Ma nuşteya xo ya verênî de bextîyarî û şahî bi goreyê Demokrîtosî hîrê rayîran ser o awankerd bi; fikirîyayîşo raşt, qala raşt û çalakîya raşte. Ma vateyê xo bi cimleyo fikrî ewro zî derbasdar ra qedêna bi û kilmnuşteya ma hina bi: Seruvenê însanî, bi fikiranê zanistî, felsefe, ekonomî, edebîyati, komelnasî, îlahîyat ûêb de cîya-cîya ameyo pênaskerdene. Seba ke însan estbîyayîşê xo dewam bikero, cuya yê xo biciwîyo ganî xo rê yew dinyaya bextîyarî awanbikero. Helbet goreyê fikir û hizirîyayîşê însanî na dinya awan bena. Însan yew estîye yo ke wayîrê hizir û hîsî yo. Însan yew sîstemê hişmendî xo de hewêneno. Însan yew estîya ke hîs û meylê bextîyarî yo. Bextîyarî û şahî taybetmendîyê însanî ê tewr muhîm ê. Însan estbîyayîşê xo bibextîyarî û şahî reyde dewam keno.[1]

Seruvenê însanî de timûtim waşto ke bextîyar bibo. Bextîyarîye zî yew mefhûm a ke bitaybetî weşîye de yena hîskerdene. İnsan wazeno ke cuye de mîyanê şahî yê ke de biciwîyo. Çunke însan şahîye de çîyanê başan hîs keno. Seke ameyo îfadekerdene armancê însanî cuye de bextîyarî û şayî ra hêzgirewtiş o û dej xirabî ra remayîş o. Çunke şayî û bextîyarî însanê rê beranê başîye, dej û xirabî beranê nebaşîyan akenê.

Problemê bextîyarî û şahî ser o tesîrê sofîstan zî esto. Fîlozofê sofîstî Gorgias seba fikirê sofîstan sewbîna felsefa înan hina vato: Yew çî çin o, bibo zî birastî nîno zanaye ne,bêro zanayene zî nîno girewtene, bêro girewtene zî nîno fehm kerdene.[2] Sofîstan fikirê felsefa yê dewrê entîkî ca girewtbî û sey mamostayê bipereyî amebî namekerdene. Fikirê felsefa de tesîrê sofîstan zaf dewam nêkeno. La yew sofîstan yew demo kilm de waranê felsefa ya însanî, hunerê xîtabetî, fikiro îzafî, şahî ser o tesîrkerdo. No tesîr dewrê entîkî de seba problemê şahî zaf muhîm o. Çunke, goreyê ferasetê sofîstan cuye de amanco tewr muhîm mîyanê zaf şahîyan (hedonizm) de ciwîyayîş o. Goreyê fikirê sofîstan cuye de yew çi yo hempar çin o. Çunke her çî îzafe yo; her çî vurîyeno û yew estîya esas û mendeye çin a. Sofîstan fikirê felsefa yê bezreyê fikirê şahîye (hedonîzm), îzafeyî (rolatîfîzmî), kokê hîçîye (nîhîlîzmî), feydeyîye (ultîraizm) ramito û tesîrê nê bezreyî hema zî dewam keno.

Derheqê cuya yo başî, bextîyarî (eudaiomonia) û şahî (hedone) de yew fikiro bîn fikirê ekolê Kyrene yo. No ekol binê tesîrê fikiranê sofîstan de mendo. Fîkirê nê ekolî şahî (hedone) ser o ameyê awan kerdene û sey hedonîzmî ameyo namekerdene. Goreyê ferasetê nê ekolî mefhûmê şahî (hedonîzm) bi tena sereyê xo armancê ke cuya yo. Çunke şahî başîyan welidnena, başî zî şahîyan welidnena. Eslê xo de cuya ganîyan şahî ser o awan biyo. Cuye de her çî şahî ser o ameyo awankerdene û cuye de armancê heme ganîyan nê şahîyan ra hêzgirewto. Estîyê ke başî ra yenê şahî, estîyê ke şahî ra yenê başî viraznenê. Goreyê fîkirê nê ekolî şahî û başî hina estîyê ke yew demî de benê û qedîyenê. Ferasetê nê ekolî de şahî û başî sey objeyanê feydedar yenê vînayene û qebulkerdene. Çunke çi yê ke yew demî de benê û qedîyenê objeyê feydedar ê, şahî û başî danê viraştene. Bikilmî no ekol bi rehetîya zereyî (ataraksia), aramîya zerrî û weşî reyde eleqedar nîyo, no ekol şahîyanê (hedonizm) objeyî ser o awan bîyo.

Derheqê cuya de; başî, bextîyarî (eudaiomonia) û şahî (hedone) de yew ekolo bîn zî ekolê Epîkourosî yo.[3] Nê ekolî xo rexnekerdişê fikiranê sofîstan û kyrenan ser o awan kerdo. Ferasetê nê ekolî zî mefhûmê şahî (hedone) ser o ameyo awan kerdene. Fîlozofê nê ekolî Epîkouros o. Epîkouros derheqê mefhûmê şahî de hina vano: şahî (hedone) armancê cuya yo; heme çalakîyê însanan şahî reyde têkilî da yê. Şahî bezreyê cuya yo. Goreyê ferasetê nê ekolî mefhûmê şahî (hedonîzm) bi tena sereyê xo armancê cuya yo. Çunke şahî başîyan welidnena, başî zî şahîyan welidnena.

Eslê xo de cuya yê ganîyan şahî ser o awan biyo. Cuya de her çî şahî ser o ameyo awankerdene û cuya de armancê heme ganîyan nê şahîyan ra hêzgirewtiş o. Estîyê ke başî ra yenê şahî, estîyê ke şahî ra zî yenê başî viraznenê. Goreyê fîkirê Epîkourosî estîyê şahî û başî çi yê ke yew demî de bibê û biqedîyê nîyê. Yanî ferasetê Epîkourosî de şahîye sey objeyanê feydedar nêyenê vînayene û qebulkerdene. Çunke goreyê Epîkourosî çi yê ke yew demî de benê û qedîyenê objeyê feydedar ê, şahî û başî nêdanê viraştene. Bikilmî no ekol bi rehetîya zereyî (ataraksia) û yew halê timûtim weşî (euthymia) yê ruhî ra eleqedar o. Epîkouros bi nê fikranê xo reyde xo nêzdîyê Demokrîtosî keno, sofîstan ra dûrî keweno. Rêbazo bextîyarî û şahî ra yew rêbazê ke xoserî awan keno. Çunke goreyê fikirê Epîkourosî şahî ataraksia û euthymia ser o awan beno. Mefhûmê bextîyarî û şayî bi rehetîya zereyî, aramîya zerrî reyde yew estîya aqilî û fikirîyayîşî dana şuxulnayene.

Rebazê bextîyarî û şahî bi ekolanê ciya-ciyayan demo entîk ra dest pê kerdo serabûtya însanî ser o bi persanê şexsîyê qedîman ser o awan biyo: Însan çi yo? Cuya çi yo? Bexteyarî çi ya? Şahî çi ya? Dej û xerabî çi yê? Nê persî, însan cuya yê xo de bi kerdişanê xo wazeno ke bireso başiyê ke, weşî yê ke.

Dewrê miyanênî de tesîrê nê rêbazî kêmî biyo. Dewro newe de rêbazê feydedarî reyde dekewto mîyanê yew têkilîye û fikirîyayîşê yê refahîye, yew şekilê ke komelî girewto. Dewro nikayinî de zî zanistê psîkolojî ser o tesîr kerdo.Tarîxê etîkî de fîlozofê dest pêkî yê rêbazo bextîyarî û şahî; Demokrîtos, ekolê sofîstan, ekolê Kyreneyan û Epîkourosî mefhûmê etîkî ser de rasterast xebatê xoserî nêkerdê û eserê xoserî nênuştê. Çunke ê wextan de felsefa hema sey yew beşêke sîstematîk û xoserî nêbiyo. La ê wextan de nê fîlozof û ekolan fikirê xo yê cîya-cîya bi hawayo sîstematîk nê, derheqê seruvenî însanî de fikirê xo bi hawayo pêroyî îfade kerdê. Nê fikirê înan tesîrê xo, xebatanê xo dima ser o kerdê. Seba rêbazê fezîletî bextîyarî û şahî fîlozofê dewrê îslamî Farabî yew cayo muhîm gêno. Çunke mefhûmê etîkî ser o xebatê muhîmî kerdê û rêbazê bextîyarî û şahî de raşterast dayê şuxulnayene. Farabî kitabê xo yê bi name Qezenckerdişê Bextîyarî de wina vano: Yew exlaqo berz, yew îradeyo pêt, yew xebata daîmî, eleqedarîya îlmî bextîyarîya şexsî welidneno.[4]

No rêbaz demo neweyîn de bi rêbazo feydedarî dirê kewto têkilî û fikirîyayişê refahîye ra şeklê ko komelî girewto û demo rojane de tesîrê zanistîyanê seke psîkolojî zî kerdo. Metodê bextîyarî û şayî bi ekolanê cîya-cîya reyde dewrê entîkî ra dest pêkerdo. Nê metodî derheqê seruvenê însanî de xo persanê şexsî yê qedîman ser o awan kerdo. Derheqê seruvenê însanî de persê sey: Însan çî yo? Cuye çi ya? Bextîyarî çi ya? Şayî çi ya? Dej û xirabî çi yê? persayo û bi goreyê deman, feylozofan, ekolan, kesan, kom û komalan vûrîya yo.

Ma eşkenê demo rojane de nê rêbazî ser o nê persan bipersa ya; cuya yo ma yo rojane de bextîyarî û şahî yeno çi mana? Kamcin feylozof heqdar o? Yan zî kamcin ekol cuya yê ma yo rojane ser o de tesîrdar o? Ciwabê nê persan qetî ni yê û şexsî yê.

La gelo ciwabanê ma yê şexsî û komelî ser o, dezge yê kapîtalîzmo hedone û serfker, dîjîtalîzmo ke hêz û leze ser o awan kerdene tesîrdar û hikûmdar o yan nê? Yan zî çendin tesîrdar û hikûmdar o? Çunku serûvenê heme fikir û hîsanê însanî kokê xo tarîx û dezgeyê ke reyde ciwîyeno ra gênê.

Ez zî zerrî ra, ma heminan ra; fikirîyayîşêko raşt, qalê ke raşte û çalakîyê ke raşte hêvî keno.

[1] Ahmet Arslan, Felsefeye Giriş, BB101 Yayınaları, Anakara, 2017, r. 30. 35-35.

[2] Şükrü Alpagut (Brıan Boone), Etik 101, Say Yayınları, İstanbul, 2024, r. 17.

[3] Bedia Akarsu, Ahlaki Öğretileri, Remzi Kitabevi, İstanbul, r. 77-79.

[4] Farabî, İdeal Devlet, Türkiye İşbankası Kültür Yayınları,İstanbul, 2019, r.83-85

Festîvale 29ê temmuze de verê Şaredarîya Qisle de do bi rayraşîyayîşê zîyaretê Duzgun Babayî bêro destpêkerdene. Eynî roje merkezê Dêrsimî de belgefîlmê "Dört Mevsim Dersim" do bêro mojnayene.

30ê temmuze de merkezê Dêrsimî de bi def-zurna û pêramotişê ekîbê Varvara akerdiş do bêro kerdene. Kuçeyê Sanatî ra heta Meydanê Seyîd Rizayî do rayraşîyayîş bêro kerdene. Dima ra qiseykerdişê akerdişî bêrê kerdene. Eynî roje Pêrtage de programê konserî, Pulur de rayraşîyayîşî Çimeyanê Munzurî, panel, forum, loqmayê aşûre, rayraşîyayîşê xoza û konserî do bêrê kerdene.

31ê temmuze de zî do panelê ziwan, kultur û bawerî yê bi sernameyê ''Ziwan, Bawerî û Rêça xo Vîra Meke'' û panelê ''Vizêrî ra heta Ewroyî Têkoşînê Cinîyan û Dêrsim'' bêrê kerdene. Heta şanî aktîvîteya ziwanê dayîke de goştarîkerdişê sanikan, saetanê şanî de ZeleMele, Agîrê Jiyan û Petra Nachtmanova zî tede hunermendî do vejîyê sehne. Çarçewaya festîvale de deklarasyono hempar do bêro wendene û belgefîlmî bêrê ramojnayene.

1ê tebaxe de panelê bi sernameyê ''Binê Rijnayîşê Ekolojîkî de Xozaya Dêrsimî'' û ''Tirkîya de Proseso Sîyasî,Rojhelatê Mîyanênî û Hegemonyaya Enparyalîste'' bêrê kerdene. Program bi rayraşîyayîşê xoza do dewam bikero. Konserê şanî de Erdogan Emir, Grup Munzur, Mîkaîl Aslan û Tara Memedova do vejîyê sehne.

Roja peyên a festîvale 2ê tebaxe de panelê ''Problemê Aktuelî yê Dêrsimî'' û aktîvîteya kursuyê serbestî ke ciwanî do tede qisey bikerî, bêrê kerdene. Festvale de do pêramotişê nostaljî ke heme afîşê Festîvala Munzurî bêrê ramotene û her şanî de belgefîlmê cîya cîyayî bêrê ramojnayene.

Komîteya hazirîye vat festîvale de sernameyê pawitişê xoza, ziwanê dayîke, vîrê kulturî, azadîya bawerî, têkoşînê cinîyan, cuya ekolojîke û komelê demokratîkî do vejîyê vernî û seba tewrbîyayîşê festîvale veng da şarî.

Serekîya Rewşa Lezabeze û Afate (AFAD) eşkera kerd ke erdlerz saete 06.20 de, 15.59 kilometre xorîyîya binê erdî de ame meydan.

Goreyê zanayîşanê verênan erdlerz de vînîbîyayîşê ganî û çîn o xesarêk nêame meydan.

Beyanatê çapemenî de vajîya ke na projeya do bêra viraştene, zerarêko pîl bido xozaya herême wina vajîya: "Santralê GESî nêzdîyê cayanê roniştîşî de virazîyena û no do hewa 4-5 derece hîna germ biko. tewr zaf zî hamnanî de bibo sebebê zerarêko pîl. Awê ma û herra ma zî bi maddeyanê kîmyewîyan bêrê leyminkerdiş."

Komîsyonê Ekolojî yê Baroya Amedî û şarê herême waşt ke na proje bêra betalkerdiş û aşkere kerdî ke ê do hetê hûqûqî ra vera ney micadele bikerê.

Fûzûlî, ya kî Fûzûlîyê Mememedê Silemanî.
Taxmînen 1483 de Baxdad, ya kî Necef (Iraq) de bîyo. 1556 de Baxdad ya kî Kerbela de merdo.

Şîîrê Dîvan de cayê xo muhîm o. Şîîrê xo tirkîyê azerî, fariskî û arabkî de nusne.

Kistena Hezretî Ûşenî û qirr kerdena Kerbela ser ro mersîya namdare bi name Hadîqatu’s Suada nusna.

Tayê beyîtê ke mi înternet de dî çarnayî ra kirmanckî. Nê beyîtî pêro çarne ra tirkîyê Tirkîya ewreyene ama mi versîyone orîjînal ra îstîfade kerd çike hem hetê mana hem kî hetê çeku ra zonê ma ra tenena nêjdî yo.

Şaîrenîya mi çîna, na derheq de bêgûman îddîa mi kî çîna, ama bibo ke şaîrû rê îlham bo û ser o bigûreye.

Dost bêperva, felek bêînsaf û dewran nêvindeno çerexîno
Derd zof o, hemderd/dost çîno dismen quvetin, talîh zar o

Canane her keşî rê dermanê derdî îhsan kena
Çira derdê mi rê derman nîbena aceba mi nêwes say nîkena

Mi xemê xo minitene tê, tayîne vat yare ra vace,
Ci ra ke vacî aceba a bêvefaye îman bene nêbena

Yare ez can ra kerdne bêzar aceba cefa ra bêzar nêbena
Ax û fîganê mi ra hot qatê asmenî vêsayî, aceba momîya mirodê mi endî nêvêsena

Ver bi gula liska to heştîrê çimê mi gonîn rêzene
Delala mi no fasilê (îklîmê) gule wo awî nêzalal rêzene

Nêbîne ez to rê maîl, to aqilê mi kerd zaîl
Xafil o ke pê mi hûyîno rindekîya to ke dîye aceba serm nêkeno

Sewa hîcran de canê mi vêseno
Çimê mi berveno ci ra gonî sona
Feryadê min o ke qomî hesneno pê
Aceba bextê mine şîyayî nêhesno pê

Fûzûlî rindê şeyda wo/esq ra cos bîyo, gino ro zonê qomî
Ci ra pers bikêre hala no sene esq o aceba ci ra bêzar nêbeno?

Halê çim heştîrînî çi zoneno mordem o xafil, seyrê astarû kam ke hata sodir hayîg o eyî ra persbike

Ez bi derdê eşqî rind ne derman mi mede ey tabîb
Helaqê/kistena mi axûyê dermanê to ra ya

Hêşîrê derdê eşqî û serxosê qadehê rindekîye zof o ama biraştîye teyna ma meşhûrî me, to ra Leyla mi ra kî Mecnûn vane

Nîwazen ke peykanê a Sewlîye canê mi ra bonce vece, ya Haq na zerrîya min a dirvetine vecîyo ama peykanê tîra a Sewlîye mevecîyo

Do bi 2 ziwanan bo

Musabeqaya ke 15 serrî bêmaben yena viraştene, muracatî seba hîkayeyanê orîjînal ê bi dîyalektanê kurmanckî û kirmanckî yê kurdkî û tirkî ameyê, yenê qebulkerdene. Eşkerayîye de ame dîyakerdiş ke na musabeqa piştîdayîşî dana edebîyato zafziwanin û nuştoxanê neweyan teşwîq kena. Sewbîna ame dîyakerdiş ke taybetî nuştox, mamoste, xebatkarê perwerdeyî û heme kesî ke warê edebîyatê gedeyan û hîkayeyan de eser danê, eşkenê beşdarê musabeqaye bibê.

Xelat û tarîxê musabeqa ame dîyarkerdiş

Eşkerayîye de ame îfadekerdiş ke roja peyên ê muracatan sey 31ê teşrîna peyêna 2026î ameya dîyarkerdene û wina vat: “Netîceyê musabeqa do 27ê adara 2027î de bêro eşkerakerdiş û merasimê xelatdayîşî zî do 27ê adara 2027î de, Amed de bêro dayîş. Netîceyê, erjnayîşê komîteya musabeqaye de, do seba xelata yewine 25.000 TL, seba xelata dîyine 20.000 tl û seba xelata hîrêyine zî 15.000 TL bêro dayîş.”

Seba nuştoxan vengdayîş ame kerdene

Şubeyê EGÎTÎM SEN’î peynîya eşkerayî de de vengdayîşê nuştox û beşdaran kerd û wina ame vatiş: “Nameyê Abdullah Duranî tena nîşaneyê vindîbîyayîşî nîyo; eynî wextî de sembolê hêvîyê ameyoxîyo ke gede tede bê ters biciwîyê, ziwanê xo bi hawayêko azad qisey bikerê û hewnanê xo bi hawayêko azad bivînê. Nê semedî ra, muasabeqayê hîkayeyê ya Abdullah Duranî tena komelêko edebî nê; eynî wextî de vengdayîşêko hempar o ke cuye, aştî, zafziwanî û hêvîye paweno.”

Şilîyê di rojî yo nêvindena. Hetera zî va yo de xedar yeno. Kesrete zî bîya va û şiliya adirine mi bena, varena mi ser. Qe mezal nêdana.Na payîz por ra hata nenik têde çimayanê mi û çêmanê mi de hesrete pêl dana. Payîzê emserî sayeke usare mino pêyen nîyo. Nêwazena gama xo teber erzîne. Teber de qayîtkerîne. Emser nêwazena darî pelganê xo birişnê. Mi ke herd de jew pelge dîye , dara de bê pele dîye zerrîya min a bele oncîna we, zÎz bena û kûna tarîye.Hestîrê mi nêvindenê, solixê mi nêno. Silîye ke varê, va ke ame ez rind tersena û xof kuno zerê mi. Çi ke rişîyayîş her qe şî beno nezdî. Coka nêwazena şilîye bivaro û va bêro, darû rut û repal verdo. Nêwazena xezalê daran biverdo de, daran seyî verdo. Eke biverdo de ez zî sey daran seyî manena û emser usarê mi nêno.Na payîz mi ke dara pêl çeqer, pêl senik û hard de zaf pelgî dî gonîya mi bena ja, linge mi cemedînê, ez royî verde û sey Wusivî quyîye de bêçare manena . Vana acep ez daran rê ke minete bikerîne , vajîne ‘’ ez hetanî ke resta waştîyê xo pelanê xo vayî ra bipawê û merişnê.’’ Nêzan mineta mi qebûl kenê?

Mi tim payîz ra, silîye ra, haskerdenê. Ez zî rojê de payîzî bîya. Pêlgî ke rişîyenê mi vatenê birîşîyê ke ûsar bêro û kewe bê. Mi rê ûsaro pêyen bî. La nafa hênî nîyo. Emser ez ne wazena silîye bivaro ne zî vayê Dêrsimî yê asê bêro û pelanê min û daran birişno. Destê mi ra bêro ez vecîna teber vere daran de vindena înan va û şilîye ra seveknena ke hatanî roca vûslatî pelanê xo meverdê de. Çike pêlî ke verê çimanê mi de rişîyayî ez hênî zana ke ez û o lacek nêreseme jûbînî. Pêlgî ke rişîyayî o lajek endî qefelîno, rawa mi nêpaweno û mi xo vîr ra keno. Ez nîya vileçewt, bêkes û teyna demserrê kesrete de manena. Ez û royê mi dest û lewanê eyî rê hesret na dîna ra sonîme. Pêlgî ke rişîyayî ez hênî zana ke, ez î lacekî qe nêvînena û hîkayeyo ke ez serre yo nûşena o zî qedîno, pêynîya eyî zî yena. O hîkaye roman nêbeno. Hema ez zaf wazena ke o hîkaye roman bo.

Tebera vengê silîye, zere de zî bowa de weşe yena pirnika mi. Na boye, boya vîlîka wareyan, boya Pîltane ya. Çar demserrî ne renge xû yo çeqer û zerd ne zî bowa xo kena vîndî. Pîltane, çend serrî yo ke dormê mi de, verê pirnika mi de ra. Solixê mi kewto zerê aye. Endî bowa ma têmîyan bîya, kota têwerte. Coka mi par nê wextan; bowa xo, ebi boye,pîltane ra, jew zî dismale û têla porê xo ra ê lacekî rê rûşnênê ke bowa mi bijêro û mi xo vîr ra nêkero. Dima ra mi rêça eyî kerde vîndî. Nika xeyal kena ke mi roja ke o dî , nînan zî xo de berî.

Ez nika wazena waxt vindo. Rojî giran bê. Payîz nêqedîyo. Pelgî daran sere bimanê. Ez nêvecîna teber. Tayê rocan şewe kena şewdir. Şewdir kuna ra, şan de tarî ke bî wurzena ra. Vengê bilûşkan ke ame zerê mi qûrfîno. Ez hênî zana ke o bi va yî ra pelanê daran zî jew reyê de qurfneno keno hard. Ez zî înan de ginena hard. Ters ra perdeyan ranêkena. Vana keşkena hewrî şerê, asma pirpancese binê hewran ra vecîyo, şewle bido û pelgan bisevekno. Ge ge roj ke vecîya, mi ke qayîtê teberî kerd, eke bivenî pelgî bîyê çeqer û pelax , çime mi ke gina re ci , ez jî bena pelax , permelîna rû. Sayeke axir waxt yeno. Zerê û çimanê mi ra gonî sona. Desinde perda kena qapan û kuyna zere.

Ewro roj ke vecîya mi ebiters pençere kerd ra.Silîye nêvarenê. Asmen hewz û kesk bî, tîja rindeka û bimbareke vecîyayî bî. Mi qayîtkerd ke çinara ke sarê mi sere pêlgê xo ju di tenan ra qeyîr pêro bîyê çeqer. La dara ke mîyanê çinare de ra a hona kewîya. Qe jew pelgê xo nêverdo de. Sayeke aye rê usar o. O waxt dîyaxo de girs û zergûn kewt zerê mi. Mi vat ke serê na dîna de tayê darî zî sey na darê pelganê xo zaf hereyî rişnenê. Qatî verê çeberê ê lajekî de zî way û birayê na dare estê. O lajêk zî a dare rê minete keno. Vano ‘’ Hata ke waştîya mi amê pelanê xo merişne.’’

Ez zî hona ke pêlgî nêrişîyayê roja ke varan vareno, tijî çîna sona. O bizano ke tîja eyî ez a…

Na payîzî

Hîrê mi sono..

Anca to wazena

Xeyalê to ra xo xecelnena

Bîya heşîrê va û pelganê daran

Kesrete rind bîya giran..

Kewta re lingan û perran …

Merkezî de odaya lawnayîşê gedeyan, odaya vindertişê may û gedeyan û warê bedilnayîşê bezî est o.

Merkezo ke butçeya şaredarî reyde ney, pê piştîdayîşanê zerrîwazana xizmet dano, hetê xebatkaranê cinîyan ra yeno îdarekerdene.

Ney ra teber, pêmawitişê germîya pitikî, pêmawitişê tansîyonê maye, wexto ke lazim bo destekê makîneya buxarî û wexto ke hewce bibo mama û bezê gedeyan bi bêpere temîn benê. Şaredarîya ma, amanc kena ke dewreyê ameyoxî de goreyê hewceyîyan tatbîq vila bibo.

Goreyê afîşê ke terefê komele ra ameyo parekerdene, dersê kirdkî (zazakî) hewte de di rojî, yanî rojê Sêşeme û Çarşeme saete 19:00 de yenê dayîş.

Pîyê Ogûzhan Ugur, Atîlla Ugur serfermandarê leşkeran bî û serranê 90î de Qoser de û zaf cayanê Kurdîstanî de fermanê xeylê vîndîkerdişê kesan, veşnayîşê dewan û kerdişê îşkenceyan dabî. Atîlla Ugur dewaya JÎTEM’î ya Qoserî de ame mehkemekerdene.

Ebdulla Azerbar medya rê eşkera kerd ke serê sibayî bi 6 fuzeyan hêrişê kampê Zirgwêz o ke keweno sînorê Silêmanî ameyo kerdene.

Ebdullah Azerbarî dîyar kerd ke hêriş vera Merkezê Komeleya Şorişgiran virazîya, pêşmerge o wext serê karî de bi. Ebdullah Azerbarî da zanayene ke netîceyê hêrişî de 8 pêşmergeyî cuya xo ra bîyî û hûmarêkê pêşmergeyan zî birîndar bîyî û beno ke hûmara şehîdan zêde biba.

Goreyê agahîyanê RojNewsî birîndarî nêweşxane de yenê dermankerdene û birîna di pêşmergeyan xedar a.

Malumato ke îdarekaranê na xebate dayo Zazakî Newsî wîna yo:

Şîrînok çî ya?

xebatêka domanan a.

Na xebate de hem kîtabê ma çap beno hem zî ma her estanikê xo sey anîmasyon hedre kenî û veng danî. Kîtabê ma de 10 hebî estanik benê. Her estanikê goreyê pedagojî ameyî nuştiş

Ma wazenî kesê ke domanê xo bi zazakî kenî pîl destê înan de materyal bibo. Ma wazenî no materyal cuya rocane de bêro şuxulnayîş.

Şima eşkenî xebata ma hesabê ma yê înstagramî : “shirinok.estanik” ser o bivînî

Çend aşmîyo ke mîyanê kurdan de pergalê komunî yeno nîqaşkerdene. Bitaybetî nê rojan têhetameyîşanê şarî yê DBP’yî de babeta komunî çend reyî ameye qisey kerdene û medyaya sosyale de xêyle veng vet. Tayê kurdî nê nosyonî rexne kenê û hetta sey “utopya” hesibnenê; tayê zî peştî danê û cuya komunale mumkun vînenê. Ma qebûl bikerê ke zafêrîya kurdan çekuyanê sey “komun”, “komunîzm”, “sosyalîzm”, “çep”, “têkoşîno sinifkî”, “yewîya proletarya” ra kewte dûrî. Bi taybetî serranê 1970 û 80’yan de vera sosyalîzmî meylê kurdan xeylê berz bî. Serra 1991 de letebîyayîşê Yewîya Sovyetan bêguman hem mîyanê kurdan de hem zî pêro dinya de tesîrêko xirab viraşt û xeyalê girseyanê kedkaran şikit. Faktoro bîn zî mîyanê çepê Tirkîya de vaydîyayîşî zêdîyayî. Tayê çepgirî bîyî “olperest”, tayê bîyî “kemalîst”. Na rewşe hem kurdofobî rê xizmet kerd hem zî zerar da nameyê sosyalîzmî. Tayê komunîstê gûnê verênî bîyî “sosyal-şovenîst”. Kultur, ziwan û kamîya kurdan bi destê nê sosyal-şovenîstan zî ameyî înkarkerdene. Hem no înkarkerdiş hem tedayê îqtîdarê nîjadperestî kurdî tan dayî ver bi neteweperestîye. Seke Lenînî vatêne “neteweperestîya şarê pelixnayoxî, neteweperestîya şarê pelixîyayoxî afernaye”.

Xora kurdan de vera sosyalîzmî tesîrê Îslamî zî estbî. Ewro hem bawerîye hem zî neteweperestîye kenê ke verê tevgerê sosyalîzmî bigêrê û cuya komunale asteng bikerê. Coka kurdê neteweperest û olperestî pergalê komunî nêwazenê. Tebîî tîya de qayîtkerdişo “dogmatîk” zî est o. Çike sosyalîzmo ke kurdê neteweperest û olperestî rexne kenê, xora binkewtbî. Sosyalîzmo reel yan sosyalîzmo klasîk xora rijîyayîşê Yewîya Sovyetan reyde gina piro. Nameyê nê sosyalîzmî yo bîn “sosyalîzmo prîmîtîv” bî. No pergal hem hetê îtîqat hem hetê heqanê cinîyan hem hetê mefhûmê dewlete ra xêylek reyî ame rexnekerdene. Sosyalîzmê prîmîtîvî de vera îtîqatî hêriş estbî, îqtîdar zafane pederşahî bî; hîyerarşî, burokrasî û îqtîdarperestî serdest bîyî. Yeno vatene ke “sosyalîzm çiqas dewlete rê xizmet keno, hende rew rijîyeno”. Peynîya Yewîya Sovyetan zî wina bîye.

Têkilîya kolonyale

Kurdê ke vera sosyalîzm û pergalê komunî vejîyenê, gelo fikrîyenê ke Kurdîstan de persê sinifkî çin ê? Cayo ke “kolonî” yo, hertim binê bandora sinifanê serdestan de maneno. No ca maneno “dalyano” ke şîrketê pîlî azadane maseyan tepişenê. Mîsal; gama ke merdim dekeweno mîyanê Şirnexî, dekewtiş de wina nusîyeno “Paytextê neftî Şirnexî rê xêr ameyî”. Gelo xêrê nê neftî şarê kurdî rê est o! Ma zanê ke TPAO koyê Gabarî de her roje kêmî-zêde 80 hezar varîl neft vejeno. Ameyeyê nê neftî şino “fonê estîye”, yanî ver bi seraya Erdoganî herikîyeno. Kes nêzano ke ameye senîn şuxilîyeno. Mehkemaya muhasebatî çi raporêk pare nêkena. Nameyê na têkilîye “kolonî” ya. Mîsalo bîn; reyna Şirnex de ma çimdarîye kenê ke xeylêk cayan de marketê “SEÇ”î est ê. Zanîyeno ke wayîrê nê marketan Yildiz Holdîng o, yanî grûba Ulkerî ya. Na grûbe hem herêma kurdan de qezençê pîlî kena, hem zî îqtîdaro ke ziwan û kulturê kurdan înkar keno rê hetkarîyêka ekonomîke dana. Ma eşkenê hûmara nê nimûneyan bizednê. Kurdîstan bi destê şîrketanê herêmkî û mîyanneteweyîyan ameyo tepiştene. Ziwan, kultur, kamî, komun ganî pîya bibê. Hemverê serdestîya parlamentoyî û pergalê merkezperestî cuya komunale do metodêko tesîrdar bibo. Neteweperestîye ma rê aramîye nêyana. Şirnex ra dima ma şîyî qezaya Qoserî ya Mêrdìnî û karkeranê tutinî reyde ameyê têhet. Karkeran persê xo zafane bi kurdî ardî ziwan; “hamnanî awa serdine çin a, seba cinîyan tuwalet çin o, heqo ke dîyeno înan zaf şenik o, keda înan werîna.” Keso ke pelixîyeno kurd o, keso ke pelixneno kurd o. Ma nêeşkenê vajê ke “ez neteweperest a, patron kurd o û heqdar o, wa cinîyî patronî rê bendeyîye bikerê.” Ganî tîya de terefê ma zelal bo. Patron kurd, tirk, ereb kam beno wa bibo, ganî ma vera kedwerîye têbigêrê.

Komun û şaredarîye

Bêguman ma zanê ke awankerdişê komunan û bi destê şarê kurdî qebûlkerdişê pergalê komunalî asan nîyo. La ma baş bizanê ke komun, berê cuya otonome keno ya û çareserkerdişê persanê herêmîyan lez keno. Nê konteksî de “pratîk” girîng o. Heta nika kurdê Bakurî binê serdestîya dewleta nîjadperest, tedaker, cîyaker û yewpereste de ciwîyayî. Seba tayê kurdanê Bakurî ronayîşê komunan, kantonan yan eyaletan zaf “utopîk” aseno. Oxina ke Ewropa de tayê welatan de îdareyê herêmî hêzdar ê. Komuno ke do Kurdîstan de bivirazîyo, goreyê Ewropa hîna fonksîyonel û hemdem o. Êyê ke komunî nêwazenê, şîarê “Komun şaredarî ya, şaredarîye komun o” qij vînenê. Merdim ganî bizano ke komun manaya “şaredarîye” zî îhtîva keno. Wa kurdî pergalê komunî ra çîyêkê utopîkî nêpawê. Şaredarîya ke sey komun xebitîyena; hîyerarşî, burokrasî ú îqtîdar ra kewena dûrî û şarî reyde têkilîya xo hêzdar kena. Merdimîye ferdîyet nê, “communis” o bixelesno.

Çime: Azadiya Welat

Ame aşkerekerdiş ke no qerar seba pawitişê xoza û seba ke adir nêkewo daristanan ameyo girewtene. Rayedaran dewijan û hemwelatîyan ra waşt ke gorê qedexeyî têbigêrê.

Dîya zanayene ke Arîf Xoşkar wextê destbenkerdişî de raştê înkeceyê fîzîkî û psîkolojîkî ame û îfadeyê ci zî şertanê îşkenceyî de ame girewtene.

Ame vateneke selahîyatdaranê Îranî wextê cipersayîşî de waya Arifî destbend kerd û bi hêrişê cînsî tehdît kerd.

Reyna destur nêdîya ke Arîf Xoşkar avûkat tepişo û netîceya muhakemekerdişê ke edîl nêamekerdene de raştê cezaya îdamî ame.

Badê cipersayîşanê dozgerîye 19 kesî bi waştişê tepiştişî Serekîye rê ameyî sewqkerdene. Dozgerî derheqê 5 kesan de kontrolê edlî û derheqê 1 kesî de tedbîrê hepsê keyeyî waşt. Serekîye derheqê 14 kesan de qerarê tepiştişî da, 11 kesê bînî bi şertê kontrolê edlî veradîyayî.

Êyê ke ameyî tepiştene, rîyê şuxulnayîşê bexşan, transferanê pereyan û muameleyanê malîyan ê komele ra bi sûcanê "muxalefetkerdişê qanûnê komelan", "pereyê nêbingeyî" û "endamîya rêxistine" yenê sûcdarkerdene.

Heyetê Îmralî yê Partîya DEMî derheqê pêvênayîşanê nê di rojanê pêyênanê ke heyetê AKP û Serekê MHPî kerdî aşkerayî da

Eşkerayîye wina ya:

“Çapemeni û Rayapêroyî rê

Ma sey Heyetê Îmralî yê Partîya DEMî, seba ke babetê rojdemî yê derheqê pirosesê Aştî û Komela Demokratîke de bierzê verê cû, 15ê Temmuze de heyetê Partîya AKî reyde û 16ê Temmuze de zî Serekê Pêroyî yê MHPyî Dewlet Bahçelî reyde pêvênayîşî kerdî.

Nê pêvênayîşan de, merhaleya nika ya pirosesî, bi lez vejîyayîşê çarçeweya qanûnî û hewcebîyayîşê na çarçaweye ke bîrew cawabê hewceyan bido, ser o dayîşûgirewtişî kerdî. Kombîyayîşê ma yê nê pirosesî ser do dewam bikerê.

Ma dimaya nê pêvênayîşan de plan kenê ke wextêko tewr kilm de Îmrali de Birêz Abdullah Ocalan reyde zî yew pêvênayîş virazê.

Ma bi hûrmetî rayapêroyî danê.”

.

Fîlmê Serê Vaşê Huşkî terefê derhêner Nuri Bilge Ceylanî ra 2023î de ameyo antene. Beşa fîlmî dram û munitiş o. Fîlm hetê kadro ra dekerde yo. Kaykerdoxê namdarî fîlm de kaykenî. Fîlm yew dewa Erzîrumî de ameyo antiş. Fîlm de tekêlîya karekteran nîqaşêk newî ana rojev. Fîlm her gama xo de yew babete awan keno. Ez wazena ma no nuşteyî de biewnîyê hîrê karekteran. Fîlm de serê bikarardişê nê karekteran ra bale biancê babeta dewasîyayîşê kurdîtî.

Fîlm de di karekterî estî ke balê temaşekerdoxan ancenî xo ser û temaşekerdoxî biwazî nêwazî xo mîyanê nîqaşekerdişê nê babetan de vînenî. Derhênerî derheqê nê di karekteran serebûtî nîmecet verdayî, nêardê sere. Nê karekterî fîlm de babeta sereke de nîyî. Nuri Bilge Ceylan derheqê nê karekteran de wina vano: Fîlm karekteranê wareyan mîyanê xo de hewêneno. Sereyê piroje de nê karekterî çinî bîyî yan zî hende domînan nênusîyayî, La gama herema fîlmî dekewena mîyanê babetan mesela şina resena uca. Derhêner, karekteran bi pêroyî nêdano verê çiman. Fîlm de karekterî heşê temaşekerdoxan de temayan awan keno û temaşekerdoxî mecbur manenî dekewenê mîyanê nîqaşî. Nê di karekteran ra yew Baytar Vahit, yo bîn zî Feyyaz o. Fîlm de fehm beno ke nê di karekterî hereme ra yî û estbîyayîşê înan serê serebûtanê hereme de awan beno.

Ma qiseyanê baytarî ra fehm kenî ke baytar verî merdimêko politik bîyo. Derheqê polîtîka û sîyasetî de wayîrê fikran bîyo. Dima hawayêk xo durî nê meselayan dayo û ancîyayo keyeyê xo. Baytar zehf çîyan ra bêzar o la seba ke nêeşkayo nêmeseleyan çareser bikero, fek nê çîyan ra veradayo. Xo îzole kerdo û dikanê baytarîye de keweno qemera. Rojanê xo bi karê baytarî vîyarneno. La eleqeyê ci baytarîye ra çinî yo. Dikanê ci vila yo û derheqê kutikanê dewan de zî nêwazeno çîyêk bikero.

Karektero dîyin zî Feyyaz o. Feyyaz hetê hukmatî ra nêno heskerdişî. Wina yo ke komutanê eskeran ey ra acis o û naye zî Sametî rê eşkera keno. Fîlm de Feyyaz embazê baytarî yo. Yêno verê baytarî, ey der tereqneno û şino. Mabenê Feyyaz û Baytar Vahitî weş a. Nê di karekterî her çîyê xo yewbînan ra vanî. Maya Feyyazî, seba domanê xo, tersena û qerqelêna. Gama Vahit û Samet qerqelîyayîşê maya Feyyazî bi sutbîyayîşê Feyyazî ya girê dane, Feyyaz hîkayeya xo eşkera keno. Pîyê Feyyazî, domanîya Feyyazî de hetê Jandarmayan ra yêno berdişî û tepîya nêageyreno. A deme ra nata Feyyaz û maya xo tena ciwîyenî. Feyyaz, serê serebûtê pîyê xo ra tersê maya xo pênase keno. Maya Feyyazî hem îhtîmalê şîyayîşê Feyyazî ra tersena hem zî nêwazena Feyyaz bikewo teşxeleyan. Maya Feyyazî her şewe verê pencera de rayirê Feyyazî pawena. Derheqê Feyyaz û maya ci de malumatî yênê dayene la temaşekerdox ekran de maya Feyyazî nêvîneno. Derhênerî maya Feyyazî nêarda ekran! Derhênerî bi zanayîş kerdo yan bêhişmendî maya Feyyazî teberê ekranî de ameya verdayiş, ma nêzanî. La çi esto ke maya Feyyazî serê ekranî de nîya, verê çiman de nîya. Dejê aye, xemê aye yan zî travmayê aye estî. La kes nêvîneno. Kes dejê mayan taybet nêvîneno.

Fîlm de tekêlîya Feyyaz û Baytar Vahitî tim zereyê dikanê baytarî de vîyarena. Nê sohbetan de Samet zî ca gêno. La teberê kamera de zî ma fehm kenî ke tekêlî û têverameyîşê Vahit û Feyyazî benî. Têverameyîşê înan yê peyênî de mabenê baytar û Feyyazî de qiseyêk vîyarena. Samet zî babeta na qiseykerdişî nêzano. Înan ra perseno, la Vahit û Feyyaz babeta qiseykerdişê înan eşkera nêkenî. Baytar, seba ke cayêk de qalê ey bîyo, o ameyo rexnekerdiş û Feyyazî zî heqê ci nêparêsto hêrs beno. Serê na mesela ra serê Feyyazî de şino. Feyyaz her çiqas baytarî dawetê sekanî bikero zî baytar hêrsê xo veranêdano. Qîreno serê Feyyazî. Eke o bibayîne heqê Feyyazî parêstine û fekê înan girewtine, vano. Baytar nê qiseyanê xo ra dima çekmeceyê masa ra sîlehêk veceno û mocneno Feyyazî. Eke kes cayan de qalê to bikero û ez zî nê qalan bieşnawî, ezo nêvinderî û teqez nê sîlehî serê înan ra veng bikerî, vano.

No seqans ra fehm beno ke Baytar, demê xo yê verênî de siyaset û polîtîka ra eleqedar bîyo. Bi nê rayirî tayê kes û awanîyan ra tekêlî ronaya. Dima fehm kerdo ke bi ey çîyêk nêbedelêno û o nêeşkeno çîyan bibedelno, xo siyaset ra durî dayo û dikanê xo yê baytarî xo rê kerdo halên. Wextê xo tîya xerc keno. La pêyê baytarî ra xeberî û vatişî dewam kenî. Derheqê baytar Vahitî de rexneyî benî û nê rexneyî resenê Feyyazî. Feyyaz zî nê rexneyan ano resneno baytarî.

Feyyaz zî baytarî der embazîye keno, coka o zî hima bêqerar o. Tekêlîyanê Feyyaz û Sametî, Feyyaz û Baytarî ra aseno ke Feyyaz hima bêqerar o. Hem qalê şîyayîşî keno hem zî qalê astenganê xo yê mendişî keno. Beno ke qerarê xo nêdayo. No semed ra tekêlîya xo her di hetan ra zî nêbirneno. Baytar wazeno Feyyazî îqna bikero ke Feyyaz bikewo karêk, bixebetîyo û nê fikran ra dûr bikewo. Pîzeyê baytarî bi maya Feyyazî veyşeno. Giranîya tersanê maya Feyyazî fehm keno û nêwazeno Feyyaz aye ra abirîyo. Baytar fikran û hîsanê Feyyazî ra zî bawer nêkeno. Baytar Feyyazî xeşîm û bêfehm vîneno. O wazeno dest bido Feyyazî. Hetêke ra zî temaşekerdox mabenê hîsanê hetkarîya Vahitî û hîsanê xoefukerdişê Vahitî de maneno.

La qiseykerdişê peyêne de qerarê Feyyazî beno zelal. O hinî xo baytar Vahitî ra dûr vîneno. Fikranê xo fikranê Baytar Vahitî ra abirneno û werte ra beno vindî. Dima Samet şino verê baytarî û persê Feyyazî keno, la xebera baytarî zî aqubetê Feyyazî ra çinî ya.

Baytar seke omidê xo her çî ra birnayo, xo dikanê baytarîye de kerdo hepsî. Uca ra nêvecêno. O tena cuya teberî ney, cuya xo ya zereyî zî ca verdaye aseno. Qîymet nêdano dikanê baytarîye. Ma na bêqîymetî qiseyanê Sametî ra goşdarenî. Samet vano: Tîya pêşane, dikanê pak bike. Baytar, rocanê xo dikanê baytarî de xerc keno û eleqeyê xo teber ra birnayo. Bi na rewşe ferqê xo Higinio Blanco ra çinî yo. Tena rewşa Higinio binê şerê germinî de qewêmîyayîne û Higinio nêwaştine zere de bibo hepsî. Tekêlîya Higinio û sîyasetî qut nêbibî.

Niqaşê Feyyaz û Baytar Vahitî her tim dewam kena. Vahit cuya xo ya şexsî ser ra xo xurt keno. Vahitî qerarê xo dayo. Goreyê qerarê xo ciwîyeno. Feyyaz seba bêqerar o û zerra ci de şîyayîş esto fikrê ci Baytar Vahitî ra cîya yî. Sereyê fîlmî de, gama, Feyyaz qalê dawetê çaya komutanî keno û naye bi hisê hembervecîyayîşî ano ziwan. Baytar na qale keno nerme. “Wa şêro. Hem tîya çay bişimo hem uca de bişimo” vano. Tîya ra ma vînenî ke sey qiseykerdişê “Samet û Nuray”e Baytar Vahit Sametî temsîl keno Feyyaz zî Nuraye temsîl keno. Baytar fikrê xo yê komelkî ca verdayê tena xo parêzeneno, Feyyaz zî qehwexane de hemberê komutanî vecêno. “Ez wareyê xo de çira nasnameyê xo nîşanê to dana” vano.

Hetêke de Baytar Vahit, her çiqas xo cuya polîtîk ra dûr bido zî o mîyanê atmosferê polîtîkî de ciwîyeno. Baytar, tekêlîya xo û nê atforferî serê Feyyazî ra rameno. Bi Feyyazî fikranê xo ano ziwan û laş keno pira. Bi no hewa Baytar, maneno Jefferiesî. Her çiqas asteng yan zî serebûtî ey tehnê teberê qada polîtîka bidî zî o bi yewna kesî reyna zî tekêlîya xo û polîtîka rameno.

Karekterêka bîne zî wendekara Sametî, Delîla ya. Delîla wendekarêka pola Sametî de wanena. La xebera Sametî Delîla ra çinî ya. O Delîla nas nêkeno. Fîlm de seqansanê peyênan de mudurê dibistane qutîyêke dano Sametî. Qutîye de malzemeyê hetkarîye estî. Dewêka Samet tede mamostatîye keno, dewêka feqîr a. No semed ra dîyar o teberê dewe ra merdimî bi cil, sol yan zî çîyanê bînan ya hetkarîye danê wendekaran. Na serebûte feqîrîya hereme dana verê çiman. Samet qutîye gêno û yew bi yew vengê domanan dano û goreyê rêzeya verê xo qutîye ra çîyan dano wendekaran. Yewî rê mont, yewî rê xirka û Delîla rê zî botî. Delîla, gama, yêna verê Sametî, Samet aye nas nêkeno. Dima zî nameyê aye ver de botî nuşteyî, coka aye ra vano ke wa qutîye ra xo rê botan weçîno. A viste de Samet, Delîla ra pîyê aye perseno. Delîla vana: şîyo. Samet no ciwab ra dima persanê xo kûr nêkeno û botan dano wendakare. Dima rocêk Samet dewe de peyetî rayir şino. Rayir de rastê Delîla û waya Delîla yêno. A viste de temaşekerdoxî ferq kenî ke Delîla botî goreyê waya xo weçînayî û berê dayê waya xo. Tîya de zî şîyayîşê yewî ra dima MENDIŞEK nîşanê merdimî dano.

Seke ma cor ra zî behsê nê karekteran kerd, nê karekterî behsê prosesêk kenî. No proses, prosesê welatî û wareyî yo. Rewşa kurdan tim wina qewêmîyena. Karekterê sereke Samet zî peynîye fîlmî de na rewşe wina ano ziwan: Nê cayan de çar mewsîmî çinî yî. Tena di mewsîmî estî; zimistan û hamnan. Rewşa nê merdiman zî di mewsîmî ya. Rewşa domananê nê welatî zî di mewsîmî bena, zêde nêbena. Fîlm de zêde behsê kurdîtî nêbeno, qiseykerdişê kurdî zî nameyê kurdî nêvîyareno. Deyîr yan zî helbestêka kurdî nêna vatişî. Fîlm de bêbehskerdiş babeta kurdîtîyêka dewasnayî vecêna meydan. Nuri Bilge Ceylan bi xo zî yew roportajê xo de ano ziwan ke; Fîlm derheqê serebûtanê Sametî de yo. La fîlm hereme ra babetan gêno û mîyanê xo de hewêneno. Çend babetî û karekterî seba ke hewcayîya hereme bibî daxîlê proje bîyî. Ma nê vatişan ra fehm kenî ke derhêner bi xo zî kurdîtî dewesneno. Gezî keno, erzeno binê bere. Eke fîlm dewêka rojawanî de biameyêne antişî, nê çîyêke ma ser o qisey kenî do nêameyêne rojev.

Seke ma cor de zî behs ardibi ser no fîlm de zehf babetî ca gênî. Her tekêlî xo bi xo yew babete ser o ramena. Ma zî nê nuşteyê xo de kurdîtîya dewasîyayî arde ziwan. Fîlm bi halê sadeyî dano verê çiman ke mabenê sîyaset, feqirî, bêheqî û bindestî de karekterê dewasnayeyî ciwîyenî.

Hetê Weşanxaneyê Vateyî ra kitabê estanikan/şanikan ê Turabî Kîşînî 'Waya Di Birayanê Pê Hawt Koyan' ame weşanayene. Turabî Kîşînî nê kitabê xo de hîna zaf estanikê Herêma Karêrî ardê pêser.

Weşanxaneyê Vateyî ra ra tezê masterî yê Mehmet Selîm Sertî "Folklorê Pîranî" sey kitab ame weşanayene.

Kitabo bîn zî kitabê Şîîran ê Dilo Bargiranî "Girêyo Kor" yo.

Weşanxaneyê Vateyî nêr ojanê peyênan de Tezê Masterî yê Harun Bozkurtî " Analîzê Romananê Deniz Gunduzî" kitabê Alî Aydin Çîçek ê "Şaîrên Gimgimî yo Vîndîbîyaye SILÊ MUSÎ (1889-1952)"û kitabê gêrayîşî yê Aydin Baturî "Bîngol e Hezar Gol e" çap kerdbî .

No çaxo teknolojîk de însan teknolojî ra girêdaye yo û qet nîyetê ey çin yo nê gireyî xo ra akero. Gireyo kor…

Teknolojî her hete ra aver şîyo û hende aver şîyo ke merdim ge ge heyret maneno. Bimînak ekonomî de, sanayî de, tenduristî de, têkilî de, pêresayîşî de, herbî de, edebîyat de û hema zaf wareyan de xeylê aver şîyo. Merdim eşkeno vajo ke teknolojîyî cuya ma kerda destê xo û ma ey rê o zî ma rê şixuliyeno. Ma ey aver benê o zî ma aver beno.

Yanî mabêynê ma de hemxizmetkarîye est a. Heta ke pizeyê ma her diyan zî mirdî bibo ma ke yewbînan de embaztî biker labelê wextêk ame û ma yew vêşan yew zî mirdî bî o wext belkî her çî bivurîyo. La ena game ma aşiqê yewbînan ê, tewr zaf zî aşiqê telefon î ma. Telefone cuya ma de yew cayêko bierje û berze de yo. Rojê ma bi aye vêrenê şewê ma bi aye. Wina asîyeno ke hema gelek wextî ma têmîyan de vîyarnenê.

Nika şima vanê ke seba çi mîyanê nê heme teknolojîyan ra sade ti vanê telefone. Ez vana telefone çunke wareyê ke ma corî de nameyê ci dayê û êyê ke ma nêdayê yan zî ma nêzanê heme serê telefone de yê. Bi yew giştê xo ma heme gureyanê xo serê telefone ra eşkenê hel bikere. Bi hezaran kîlometre dûrî yew ca ra xeberêk bigêre yan zî xeberêk bişirawe. Ajansan bişopîne, randevu bide yewî yan zî bigêr, ekonomî biwane, sîyaset ra xeberdar bibi ûsn. Nika ma cêrî de tayê mînakan bide û ma hîna weşe zî fehm kenê.

Yew telefone eşkena se bikero?

Yew telefone eşkena merdimî dekero terorîst. Ti serê medyaya civakî/sosyalî ra mesajêko siyasî nusenê yan zî neheqîye kenê bi kesêkî û nê mesajî to benê hepisxane. Yan zî serê telefone ra babetêk de çîyêk pawenî û benê qehreman.

Yew telefone eşkena to bero nêweşxane û tedawî bikero. Merdim serê telefone ra randevuyê nêweşxaneyî gêno û şino nêweşxane de tedawî beno, tehlîl dano, fîlmê rontgenî kaşkeno badê peynîyîyê tehlîlan ya zî tedawîyan de derheqê xo de heme malûmatan eşkeno bitelefone bimuso, reçeteyê xo bigêro.

Yew telefone eşkena to dekero mîyanê ekonomîyî. Mesela ekonomîyo dîjîtal de merdim eşkeno malê xo biroşo, hîseyê şîrketêk bihêrîno, hetê dolar û zerdî ra fikranê xo biweşano. Serê înternetî ra şîrketêk akero, muşterîyan de qisey bikero û heme guranê şîrketê xo bitelefone de hel bikero. Ti eşkenê serê telefone de banka biresê û heme guranê xo çend deqîqa de bikerî.

Yew telefone eşkena to bizewecno. Serê medyaya civakî/sosyalî ser o ti eşkenê însanan nas bikerî, bişopnî, wêne û vîdeoyanê înan temaşe bikerî, qisey bikerî. Heta bi hezaran kîlometre dûrî bo zî seke şima ha têhete de yê û qet mabêynê şima de koyî û welatî çin ê, bieşqe qisey bikerî. Badê naskerdişî bi yew eşqêko safî bizewecî. Keyeyê xo awan bikerê.

Yew telefone eşkena to dekero xoverdayox. Seba ziwan, dîn, kultur, welat, dewa, îdeolojî ûsn. de serê înternetî ra ti eşkenê însanan kom bikerî û balê înan kaşbikerî babetêk ser o. Ti eşkenê organîzasyonan awan bikerî û însanan yew amanc ser ro bidê qiseykerdişî. Serê înternetî de terraqan bidî şarî û çimê înan de bibî yew qehreman, yew xoverdayox.

Yew telefone eşkena to dekero dîndar yan zî sekuler. Ti eşkenê serê dînî de zaf hebî wendeyan biwanî yan zî vîdeoyan temaşe bikerî û serê nê fikran ra xo rê pareyêk vejî. Ti eşkenê ateîstan yan zî dîndaran dima şêrî û nuşteyanê înan biwanî. Yan zî kîtabê xo yê muqedesî biwanî, pare bikerê.

Yew telefone eşkena to dekero nuştox. Fikran û zanayîşanê xo ti eşkenê serê yew telefone de binusî, sereraşt bikerî û weşanî. Ti eşkenê hazeran însanan rê dewaya xo û heqdarîya xo binusî, bipawî. Ti eşkenê şîîran, hîkayeyan, tîyatroyan binusî û biresnê bimilyonan însanan.

Ma eşkenê nê nimuneyan bizêdne labelê hewce çin yo. Amancê mi nîşandayîşê qewetê teknolojîyî û xisûsî zî nîşandayîşê qewetê yew telefone bi. Ma eyro hema hema heme guranê xo serê telefone ra hel kenê. Hetta ena nuşteyê xo zî mi telefone ser o nuşte. Ganî ma na rehetîye ra weş îstîfa de biker. Ma seba amancanê xo teknolojîyî her hete ra bişixulne û ma birese hîna zaf însanan. Senî ke faydeyê teknolojîyî est ê eynî wina zî zirarê ey zî est ê û wexto ke merdim nêzano teknolojî bişixulno beno koleyê ey. Yan zî teknolojî nêdekero homayê xo û mabêynê dinya û teknolojî de rayîrêko weset bihêro.

Ez hêvî kena ke verê verkan ez badê heme miletê ma hetê teknolojîyî ra xo weş aver bena û cira weş îstîfa de kena. Yew xebere est a ma hete de vana ke: "filankes welwel deresî ro şi." Eke wina şêro û ma teknolojî ra weş îstîfade nêker ma ke heme welwel deresî ro şi. Ma ajansan de vînenê û şinawenê ke însanî seba ke medyaya civakî/sosyalî ser o bibê fenomen çi rezîlîyan kenê. Êyê ke cinîya xo însanan rê pêşkêş kenê ra heta êyê ke muqedesî dekenê binê lingan tewir bi tewir bêrûmetî est ê.
Ellah aqil û fehmkerdiş bido ma û ma bipawo.

***Welwel deresî ro şi: perîşanêy de şiyayîş, xirabêy de şiyayîş.

14.03.2024

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."