî ya karakterê kesan nîşan dana. Babet û problemê pêroyî yê etîkî qewimîyayîş û kerdişê însanî yê. Babeta exlaqî destpêkî ra hetanî ewro malzemeyanê xo raştî û xeletî, başî û xirabî, fezîletî û bêarî, berpirsîyarî û azadî ra dayêşuxulnayene.

Însanî serûvenê xo de hertim waştoke bibo wayîrê fezîletî û fezîlet sey yew çiyo baş hîs kerdo. Reyna însanî serûvenê xo de bitaybetî waşto ke cuya xo ra fezîletan bigîro. O semed ra însanî, mefhûmê fezîletî ra yew çiyo baş hîs keno. Seke ameyo îfadekerdene, armancê cuya fezletî ra hêzgirewtiş, nebaşî û xirabî ra remayîş o. Bêfezîletbîyayîş cuya însanî de xirabî û nebaşîyan virazneno.

Dewrê entîkî de no problemê fezîletî bala feylozofan zî antoxoser. O semed ra feylozofan na mesele ser o goreyê fikir û metodanê xo xebatî kerdê. Feylozofê ke nê mewzû ser o sey yew waştişî nêy, sey yew problemê felsefe fikirîyayê û xebatîyayê. Destpêkê mefhûmê fezîletî de melumatî dayê û metodê fezîletî awan kerdo. Tarîxê etîkî de problemê fezîletî ser o Epîkourosî reyde destpêkerdo. Epîkouros mîyanê têkilîyanê însanan de çalakî û tepşanê raştikênî yê însanî ser o vinderto. Yanî seba yew cuya bifezîletî têkilîyê însanî ser o cigêrayîşî kerdo. Nê cigêrayîşan de armancê Epîkourosî, çalakî û tepşanê raştikênan ê însanan reyde, mefhûmanê rehetîya zereyî, aramîya zerrî, weşî ra rayirkerdiş o. Goreyê Epîkourosî, cuya de armancê însanî yê tewr muhîm xoresnayîşê şahî yo. Fezîlet zî rayîrvînayîşê rehetîya zereyî (ataraksia), aramîya zerrî û weşî yo. Belê tarîxa etîkî de problemê fezîletî bi fikranê Epikourosî dest pê kerdo. La rêbazê fezîletî bi fikranê cîya-cîya feylozofan ra xemelyayo ûbiyo rêbazêko bingehîn.

Rêbazê fezîletî de hîrê feylozofê demanê entîkî de yê fikrê felsefe ser o sîstemê xosereyî awan kerdê. Nê feylozofî; Sokrates, Platon (Eflatûn), Arîsto yê. Sîstem û fikrê felsefeyînê hîrê feylozafan cîya-cîya yê. Bi goreyê nê feylozofan cuyamerdimatîye de fezîlet muhîm o. Belê fezîlet muhîm o; lafezîlet ci yo? Çimeyê fezîletî çi yo? Bi goreyê fikranê feylozofan cîya-cîya cewabê nê persan no rêbaz awan kerdo.Bi goreyê feylozofanê nê rêbazî, miyanê bextîyarî, şahî û fezîletî de têkiliyêke esto. Na têkili bi goreyê nê feylozofanînsan cuyayê xo de tewr eşkeno başî û raştî bikero; bextîyarî û şahîyan ra biciwiyo, la welçek/pîvan fezîlet o. Qandê cuya ke bextîyarî de qaîdeyî estê. Nê qaîdeyî; halê ko welçekî û rehetîya zerreyî lazima, gereka hêz û qewetê aqlî û fikirîyayîşê ko xurt est bo. Çunku halê ko welçekî, bi aqlêko hêz û qewetin virazyeno. Bi goreyê feylozofan însan bi taybetanê aqlî û fikirîyayîşan ra tena niyo. Însan bi taybetanê zerrîzîzî (pathe) û waşteyan zî girêdaye yo. Yeno vinayiş ke nê feylozofanserebûtîyê însanî dûalîte ser o awan kerdo; însan estîyê ke aqlî û fikirîyayîş, zerrîzîzî (pathe) û waşteyan ra pê ameyo. Eke miyanê nê di taybetan de welçekî estbo se, cuya ke bextîyarî û şahî; yanî cuyêko fezîlet zî esto.

Problemê fezîletî ser o tesîrê Sokratesî zêde esto. Sokratesdemo entîk de fikrê felsefî de cayêko muhîm gêno. Sokratesî ciwabê persa serebûtya însanî destûrê ke qedîmî ser o awan kerdo: Xo bizane! Destûrê xo zanayîş destpêke etîkî yo û ewro zî derbasdar o. Ewro etîk bi têkilîyê ke neweyî û tewirê felsefeya neweyan ra felsefeye însanî û felsefeyê erjan ra zî eleqedar o. Etîk bi manayê xuy û qerekterê kes û komelan esto. Kesî û komelî, xuy û qerekterê xo bi kamcin zaneyan, bi kamcin bawerîyan, bi kamcin çimeyan ra gênê û bi destûrê ke awan kerdîşê etîk ser o awan biyo; xo zanyiş senî beno? Bi goreyê vateyan û cigêrayişanê ewro; destûrê xo bizane milkê fîlozofê demê entîkî yo tewr muhîm Sokratesî yo. No destûr destpêkê çimeyê zayiş û zanayişê etîk yo. Bi goreyê Sokratesîçimeyê cuyayê kesan û komelen zanistî ser o awan beno. Cuyayê ke bêzanistî mimkûn nîyo û enceq cuyayê ke bêzanistî ra xirabî virazyeno. Muhîmiya destûrê xo bizane qey kesan û komelan, di awiranê zanistî ano meydan; xo zanayîş destpêko û zanayişanê bînan nê zanayîşan ser o awan benê. Kesî, xo ser o benê wayîrê zanistîyanê xo û xo şinasnenê. Xo zanayîş, xo reyde têkilî viraştiş o. Xo reyde têkilî virşatiş, xo şinasnayiş o. Kesêko xo bişinasno, kesêko xo bizano, kesanê binan zî şinasneno û beno wayîrê zanistîyanê merdimatîye. Kesêko xo ra destpêkê zanayişan bikero, xo ra, kesanê bînan ra, cuyayê xo û cuyayê komalî ra, dinya ra famkeno. Sokrates bi destûrê ke kilma û zixme qaîdeyê ke etîk ya qedîmî awan kerdo û etîk bi manaya fezîletî pênasekerdo.

Problemê fezîletî ser o tesîrê Platonî zî esto. Platon zî demo entîk de fikro felsefî de cayê ke muhîm gênê. Platonî ciwabê persa serebûtîya însanî ra rêbazê Sokratesî şuxulneno. ÇunkuPlaton, şagirtê Sokratesî yo. Sokratesî fikrê xo nênuştê nayraser eserê Sokratesî nê resayê ma. Fikrê Sokratesî eseranê Platonî de ca girewto. Platonî eseranê xo de raştî û edeletî sero cigêrayiş kerdo û qey cuya komelî bextîyarî û başî, fezîlet çimeyê bingehînî qebulkerdo.

Bi goreyê Platonî fezîlet qey îdareyê komelî çimeyo bingehîn qebul kerdo; raştî û edelet cuyayê komelî de xo bextîyarî û başî de nişan danê. Platonî îdareyê komelîyo bi fezîlet eserê xo yo bi nameyê Polîteia (Dewlet) de nuşto. Platonî bextîyarî û bêbextîyarî analîz kerdê, şahî rexne kerda; şert û şurtê cuyaû komelêko bi bextîyarî ser o vinderto. Platon vano ke; cuyakobibextîyarî, şahîyan ra nê, fezîletan ra yeno pê. Nay ra serPlatonî eseranê xo yê bi dîyalogan ameyê nuştene Protagoras û Menon de persa yo; fezîlet çiyo? Na perse ser o cigêrayiş kerdo, malumatî topkerdê, famkerdişê fezîletî krîtîk kerdê; qey cuya şexsî û komelî bextîyarî, çalakiyê raştîyan de welçekê tewr muhîme edelet vineno. Platon zanayarî, cesaret û welçekîfezîletanê muhîman vineno. Platon edeletî bi zanistîyê fezîletî name keno. Çunku edelet şemsiya fezîletanê zanayarî, cesaret û welçekî vîneno.

Problemê fezîletî ser o tesîrê Arîst zî esto. Arîsto zî demo entîk de fikro felsefî de cayê ke muhîm gêno. Arsîto yî zî cewabê persa etîkî ra rêbazê Platonî şuxulneno. Çunku Arîsto, şagirtê Platonî yo. Labelê Arîsto sîstemê xo yê felsefîrexnekerdişê sîstemê felsefe yê Platonî ser o awan kerdo. Hetê rêbazî ra Arîsto zî rêbazê fezîletî şuxulnayo û zanistîyê fezîletîser o vinderto.

Arîsto etîkî ser o eserê xosereyî nuştê; Etîko Pîl (Magna Moralia), Nikommakhos’a Etik (Nikommakhosî ra Etîkê), Eudemos’a Etîk (Etîkê Eudemosî). Tarîxa etîk de, Arîsto rayirê ke newe akerdo û etîkî ser o eserê xosereyî nuştê. Beşê etîkî ser o tesîrê ke muhîm kerdo. No tesîr xebatê etîkê rojane de zî derbasdarê. Arîstoyî fikrê etîk yê verênan ser o heme rêbazî, qaîdeyî, zanisîtîyî, ekolî analîz kerdê û rexne kerdê, kêmasîyê înan nîşan dayê û fikrê xo yê xoserîyê etîkî ser o tetbîq kerdê.

Arîstoyî mefhûmê etîkî sey yew beşo xoser awan kerdo û derheqê metodê etîkî de melumatî dayê. Mefhûmê fezîletî bi mefhûmê xuyan reyde, mefhûmê xuyan zî bi xuyê ruhan reyde pênasekerdo. Dima ra zî mefhûmê fezîletî tesnîf kerdo. Mefhûmê fezîletî sey fezîletê fikirîyayîşî (dianoetika aretai), fezîletê karekterî (ethikaî aretai) yan zî fezîletê etîkî ameyo tesnîf kerdene. Goreyê ferasetê Arîtoyî; fezîletê fikirîyayîşê(dianoetika aretai) mîyanê deman de bi tecrubeyan reyde aver şinê û perwerdeyî ra zî tesîr virazîyeno. Fezîlet, qarakterî (ethikaî aretai) yan zî fezîletê etîkî yew musayîşê demê dergî de virazîyenê, manaya xuy û karekterî ethosî ra gênê. Manaya etîkî yê tewr kehene xuy û karekteran de pêresena. Xuy û karekterî bi taybetmendîya kesan reyde virazîyenê. O semed ra yo ke mefhûmê etîkî yeno manaya xuy û karekteran.Goreyê Arîstoyî fezîletê karekterî(ethikaî aretai) yan zî fezîletê etîkî yeno manaya xuy û karekterê kesan. Kesî bezreyê nê xuy û karekteranê xo, xo ra verê ra gênê. Nê bezreyê xuy û karekteran serûvenê însanî de nimite yê. Nê xuy û karekterî yew musayîşê demê dergî de nesilîyenê. Fezîletê karekterî(ethikaî aretai) yan zî fezîletê etîkî yew musayîşê demê dergî yê xuy û karekteran ra pey yew cuya başî, yew edaleto şexsî û yew çalakîya rastikêne awan benê. Nê fikirê Arîstoyî perwerdeyê etîkî de yew cayêko muhîm gêno. Çunke goreyê Arîstoyî, fezîletê etîkî bi perwerdeyî reyde aver şino û kesê bi perwerdeyê etîkî reyde perwerde bibê, benê wayîrê fezîletî.

Ma do mewzû ser o dewam bikera. La miyanê şarê ma de yew destûrêko derbasdar esto: Xo bizane; destanê xo ra, ziwanê ra û mîyaneyê xo ra wayîr bivejî!

Çewlîg de çend cayan de germawe esta û mîyanê koyanê berzan ê Çewlîgî de to dî çimeyêko pîl ra awa germine esta. Çewlîg de zî sey tesîs nê serranê peyînan de cayêkê germawe esto.

Serra 2014î de hetê Unîversîteya Çewlîgî ra Termalêk virazîyayo. Serra 1998î de mintiqaya ke nika tira vanê Ilıcalar bîya Nehîye. Xora se serrîyo ke uca de germawe (kaplıcalar) estbî. Şarê a mintiqa û dorûver zanênê û kişta laya ke nika zereyê tesîsî ra vîyarena de şîyêne kewtêne awe.

Nika tesîsê Unîversîte xizmetêko weş dano. Tesîs de Hotêlê unîversîte esto û hewzî binê hotêlî de yê. Cayê cinîyan û camêrdan cîya yo. Cayê cinî û camêrdan de eynî çîyî estî. Wexto ke ti şînî Ilıcalar, merkezê Çewlîgî ra 15 km dûr o û rayîrê Erziromî ser o ca gêno. Wexto ke ti kewenê mîyanê tesîsî naver û wever de dikanî estî. Berber, qesab ra bigêr hema her çî esto. Dekewtişê hewze serê merdimî 110 TL yo. Qijan ra heq nêgênê.

Zere de 2 hewzî estê. Yew hewza germine yew zî serdin a. Cayê awa germine û serdine cîya yo. Awe qet boya pîse nêdana û pak a. Hewze zî tim pak a û xeylê xişn a. Ti kincanê xo teber de erzenî dolaba dîjîtale û hînî mefte nêgênê xo dest. Zere de yew hemam yew sauna û yew zî odaya buharî esta. Ti pê a 110 TL pêrûne ra îstîfade kenî. Ti çiqas biwazî hende tede vînenî û çew to ra nêvano ”bes o hînî vej teber.” Wexto ke ti yenî teber seke ti 20 kîlo bîyî sivik. Xora teber ra yew laye vêrena û ti pê temaşeyê aye keyfweş benê. Weverê Termalî de cayê çixarî (pîknîk) esto. Eke ti biwazî xo rê mangal virazî ti 100 TL heqê parke danî û o cayo hîra, baxçeyo xişn de mirda xo wextê xo vîyarnenê. Xora derdor koy ê û hewa tim honik o. Termal qelebalix nîyo û zafê xo keyeyî yenê uca.

Nê 17 kesî badê serehewanayîşê 1924î yê Şêx Seîdî welat ra şîyê teber û xeylê wext badê semedo ke xo biresnê hewarê şarê Dêrsimî Sûrîye ra verê xo dayê Dêrsim û pêro zî demê xo de şervanê namdarî bîyî.

Şêx Ebdurehîm wexto ke surgın de bîyo pêhesyayo ke Dêrsim de serehewanayîşêk esto, rayberê serehewanayîşî Seyîd Riza yo û dano piro pa 16 şervanan keweno rayîr ke şêro Dêrsîm, uca de vera hukmatî herb bikero, wayîrê şarê Dêrsimî vejîyo.

Labelê çi heyf ke 17ê Temûza 1937î de qezaya Dîyarbekirî Bismil de ci rê bêbextî bena. Hukmato ke pê hesyeno nê şervanî ver bi Dêrsimî kewtê rayîr, Bismil de erzeno înan ser û pêro Bismil de yenê kiştiş.

Şêx Ebdurehîm birayê Şêx Seîdî yo qij bi. Mezelê ey Bismil de yo.

Dêrsim de, çarçiweya tehqîqato ke seba vîndîbîyayîşê wendekara unîversîteye Gülistan Doku yeno rayberdiş, operasyonêko hîra ame kerdiş. Operasyono ke mîyanê înan de mudirêkê asayîşî, amîrêkê asayîşî, serkomîserêk, komîserêk, 10 polîsî, karkerêkê komputerî û hîrê polîsê teqawutî estbî, derheqê 19 gumanbaran de muamele ame kerdiş û nînan ra 18 kesî ameyî destbendkerdiş.

Heşt gumanbarê ke karê înan ê cendirmeyan qedîyay, sevqê Edlîyeya Erziromî ameyî kerdiş û îfade day dozgerê cumhurîyetî. Dozgerîye, dima ke kare dayîşê îfade qedîya, seba tewqîfkerdişê şeş kesan û seba yew kesî zî bi waştişê kontrolê adlîyî sevqê hakimîya cezayî ya sulhî kerd; gumanbarêk zî serbest ame veradayene.

Netîceya erjnayîşo ke hetê hakimîya cezayî ya sulhî ya nobedare ra ame kerdiş, çarçiweya tehqîqatî de, gumanbaranê ke sevqê hakimîye ameybî kerdiş ra çar polîsî ameyî tewqîfkerdiş.

Umit Karabulutî ke bi nameyê komîteya hazirîya festîvale qisey kerd, vat festîvale bi serran verî seba ke bale bianco polîtîkayanê vera Dêrsimî ser ameye despêkerdene û bale ante muhîmîya pawitişê xoza, kultur û bawerî ser.

Wekîla DEM Partî ya Dêrsimî Aytene Kordu zî qiseykerdişê xo de bale ante dosyaya Gulîstane Doku, caardişanê qeyûmî û vengdayîşê ‘’ têrîameyîşê heqîqetî’’ ser û vat, ‘’Cografyaya ma de raştîyê ke tede nêameyo têrî est ê. Gerek no têrîameyîş û raştîye vejîye werte. Ma wazenê ke vera sîyasetê ‘mezelan’ wa komîsyonê heqîqetî bêro ronayene.’’

Festîvale badê qiseykerdişan bi deyîran dewam kerd.

Îstanbul de weçînayîşê herêmî yê 31ê Adare 2024î de, CHPya ke serekîya Özgür Özelî de, şaredarîya bajarê girdî û vîst û şeş şaredarîyanê qezayan qezenc kerd. Hûmara şaredarîyanê ke AKPyî qezenc kerdî zî hîrês bî.

La dima weçînayîşê herêmî, bi operasyonanê ke ameybî destpêkerdiş, tayînkerdişê qeyûman, transferan û weçînayîşê meclîsê şaredarîye yê ke heta serkewtişî ameybî tekrarkerdiş, 5 şaredarîyan dest vurna.

Tewr peyên roja Çarşeme 29ê Temmuze de, pîya bi operasyono ke tede Sereka Şaredarîya Üsküdarî Sinem Dedetaş zî tede 6 kesî ameybî destbendkerdiş, Îstanbul de hûmara şaredarîyanê CHPyî yê ke vera înan operasyon ameyî destpêkerdiş vejîya şîyês. Hîrês serekê şaredarîyan zindan de yenê girewtene.

Futbolbazê Amedsporî Cem Ustundag deqîqeyê 19.de gola ewilîne eşte û Amedspor skor kerd 1-0. Dima ra forvetê Amedsporî Mbaye Diagne deqîqeyê 27. de golêko bîn eşt û skor bî 2-0. Dewreyo ewilînê maçî bi nê skorî qedîya. Dewreyo dîyin ê maçî de her di taximan zî bê gol teman kerd û maçê 2-0 bi serkewtişê Amedsporî qedîya

Bi xeberdayîş ser o, ekîbê weşîye, UMKE û polîsî ameyî cayo ke tede qeza qewîmîya. Birîndarî bi ambulastan wedarîyay nêweşxaneyanê bajarî.

Rencber Ezîz zî nê hozanan ra yew o.

Rencber Ezîz (Mehmet Hanefî Berdîbek) serra 1955î de dewa Wisifan a Çewlîgî de dadîya xo ra beno. Rencber hema ke doman bi janêkî ra beno kor. Nê serebûtî ra dima ê keyeyê xo benê merkezê Çewlîgî.

Keyeyê Rencber Ezîzî 1968 de ey şaweno kursê Quranî ke wa bibo hafiz. Rencber Ezîz hetêkî ra şino kursê Quranî, hetêkî ra zî pê temburê xo embazanê xo rê deyîran vano. Erdlerzê 1971î de dadîya Recber Ezîzî dinyaya xo bedilnena û no merg zaf tesîrê Ezîzî keno.

Rencber Ezîz 1972 de şino Îstanbul û Mekteba Mewlîdxaneyî de waneno. O Îstanbul de Cemîyetê Koran de wendiş-nuştişî museno û muzîkî dir eleqedar beno. Ezîz o çax zî dano temburî ro û wextêkê kilmî ra dima zî vejîyeno sehne ser.

Bi deyîranê xo eşqê xo yê Kurdîstanî eşkera kerdêne

Serrê 1975-1980î seba kurdanê Vakurê Kurdîstanî serrê tewr zehmetînî bîyî. Hetêkî ra partî û rêxistinê kurdan ronîyayêne, hetêkê bînî ra zî hêriş û înkarê dewleta tirke dewam kerdêne. Ezîz nê atmosferê polîtîkî de tewrê konseran beno û her ca de bala merdiman anceno. Atmosferê Darbeya 1968î o çax zî bitesîr bi. Ê serran de hozananê sey Mahsûnî tesîrê ciwananê çepgîran kerdêne. Ezîz zî binê tesîrê Hozan Mahsûnî û Hozan Îhsanî de maneno û konseranê xo de deyîranê nê hunermendan vano.

Nê hozanan ra cîya Rencber Ezîz meseleyanê komelkîyan û neteweyîyan ê kurdan de eleqedar beno û bi ziwanê xo yê dayîke kirdkî hozanîye keno. Rencber Ezîz deyîranê xo de qala dej, derd û eşqê Kurdîstanî keno.

Hozanê şarê xo

Rencber Ezîz Îstanbulî ra agêreno Çewlîg û tewrê komeleyanê şorişgêran beno. Têgêrayîşê Azadîye serranê 1974-1975î de newe ra beno aktîf. Çewlîg de hem komeleyê şoişgêrî hem zî rêxistinê faşîstî rêxistinkerde bîyî. Rencber Ezîz zî tewrê kombîyayîşan beno.

Rencber Ezîz deyîranê xo de bale anceno îşxalê Kurdîstanî û 'têduştîye', 'way û biratîye', 'neteweya kurdan' ser o deyîran vano. Rencber Ezîz heskerdiş, hesret û hîsanê xo yê serê Kurdîstanî pê na deyîre ano ziwan:

Welatê me Kurdistan e

Cih û meskenê me Kurdan e

Welat ji me re ruh û can e

Kurd hemû bira ne

Cih û meskenê me Kurdan e

Temam bax û bostan e

Welat gul e gulistan e

Kurd hemû bira ne.

Eşqê ci yê Kurdîstanî benê çimê ey. Tarîtîye nêeşkena ke o welatê xo ra hes bikero. Dejê ey o tewr pîl no bi ke erdê Kurdîstanî de kolonyalîzm serdest bi.

Koçê Almanya keno

Darbeya 1980î ra verî Kurdîstan de şîdetê dewlete zêdîyayêne. No sey pêro kurdan tesîrê Ezîzî keno û 1978 de o neçare maneno ke koçê Almanya bikero. Nê serran de merdimê ke surgun de bîyî pê kasedanê teybî agahîyan şawenê yewbînan û hesreta xo anê ziwan.

Serrê Almanya

Ezîz Almanya de zî deyîranê neweyan virazeno û tim rewşe ser o fikirîyeno. O vera cuntaya 12ê Êlule û Qirkerdişê Helebçe pê deyîran xo ver dano. Vera Qirkerdişê Helebçe deyîra 'Way way nînna' nuseno.

Rencber Ezîz pê kasetê Hesreya Azadî hesreta pêro kurdan ano ziwan û beno vengê şarê xo.

Hozan û şorişgêro kurd Rencber Ezîz 1988 de şaristanê Hannoverî yê Almanya de dinyaya xo bedilneno û xo ra pey xeylêk eserenê bêmergan verdeno.

Rencber Ezîzî pê vengê xo nefes û vengêk da şarê xo. O bi xo bi çimê şarê xo, wijdanê şarê xo.

Rixmo ke mergê ey 34 serrî xo pey de verdayî Rencber Ezîz hema zî zerrîya kurdan de ciwîyeno.

Ame zanayene ke Demirtaşî dosyaya Narin Güranî avukatan ra girewta û ser o cigêrayîş keno û badê cû derheqê dosya de eşkerayîyêka nuştekî vila bikero.

Dogan Munzuroglu o ke şîîrê ey hetê deyîrbazanê zonê ma ra zî zaf reyî ameyê wendiş, nika şîîrê xo sey kitab çap kerdî.

Kitabê şîîran yê Dogan Munzurogluyî hetê weşanxaneyê “Dara” ra weşanîyayo. Kitab 104 rîpel o û tede 17 hebî şîîrî estî.

Koordînatorê Pêroyî yê kitabî Bawer Barew o, edîtorê ey Mutlu Can o, dîzaynê qepaxî zî Sadık Hangül viraşto.

Doğan Munzuroglu

Doğan Munzuroğlu serra 19613i de Dêrsim de maya xo ra bîyo. Bi nameyê Dersim Aleviligi, Ten için Hayıflamalar û Alişer hîrê hebî kitabê hetanî nika vejîyayê. Bi nameyê “Tertele” belgefîlmêk zî anto. Xeylê nuşteyê ey bi Zazakî û Tirkî zaf cayan de ameyê weşanayîş. No kitabê ey verên o ke bi zonê ma de vejîyayo.

Hunermend Cemîl Qoçgîrîyî serra 2016î de bi şîîranê ke hetê Dogan Munzurogluyî ra ameybî nuştiş, albumê bi nameyê “Zalâla” vetibî.

RayberîyaHerêmî eşkerayîya xo de wina vat: “Derheqê Hemşaredarê Tetwanî Mumîn Erolî de prosesêko dîsîplînî ameyo dest pêkerdene. Seba ke no proses bi hawayêko rast û bêhet bêro rayraberdene, wezîfeyê hemşaredarî yê Mumîn Erolî, sey tedbîr, ame vindarnayene.

Prosesê dîsîplînî do wextêko tewr nêzdî de bêro netîcekerdene û eşkerayîyêka lazim do raya pêroyî reyde bera vilakerdene.”

Ludwîg van Beethoven serra 19 kanûne 1770yî de şaristanê Almanya Bonn de maya xo ra bi. Rojbîyayîşê ey tam nêno zanayene la seba ke 17 kanûne serra 1770yî de vaftîz bîyo 16 kanûne de rojbîyayîşê ey yeno pîrozkerdene. Nameyê xo bawkalê xo ra girewto. Bawkalê ey sereye de şefê orkestra û pîyê ey Johann Van Beethoven(1740-1792) zî na sereye de wezîfeyê tenorî ser o bîyo. Nameyê maya Beethovenî Marîa Magdalena Keverîch (1746-1787) a. Beethoven 7 gedeyan ra diyîn o. Beethoven ra vêşêr tena di birayê ey Kaspar Anton Karl van Beethoven(1774-1815) û Nikolaus Johann van Beethoven(1776-1848) weş manenê, waye û birayê ey yê bînî mirenê.

Mamosteyê muzîkî yê Beethovenî yo yewin pîyê ey bîyo. Hema ke 4 serrîya xo de bi saetan pîyano cenayo. Pîyê xo ra dima Gîlles van Den Eeden û Tobîas Friedrich Pfeîffer ra zî dersê muzîkî girewtê. Pîyano ver de kemane û vîyola zî bander bîyo. Beethoven nê wextan de namdarîya Mozartî eşnawitîbî û waştînî sey ey kesêko namdar bibo. Bi no hewes û waştişê rê konserê xo yo verên serra 1778î de 7 serrîya xo de da. Serra 1779î de hetê Chrîstîan Gottlob Neefe’yî ver de dersê bestekarî girewtê. Serra 1783î de bi ardimkarîya Neefe’yî besteya xo ya verêne amade kerd. Dima bi asîstanê Neefeyî. Demêkî debara xo bi nê karî kerd. Serra 1787î de şi Vîyana û demeko kilm Mozartî ra perwerdeyê muzîkî girewt la seba newêşîya maya xo bêçare mend tepîya agêra şaristanê Bonn. Mîyanê na serre de maya ey merde. Pîyê ey zî ereqî şimitnayêne nê semedî gerreyê pîyê xo kerd û dest na nêmeyê maeşê ey ser. Mesulîyetê birayanê xo girewt xo ser o û wayîrê înan vejîya.

Beethovenî nê wextan de keyeyê vengan û zengînan de dersê muzîkî dayênê. Panc serrî dima reyna agêra Vîyana û ûca de sey kesêko pîyanîst mîyanê şarî de ame şinasnayene. Serra 1795î de dest bi konseran kerd. 13 serrî dima goşanê ey de problemê eşnawitişî vejîyayê. Giranîya goşanê ey epey dewam kerd û serra 1817î de êdî qet nêeşnawit. No kerrbîyayîş psîkolojîyê ey ser o gelek tesîro xirab kerd û êdî nêeşkayêne konseran bido. Senfonîya xo ya namdare senfonîya newine nê halê depresîf û kerrbîyayîşî mîyan de amade kerde. Demo peyênê emrê xo de kerrbîyayîşî het nêweşîya qeseba sîyaye ant. 56 serrîya xo de dinya ra bar kerd dinya xo bedilnaye.

Betthoven “Senfonîya 9’ine - Ode to Joy”

Esera ey a tewr namdare senfonîya newin a. Esere 4 pare ya. Pareya çarin “ode to joy” de yewbîyayîşê însanî, birayîye û azadîye rê mesaj dana.

Moonlight Sonat (Roşnîya aşme de sonat)

Esera ey a pîyano ya ke tewr zaf yena naskerdene. Na esere tesîrê wextê romantîkî de menda. Hîs û melonkolîyîya bestekarî zî esere de asena.

Senfonîya 5’ine

Na esere bi temaya “Vengê qederî” yena naskerdene. Beethoven bi na esera xo muzîkê dewrî rê yewna mana dano. Senfonîya pancine, qewetê muzîkî nawnana û azadîya îfadekerdişî rê yew nimûneyêk a.

Îmalatê binawanîya elektrîkî û sîstemanê awedayîşî zî goreyê bernameyê karî dewam kenê. Eynî wextî de xebatanê viraştişî yê pêroyîyan reyde, Mudirîya Pêroyî ya DÎSKÎ zî binawanîya kanalîzasyon û awa varanî ya warî awan kena. DÎSKÎ, çarçewaya binawanîya parke de 900 metre xeta kanalîzasyonî û hezar û 620 metre xeta awa varanî virazena. Heta nika xeta kanalîzasyonî ya 120 metreyî temam bîye; yeno amanckerdiş ke xebatî 10ê tebaxe de biqedîyê.

Акушер – гинеколог (Op. Dr. Elena Zülfükar) Anqara ra tayînê Dêrsimî bîya. Dr. Elena ke Dêrsim de bi keyfweşî kare xo kena vana ke, Ez tîya de qet zehmetî nêancena. Nika şima vanê, çi ra?Ez şima ra vajî ez çi ra Dêrsim de zehmetîye nêancena?

Elena ke pesnê şarê Dêrsimî dana û kena ke Kirmanckî (Zazakî) zî bimusa wîna behsê şarê Dêrsimî kena. “Şarê tîyayî şarêko wende yo. Hurmet mojnenê doktoran. Mi verî Anqara de wezîfe kerdbi. La ez tîya de hîna keyfweş a. Nêweşî zaf rind miqatê pakîya xo kenê. Cinîyê diganî zaf rind kontrolanê xo teqîp kenê. Çinîyê Dêrsimî zaf weş miqatê xo benê. Ez eşkena tîya de rey-rey kincanê xo yê Rûsya yê herêmkîyan xora bidî. Zaf keyfe înan pê kincanê mi yeno. Ez eşkena vajî ke ez cayo sey cenetî de cuyena.”

Elena peynî de vana ke, “ Ez yew xebera weşe bida şima. Mi dest kerdo ci ke ez zazakî musena. Ez şima ra hes kena Mamekî.

Davutoğluyo ke mabênê serranê Êlula 2014-Gulane 2016î de hukmatê AKPyî de serekwezîrîye zî kerdbi, dima ke sîyasat caverda, ame aşkerekerdiş ke o plan keno ke partîyêka hîra awan bikero.

Partîya Gelecekî Kanûna 2024î de amebî ronayîş. Goreyê rojnameger İsmail Saymazî, partîye kongreya qedênayîşî ya peyêne do virazo. Çar wekîlî zî do heta a roje partîye û grûbê "Rayo Newe" de bimanê.

"Qerarê roneyîşê mesafeyê ahlakî"

Eşkerakerdişê sîyasatgerê 67 serre Ahmet Davutogluyî ke ey hesabê xo yê Xî ra bi mesajêko derg da zanayîş, Partîya Gelecekî ameya feshkerdiş

Heyeto ke Serekê GGCî Felat Bozarslan, Serekwekîl Aytaç Akhan, Sekretera Pêroyî Firuzan Behlülgil û endamê heyete Rayberdişî Hozan Adar tede bî, verî Walîyê Amedî Murat Zorluoğlu zîyaret kerd.

Zîyaretî de xebatê ke çarçiweya têkoşînê vera çekdarbîyayîşê ferdî û rêxistinbîyayîşê sûcan de yenê bicaardene, ameyî erjanyene. Walî Zorluoğlu û Mudirê Ewlekakarîya Bajarî Gökdumanî da zanayîş ke ê qîmet danê na kampanya û derheqê xebatanê asayîşî yê ke bajar de yenê bicaardene de haydarî dayî. Zorluoğluî seba na kampanyaya ke wazena haydariyêka komelî virazo, sipasîya GGCî kerd.

Heyetî dima Serdozgerê Cumhurîyetî yê Amedî Erdal Kuruçay zîyaret kerd..

Şaredarîya Bajarê Girdî ra mesajê paştgirîye

Cayo tewr peyên yê heyetê GGCî Şaredarîya Bajarê Girdî ya Amedî bî. Pêvînayîşo ke Hemsereke Serra Bucak, Hemsvervatoxa Meclîsî Demet Ceylan û Hetakar Sekreterê Pêroyî Muhabbet Erdoğmuş bîbî de, seba kampanyaye mesajê paştgirîye ame dayene.

Hemsereke Bucak da zanayîş ke ê qîmet danê xebatanê vera şîdetê kuçeyan û çekdarbîyayîşê bêrûxsatan, û îzah kerd ke ê do her tewir paştgirî û piştî bidê kampanya.

Namik Kemal Dînçî bale ante serê pawitişê herd, zîyaret û pîranê xo û vat: “Nê çîyî çin bê, bawerîya elewîtîye nêeşkena cuya xo biramna.” Kemal Dînçî ard ziwan ke dimayê Qirkerdişê Dêrsimî waşt ke hardê Dêrsîmî bê însan verdê. Xoverdayîş û pîya rayraşîyayîşê şarê Dêrsimî nê polîtîkayî pûç vetê.

Kallase va ke înan pêvînayîşanê xo yê bi welatanê herêmîyan reyde, behsê muhîmîya pawitişê heqanê Kurdan kerdo û veng dayo pêro hetan ke çalakîyanê leşkerîyan vindarnê.

Kallase behsê teşebusê YEyî yê seba pêkerdişêkê mabênê HSD û Şamî û vînayîşê çareserîyêka sîyasîye seba şerê Sûriye kerd û bale ante serê yewparçeyîya erdê Sûriye.

Parlamentoyê Ewropa do kombîyayîşêkê na aşme yê Strasbourgî de, hêrişanê vera sîvîlan ê vakurê Sûriye û hewcedarîya adirbestî munaqeşe bikero.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."