Roşan Lezgîn: Roja şemeyî (03.10.2026), şan de, saete 5 de, Fuara Kitaban a Diyarbekirî de, ez do Zazakî de xebata ferhengan ser o qisey bikerî. pic.twitter.com/Fu06Xz31kg

— Zazakî News (@zazaki_news) September 29, 2026

Roşan Lezgînî derheqê bernameyî de venga heskerdoxanê ziwanî da û va: “Roja şemeyî (03.10.2026), şan de, saete 5 de, Fuara Kitaban a Diyarbekirî de ez do Zazakî de xebata ferhengan ser o qisey bikerî. Ez bawer a kurmancê ma zî Zazakîya mi ra eynî sey Kurmancî fam bikerê. Ez bi beşdarîya şima hemîne keyfweş bena.”

Agahîyê bernameyê suhbetî wina yê:

Babete: Zazakî de Xebata Ferhengan

Qiseykerdox: Roşan Lezgîn

Moderator: Mehmeşa Aslan

Tarîx: 03.10.2026 (Şeme)

Saete: 17:15 – 18:00

· Ca: Fûara Pirtûkan a Amedî, Salon Fırat

Weçînayîşî dest pêkenê

Akademîya Voleybolî ya Cinîyan ya Amedsporî, seba ke sporvananê ameyoxî kifş bikero, mabênê kesê ke serranê 2011, 2012, 2013 û 2014î de ameyê dinya de weçînayîş do bikero. Mîyanê eşkerayîya ke hetê klubî ra ameya dayene de, ganî sporvanê ke wazenê beşdarê weçînayîşî bibê, pîya bi keyeyanê xo tarîx û saeta kifşkerde de amade bibê.

Programê weçînayîşî

Ganî sporvanê ke wazenê beşdarê weçînayîşî bİbê; kesê ke serra 2011î de ameyê dinya roja îne 2ê teşrîna verêne saete 18.00 de, kesê ke serranê 2012 û 2013î de ameyê dinya roja şeme 3ê teşrîna verêne saete 18.00 de û kesê ke serra 2014î de ameyê dinya zî roja yewşeme 4ê teşrîna verêne saete 18.00 de mîyanê Salona Sporî ya Girewte ya Tesisanê Şehmus Özerî de amade bibê.

Muraceatê Elçin Aktoprak ke seba ageyrayîşê gureyê xo kerdîbî, hetê Mehkemeya Îdarî ya 25. ya Anqara ra amebi redkerdiş.

Elçin Aktoprak verba nê qerarî seba Mehkemeya Îdarî ya Herêmî ya 14. ya Anqara muraceatê îtîrazî kerd.

Mehkeme qerar da ke Elçin Aktoprak ageyra gureyê xo ser. Elçin Aktoprak badê 9 serran ageyra gureyê xo ser.

ALFABEYA ZAZAKÎ

Alfabeya Zazakî de nê 31 herfî est ê:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Wendişê herfanê alfabe wina yo:
a, be, ce, çe, de, e, ê, fe, ge, he, i, î, je, ke, le, me, ne, o, pe, qe, re, se, şe, te, u, û, ve, we, xe, ye, ze.

Tayê nuştoxî nuşteyanê xo de herfanê sey “Ü” û “Ğ” nusenê yan zî cayê herfa ع (eyn) ya erebkî de işaretê apostrofî (’) ronanê. Seba ke alfabeya ma de çin ê, ganî nê herfî û îşaretî nênusîyê. Mavajî, ganî cayê “ğerîb”î de “xerîb”, cayê “Hezretî ’Elî” de “Hezretî Elî” binusîyo.

Nameyê Herfan

Zazakî î de çekuya “herfe” bi xo makî ya. Nimûne:
To na herfe key nuşte? (Bu harfi ne zaman yazdın?)

Goreyê meylê kombîyayîşî, nameyê herfan nêrî yê. Nimûne:
Noyo ke to nuşto T nîyo, Z yo. (Bu yazdığın T değil, Z’dir.)
Nameyê Kurdîstanî bi “K”yê girdî dest pê keno. (Kürdistan adı büyük K ile başlar.) Kamî no A nuşto, kamî no Î nuşto? (Bu A’yı kim yazdı, bu Î’yi kim yazdı?)

Kênaya 11 serrî nêxelisîyaye

vengê xurt ê birûskî ra dima dewijî resayî hewara kênayan û xeber dayî ekîbanê weşîye. Her di wayê birîndarî bi ambulanse wedarîyay Nêweşxaneyê Perwerde û Cigêrayîşî yê Gazî Yaşargîlî yê Amedî.

Nûrhayata ke rewşa aye girane bîye nêxelisîya û ewro merd.

Amed de 18 şaredarîyî est ê: Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî û 17 şaredarîyê qezayan. Qezayanê merkezî ra teber sey Licê, Hêni, Pîran, Çêrmûg, Pasûr, Gêl, Erxenî û Şankûş de bi hûmarêka zafe zazayî tede ciwîyenê û tede zazakî qisey bena. Coka nê şaredarîyan de cayê zazakî, seba polîtîkaya zafziwanî û hemwelatîya seypêye testêko muhîm o.

Keyepelê fermî yê şaredarîyan, xeberê ke derheqê polîtîkaya ziwanan de weşanîyayî û nimûneyê weşanan ê medyaya sosyale ra ame ewnîyayîş.

Amed de zazakî bi polîtîkaya “şaredarîya zafziwanî” reyde ameye rojeva şaredarîyan. Na polîtîka verê Şaredarîya Sûrî de dest pêkerd.

Şaredarîya Sûrî qerar girewt ke xizmetanê xo bi kurdkî (zazakî û kirdaskî), armenkî û suryankî zî bido. Dadgeha Îdarî ya Berze serra 2007î de no qerar sey sebeb dî û Hemşaredar Abdullah Demîrbaş wezîfe ra girewt û meclîsê şaredarîye fesh kerd. Demîrbaş 2009 de reyna bi %65î ame weçînayîş.

Serranê 2016 û 2019î de şaredarîyanê Amedî de qeyûmî ameyî tayînkerdiş. Nuşteyanê şaredarîye yê peyênan de zî yeno vatiş ke demê qeyûman de tayê merkez û xizmetî ameybî padayîş.

Verê qeyûman Şaredarîya Şaristanê Girdî personelanê xo rê hem kursê kirdaskî hem kursê zazakî dayêne; bîlbord û afîşanê bajarî de zî her di lehçeyî xebitîyayêne. Qeyûman nê kursî betal kerdî.

Weçînayîşanê 31ê adare 2024î de DEM Partî Şaredarîya Şaristanê Girdî bi %64,07 qezenc kerde. 17 qezayan ra 13 DEM Partî, 4 (Çêrmûg, Çûngûş, Gêl, Hezro) zî AK Partî qezenc kerdî.

Na tabloya sîyasî seba zazakî muhîm a. Çunke qezayê zazakîyî yê sey Çêrmûg û Gêlî binê îdareyêk de yê ke polîtîkaya zafziwanîye nêramenê.

Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî

Şaredarîya Şaristanê Girdî, Amed de dezgeho tewr gird o ke zazakî xebitneno. Zazakî keyepel, medyaya sosyale û xizmetê telefonî de est a; la cayê aye kirdaskî û tirkî ra kêmîyêr o.

Keyepel

Keyepelê şaredarîye de menuyê ziwanan de çar ziwanî est ê: Kirdaskî, Zazakî, Tirkî û Îzgîlîzkî. La rîpelo sereke bi tirkî yeno akerdiş û xeyrameyîş tena bi kirkaskî yo (“Hûn Bi Xêr Hatin”). Doneyanê teknîkan ê rîpelî de zî ziwanê têkilîye sey tirkî, kurdkî û îngilîzkî ameyê nuştiş; zazakî tede çin a yan zî kêmî ya.

Medyaya sosyale

Bîyografîya hesabê @diyarbakirbld yê X-î de nameyê şaredarîye hem bi kirdaskî hem zî bi zazakî nusîyeno: “Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî”. Postê şaredarî zafane rêzêk de yenê weşanayîş: verê tirkî, dima kirdaskî, dima zazakî.

Xeberê zazakî yê şaredarîye keyepelanê teberî de zî vila benê. Nimûne, Zazakî News xeberanê şaredarîye bi zazakî reyna weşaneno.

Xizmet û perwerde

Hamnanê 2026î de Merkezê ALO 153 de xizmetê zazakî dest pêkerd. Xizmet bi 9 personelan yeno dayîş; xizmetê kirdaskî gulana 2025î de dest pêkerdbi. Şaredarî vana ke do erebkî û îngilîzkî zî îlawe bikero.

Şaredarî seba personelanê xo kursê kirdaskî û zazakî yê 3 aşman zî akerdî. Xebata termînolojîye reyde pîya 2016 de Grûba Xebate ya Vateyî reyde seba termînolojîya zazakî ya xizmetan xebatêka hîraye dabî destpêkerdiş.

Şaredarîyê merkezî: Sûr, Baglar, Kayapinar, Yenîşehîr
Çar şaredarîyê merkezî binê îdareyê DEM Partî de yê. Nê şaredarîyan ra tena Şaredarîya Sûrî seba zazakî gamêka şênbere eşta; keyepelanê fermîyan ê çar şaredarîyan de tedeyîyêkê zazakî nêame dîyayîş.

Sûr

Şaredarîya Sûrî verê cû personelanê xo rê kursê kirdaskî dabî. Hamnanê 2026î de reya verêne seba personelan kursê zazakî (kirmanckî) akerd. Hemşaredarî Fatma Gulan Onkol û Adnan Orhan beşdarê dersa verêne bîyî. Her di hemşaredarê Sûrî bi xo zaza yê.

15ê gulane 2026 de, Roja Ziwanê Kurdkî de Hemşaredare Onkole şîîrêka zazakî wende. Medyaya sosyale de ge-ge nuşteyê zazakî bibê zî keyepelê şaredarîye de tena tirkî asena.

Baglar

Serra 2017î de Baglar şaredarîya merkezî ya tekane bîye ke qeyûm tede tayîn nêbîbî. Na serre de afîşê şaredarîye yê “Aşma Remezanî pîroz bo” bi tirkî, kurdkî û zazakî ameybî ronayîş. Afîşî hetê kesanê nênasan ra ameyî hewanayîş.

Na nimûne mojnena ke zazakî verê qeyûman zî nuşteyanê şaredarîye de bîye. Medyaya sosyale de ge-ge nuşteyê zazakî bibê zî keyepelê Baglarî yê nikayinî de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş. Hemşaredarê Baglarî Sîraç Çelik bi xo zaza yo.

Kayapinar

Menuyê ziwanan ê keyepelê Şaredarîya Kayapinarî de “Türkçe” û “Kurdî” est ê. Ziwanê bînî yê sey îngilîzkî, almankî, erebkî û farskî zî est ê; la zazakî tede çin a. Xeberê şaredarîye bi tirkî û kirdaskî yê. Hemşaredarê Kayapinarî Cengiz Dundar bi xo zaza yo.

Şaredarîye temmuza 2025î de Komxebata Kreşanê Zafziwanan organîze kerd. Komxebate de ame vatiş ke Zarokîstanî gedeyan rê bi lehçeyanê kurdkî perwerde bidê la zafziwanîya Kayapinarî zafane kirdaskî ser o ya.

Yenîşehîr

Keyepel û hesabanê Şaredarîya Yenîşehîrî de zazakî nêame dîyayîş yan zî zaf kêmî postan de pare bîya. Tarîxî de Yenîşehîr seba ziwanî protestoyêka balkêşe kerdbî: seba ke xeberê kurdkî yê şaredarîye bi dewayan ameyêne astengkerdiş, afîşê 8ê Adare bi çînkî amade kerdbî.

Şaredarîyê qezayan ê herêmanê zazakîyan

Qezayê ke zazakî tede ziwanêko sereke yo, şaredarî keyepel û hesabanê xo de zazakî hema-hema qet nêxebitnenê. Zazakî tena aktîvîteyanê kulturî û qiseykerdişanê hemşaredaran de asena.

Erxenî

Şaredarîya Erxenî (DEM Partî) mabênê 7 û 10ê gulane 2026 de Rojê Kitaban ê 2. organîze kerdî. Roja peyêne de panelêkê zazakî est bî; M. Şah Aslan, Denîz Gunduz û Bedrîye Topaç zazakî qisey kerd. Keyepel û hesabanê şaredarîye de weşanêko zazakî nêame dîyayîş.

Hêni

Qezaya Hêni hema-hema heme zaza biba zî keyepel û hesabanê şaredarîye de weşanêko zazakî nêame dîyayîş

Pîran

Bîyografîya hesabê X-î yê Şaredarîya Pîranî de nameyê şaredarîye bi hîrê ziwanan nusîyeno: “Beledîyaya Pîranî”, “Şaredarîya Pîranê” û “Dicle Belediyesi”. Formo verên zazakî yo. No, nimûneyêko balkêş o: zazakî asena la tedeyîyê ci de zazakî nêyena dîyayîş.

Licê

Hesabê X-î yê Şaredarîya Licê nîsana 2024î de ameyo akerdiş. Bîyografî bi tirkî û kirdaskî ya: Zazakî tede çin a.

Pasûr

Keyepel û hesabanê Şaredarîya Pasûrî de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş.

Çêrmûg û Gêl

Nê di qezayî 2024 ra nat binê îdareyê AK Partî de yê. Keyepelanê nê şaredarîyan de zî nimûneyêka zazakî nêame dîyayîş.

La Çêrmûg û Gêl de zazakî bi giranî ciwîyena. Yanî hewceyî est a, la îdareyê herêmkî cewab nêdano.

Şaredarîyê qezayanê bînan
Qezayanê bînan de şaredarîyê DEM Partî “xizmetê diziwanî” ramenê, la no diziwanîye zafane tirkî û kirdaskî ya. Zazakî tede nêasena.

Farqîn

Şaredarîya Farqînî gulana 2024î de îlan kerd ke anonsê şaredarîye yê qeza bi tirkî û kurdkî yenê kerdiş. Şaredarî vateyê “xizmetê diziwanî” xebitna; hemşaredar Kadrî Esenî zî bi kirdaskî nuşt: “Li Farqînê me dest bi anonsên kurdî kir”. La reyna zazakî nêame dîyayîş.

Bismil, Çinar, Hezro û Şankûş

Keyepel û hesabanê nê çar şaredarîyan de nimûneyêkê zazakî nêame dîyayîş. Bismil û Çinar binê îdareyê DEM Partî de yê; Hezro û Şankûş binê îdareyê AK Partî de yê.

Hesabê DEM Partî û DBP’yî

DEM Partî û DBP polîtîkaya zafziwanîye ya şaredarîyan pawenê, la keyepel û hesabanê xo de zazakî nêxebitnenê. Ziwanê înan ê fermî tirkî û kirdaskî yê.

DEM Partî: Merkezê Pêroyî

Keyepelê demparti.org.tr de menuyê ziwanan de tena Türkçe, Kurdî û English est ê; beşê “Kurdî” bi kirdaskî yo. Nameyê kurdkî yê partî zî tena bi kirdaskî nusîyeno: “Partiya Wekhevî û Demokrasiya Gelan”. Zazakî keyepelî de çin a.

20ê sibate 2024 de, seba Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya, kombîyayîşê grûba parlamentoyî ya partî bi zaf ziwanan ame viraştiş. Parlamentera DEM Partî Saliha Aydeniz tede bi kirmanckî (zazakî) qisey kerdo. Ney ra teber derheqê zazakî de malumatêk çin o.

DEM Partî: Rêxistina Wîlayetî ya Amedî

Bîyografîya hesabê @dempartiamed yê X-î bi kirdaskî û tirkî ya: “Hesabê Rêxistina Bajarê Amedê Ya PARTIYA DEM’ê”. Postî bi tirkî û kirdaskî yê. Postêkê zazakî yê nê hesabî nêame dîyayîş.

DBP

Keyepelê dbp.org.tr di ziwanan de yo: Türkçe û Kurmancî. Hesabê X-î yê merkezî, @DBP_GenelMerkez, zafane bi tirkî nuseno û kirdaskî nuseno. Zazakî ge-ge bi tabetî qiseykerdişanê Cîgdem Kiliçgun Uçar de yena nuştene. Seba Rêxistina Amedî ya DBP, hesabêko aktîf û nimûneyêko zazakî nêame dîyayîş.

Na rewşe balkêş a. Goreyê bîyografîya TBMM’yî, Hemsereka Pêroyî ya DBP Çigdem Kiliçgun Uçar “zaf baş” zazakî zanena. Zaza Saliha Aydenîz zî verê cû hemsereka pêroyî ya DBP’yî bîye. La nê zanayîşî ziwanê fermî yê partî de ca nêgênê.

Nirxnayîş

Rêxistinê partîyan de zazakî, şaredarîyan ra zî hîna kêmî ya. Îdarekarê zazakîqiseykerdoxî est ê, la ziwan nuşteyanê fermîyan de çin o. No nîşan dano ke gamê zazakî yê peyênî, hetê polîtîkaya partîyan ra ney, xebatanê şaredarîye ameyê.

18 şaredarîyan ra tena Şaredarîya Şaristanê Girdî zazakî biserûber weşanena. Şaredarîyanê qezayan de zazakî ya qet çin a, ya zî tena medyaya sosyale û aktîvîteyan de asena. Na tablo qezayanê zazayan de zî eynî ya.

Heyatê ma de û heyatê ma ra teber zî rewşê ke ma vanê raşt yan zî xelet est ê, labelê tîya de ez wazena wina yew çîke bipersî: goreyê çi ra ma bellî kenê yew çî raşt yan zî xelet o?

Dinya de çîyê ke resenê însan zî est ê û çîyê ke sade xoza de yê zî est ê.Ma goreyê çi ra Qerar danê ke yew çîke raşt yan zî xelet o.

Ez no pers hevalan xo ra zî persaya . Yew va ma bi wîjdan, yew va ma bi qerarê dînî ,yew va ma fitrat ra zanê ke çi raşt û çi xelet o ûsn. Yanî zaf çî yê cîya ameyê vatiş labelê herkes raştî û xeletî qebul kerd.yanî herkes senî beno wa bibo ,rastî û xeletî est ê ser o fikirîyeno. Ez wina yew çîk vana eke raştî her çî ra cîya est o , xoza de çi rê çin o, yew verg Demo ke yew mêşna weno gelo Yeno ey vîr No xelet yan raşt o. Adir kewtişê yew daristanî, goreyê çi ra raşt yan zî xelet o? Tayê mi ra wina va , eke te de kar est o yanî eke fayde est o ,raşt o , eke zerar zîyan est o ,xelet o.ez zî seba no cewap wina vana: eke hem zerar hem kar yew rewş de bibo, se Beno?

Mînak yew verg yew mêşna biwero verg rê kar ,mêşna rê zerar o ,o wext ez persena kiştê yew vergî ra werdişê yew Mêşna Beno xelet yan raşt?, goreyê fikrê ey hevalan hem raşt û hem xelet tîya de benê yew, labelê no yew xeta nîyo? Di çîyê ke eleyhdarî senî benê yew ,yew çî senî hem raşt hem xelet Beno? Yew qisim zî wina va dîn vajo raşt ,raşt o . Vajo xelet, ma zî vanê xelet o. Ez seba no cewap zî wina vana eke Homa Qerar dayo , o wext ma eşkenê vajê ne raşt ne zî xelet çin o?

Çunke Homayî rê ne xelet ne raşt est o , yanî Homa seba ma yew raşt û xelet bellî kerdo , o wext seba ke a rewşe xelet a ney ,seba ke homa wina vat ma zî wina vanê, yanî rastî û xeletî eslê xo de çin ê.wina nêyo? Ez rayna tîya de wina yew çîk vana temam ma rastî û xeletî Homayî ser o bellî kerd, temam.o wext yew çîyo ke dîn de çin o ra ma vanê se? Mînak kiştişê yew însanî dîn de est o ,labelê werdişê yew mêşna hetê vergî ra, dîn de çin o.ey wext ma vanê se ?

Hema zaf çî ser o ez eşkena şima rê cewaban bidî û bade zî verê cewaban de Persî xo bipawî.ez derg nêkena û ez şima ra rayna persena: ma goreyê çi ra zanê yan zî bellî kenê yew çî raşt yan zî xelet ?

Deniz Göktaşî pawitişê xo yo ke mehkema de kerd de wina va: “Vatişê mi eşkîyenê xelet, bêasaye yan zî goş acîzkerdox bêrê vînayîş. Nê eşkenê bêrê munaqeşekerdiş. Labelê ez nêfikirîyena ke no resayo dereceyê bêhûrmetîye û kêmkerdişî.”

Mehkeme qerar da ke Göktaş tahliye bibo.

Deniz Göktaş Zaza yo?

Hemsereka Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî Serra Bucak bale ante qetlkerdişê Ayfer Çakmak ser o û vat ke qetlbîyayîşê cinîyan sey serebûdanê ferdîyan nêyenê girewtene; şîdetê vera cinîyan problemêko strukturel o û mekanîzmayê hukmî û tatbîqê Qanûnê 6284î de problemî est ê. Aye vat ke îdareyê herêmkî seba pawitişê cinîyan xebatanê cîyayan ramenê, la nê tena bes nîyê û bi vîrardişê dosyayanê Rojîne Kabaîş û Gulistane Doku ard ziwan ke ganî cinî û keyeyî gêrayîşê edaletî de tena nêrê verdayene.

Halîde Turkogluye vat ke cinî keyeyanê xo de zaf wextan hetê camêrdanê tewr nêzdîyanê xo ra yenê kiştene û ê hem vera şîdetê camêrdan hem zî vera tatbîqatanê ke polîtîkayanê dewlete ra yenê, têkoşîn kenê: “Gelo qetlkerdişê cinîyêke ra girdêr şermêk est o? Cinîyê Amedî wayîrê heqê cuyêka azade û seypê yê, yê kiştişî ney.” Aye venga DEM Partî, îdareyanê herêmkîyan, rêxistinanê komelê sîvîlî, pawitoxanê heqanê merdiman, esnaf û şoferan da: “Bêrê ma pêro pîya vera şîdetî tepş bigîrê û nê têkoşînî gird bikerê.” Eşkerayîye bi sloganê “Jin, jiyan, azadî” qedîyaye.

Şahap Laçîn 3 û 4ê teşrîna verêne de îmze keno

Nuştox Şahap Laçîn zî do fûar de kitabanê xo seba wendoxan îmze bikero. Laçîn bi kitabanê xo yê bi nameyê "Vateyê Verênanê Zazakî (Kirdkî - Kirmanckî - Dimilkî)" û xebata hempare ya bi Hamza Tokmakî reyde "Rêbera Axaftinê / Rayîrberê Qalîkerdişî (Kurmancî - Zazakî / Kirdasî - Kirdkî)" fûare de ca gêno.

Bernameyê rojê îmzeyî yê nuştoxî wina yo:

Tarîx: 3ê Teşrîna Verêne Şeme – 4ê Teşrîna Verêne Yewşeme

Ca: Merkezê Fûar û Kongreyan ê Mîyanneteweyî yê Mezopotamya

Ca: Salon 2, Stand 243A

Çemê Munzurî asayîşê xo yo zelal pawit, Çemê Pilemurîye zî semedo ke pîya bi varanî herre berde, kewt rengê qeweyî û loq bi. Awa nê di çeman, cayê têhetameyîşî de demêko kilm bi awayêko cîya-cîya mîyanê yewbînî de herikîyayî.

Manzaraya ke vejîya meydan, dîqetê welatîyanê ke mîyanê na herême ra vîyartêne zî ant xo ser.

Amed de dezgehê cematê sivîlî, keyeyê Rojin Kabaişe û hemwelatîyî seba waştişê edaletî Meydanê Berê Koyî ra heta Camîya Pîle rayîr ra şîyî; ame waştiş ke mergê Rojine bi heme hetan ra bêro roşnîkerdiş.

Seba persanê bêcawab ê tehqîqatê mergê wendekara Zanîngeha Yüzüncü Yılî ya Wanî Rojin Kabaişe, Dîyarbekir de bi sernameyê “Ma seba Rojin Kabaişe rayîr şonê” çalakîya rayîrşîyayîşî ameye kerdene. Waya Gülistan Doku zî tewrê çalakîye bîye. Kome Meydanê Berê Koyî ra dest bi rayîrşîyayîşî kerd û verê Camîya Pîle de bi eşkerayîya çapemenîye çalakîye qedênaye.

Maya Rojine: Waştişê ma tenya edalet o

Çalakîya ke tede sloganê seba edaletê Rojine ameyî vatene de maya Rojine Aygül Kabaişe qisey kerd û va: “Rojine şîye, hewna newe ra nêna labelê kam sûcdar o wa cezaya xo bigîro. Ma di serrî yo ke zaf dej ancenê. Bêrê qisey bikê, sûcê xo îtîraf bikê. Waştişê ma tenya no yo ke edalet bireso cayê xo.”

Waya Gülistan Doku zî qisey kerd

Waya Gülistan Doku Aygül Doku zî waştişê xo yê edaletî ard ziwan û va: “Qatilî wa bizanê ke dosyaya Rojin û Gülistana bêra roşnîkerdene.”

Verê Camosûrî de eşkerayîya hempare ya hetê Merkezê Heqanê Cinîyan ê Baroya Wanî û Baroya Dîyarbekirî ameye hadrekerdene, hetê ezaya Merkezê Heqanê Cinîyan ê Baroya Dîyarbekirî Helin Tapanciye ra ameye wendene.

Ramojnayîş de 41 dîzaynê cîya ê cilê Kurdan ameyî pêşkêşkerdiş.

Dîzaynan rengê herêmanê cîya yê Kurdistanî estbi.

Cilê herêmî yê bajaranê sey Amed, Urmiye, Seqiz, Hewraman, Kobanî û Barzan ra ameyî mojnayîş.

Welato ke ci rê “Anatolia (Anadolu)” vacîyayo, nameyê xo yo tewr verên “Xetay” o. Belgeyanê Asurîyan û Misirîyan û Urartuyan de “”Kheta (Xeta)” vacîyeno.

Cengê Troya ra pey helenî (grek) ameyê kewtê nê erdan ser û ci rê “Anatolia” vato ke no name bi ziwanê înan yeno manaya “rocasanî/rochelatî. Cayo ke roc ser ra dîyar beno…

Helenan ra pey demê Romayîyan dest pê kerdo. Înan “Asia” vato. Der û dormeyê Îzmirî rê wextê verênî ra “Asuwa” vacîyayo. Înan no name kerdo “Asia” û nayo heme welatê Xetay ra. Dime ra ke no name bîyo nameyê parzemînêk (qita), o wext Xetay rê bîlhesa “Asia Minore (Asyaya Qickeke)” vacîyayo.

Sînorê welatê Xetay xeylê hîra bîyo. Yew het reseno Trakya, yew het reseno Qefqesya, yew het reseno dîyarê Kenan.

Milletê nê welatî rê “Xett/Xet” vacîyayo. Tewrat de bi çarnayişê tirkkî “Het oğulları”, “Hitti” vacîyeno. Demê ronîyayişê cumhurîyetê Tirkîya de “Eti” vacîyayo, hîna zî no name vacîyeno.

No millet (Xettî) şarê dewan bîyo. Dewî awan kerdê, erd ramito, heywanî weye kerdê. Qickek-qickek bacarî ronayê. Bacarê înan, hetê nameyî ra, hîna zêde bi “-sa” qedîyenê: Nesa, Xettusa, Mîlasa (Mîlas), Masa, Trusa (Troya), Xarpusa (Xarpêt), Ursa (Urfa)…

Hetê sîyaset û îdareyî ra mîre û begê Xettîyan est bîyê. Her mîre û beg tenya erdê xo ser ro wayîrê hukimî bîyo.

Mîyanê nê mîre û began ra yew sulala ke xo rê “Nesî” vanê, vecîyena vernîye, der û dorme fînena xo dest, dewlete ronana. Paytext verî Nesa (Kanîş) bîyo, dime ra beno Xettusa. Tarîxşinasî nînan rê “Hîtît” vanê la înan çirey xo rê “Hîtît” nêvato. Xo zerre de “Nesî”, mîyanê milletan û dewletan de “Xettî” vato. Milletan û dewletan zî înan rê “Xett”, welatê ci rê “Xeta/Xetay” vato.

Na sulala, badê ronayişê dewlete, tayê cayî bi ceng û pêrodayiş tayê cayî bi sulh û selamet besnayê xo ra, pergalêko konfederatîf ronayo, bîya împaratorîye. O wext rîyê erdî ser ra hukmê Babilîyan û Misirîyan est bîyo. Na împaratorîye şîya Babilî ser, oca fînayo xo dest. Ê û Misir ameyê têver. Mabên de zaf reqabet û cengî bîyê. Zor nêberdo yewbînan, roniştê pê ameyê ke tarîx de nê pêameyişî rê “peymanê Kadeş” vacîyeno. Tarîx de peymano tewr verên oyo ke zanîyeno, no yo.

Împaratorîya Xettîyan badê vila bîya, herre û wele erzîyaya paganê ci ser, vîr ra şîya.

Seserra newêsine (desûnewine) de îlmê arkeolojî vecîyeno vernîye, pagê medenîyetanê verênan binê herre û wele ra yenê vetene. Paganê Xettîyan ser ra zî herre û wele erzîyena, zaf eserê nadîdeyî vecîyenê serê erdî, dinya-alem înan ra xeberdar beno.

Eserê înan benê sebebê kelecanê pîlî.

Arkeologanê ke paganê înan ser ra herre û wele eşta, alman bîyê. Nîya dayo ke ziwanê înan maneno almankî. Nezerîyet ronayo, seba sulalaya Nesîyan vato nê ma ra yê, welatê ma ra ameyê nê zerreyan de ca bîyê. Verî vato Trakya ser ra, dime ra vato Qefqesya ser ra ameyê. Badê-badê fehm bîyo ke çica ra nêameyê, xora tîya de bîyê; êyê Almanya nê zerreyan ra şîyê.

Wexto ke medenîyetê Xettîyan vecîyeno rîyê erdî ser, azperestê tirkan vanê, nê baw û kalê ma yê. Bi înan benê serfiraz. Ci rê “Eti” vanê, bi nê nameyî dem û dezgeyan ronanê. La her ke ziwanê “Hîtîtan” deşîfre beno, vînenê ke tirkkî û “hîtîtkî” yewbînan nêgênê. “Hîtîtkî” hîna zêde şono bi zazakî ser. Yê Xettîyan zî çîyo nuşte pêro yê demê “Hîtît”an, yanî yê demê sulalaya Nesîyan o. Înan ra ver nuşte bikar nêameyo. Naye ser, azperestanê tirkan yewna “nezerîyet” ronayo: “Hîtîtî” ma ra nîyê, ê teber ra ameyê la “Etî” baw û kalê ma yê…

Sulalaya Nesîyan ra ver nuşte çin bîyo la qab-qacaxî, heykelî, îdol û sembolî zaf bîyê. Nê eserî eseranê demê Nesîyan ra cîya nîyê.

Eseranê Xettîyan ra oyo tewr namdar yew sembol o. No sembol sey rocî gullewer (gilor) o û alemî temsîl keno. Yew çemberî ser ra sey tîr-rocan (tîroj) des û di gilçeyî est ê (Yewer şikîyayo, des û yew hebî mendê la cayê xo bewlî yo).

Des û di gilçeyan ra hîrê hebê serênî îanê bînan ra gird û cîya yê.

Roc, des û di, hîrê…

Nê mîyanê Aryenan de çîyê sembolîk û bimbarekî yê. Raya Heqî/Heqîye de hîna zî bi no tore bawer beno.

Persêk:

Xetay welatê kamî yo, Xettî pîr û kalê kamî yê?

Cay beno cay nêbeno yew lajek beno. Lajek nîyet keno von ez siba ra şorî bajar. Beno siba warden tengonî xo şedeynen û raywan beno şonu. Zaf toy şonu raştî yew xeyde yeno eke xeyde adir grewto ha veşena! Xo pîze de von ‘gereka ez ine adir hewnaka’. Bineykî şonu nizdî eke çi şoru; tern û wuşk têdir veşeno. Kil kelibîyaya û pêlî dona. Çim çimî nêveyneno. Lajek Îtya pereno ûca pereno tesela ey kuwena la nişêno adîr hewnako.

Ayo teşqelede yew çêzî û nalî yena goştî ey. Seke yew tira vajo hela bewnî xora core. Lajek serey xo berze keno ek çi veyno: Mîyanî terrom da adîr de eke yew mar ha tîtîkdî yew qabaxêra lêfî dono xo çêzeno. Xwi pêze de von ’ez rinde zono marî bêbextî la wijdonî mi dest nêdo ez caverdo şorî. Cayra yew rewta derg gêno û beno nizdîyê qabaxêr von ‘mala ez marî adır ra dûrî fîno.’Ne yew ne di. Mêratî marî xo şuşe keno û pereno rawt. Heta lajek nefes don gêno mar rasterast xo erzeno poldî lajek û vono: -Ez dona tode!

Lajek marî ra von:

-Ero bêbext biney norever mi ti adir ra nêxelisnay? Ti wariştî fêlî kenî.

Mar vono:

-No gure min o. Ti mi adir ra bixelisnî nêxelisnî ez dona tode; gureyê mi pededayiş o. Lajek lebên nêlebên la mar polî lajekî verenêdon. Jongal donu qesbada ey. Leşa ey bena giran û çimî ey zî benî lêl! Lajek ewnên xînt û xiraba.

Agêren marî ra von:

-De bê yew bexte bide mi, ma îtya ra heta ayo lewe şorî în cîn kome kewte ma vera wa marî şerîete bikero. Şerîetî Homay çi va serey çimondî mi ser.

Mar baxerî keno von:

-Temom. Zaf toy şonî raştî yew luye yenî.

Luye vona:

-No çi halî şima wo eylekêney?

Lajek agêren luye ra vono:

-Ez raywan bîyo şînî suke. La ez raştî yew xeyde umew eke adir grewta ha veşena. Raşta qale mi va mala ez ine adîrî hewnako. La ez şîyo nizdî eke çi şoru, tern û wuşk têdir veşeno! Kil kelibîyaya û pêlî dona çim çimî nêveyneno. Ez Îtya peraw ûca peraw tesela mi kewte ez nişîyawo adîr hewnako.

Ayo şawat de yew çêzî û nalî umey goştî mi. Seke yew mira vajo hela bewnê xora cor. Mi serey xo berze kerd ez çi veyno: Mîyanî terrom da adîr de eke yew mar ha tîtîk dî yew qabaxêraw lêfî dono xo çêzeno. Ez rinde zono mar bêbexto la ahile wijdonî mi dest nêda ez caverdo şorî. Cayra yew rewta derg kewte mi dest û mi berde nizdîyê qabaxêr la mêratî marî xo şuşe kerde erze rawte heta mi nefes da grewt rasterast ume erze poldî mi va: -Ez dona tode!

Mi tira va:

-Ero bêbext biney norever mi ti adir ra nêxelisnay? Ti wariştî fêlî kenî. La bêbextî zêlîya xo mira têşonay va: -Pededayiş karî min O

Ez agêraw mi mar ra va:

-De bê yew şans bide mi; ma îtya ra heta ayo lewe şorî în cîn kome kewte ma vera wa marî şerîete bikero. Şerîetî Homay çi va serey çimondî mi ser.

Marî va:

-Şerîetî Homay çi va se ez zî qebul keno. Ma raştî to umey waklu.

Luye vona:

- La Şerîet karî dapîrda to yo. Ewnêna lajek ra ewêna marî ra vona şerîet inehawa nêbeno.

Agêrena mar ra vona:

-Ti şî binegoştî lajek de serey xo ronaw û zêlîya xo firfirnenî ayo mêrik tersra nişêno îfade î xo bido.

Mar von:

-La ma sekî?

Luye mar ra vona:

-Ti bê kişta min a raşt û wa lajek zî bêro kişta min a çepe ez zî şima rî şerîetî bikero. Mi komîr qerar da gereka şima qebul bikerî. Mar îqna beno û yeno kişta luye de cayê xo de lêfî dono û paweno. Lajek zî çuwa dest de kişta bîn de cayê xo gêno.

Luye ewnêna lajek ra vona:

-Ayo çîyo ha to deste de.

Lajek vono:

-Daro

Luye heyna ewnêna lajek ra pirnika xo derge kena kişta raşte ser vona:

-La ayo çîyo erde lêfî dayo.

Lajek vono: -Maro

Luye vona:

-Ey lêxin lêxin bêbexto û bêîtîbaro! Lajek çiqas ke tira yena çuwa dono sereydî marî ro, mar ûca miren .

Mi ra zurî Homay ra raştî.

Vatox: Zilfî Nebo

Seke zanîyeno Dewleta Osmanî, xeylêk neteweyan ra ameyêne ware. Yanî dewleta "monolîtîke" nêbîye. Gama ke prosesê awanbîyayîşê netewe-dewletan dest pêkerd, semedê xanedanîya Osmanî zî "atomîzasyonî" dest pêkerd. Neteweyan yew bi yew dewletê xo ferz kerdî û netîce de awan kerdî. Seke verênan vatêne "sey pelanê payîzî yew bi yew fînayî". Gelo Bab-i Alî se kerd? Tedbîrî girewtî, reformî kerdî, xo modernîze kerd? Eksê ci hîna zêde merkezperest bî. Yew pergal ke hemverê çalakîyanê şaran, waştişanê azadîye hîna zêde hêz şuxilneno, metodê monîstî ra feydedar beno, neweyîyan asteng keno, peynîya xo zî amade keno. Yanî "gorê xo destanê xo reyde kineno".

Bavê kurdan

Armenîyan statuyo huqûqî waşt, raştê qirkerdişêkê gonînî ameyî; kurdan statu waşt, la raştê her tewr zordestîye ameyî. Yew zî "bavê kurdan" Abdulhamîdê II. mîyanê nê dide neteweyan de "dişmenîye" serûber kerde. Ganî îdareyê ey semedê armenîyan reformî bikerdêne, eksê ci înan rê "dafike" viraşte; kurdanê sunîyan ra "alayî" berardî û sey "Alayê Hamîdîye" pênas kerdî. Nê alayî sey "kazakan" xebitnayî. Senî ke Çarîya Rûsya sînoranê xo de kazakî sey hacet şuxilnayî, Bab-i Alî zî kurdî ravurnayî kazakan. Têna vera armenîyan nê, vera kurdanê elewîyan zî fît kerdî. Ma vajê serra 1907 de Dêrsim de tevgerê "tenkîlî" virazîya, Alayê Hamîdîye çi heyf ke tewrê ci bîyî. Nameyê Xalid Begê Cibrî no dem Dêrsim de xeylê zerar dî. Yeno vatene ke key ke Xalid Begê Cibrî serranê 1920an de bingeyê rêxistina Azadî eştî, ameyo Dêrsim û hetkarîye waşto, la eşîrê Dêrsimî bêveng mendê. Çi heyf ke polîtîkaya letekerdişî ya seraye berê xo dabî.

Dilsozîya kurdan

Netîceya Şerê Dinya yê I. de Dewleta Osmanî dest pê cêdekewtişî kerd; serê erdê aye de alozîya girde qewimîyaye. Na alazoyî de serra 1919 de tevgerê Anatolîya peyda bî. Tebîî zî kurdan no tevger durî ra temaşe nêkerd û peştî daye ci. Nê konteksî de Kongreya Erzîromî ya ke mîyanê 23ye temmuze û 7ê tebaxe de virazîyaye, xeylê girîng a. Çike na kongre de bi şeklêko esasî "wayûbirayîya tirk û kurdan" ameye nîqaşkerdene; babeta pawitişê hemparî ameye rojdem. Rixmo ke heme kurdan peştî nêdaye ci, zafêrîya şarê kurdî giranîye dabî tevgerê Anatolîya. Bitaybetî pêvînayîşanê Lozanî de kurdan "girêdayîya" pîle ramojnaye. Gelo netîce de se bî? Na dilsozîya kurdan rêzdarîye dîye? Aqlo ke Erzîrom de qalê wayûbirayîye kerdêne, Peymana Lozanî ra apey ne waye verdaye ne zî bira.

Wadê Erzîromî

Tarîx nîşan dano ke kurdî mîyanê ronayoxan de ca girewtbî. Ronayoxê bînî zordestîye kerde, heqê ronayoxê bînî werdî, estîya ey înkar kerde, ziwan û nasnameyê ey kerd têser û têbin ra. Qoçkirî, Zîlan û Dêrsim de "vandalîye" kerde. Ronayoxo bîn sey "şakî, leteker, terorîst" name kerd û krîmînalîze kerd. Na seserre kurdî wazenê ke wa serdestî wado ke Erzîrom de da, bîyaro ca. Kurdî wazenê ke dewleta ke ci ra bac gena, wa waştişanê înan qebul bikero, hemwelatîya têduşte saz bikero, cîyakerîye ra fek vera bido û reftarê înkarkerî caverdo.

Amed de 2 hunermendê Çewlîgî sehne girewtî û konser de deyîrê Zazakî û Kurmanckî ameyî vatiş. Konser mîyanê Sûrî de cayê Hewş de ame dayîş. Heskerdoxê Zazakî ameyî konser û hunermendî tena nêverday.

Mucahît Gokerî konserî ra ver Zazakî Newsî rê qisey kerd û va: “Ez Hîvda ma cîya-cîya bajaran de manenî. No hamnan ma welat de pîya mendî demêk. Ma va no payîz wina çend konsêranê qijkekan bid. Ma qerar da ke Amed û Çewlîg de konseran bide. Eke ma na proje ra tehm girewt ma wazenê na xebata xo hîna aver bere, konseranê hîna hîrayan bide. Xora Hîvada karê xo de baş a. Mi zî par albuma xo ya newî wenik vetbî. Mi va hem aye ra hem albuma mi a peyîne ra hem zî ma çend deyîran pîya sey duet vaje. Xora înan ra yew zî deyîra Awka Kaşun a. “

Konser de Hîvda-Mucahît Gokerî çend deyîrî pîya vatî înan ra yew zî Awkê Kaşun bî. Înan na deyîrê bi performansêko zaf weş va û meymanî tira zaf qayîl bîyî.

Mucahît û Hîvda Goker emşo zî (26ê êlule) Çewlîg de konser danê.

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

Amed de 2 hunermendê Çewlîgî sehne girewtî û konser de deyîrê Zazakî û Kurmanckî ameyî vatiş. Konser mîyanê Sûrî de cayê Hewş de ame dayîş. Heskerdoxê Zazakî ameyî konser û hunermendî tena nêverday.

Mucahît Gokerî konserî ra ver Zazakî Newsî rê qisey kerd û va: “Ez Hîvda ma cîya-cîya bajaran de manenî. No hamnan ma welat de pîya mendî demêk. Ma va no payîz wina çend konsêranê qijkekan bid. Ma qerar da ke Amed û Çewlîg de konseran bide. Eke ma na proje ra tehm girewt ma wazenê na xebata xo hîna aver bere, konseranê hîna hîrayan bide. Xora Hîvada karê xo de baş a. Mi zî par albuma xo ya newî wenik vetbî. Mi va hem aye ra hem albuma mi a peyîne ra hem zî ma çend deyîran pîya sey duet vaje. Xora înan ra yew zî deyîra Awka Kaşun a. “

Konser de Hîvda-Mucahît Gokerî çend deyîrî pîya vatî înan ra yew zî Awkê Kaşun bî. Înan na deyîrê bi performansêko zaf weş va û meymanî tira zaf qayîl bîyî.

Mucahît û Hîvda Goker emşo zî (26ê êlule) Çewlîg de konser danê.