Goreyê programê TFFyî, Amedspor hefteyê 7inî de taximê Anqara Gençlerbirliği rê beno mêman. Maçê mîyanê Gençlerbirliği û Amedsporî do 10ê teşrîna verêne roja şemeyî saeta 13.30 de Stadyumê Eryamanî de bêro kaykerdiş.

Amedspor hewteyo verên keyeyê xo de vera Başakşehîrî 5-0 serkewtbi û nika lige de peyê Beşîktaşî de rêza diyîne de ca gêno.

Şima eşkenê hesabo newe yê Instagramî ‘ajansa_welat_5’ taqîb bikerê.

Bi helîkopterî wedarîya nêweşxane

Gülbeddin P.yo ke cayê serebûtî de mudaxeleyo verên ame kerdene, bi helîkopterî sewqê Nêweşxaneyê Dewlete yê Dêrsimî bi.

Seba zelalkerdişê sebebê serebûtî tehqîqat ame destpêkerdene û ame musayene ke îhtîmalê xokiştişî zî yeno ercnayene.

Verênan vato ke “Wext, dermano tewr pîl o.” Her çiqas vatişê verênan ser o çend hezar serrî û çaxî derbaz bîyê zî la ancî cayê xo gênê. Ma zî nê çaxî de pêro vatişanê kal û pîranê xo kenê tecrube û cuya xo rê dewam kenê.

Gelo kal û pîranê ma çira wina vato? Înan seba dejê eşqî, dejê nêweşî, yan dejê mergêk... Gelo dejê hêvîyêke ra? Her çî sebeb ra vato la rastîyê xo de zî merdim nê çî ciwîyeno û vîneno. Wextî dir vîneno ke o baro giran ke kûrayîyê çiqas zêde bo zî sey awa ke herikyena, sey pelê dare ke vayî de pereno, wina şenik vîyarneno. Ti ewnîyena ke o baro ke paşta to çewt kerdibî, sereyê to dejnabî, bi wextî dir tesîrê xo vînî kerdo. Belkî zî “mana” bixo ê barî hende giran kena. Wexto ke a mana vînî bibo û wext zî merdimî dir hemraytî bikero, tu giranî êdî nêmaneno. Yanî beno ke sirrê “wextî” vindîbîyayîşê “mana” yo. Çike merdim xo rê îmgeyêk awan keno û her wext ê îmgeyî de çîyêko newe kifş keno. Yanî goreyê zerrî û hişê xo fesilneno. La wexto o fesilnayîş çewt şî, yan zî manaya ke to bar kerdibî, sey ci nêvejîya, pêro efsûnîyê xo şino. Helbet no hende lez nêbeno. Çewtbîyayîşê ci senî ke wextî dir xo dano teber, dejê xo zî wextî dir vînî keno.

Nê ser o dermanbîyayîşê wextî zî her merdimî de cîya yo. Tayê xo belkî rojêke de rastê dermanê xo yenê, tayê xo bi aşman û tayê xo zî belkî serran ancax rast yenê. La çîyêk qetî est o ke merdim ver bi başî şino. Na babete de darî û însanî zaf şibyenê sey yewbînan. Darî zî prosesê wextî ra derbaz benê û însanî zî. Darî ver bi payîzî pelanê xo rijnenê, zimistanî benê wuşk û ver bi wisarî ancî newe ra yenê dinya, şax danê, pêro heybetê xo mojnenê ra. Însanî zî wina yê. Vayêk xurtî dir pêro pelê înan rijinê, badê benê wuşk, xo bêderman û bêhevî hîs kenê la wextî dir vînenê ke tîje vejîyaya û şewqê tîje dir ancî wuştê pay. Hem zî verî ra hîna hêzdar.

Belê, wext derman o. Dermano ke êdî to sey verê nêverdeno yo. Serê a birîne padano la êdî ti a verêne nêbena. Ti biwazê zî êdî sey verê nêbena. Ti her tim mîyanê pawitişî de bena û birîna xo rê bena qalxan ke zirarêk bîn nêvîna. Çike eke to wextî ra dersa xo nêgirewta, ancî a birîne abena û beno ke êdî qet nêra padayîş. Ganî însan wextê xo dir rast û dûrist bo û tira dersê pîlan bigîro û merdim êdî mîyanê vîyarte de asnawe nêkero, timî biewno vernîya xo ra. Sey Sîmone de Beauvoîr zî vato: "Şima nêeşkenê wext bivurnê la wext şima vurneno.” Wext ma rê beno derman û wext ma vurneno!..

Pêroyê Dîyarbekirî de mabênê 12 û 14ê êlule de pîya bi 1500 kesan cigêrayîşêk ame kerdene

Goreyê netîceyê cigêrayîşî, rêzkerdişê 10 aktorê tewr tesîrdarî yê sîyaseta Dîyarbekirî de Sezgin Tanrıkulu yo ke endamê Partîya Newe (Yeni Parti) yo zîrve de ca gîrewt.

Rêza dîyine ya lîsteyî de parlamenterê AK Partî Galip Ensarioğlu ca gîrewt, Hemsereka Şaredarîya Bajarê Girde ya Dîyarbekirî Serra Bucak a ke endama Partîya DEMî ya zî rêza hîrêyine de ca gîrewt.

Rêza çarîne ya lîsteyî de parlamenterê Partîya DEMî Serhat Eren ca gîrewt, rêza pancîne de zî nameyo bîn yê AK Partî Suna Kepoğlu Ataman ca gîrewt.

Mîyanê lîsteyî de rêza şeşîne de Ceylan Akça Cupolo ya ke endama Partîya DEMî ya, rêza hewtîne de Cengiz Çandar, rêza heştîne de Mehmet Sait Yaz o ke endamê AK Partî yo, rêza newîne de Adalet Kaya ya ke endama Partîya DEMî ya û rêza desîne de zî Hevsereka Şaredarîya Kayapınarı Gülşen Sincar a ke endama Partîya DEMî ya ca gîrewt.

Vizêr aşkere bi ke no wazîfe dîyayo Emin Ay.

Mehmet Ay bi nameyê “Seyda” zî zanîyeno û weçînayîşê herêmî de semedê serekîya şaredarîya Pasûrî bibi namzet.

Hetê herkesîya zaneyeno ke (zazaca û kürtçe) sornîyê “Türkiye’de Yaşayan Diller ve Lehçeler” de; tenya jû beş de bi nameyê “Kürt Dili ve Edebiyatı/Kültürü” de cîya cîya tewr sifte serra 2009 de Artuklû de abîyayo, serra 2010 de Dicle de behdo zî ê bîna de; Bîngol, Mûş û Munzûr de abîyayo. La ze ke cêr de aseno bi reformê “MAARÎFΔ beş; bi “Zaza Dili Edebiyatı û Kürt Dili Edebiyatı” pêra abirneyayo. Hetê ra rindo la hetê ra xirab o. No qerar, tenya hetê MEB, Zaningehê Anqere, Bîngol/Çewlîg û Munzûrî ra gêrîyayo. La ma zanê ke beşê ziwanî tenya Çewlîg û Munzûr de çin yo yanê nînana sînorkerde nîyo. Bê înan zaningehê Dicle û Artuklu zî nê beşî de xisûsî kokdarî yê, Çendo ke hendê nê 4 zaningehan aktîf nêbo zî Mûş Alparslan de zî est o. Tabî tîya de esas mesela na nîya.

Esas meselay ma ya jû; Komîsyon de beşî ya alaqeder çi tenya, di zaningehan ra temsîlkarî estê ê bînan ra çin yê? Jû zî bi nêy problemê heq werdişê mamosteyan û wendekaran o.

MEB û YÖK wexto ke mufredatî rê komîsyon ano meydan û qerarê gênê bi a ders û ê mufredatî bi alaqedereya ci ê zaningehan hemin ra bi temsîlkar akademîsyenan ra komîsyon anê meydan. La aseno ke no komîsîyon de beşî ya alaqeder tenya di zaningehana mişewre bîyo qerar gêrîyayo ke no zî kesî fêno şîfe.

Kes meraq keno; nê zaningehê ke xura xo mîyan de; “Yaşayan Diller” bi Zaza dili ve edb. û Kürt dili edb. pê ra cîya di beşan de dayê komîsyon de çi ê tenya estê, çi ê bînî çin yê? Ê zî ziwanan pê ra cîya la tenya jew beş de danê. Kes fikirîyeno semedê ney; jew beş de dayiş o(?!) Û kes fikirîyeno, no derheq de çi qe kesî ra veng û hes nêvijîyeno(!?)

Bi ziwan nê zaningehê kokdarî, no komîsyon de çi çin yê û bi ney zî aseno ke qerar o ke gêrîyayo de xisûsî bi madeyê 5î, heqê wendekaran û mezûnandê ci zî werîyeno. No xisûsî peyçim kerdiş o ya kesî ferq nêkerdo û ser o nêfikirîyayo?

Heta nika atamayan de dersa waşten (seçmeli ders) waştişî de vatê “kürtçe seçmeli” ders xebatê ke qandê waştişê dersa ziwananê Kurdî rê bîyê kurmancî rê diha nehfê ci vêşî bi, dimilî tim peyo mendê. Çirêk mileta ke nêzanayê yanê çekûya “Kürtçe ra” vatê beno tenya kurmancî deyena coy ra taye dimilîyan xo ragirotê û tepîya vinderdê alaqeder nêbîyê. Newe abirînayo no derheq de qerar rind aseno la nehfî ra vêşî zirarê ci do diha bol bo. “Kurmancî + dimilî” 83 hezaran vêşêrî wendekaran dersa ziwanê dayika xo waşta la çi heyf ke xeylê mekteban de nêdeyena ke no zî xoser zewmbî problem o.

Tabî problem o ke ez a ana çiman ver; tayînkerdene de peyçim bîyena heqê mamosteyan o. Ze ke cor de aseno ke bi madeyê 4 û xisûsî zî ê 5ê nê qerarê maarîfî mamosteyê dimilî heme nêşenê mamosteyê dimilî bê. No made taye mamosteyan nê heqî ra mehrûm verdano. Mamosteyan vero neqebî gêno.

Bê mezûnanê Bîngol û Mûnzûrî mesela Dîcle û Artuklû de beş jûwa bi Kürt Dili ve Kültürü de (zazaca û kurmanca) deyenê. Kes meraq keno pekî nê mamosteyê ke nê zaningehan ra bîyê mezûnî ê dê sekerê kes ney qe nêfikirîyayo, ya no made, xisûsî qebûl kerdo? Tenya heqê wendekarandê xo parêznayo? Wextê merkezî atamayan de sere pirodê dîploma de Kürt Dili ve Edebiyatî yo bi qeraro ke gêrîyayo goreyê madeyê 5î ê ke no beş ra bîyê mezûnî çendo ke nameyê beş zaza dili ve edb. nêbo zî esas de Zazakî lisans ya lîsanso berz qedînayo zî nêşenê sere pirodê. Mezûnîyeteya ci yanê dîplomaya ci de “Kürt Dili ve Kültürü” yo. Serepirodayen de zî mezûnê zaza dili edb. nêbê bi nê madeyê 5î nêşenê sere pirodê. No qerar maxdûrîyeteyênda gird ano meydan. No qerar bi madeyê 4 û 5î heqê mamoste û wendekaran îhlal beno, werîyeno.

Mad.5 “ZAZACA ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN ARTIK SADECE ZAZA DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ MEZUNLARI BAŞVURU YAPABİLECEK.”

No edalet o? Qe kes ver û pey nê madeyî nêfikirîyayo? Qe kesî ferq nêkerdo ke no made heq verdiş o? Kes fikirîyeno no wendekar û mezûnanê zaningehanê bînan xisûsî nêhesibnayiş nîyo çiçî yo? Nê mezûnê ke ziwanê dayika xo “DIMILÎ/ZAZAKÎ/KIRMACΔ (senî name kenê ferq nêkeno o zewmbî problem o) endamê mamosteyê “ZAZACA”yê ke “KÜRT DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ” ra bîyê mezûnî qandê coy ci rê bi nê madeyê 5î neqeb giroto ke nêşê sere pirodê?

Eke no qerar xisûsî mamosteyê Dimilî/Zazakî yê ke nê beşî ra bîyê mezûn heqê ci peyçimkerdiş û werdiş nîyo lazim o ke no qarar zaza dili edb. û kürt dili edb. cîya nêhesibîyo ya zî no madeyê 5. kok ra hewardeyo ya zî bivirîyo. Ya zî mezûnê ke kürt dili edb de bi zazaca wendo dîplomayê înan bi nê qerarî heme a newe bê (la no zî bi “YÖK û MEBî” mikûn nêaseno, xeylê prosedur û komîyon û xebatî lazimî.) derheqê averşîyena statuyê perwerdeyê ziwanî de diha vêşî zirar peyda keno. Kamcîn diha raşt beno ney ser o verî qerar ke nêdeyo qeraro ke gêrîyayo lazim o ke bêhukum bo. Na bêedelateya heq werdişî peyçim kerden qebûl nêbena. Heqê kesî çin yo bi nehfê xo heqê kesnay rê sînor bîyaro. No heq werdiş o tewr/en girdo.

Lazim o ke ê ke komîsyon de ca giroto ê nê qerarî ser o fina bifikirîyê heqê mamosteyan û wendekaran nêwerdişa çareser kerê. Ya qerar bivirîyo madeyê 5î hewardeyo ya zî bivirîyo. Tenya “Zaza dili ve edebiyatı bölümü” ya sînorkerde nêmano. Heqê her wendekar û mamoste û zaningehî biparêzîyo. Heq û edalet no yo. Meştroj de poşmaney tebay peyd nîyana çirêk eke wina bo no qerar nehfî ra vêşî do zirar bido statuyê perwerdeyê ziwanê dayik.

Dersa waştişî rê kontenjan herkes zano ke nêercîyeno çendo ke wendekarî mekteban de taleb bikerê zî no xisûsîyetê madeyê 5î dewlet/MEBî rê, îdarekarandê mekteban rê beno mehne. “Heso mehne beso” mamostey çin yê coy ra ma norm nêakerd. Zey helqandê rêzil problemî zeydîyenê çendo ke vajê bi perwerdeyê ziwanî “DIMLÎ/ ZAZA/KIRMACÎ nehfo la winî aseno ke " ha sî daya dês ro ha dês dayo sîyer ro" beno zey na mesela.

Çarçewaya xebatan de xetê rayîran ke wextî mîyan de pak bîyî û nêasayêne, ameyî newekerdene; bi no hewa piştî dîyena resayîşê biemnîyet ê şofor û peyayan.

Bi pêroyî 565 kîlometre xebate temam bîye

Ekîbanê Serekîya Daîreya Resî, 12ê gulane 2026î ra nat merkezê şaristanî û qezayan de 500 kîlometre xebata xetê rayîran o serdin kerde. Ekîban, 13ê tebaxe 2026î ra nat zî 65 kîlometre xebata xetê rayîran o germ (termoplastîk) kerde.

Bi no hewa seranserê şaristanî de bi pêroyî 565 kîlometre xebata xetê rayîran temam bîye.

Xetanê german de rengê termoplastîkî yeno xebitnayene

Seba ke xetê rayîran hetê şofor û peyayan ra hîna baş biasê, xebatanê xetanê german de sîstemê rengê termoplastîkî yeno xebitnayene. Bi tatbîqî yeno amanckerdene ke bi taybetî asayîşê xetanê rayîran bêro zêdekerdene û emnîyetê trafîkî bêro piştîdayene.

Xebatî do seranserê şaristanî de dewam bikerê

Xebatê xetê rayîran; bulwar, cade û kuçeyan ra teber, vîyartgehanê peyayan de zî do seranserê şaristanî de dewam bikerê.

Xeberdayîşî ser o ekîbê ke sewqê adresî bîy, îfade kerd ke Albayrake dinyaya xo bedilnayae.

Cenazaya Gülizar Albayrake seba xebatanê otopsîye amey wedaritiş morgê Nêweşxaneyê Perwerde û Cigêrayîşî yê Mêrdînî.

Seba safîkerdişê sebebê serebûtî tehqîqat ame dest pêkerdene.

Tehqîqat îdîayanê îtîrafkarêkî ser o ameyo destpêkerdene; seba 52 kesan qerarê tepiştişî ame dayene ke nînan ra 8 kesî teberê welatî de yê û 2 kesî zî heps de yê.

Eşt 42 banan ser

Seba tepiştişê 42 kesanê bînan, Stenbol de 25 û Anqara, Edene, Antalya, Aydin, Balikesir, Dîyarbekir, Xarpêt, Mêrsîn, Mugla û Riha de zî 17, pêro pîya polîsan eşt 42 banan ser.

‘Seba aştîye ganî kurdkî bibo fermî’

Haci Erbekî da zanayene ke emser zî bi şertanê nêseypeyan û bêedaletîye serdema newîye ya perwerdeyî dest pêkerda û va: “Domanê kurdan emser zî bê heqê perwerdeyê bi ziwanê dadîye dest bi mektebî kenê. Tirkîya 100 serro ke polîtîkaya înkar û asîmîlasyonî kena. Meseleya kurdan meseleyêka sîyasî ya û parçeyê aye yo tewr muhîm zî ziwan û nasname yo. Waştişê ma seypeyîya heqîqîye, perwerdeyê bi ziwanê dadîye û fermîbîyayîşê ziwanê kurdkî yo.”

‘Wa zextê serê kurdkî bêrê wedaritene’

Erbekî dîyar kerd ke seba qedênayîşê cîyakerdîye ganî perwerdeyê bi ziwanê dadîye sere ra heta unîversîte bêro naskerdene û wina dewam kerd: “Zextê serê kurdkî ganî bêrê wedaritene; ganî kurdkî seba estbîyayîş û nasnameyê xo mehkemeyan de nêrê hedefgirewtene û cezakerdene. Çunke çew nêşêno estbîyayîşê yew miletî ceza biko.”

‘Astengê verê ziwanê dadîye ganî bêrê werzanayene’

Erbekî da zanayene ke tersê perwerdeyê bi kurdkî, tersê nasnameyê kurdan o û vat: “Ziwan stûnê kultur, tarîx û estbîyayîşî yo. Heqê perwerdeyê bi ziwanê dadîye heqo bingehîn yê merdiman o û heme peymanê mîyanneteweyîyan de ca gêno. Sey Swîsre, Kanada, Belçîka û Îspanya zaf cayan de heqê ziwanî ameyê qebûlkerdene. Ma dey Komeleya Cigêrayîşanê Kurdkî û Zimanxaneyî ma vanê; ganî heme astengê qanûnî û pratîkî yê verê perwerdeyê bi ziwanê dadîye bêrê wedaritene û no heq bêro garantîkerdene.”

Çalekî dima wendena beyanatî qedîyaye.

Nesih Demiro ke bajar de nêzdîyê 25 serran o karê masedarîye keno, da zanayîş ke sezonê înan dest pêkerdo û va: "Nika tewr zaf palamutê Deryayê Sîyayî yeno. Tewirê hamsî, çupra, lewrek, ala, somon û sazanî zî destê ma de estê. Bi serdînbîyayîşê hewayan ma pawenê ke heskerdoxê maseyan zêdêr bibê. Ez hêvî kena ke no sezon heme welat û miletê ma rê bibo xeyrin."

Ez to ra çi vajî, nêzana! Şew û roj ma gereyê nê çîyan kenî, la hima zî ma gamêk aver nêşîyî. No nêşîyayîşê ma tena rîyê ma ra yo yan suçdar kesê bînî yî, nêzana! Her cayê welatê ma de merdimê ma derheqê dej, xem û kêmasîyanê xo qalî kenî, la vatiş ra teber nê hemwelatîyê ma seke ê wayîrê nê dej, xem û kêmasîyan nîyî hereket kenî. Waştiş û kerdişê înan nêresenê pê. Seke hemwelatîyê ma hetêk ra qalê nê teferuatanê bindestîyê xo qalî kenî, la heto bîn ra seke barê nê teferuatan serê milê înan de nêbo hereket kenî. Rast a! Gorê mi zî dej, xem û kêmasîyan xo rê barkerdiş çîyoke rind nîyo. La seba ke nê çîyî ma rê bar nêbê û rayirê ma nêxetemnê hewce keno ke ma rayirêko weş peyda bikerî û ê rayirê ser biramê.

Psîkolojî de seba ke merdim problemanê xo xo ra dûr tepişo çend rayirî estî. Nê rayiran ra di tenî; heq ra vejîyayîş û remayîş î. Merdimî eşkenî binê rayiran problemanê xo yê paştîya înan ser de bar virazenî def bikerî.

Nê rayiran ra o yewin problemanê to açerneno û bi açarnayîşî,rayirê toroşin keno. Rayiro bîn zî bi xapinayîş to dano bawerkerdiş ke ti bin ê rayirî problemanê xo ra xelesîyenî. La no rayiro dîyin rasterast to probleman ra nêxelesneno. Problemnê to çareser nêkeno. To xapineno!Bi înkar kerdişê probleman çend wextî moralê to keno weş, ti vanê qey ti nê probleman ra xelesîyayî la qederêk ra dima nê problemê to seke qilêrê singerî bê, xo danê teber û ciwa to edem kenê.

Nê rayiran ra o yewin rayirê “ Heq ra vejîyayîş” o. Yê dîyin zî “Remayîş” o. Gama merdim rastê dej, xem û kêmasîyan yêno, eşkeno bi rayirê heqravejîyayîşî xo nê probleman ra bixelesno û nê probleman sey derenca xo rê bikero sekuye. Mîsal; nê rojan de mi yew fîlm temaşe kerd. Esasen ti vajî; to fîlm ecêbna? Ezo vajê, nê. La no fîlm de yew esaso bingehên xo nîşan dano: “Kêmasîyanê xo qebul bike û nê kêmasîyanê xo xo rê bike qiwet”. Fîlm de, bi kilmîye, yew keye afrîka ra bar keno yêno welatê rojawanan. Tîya xo rê dikan akenî û cuya xo domenî. No keye keyeyêko sîya yo. Ziwanê îngîlîzan de verî seba înan “negro” ameyo vatiş. Di domanê înan benî. Nînan ra yew embazanê xiraban reyde şino yeno û beno merdimêko xirabên. Domano dîyin zî embazanê başan reyde geyreno. Nê domanê qicî ser ra yew serebute vîyarena û doman beno kor. No proses de pîyê lajekî ey ra risteya cêrîne vano;

“Kêmasîyanê xo qebul bike û nê kêmasîyanê xo xo rê bike qiwet”.

Lacek şîretê pîyê xo qebul keno û gorê na dîstûrî cuya xo rameno. Astengîya xo qebul keno. înkar nêkeno. Dima zî bin astengîya xo dinya de xo rê ca virazeno û xo xirabîyan ra paweno.

Pisporê psîkolojî zî xebatanê xo de seba merdimanê wayîrê probleman nê rayirî salix danî. No rayîr de merdim eşkeno xo nas bikero. Zehmetîyanê xo bivîno û hetê xo yê qiwetênî veco werte. Seba hemwelatîyanê ma zî no rayîr rayîrêko baş aseno. Eke hemwelatîyê ma seba dej, xem û kêmasîyanê xo nê rayirî ser ra şêrî, ez vana do çîyê weşî vejîyê werte.

Ewro ma vînenî, her hetê dinya de problemî estî. La merdimî ke nê probleman vînenî, tespit kenî; seba çareserîya nê probleman xebatan awan kenî. Nê tespit û xebatê çareserîye çiqas zehmet bibi zî merdimî hemberê nê zehmetîyan de xo ver danî û peynîye de serkewte benî. Eke ma biewnîyê nê merdiman ra û nê rayirî,xo rê bikerî sey rayiro esas karê ma do hina bibo asan û serkewte.

Ez hîs kena ke ti ha xo zere de vanî; lêlaw çi problemê ma estî!Heme problemîney, la ez wazena yew problem to ra vacî, ti zî fehm bike. Ewro ma bi ziwanê neteweyêk bînî xo îfade kenî, vatişanê xo, karê xo, hîs û waştişanê xo binê ziwanî vanî. No, seba ma yew dej û xem o. Hetê bînî ra zî kêmasîyêka girde ya. Ez zehfê reyan eşnewena ke şarê ma derheqê nê probleman de gazinê xo kenî. Derheqê naye de hîsanê xo eşkera kenî. Pekî seba nê probleman şarê mase kenî. Planê înan çi yî? Ez to ra vajî, şarê ma serê nê rayirî ra di benî cîya. Na merhela de zî di rayirî vecênî vernîya ma. Merdimê ke înan ra yêna domananê xo der bi ziwanê xo qisey kenî. O zî tena zereyê keyeyî ra sînorkerde yo. Gama domanî benî pîlê zî nê cehdê xo ca verdenî. Merdimê bînî zî seba ke domanê înan dibistanan de, sazgeyanê dewlete de rastê probleman nêrî, qet domananê xo muhattabê ziwanê xo nêkenî.

Gama merdimî ke nêwazenî yan zî nêefterenî domananê xo ziwanê xo der bikerî muhattab, wayîrê ziwanê xo nêvecênî û heta ke ziwanê xo înkar bikerî şinî. Na nuxta de rayiro dîyin dest pênase: “Remayîş”. Şarê ma sebebê nê probleman sîstem vîneno û heta ke sîstem xetaya xo yan zî sucê xo çareser nêkero cayê xo ra tênêdanî. Gama ti înan ra persenî percêqênê serê rîyê to. Gorê fikrê înan, Înan seba domananê xo rayirêk weş weçînayo.Na çareserî hetêk ra problemanê înan demêk kilm de çareser kena ûînan probleman ra dûrî fînena. La demê ameyoxan de nê merdimî nê problemanê xo ra bihişmendî yan zî bêhişmendî derdan ancenî. Seba naye yew mîsalê min o xirab esto. Yew lajê apê min esto. Nameyê ey R.yo. Mi ey ra zehf çî hêvî kerdine, la her kes nêreseno miradê xo. No R, nika 20 serre yo. Gama ame dinya ma dewe de bî. Ê wextan herkes bi ziwanê xo çimanê xo akerdine. R.yê tozî dewe de bi ziwanê xo dinya ra va merheba. Dewe de bi pîl. Ma û pîyê ci kirdkî qisey kerdine. Seba ke wendekarê dewe payîz ra heta hamnanî şîyîne suk de perwerde dîyine.

Tekêlîya R.yî nê wendekaran der zehf çinêbî. R.yê to sey Ristemê Zalî xam û bêtesîr bi pîl. Heta panc şeş serrî na rewşe wina vîyarte. Rojêkê hamnanî dibistanî qedênî û wendekarî zî yênê dewe, verê keyeyê xo. Nê wenderan ra yew zî lajê pismamê( Dewan de pismam sey azê apê apan yêna hesabkerdene) R.yî yo.Dolmuşa dewe yêna serê pirdî û nê wendekarî benî peya. R. zî seba vînayîşê dolmuşa dewe şino vernîya dolmuşe. Tîya de pismamê R.yî ey ra wina vano: R. eke ti barê min der mi rê bibê hetkar, gama ma resayê keye ez yogurt dana to. R. zî vano qey yogurt çi yo. Çekuya yogurtî ey rê newe ya. Hetê înan keno barê înan înan der ano keyeyê înan û pismamê ey mîyanê poşetanê xo ra qutîya mastê hedreyî yê bajarî veceno. Resul senîn çim fîneno mastî çimê ci benî pirî. Ageyreno pismamê xo û vano; No mast o!

R.yê ma wina bi ziwanê xo bibê pîl. La nê rojan de ez qet nêwazena R.yî der qisey bikerî. R.yê to ziwanê xo xo vîr ra kerdo û tena tirkî qisey keno. tirkîya şiktî ya sukî. De mi ra vaje no suç yê kamî yo.

Nêmeyo verên ê maçî bi hewayêko seypê vîyart; 45+1. deqa de bi gola ke kaykerdoxê Başakşehîrî Emîn Bayramî eşte kaleya xo, Amedspor 1-0 vernî de kewt nêmdewre. Nêmeyê dîyinî de golkaro nîjeryayij Gift Orban vejîya vernî: Orbanî bi golanê deqayanê 52, 56 û 75. de hat-trick kerd; gola bîne deqa 84. de Mbaye Diagneyî eşte.

Bi nê netîceyî Amedsporî puanê xo kerd 10 û vejîya rêza 3.; Başakşehîr 4 puanan de mend. Amedsporî bi nê serkewtişî keyeyê xo de 3 maçan de hemînî qezenc kerdî. Hewtêna Super Lîg de Amedspor Beşîktaşî keyeyê xo de keno mêman.

Golî: 45+1′ Emîn Bayram (k.x.), 52′ Gift Orban, 56′ Gift Orban, 75′ Gift Orban, 84′ Mbaye Diagne

Ganî perwerde bi ziwanê dayîke de bêro dayene

Eşkerayîye de ame vatene ke Prosesê Haştî û Komelê Demokratîkî nîzamêko demokratîk hedef gêno ke her ferd û komel tede bi heqanê xo yê xozayîyan bi hemwelatîya seypê û birûmete pîya ciwîyenê; coka garantîya qanûnî û destûrî ya heqê perwerdeyê bi ziwanê dayike gamanê tewr muhîman ê haştî û vurîyayîşê demokratîkî ra yew a. Heqê “dersa weçînayîşî” ya di saetan destkewteyêko muhîm ê têkoşînê serran o, la gama eslî ke ganî ser o bêro awankerdene, kerdişê ziwanê dayike ziwanê perwerdeyî û garantîkerdişê ci yo.

No heq amênê haştîya komelkî yo

Komîsyonî bale ante ke teda û hêrişê peyênî yê vera dezgehanê ziwanê kurdkî û qiseykerdoxanê kurdkî provokasyonan rê war akenê û vernîgirewtişê ney tena bi seypêyîyêka rastikêne ya mabênê ziwanan mumkun o: “Heqê ziwanê dayike ma parçe nêkeno, eksê ci, ma yew keno. No heq amênê haştîya komelkî yo û heqêk o ke fek ci ra nêverdîyeno. Ma verê heme TBMM’yî, dezgehanê îdarî û sîvîlan û heme komelî dawet kenê ke seba naskerdişê heqê perwerdeyê bi ziwanê dayike berpirsîyarîyêka tarîxî bigîrê.”

Mîyanê şarê ma de seba xo û seba ziwanê xo çar nameyê serekeyî est ê: Zaza û zazakî, kirmanc û kirmanckî, kird û kirdkî, dimilî û dimilkî.

Verî, nê nameyî her ca de nêzanîyayêne. Yew mintiqa de ke çi name est o, şarê ocayî tenya o name zanayêne. Seba ke serranê peyênan de giranîye dîyaya ziwan, kultur û nasnameyî ser, nê nameyî vecîyayî meydan, zaf kesî ci ra xeberdar bîyî. Nika şarê ma bi nê nameyan zaneno û ser ro minaqeşe keno:

Gelo, kamcîn name rast o?

Gelo, kamcîn name rastîya ma îfade keno?

Gelo, kamcîn name weş o?..

Çîyo ke ma verî pê nêzanayêne nika mîyanê ma de bîyo sey problemêk. Cîya-cîya fikirî, cîya-cîya refleksî…

Tayê merdimê ma, meylê xo kird û kirdkî ser ro yo. Vanê; ma kurd ê, nê nameyî (kird û kirdkî) rastîya ma îfade kenê.

Yê tayênan, meylê xo kirmanc û kirmanckî ser ro yo. Vanê; ma kurd ê, nê nameyî (kirmanc û kirmanckî) mîyanê heme kurdan de est ê. Kurdî ca-ca xo rê kirmanc vanê ca-ca kurmanc…

Tayê vanê; ma zaza yê, ziwanê ma zazakî yo, elaqeyê ma bi kurdan çin o. Zaza nameyêko tarîxî yo, çend hezar serran ra ver est o, çend cayanê tarîxîyan de qeydkerde yo zî…

Tayê vanê; zaza û dimilî nameyê eşîran ê, nêbeno ke heme şarê ma xo û nameyê ziwanê xo bi nameyê eşîran ra name bikero…

Tayê vanê; kirmanc û kurmanc eynî name yê, yenê manaya kirdasî, ma kirdas nîyê, nêbeno ke ma xo û ziwanê xo bi nameyê înan ra name bikerê…

No minaqeşe resayo ê merheleyî ke yew meyl yewna meylî ra xuy keno. Oyo ke meylê xo zaza û zazakî ser ro yo kirmanc û kirmanckî ra xuy keno, oyo ke meylê xo kird û kirdkî ser ro yo zaza û zazakî ra xuy keno…

Mesele bîyo meseleyêko sîyasî.

Şima ke kird û kirdkî yan zî kirmanc û kirmanckî tercîh kerd; çimê tayênan de şima xo înkar kenê, esl û feslê xo nêzanenê, xo besnenê kirdasan ra, wazenê şarê ma mîyanê kirdasan de asîmîle bikerê…

Şima ke zaza û zazakî tercîh kerd; çimê tayênan de şima xo înkar kenê, wazenê kurdan bikerê lete-lebare, dişmenanê kurdan rê xizmet kenê, wazenê şarê ma û kirdasan -ke eynî millet ê- yewbînan ra cîya bikerê, biyarê têver, birayî birayî rê bikerê dişmen…

Ya, no mesele resayo merheleyê xuykerdişî. Ca-ca merheleyê xuykerdişî ra zî vîyarto, resayo merheleyê neng û nengeşîrî. Tayê merdimê ma nê meseleyî ser ro yewbînan ra nengan çînenê. Tayê est ê ke yewbînan awa gîyî de şuwenê! No çî mi rê ecêb yeno. Ez xo bi xo fikirîyena; gelo, mi ke xo rê kirmanc û ziwanê xo rê kirmanckî vat, ez hindî zaza nêbena? Ziwanê mi hindî zazakî nîyo? Mi ke zaza û zazakî tercîh kerd, hindî elaqeyê mi bi kird û kirdkî nêmaneno?..

Vacîyeno ke nê nameyan ra tayê nameyê etnîkî tayê nameyê eşîran ê. Nameyo etnîkî beno, nameyê eşîran beno… Nê heme nameyî yê ma yê, şarê ma xo bi înan ra îfade kerdo. Çimê mi de yewer weş, yewer pîs nîyo. Yewer bextweşîye, yewer bextreşîye nîyo. Ez senî ke kirmanc a, bi eynê hewa zaza ya zî. Kird û dimilî ya zî. Ziwanê mi senî kirmanckî yo, bi eynî hawa zazakî, kirdkî dimilkî yo zî.

Dê ma bi hende nameyan ra se bikerê?

Bi nezerê mi, ganî nê heme nameyî xo bipawê û mîyanê şarê ma de est bibê. Nê çîyo tebîî yê, çîyo viraşte û xam-xeşîm nîyê. Nameyê ma yê. Nêbeno ke bi meylê çend kesan ser ra ma yewerî bierzê, yewerî bigîrê. Yewer xelle/genim yewer cew nîyo.

Tabî mîyanê şaran û milletan de ma rê yew name lazim o. Nê çar nameyan ra yewer ganî mîyanê şaran û milletan de ma îfade bikero.

No name yo senî tesbît bibo?

Bi nezerê mi, ma yê nê meseleyî ser ro zêde ecele mekerê. Ma yê goreyê meylanê gruban ney, goreyê meylê şarî hereket bikerê. Şarî rê ke kamcîn name rahet yeno û kamcîn name ke mîyanê milletan de ronişeno, ma yê ey qebul bikerê.

Beno ke îmkanê ma dest danê, roce yena, ma sandiqan ronanê. Ma heme şarê xo rê vanê, dê rayê xo bidê, seba mîyanê şaran û milletan nameyê xo tesbît bikerê. Şarî ke çi name weçîna…

Bi goreyê zaniste mentiqî heme kerdiş û vatişê însanî yê ke bi dîzgeyê ziwanî yenê awankerdene çar peymeyê hemerjan ser o awan benê. Nê heme vatiş û kerdişê însanî; ya raştîyê, ya xeletîyê û ya notrê ya zî îhtîmalî yê. Nuşteya ma zêdeyîn raştîye û xeletî ser o ya. Raştîye, yew termê mentiqî ya û bi çar peymeyanê hemerjan reyde ca gêna. No ca girewtiş bi îradeyê kesan vatiş û cumleyan ser o yena etudlerdiş. Wexto ke yew cumle yeno vatene yan zî nuştene no cumle hetê mana û tedayî ra ya raşto, ya xeleto, ya notro ya zî îhtîmalî yo. Termê raştî û heqîqetî yewbînî reyde têkilîye ke de yê.Raştîye; yewîya obje û suje, yewîya vate û mana ya. Yew perspektîfê ke hîrayî de raştî yewîtîya kerdişan û vateyano.

Miyanê şarî de yew vateyê ke esto: Raşte vaje ganê mi bigêre. Qestê nê vateyê yewîtîya vate û mana yo. Erje raştîye, vatiş û kerdişê însanî yê ke yewîtîya vate û mana yî nîşan danê. Raştîye duştmanaya xo xeletî reyde mîyanê yew têkilîye de ya. Seba ke însan estbîyayîşê xo dewam bikero, heyatê xo biciwîyo, ganî xo ra yew dinya yê ke raştîye awan bikero. Awankerdişê na dinyaya raştîye encax fikir û hizirîyayîşê însanî reyde beno. Însan yew mewcûdîyetêkohîs û hizirîyayîşî yê raştî yo. Raştîye, zanayîşê raştî de sey yew estîya krîterî ya hêzê însanî yena pênas kerdene. Erjeraştîye hem yew estîya mentiqî hem zî yew estîyê keontolojîk a. Raştîye erjanê ciwîyayîşî yê şexs û komelî ser o tesîr kena. Raştîye fikir, hîs, hişmendîya însanî ser o û çalakîyanê şexsî û komelî ser o yew tesîro muhîm virazena. No tesîr heme estîyan û waranê komelî de ca gêna. Seka heme kultur û cuya şaran de erje raştîye cayêko mihîm gêna.Cuya şarê zazayan de zî na erje mihîmî yeno vînayene. Ma vateyê verênan ser o no vinayîş dayo analîzkerdene.

Her yew vateyo verên de yew hukm est o. Vateyê verênî yê ke erja etkî ya raştîye ameyê şuxulnayene zafê. Seke nimûne nê vateyê verênan ser o cêr de şîroveyî ameyê kerdiş û erjeraştî ameyê nîşan dayene.

Eke însan raştî ser o biciwîyo, her şert û merc de weşî deyo. Na raştî bi nê vateyê verênî yena îspatkerdene: Çareyê merdimê raştî, tim pak o. No vateyê verênî bi maneya xo erjê etîkî yê raştî destek kena. Vate tena serişteyeke cuya nîyo; miyanê şert û mercan de derbasdar û belkî encamê tecrubeyanê komelî yo. Muhtewa ya na vateyê verênî însanî teşwîq keno ke di cuya rojane de bi prensîbên raştî hereket biko, berpirsiyarî, rêzgirewtîş û nîzamê komelî û cuya şexsî biparêzo. No sebeb ra, hem erjê etîkî hem zî hetê manayî û hem zî heta pabesta ra qebulkerdişê raştîyo. No vateyo verên nîşan dano ke raştî, bingeyê ciwîyayîşê pak û şerefdar a. Kesê ke bi raştî hereket keno, zurî û hîle ra dûr maneno û şertanê ciwîyayîşî de raya xo bişerefî dewam keno. O semed ra, merdimo raşt ra bawerî, rêzgirewtiş û qîmet qezenc keno. Cuya şarê Zazayan de, raştvatiş qîmetêko enkîde deyo. Miyanê malbat, cîranî û komelî de kesê raştvate her tim bi bawerî yeno naskerdene û qewlê êy qîmetîno. Zazayan bawer kerdene ke şertê ke ser o raştî awanbîyo, tim qewîm maneno û merdim ra serbilindî dano. No vateyo verên zî bi nê tecrubeyê ciwîyayîşê Zazayan ameyo meydan. Bi nê cîhetî ra, no vateyo verên erjê raştî eşkera keno. Çunku raştî,însanş zurî ra, hîle ra û bêbawerî ra dûr keno. Kesê ke raştî şertê ciwîyayîşê xo keno, hem wîjdanê pak esto hem zî miyanê komelî de rêz û bawerî qezenc keno.

Raştî, her wext raştî ser o bena. Raştî çewtî qebul nêkena. Eke însan raştî ser o bo, çewtî zî şinasneno. Çewt, çewtîyê xo raştîyê ra zano. Çunku eke çewt, çewtîyê xo bi raştî bizano, na zî raştîya. Vate tena serişteyeke cuya nîyo; belkî encamê tecrubeyanê komelî û cuya şexsîyo. Muhtewa ya nê vateyî însanî teşwîq keno ke di cuya rojane de bi prensîbanêraştî hereket biko, berpirsiyarî, rêzgirewtiş û nîzamê komelkî û cuya şexsî biparêzo. No sebeb ra, no vateyo verên hetê erjê etîkî hem heta manayî hem zi hetê pabesta ra raşt û qebulkerdişê raştîyo. Miyanê malbat, cîranî û komelî de kesê raştbo her tim bi bawerî yeno naskerdene û qewlê êy qîmet girewto yo. No vateyo verên zî bi nê tecrubeyê ciwîyayîşê Zazayan ra ameyo meydan Bi nê cîhetî ra, no vateyo verên erjê raştî eşkera keno. Çunku raştî, raşteraşte yo û çewtî, zurî, hîle û bêbawerî merdimî raştî ra dûrî keno.

Estîyê ke kamcin xete ser o bo, reyna estîya xo na xete ser o dewam keno. La wextoke yew şekîl ame dagirewtene, bedilnayîşê nê şeklî zor beno. Bi zor zî şekl nêyeno vurînayene. Eke no şekl bi xoza xo de ameyê no hewl, çewt nêbeno: Daro raşt çewt nêbeno. Vate tena serişteyeke cuya nîyo; belkî encamê tecrubeyanê komelî yo. Çunku raştî, şertêkê nêguherbar ê kesayetî yo. Kesê ke raştî şertê ciwîyayîşê xo keno, şertanê zor, menfîet yan zext de zî rastîya xo nêvurno û bi nê helwestî rêzgirewtiş û bawerîya komelî qezenc keno.

Raştî pere nêkena. No vateyo verênî raştî û pere miyan de şertê qîmetî nîşan dano. Goreyê manaya raşteraşte, raştî şertê pere nîyo û raştî pere nêkerêno. Yanî raştî şertê bazarî yan zî şertê maddî nîyo ke bêro rotena yan zî bi pere bêro girewtene. Vate şertê xo de şertanê ciwîyayîşî de raştîyê nîşan dano. La manaya mecazî de, pere şertê maddî, menfîet û qazancî temsil keno. Raştî zî şertê exlaq, wijdan, emanetdarî û bawerî îfade keno. No sebeb ra, nê vateyî nîşan dano ke raştîyê merdimî, şertanê maddî ra qiymetîn o. Eke merdim raştîya xo, pereyan, û qazancî ra qîmetin bivîno, raştîya xo zî kêm keno. Raştî menfîet û qazancî nêyo; belkî raştî kesayetî ya merdimî yo. No vateyo verênî encamê tecrubeyê komelî yo. Komelê Zazayan şertê xo de raştî her wext pereyan ra xurt hesibnayeno. Çunku bawerîyê raştî têkilîyanê komelî pê ano. Pere beno ke maddî asan biko, la bawerîyê raştî nêyeno avakerdene. No sebeb ra, vateyo verênî şertanê komelî de qîmeta raştî şertanê madî ra berzîn nîşan dano. Hetê erjê etîkî ra, nê vateyo verênî bi raştîye têkilîyê xurt esto. Raştî bingehê şertanê exlaqî yo. Merdim ke raştî, şertanê maddî ra ser o bigêro, komelî de bawerî û rêzgirewtîşê raştî qezenc keno. Bi nê awayî, vateyo raştî pere nêkena û şertanê komelî de, merdimî rê yeno nîşandayene ke şertanê madîd ra berzin qîmetî estê.

Seke ma corî de zî îfade kerdbi, yewbîyayîşê obje û sujeyî yewbîyayîşê vate, hedîse û mana yo. Zure yew çiyo raşte û baş nîyo: Adir kewt keyê zûrakerî kesî pê bawer nêkerd. Gama însan banderê zurekerdişî bibo û sey keso zuraye bîyero şinasnayene, gama yew roje yew çiyo raşt zî bivajo kes hinî êy ra bawer nêkeno. Hinî însan xora bawerkerdişî zor awan keno. Gama yew kes sey zuraker bîyero şinasnayene, adir bikewo keyeyê nê kesî zî kes hinî êy ra bawer nêkeno.

Dîskurê her yew vateyê verênî de şîret û hîkmet esto. Felsefe û fikirê xorînî yê merdimîye esto û însan ci ra dersan gêno.Raştîye cuya şarê Zazayan de tena yew mefhûmê felsefeyî nîya; raştîye bi tecrube, bibawerî, biaqil û vîrê hemparî yê şarî reyde şekil gêno. Vateyê verênî zî na raştîye bi ziwanêko sade, xorîn û tesîrdar nesl ra neslê bînî ra resnenê. Nê vateyî nîşan danê ke raştî ge-ge bi tecrube, ge-ge bi xoza û ge-ge zî bi demî reyde eşkera bena. O semed ra, vateyê verênan tena mîrasê ziwanî nîyê; êy eynî wext de vîr, tecrube û felsefeya cuya şarê Zazanê. Parastiş û analîzê nê vateyan, parastişê ziwan, kultur û heqîqeta cuya Zazano.

Pîlonî ma vatîn, qirdik mûndî ra coreseyê însonî, mûndî ra cêr sey heywano aseno. Leşa ey zaf zî pirçikina. Lingî ey zîpeyserkî yê. Zaf fêlbaz yew mexlûq o. Tersî ey adir û roşnayê a! Keye û keyberî ey ya dariston ya zî cawko awî ya.

Roj û roşnayê de orte de nêasen. La eki bi tarî se seyê Ehrîmane beno xirab!! Cinî, comerd û gedo ra ayêk zaf weswesey, kokimî ,tena cuwîn û vîyayêxapeynen xo fînen dexîl dî yew şinasî de yêne û vengî xo zî texlîte keno! Kurbanî xo ya yewzixir ra ya zî ko ra beno yew çirra vir kenowar! Corde bi temaşeya ewnêno leşra ;eke bêgana se nekonî xo çêqî keno şino mezgî ey/aye vejeno û uca wen!!

Dapîra mi vatîn, qirdik zaf muselatî merdimî weswesî û cinîya vîyay beno.Vatîn ez yewzemo vîyay ba. Rinde mi vîra yeno aya şewa ke qirdîk ez xapeynawo yew şewa payîz da peyenbi. Ma cinîyonî dewe ayo yere pawitîn gawonî û şonî. Cinîyo ra yewî va, bêrî ma mişore bikerî şefeq dî sibay ra şorî no qot ra xorî çarro bîyarî. Pêrin têfek ra va, wa bo. Axir deware ume, ma grewt zere, alefna û hergo yew vilay bîy şî. Mi zî axur ra resney derzî grewt şîya cor. Şomewerde û rakewta.

Çend zemon vîyarte ez nêzona la mi dîlojin ra yew vengo şinasî ume mi va:-Beye beye!! Beyee warze ma erey kewtî! Embazî ma şî! Mi lezabez kincî xo piraye grewtî û resne eşte xo pol bere akerde û vejîyaya teber raştî be vengî şîyo! Yew mi ra yew vengî ra, yew mi ra yew veng ra!! Ez xelmaşî hewnî yo. Yew muja va’yî kewte mina eze sewse bîya û mi xofe kerd!! Seke yew mi ra vajo na şewa tarî û zulomat de ti şona ça? Ez ewnêyaw asmîn ra eke estarey sey çilay beriqênî. Hêşî me umeca; eke şewa ,tarî ya, zilomato û yaz yabono! Ne embazî ney zî yew qerat aseno!Mi uca şike kerde ke o venge vengî qirdîk yo!

Ne yew ne di çıqas ke hemtî mi be ez peyser vazdaya dewe! Şîya keye mi ber pey ra surutme kerd! La vengî qirdikî mi dimaz imaynî!

Axir ez aya şewe qirdîk destra filitîyaya!

Vatox: Dabey “Keynay Elî Gawono”

Însanî bi însanan estî û însanêk tenya bi sereyê xo bê mana yo û însan encax bi însanan eşkeno na dinya de estbîyayîşê xo rê dewam biko. La ge-ge tay dostê ma, pey ra benê dişmenê ma û ma rîyê înan o raşteqîn badê cû şinasnenê.

Tebîat de her heywan, her gane koma xo dir gêreno. Mesela bize mêşina dir, zerence teyre dir verg heşî dir nêgêreno. Vanê, her teyre qewimê dir xo gêrena. Qewimêk qewimêk dir ge beno dost ge beno dişmen. Xora pêrodayîş û şer mîyanê heme qewiman, miletan û merdiman de roja ke dinya îcad bîya ra nat dewam keno.

Dinya de hezaran serrîyo ke hûkmê însanan vêreno û însanî koma en pîle ya şêlikê dinya ra yî. Însanî, bi reng, bi ziwan, bi milet, bi dîn û bi mehzeb cêra benî û her milet bi koma xo esto. Her hes pê dost, şinasî û merdimanê xo keyfweş beno, xemgîn beno û pê cuya xo ramneno. Her milet cografyayêk de cuya xo ramneno û wayîrê kulturêk û ziwanêk o.

Têkilîya mabênê însanan rîyê erdî de nêmanena têkilîya tu ganeyêk. Ser o heta nika çi fîlozofî, çi zanayeyî, çi derwîşî û çi alimî sere dejnayê. Mîyanê koma însanan de her tewir neheqî û bêedeletî esta. Meseleyêka xorîn a na mesela. Hema ser o zaf bêro nuştiş û hema ser o zaf zanayeyî sere bidejnê.

Ez zî ge-ge ser o sere dejnena û bena şahîdê tikê çîyan. Ge-ge merdim vano baş, xirab vejîyeno ge-ge zî merdim vano xirab baş vejîyeno. Ge-ge merdim ewnîyeno teberê merdimî û fikrêk ci de peyda beno. La wexto ke merdim ê merdimî şinasneno, fikrê merdimî bedilîyeno. Neler-neler hevalê ma virazîyê heyatê ma de. Ma tayinan ra zirar dîyo, tayinan ra feyde û tayê zî ne feydeyê înan ne zî zerarê înan resayo ma. Belkî rey-rey ma zî bîyê feyde yan zirar. Ge-ge ma zî bîyê dej û birîna yewî/e û ge-ge zî yew bîyo dej û birîna ma.

Ez wazena na babete ser o vîrêkê xo şima dir pare bikî. Yeno mi vîr ez televîzyonêk de şuxulîyêne. Mi teberê Dîyarbekirî de semedê televîzyone programî viraştêne. Programê ma sey programê ma bigêre ma bivîne bi. Namê programî ‘Rîyê Erdî’ bi. Tabî program tena bi yew kesî nêbeno. No, karê ekîbêk bi. Mîyan de kameramanî, montajkerî û şofêrî estê. Ge- ge ma televîzyone temaşe kenî ma tena keso/a ke program virazeno/a vînenê. La peyê programviraştoxî de ekîbêk esta û keda en pîle ê ya ekibe ya.

Ma şibî qezaya Semsûrî Gerger û ma vejyabî Kaleya Komagene ser. Ma xo dir merdimêk zî berdbi semedê roportajî. 2 kameramanê ma estbî. Namê yewî Eren namê yewî zî Helîm bi. Her di zî sey birayan bî. Sey birayê axîretî bî. Cayê televîzyone de wendiş, werdiş û şimitişê înan pîya bi. Pîya gêrêne û pîya amêne û şîyêne. Mesela; kitab zî pîya wendêne, kitabo ke Helîmî wendêne dêne Erenî û dewir daîm kerdêne. Ma tim hevaltîya înan nimûne nîşan dêne. Yew Sêwrege ra yew sî Silîvan ra bi. Wexto ke ma şîyêne programan zî mi her wext waştêne wa ê min de bêrê. Çimkî her di zî weş pê kerdêne û vîdeoyê înan her tim biqelîte bî.

Wexto ke ma karê xo Kaleya Komagene ser o qedîna seba ke ma şêrê Koyê Nemrûdî ma xo hadre kerd. A game linga Helîmî dehsikîna, şeqitîya û gina erd ro. Ez perraya ke biresî ci. La Eren ewnîya ci û pê huya. Ez nêzana çira huyayîşê ey ame. La amebi huyayîşê ey. Ez resaya Helîmî mi erd ra da wera. Axirî çîyêk nêbibi ci. Mabên ra çend saetî vîyartî. Badê mi ferq kerd ke Helîm Erenî dir qisê nêkeno.

Ma a şewe dewe de bî û mêmanê keyeyêk bî. Ma sifre ser de roniştebî. Mi va; Helîm ti çi fikrîyenî? Helîmî va “ Ez fikrîyena ke wexto ke merdimêk gineno erd ro, kewt war merdimo bîn senî pê huyeno (qestê ey Eren bi) Erenî ra pitî nêvejyêne.” Mi va “Beno ke a viste huyayîşê ey ameyo. Çîyêk nêbeno” la roja bîne zî Helîmî ey dir qisê nêkerd. Erenî çend rey kerd ke qisê biko, ey ra ozrê xo waşt la Helîmî cewab nedêne ci û rîyê xo tadayêne.

Semsûr de karê ma qedîya ma amê Dîyarbekir,. Ma programê weşî antbî.Mîyan ra çend rojê bînî zî vîyartî la Helîmî Erenî dir qisê nêkerdêne.

Milet vatêne “ Helîm ginayo erd û Eren pê huyayo. Aye ta hevaltîya înan a axîretî wedîyaya. Helîm hema zî ser o fikrîyêne, vatêne “ Ez fehm nêkena. Senî merdimêk gineno erd, kûno war, cayêkê ey dejeno û merdimêko bîn, hevalê ey pê huyeno. Eke wina bo a hevaltî çi ra bena. Senî merdim bawerîya xo pê ê merdimî ano. Axirî ez ginaya erd ro. Axirî cayêkê mi deja û hevalê mi pê mi huya. Mi va belkî dostê min o, la mi dî ke dişmen o. Axirî ez kewta war û mi hevalê xo şinasna. "

Welhasil hevaltîya înan qedîyabî. Ez zî bîya şahîdê a hevaltî. Ez zî pey ra ser o zaf fikrîyaya, senî beno yewêk gineno erd ro, cayêkê ey dejeno û yewo bîn pê huyeno. Ge- ge merdim kûno, çîyêk rê dejeno û gineno erd ro û a game hevalê to yan zî eqrebeyêkê to pê to huyeno. Nika ez şima rê pers bikî, çîyêko winasî ameyo şima sere? Dost û hevalê şima zî badê dişmen vejyayê yan ney?

Xora verînanê ma zî çîyanê wînayênan ser o vato”Çewî ra mevaje hol, badê xirab vejîyeno ti pê şikyênî."

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."