Şarê ma zî pê qilç û çiwa dinya çarneno, xwu rê kerda yew kayî.

Vajîyeno keno kay demê bermekîyan û abasîyan ra yeno.

Demê xelîfe Mêmunî de dinya veraver û seraser-enlem boylam pê mawîyaya, haca ko vanê pê mawitê yew la û yew çiwayê. Aye ra no kayê mêmunî zî pê qilç û çiwa kay beno.

Not: Cayo ke video ameyo antiş û kay beno Darahênî yo

Video: Muhemmed Cihangîr Çotla

Mîyanê Zazayan de kayê Mêmun

Vanê Xelîfe mêmunî pê la û çiwa dinya daya pê mawitiş. Şarê ma zî pê qilç û çiwa dinya çarneno, xwu rê kerda yew kayî. Vajîyeno keno kay demê bermekîyan û abasîyan ra yeno.

📍Darahênî

📽️Muhemmed Cihangîr Çotla pic.twitter.com/6HmrazpQbh

— Zazakî News (@zazaki_news) June 9, 2026

Zazakî ziwananê kurdkî ra yew ê ziwanêko îranîya bakurê rocawanî yo.

Cayê zazakî ser o ziwanşinasan mîyan de di fikrî estê.

Zafaneyê ziwanşinasan vanê ke zazakî ziwananê kurdkî ra yew a. Goreyê Peter Lerch (1856-57), Friedrich Müller (1864), Albert van Le Coq (1903), Ely Bannister Soane (1913), K. R. Ayyoubi, I. A. Smirnova (1998), M. J. Kenstowicz (2004) zazakî yew lehçeya kurdkî ya.

Ancî goreyê zafaneyê kurdan zazakî yew lehçeya ziwanê kurdkî ra yo. Goreyê tayê ziwanşinasan zî zazakî-goranî ziwanê kurdkî nîyê.

Reya yewine Oskar Mann û wendekarê ey Karl Hadank îdîa kerdê ke zazakî lehçeyêka kurdkî nîya. Nê sebebî ra heta ewro zî tayê ziwanşinasî zazakî sey ziwanêko cîya qebul kenê.

Serra 1985î de Zanîngeha Michiganî (DYA) Terry Lynn Todd cigêrayîşêko nameyê ey "A Grammar of Dimli (Also known as Zaza)" yo pêşkêş kerd. Dr. Ludwig Paul Zanîngeha Giessenî ra (o alman o û nika Zanîngeha Hamburgî de yo) û Dr. Zülfü Selcan zî Zanîngeha Berlînî ra zazakîya Dêrsimî ser o kitabî vetî. Reyna, ziwanşinasî K. R. Ayyoubi û I. A. Smirnova zî zazakîya Dêrsimî ser o kitabêk amade kerdê.

Zazakî tewr zaf bakurê Kurdistanî de yena qiseykerdene, la hetê humara qijkeke ra tayê heremanê başûrê Kurdistanî û Anatolîya Mîyanêne de zî yena qiseykerdene. Heto bîn ra sebebanê koçberîye ra nê serranê peyênan de, humarêka gird zazakîqiseykerdoxî zaf bajaranê Tirkîya û rocawanê Ewropa de vila bîyê. Eyalet û bajarê ke tede zazakî yena qiseykerdene nê yê:

1.Aksaray (Hilkecik)

2.Bidlîs (Modkan)

3.Çewlîg (Azarpêrt, Bongilan, Çêrme, Dara Hênî, Gêxî, Kanîres û Xorxol)

4.Dêrsim (Çemişgezek, Mazgêrd, Pêrtag, Pilemuriye, Pulur, Qisle û Xozat)

5.Dîyarbekir (Çêrmûg, Çinar, Erxenî, Gêl, Hênê, Hezro, Licê, Karaz, Pasûr, Pîr û Şankus)

6.Erdêxan (Mêrdinik)

7.Erzîngan (Îliç, Kemaliye, Kemax, Moşe û Têrcan)

8.Erzirom (Aşqele, Çad, Hesenqele û Xînûs)

9.Meletî (Sîro)

10.Mûş (Gimgim)

11.Riha (Sêwreg)

12.Şemsûr (Aldûş)

13.Sêrt (Hewêla)

14.Sêwas (Qengal, Zara, Ulaş, Macîran û Divriğî)

15.Xarpêt (Dep, Maden, Miyaran, Palo, Qovanciyan, Sivrice û Xulaman).

Dormaleyê hîrê-çar mîlyonî kesî estê ke xo sey kird, kirmanc, dimilî yan zî zaza name kenê.

Namekerdiş

Kesê zazakîqiseykerdoxî ziwanê xo nameyanê cîya-cîyayan reyde name kenê.

•Kirdkî: Herêma Çewlîgî, bakurê Dîyarbekirî de zafane xo rê kird û ziwanê xo rê zî kirdkî yan zî kirdî vanê. Çekuya "kird" û "kurd" hetê etîmolojîk ra eynî kok ê.

• Kirmanckî: Herêma Dêrsim û Erzînganî de xo rê vanê kirmanc û ziwanê xo rê zî kirmanckî. Çekuya "kirmanc" û "kurmanc" hetê etîmolojîk ra eynî kok ê.

• Dimilkî: Herêma Çêrmûg, Sêwreg, Aldûşî de xo rê vanê dimilî û ziwanê xo rê zî vanê dimilkî yan zî dimilî.

• Zazakî: Herêma Xarpêt û Madenî de xo rê vanê zaza û ziwanê xo rê zî vanê zazakî. La no namkerdiş serranê peyênan de, cayanê bînan de zî vila biyo.

•Nameyê Bînî: Herêma Qoçgirî û Sêwasî de merdimî ziwanê xo rê vanê dimilkî yan zazakî, xo rê zî vano zaza yan zî dimilî. Înan rê Gimî zî yeno vatene. Herêmanê Xînûs û Varto de şarê uca xo rê vano Şarê Ma, yanî "şarê ma", ziwanê xo rê vanê Zonê Ma, "ziwanê ma". Înan rê Çarek û Lol zî yeno vatene. Çînî, Çarek û Lol nameyê eşîrê kirmanc ê.

Netîceya xebata standardîzekerdişê nê fekî de, nê nameyan ra kirmanckî ameyo tercîhkerdene û nika wareyê nuştişî de yeno bikarardene.

Fekê Zazakî

Zazakî de zaf fekê qijkekî estê. Goreyê ziwanşinas û nuştoxanê ke zazakî ser o xebitîyenê, merdim eşkeno zazakî bikero di fekê girdî:

1. Zazakîya bakur yan zî fekê (şêweya) Dêrsimî: Herêma Dêrsim, Erzîngan, Qoçgirî û Gimgimî de yeno qiseykerdene. Merdim şeno vajo ke kurdê elewî qisey kenê.

2. Zazakîya başûr yan zî fekê (şêweya) Dêrsimî: Çewlîg, Elezîz, Dîyarbekir û Sîwêrekî de yeno qiseykerdene. Merdim şeno vajo ke kurdê sunnî qisey kenê.

Goreyê tayê ziwanşinasan û nuştoxan zî zazakî de hîrê fekê serekeyî estê:

1. Zazakîya bakur: Herêma Dêrsim, Erzîngan, Qoçgirî û Gimgimî de yeno qiseykerdene.

2. Zazakîya mîyanêne: Çewlîg, Elezîz û tayê qezayanê Dîyarbekirî de yeno qiseykerdene.

3. Zazakîya başûr: Herêma Çêrmûg, Sîwêrek û Aldûşî de yeno qiseykerdene.

Wexto newe ame aşkerekerdiş

Amed de bi tewrbîyayîşê Serekê Pêroyî yê DEM Partî Tuncer Bakirhan, Serekê Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar û Keskîn Bayindir, parlamenter û serekê şaredariyan ê DEM Partî bernameyêk ame viraştîş.

Bernameyo ke nameyê ey “Deklarasyona seba Mîtîngê Azadî” bi de wextê neweyî yê mîtîngan ameyî aşkerekerdiş. Goreyê beyanato ke ame dayîş, 27ê hezîrane de Wan û Mersîn de, 28ê hezîrane de zî Amed û Estemol de seba Ocalanî mîtîngî yenê viraştiş

Goreyê beyanato ke hetê Saziya Neteweyî ya Îdareyê Afetî yê Afxanîstanî ra ame dayîş, pêro welat de 18 hezar û 800 keyeyî nê afetî ra zirar vînayê. Ame zanayîş ke nêzdîyê 2 hezar keyeyî bi temamî rijîyayî û 7 hezarî ra zafêr keyeyan de zî zirar ame meydan.

Rîyê laseran ra rayîr û binawanîya ziretî de zî zirarêko pîl virazîya û 580 kîlometre rayîr xirab bî

Naye ser o verê berê Meclîsî de têmîyankewtiş vejîya û mabênê hetgiranê Kemal Kiliçdaroglu û Ozgur Ozelî de tengijîyayîş qewimîya. Wexto ke krîz dewam kerdêne Kemal Kiliçdaroglu qerar da ke beşdarê kombîyayîşî nêbeno û saetanê vernî de do Merkezê Pêroyî yê CHP’yî de eşkerayîyêka nuştekî bido.

Reyna Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî zî Kemal Kiliçdaroglu rê nuşteyêk şirawit û diyar kerd ke ê bi mazaretê “Asayîşî” seba kombîyayîşê CHP’yî zîyaretê welatijan qebul nêkenê, do destûr nêdîyo welatijî tewrê kombîyayîşê grûbe bibê.

Tewr peyên zî, pezkovîya ke amey cayê peykeranê pezkovîyan yê verê Qonaxê Hukumetî, mabênê di peykeran de vindert û dîmenêko balkêş vet meydan. Pezkovîya ke wextêko kilm pîya bi peykeran bêhereket mende, hetê welatîyanê derdorî ra bi meraq ame temaşakerdiş.

Dewleta Tirkîya semedo ke kultur, tarîx, deyîr û ziwanê Kurdan wertê ra wedaro û welatê ma de zî otorîte û serwerîya xo bido qebulkerdiş seserrî ra vêşêr o ke verba ma Kurdan de nîjadperestîyêka bê sînor bikar anê. Semedo ke "Nîjadperestî" îdolojîyê dewlete yo resmî yo ewro şar, çapemenîye sazî û komeleyê tirkîya zî bi eynî zixnîyetî galeyê Kurdan kenê.

Serekê Rûmetî yê Koç Holdîngî Rahmî Koçî 5ê Hezîrane de qezaya Balçova ya Îzmîrî de beşdarê akerdişê nêweşxaneyêko Emerîkî bibi. Koçî weyra de derheqê cênîyêka Kurd û doxtorêkî de wina vatibi;" Badê ke diktorî derdê cênîya Kurd goştarit, cira vato ke 'şira pey perdeyî de xo tazî bikera', cênî cira vata ke 'doxtor vernî de ti xo tazî biko'." Wexto ke Koçî enê heqaretî cinîyanê Kurdan kerdêne Binalî Yildirim serekwezîrê Tirkîya yê verên û merdimanê bînan yê dormeyê ey de zî bê eyb û şerm bi huyayîş goştaritêne. Badê ke heqeretên Koçî yê nîjadperestîye medyaya dîjîtalî ser o neşr bîyê zaf kes, partî, het û sazîyan reaksîyonê wişkî nîşan dayê û xebatnayoxan ra waşt ke şirketanê pabesteyê Koç Holdîngî boykot bikerê. Ancî zaf Kurdî û merdimê wayîrê wîcdanî semedê ena nîjadperestîye nerazîbîyayîşê xo mojna û waştê ke Koç cênî û şarê Kurdî ra ozirê xo biwazo. Bi pîlbîyayîşê reaksîyonan reyde wezîrê edaletî zî neçar mendî ke vera heqaretanê Koçî yên nîjadperestîye de tehqîqat bido destpêkerdene. Badê Koç Holdîngê hesabê xo yê fermî de nameyê Rahmî Koçî ser o medyaya dîjîtalî de yew twît vila kerd û bi di risteyan ozirê xo waşt o. La Rahmî Koço ke qisekerdişanê xo de cênîya Kurd kerdo armanc wextê ozirwaştişî de nameyê Kurdan bikar nêard, eno zî mojneno ke ozirwaştişê ci zerrî ra nîyo. Xora tay partî û baroyê vakurê Kurdîstanî dozgerîye de gerreyê Rahmî Koçî kerdê û waştê ke enê suco nîjadperest ke aramîya şar û komeleyê xerab keno bê ceza nêmano.

Edeb û Terbîye Bi Emr û Zengînîye Nîyo

Nîjadperestîye bexşêko xozayî nîyo eksê ci nêweşîyêka pîskolojîk û exlaqî yo. Rahmî Koç karmendêko zaf zengîn û namdar o, bi emrê xo zî zaf pîl o la çi heyfo ke hema zî edeb û terbîye ra parê xo nêgirewto, hema zî merdimîye ra parê xo nêgirewto, çimkî amênê ci xerab o. Bêguman eke heya, edeb û terbîye pê pereyan bi ameyêne rotêne Rahmî Koçî do xora bierînayêne, la semedo ke fikr, hişmendî û zîhnîyetê ci xerab o û haya ey, halê ey rê çin o. Rahmî Koçî bi nê heqaret û nîjadperestîya xo tenya cahîlîya xo nêmojna û eynî wextî de duşmenîya xo ya vera Kurdan dîyar kerdo. Helbet ma baş zanenê ke "Asinê xerabî ra şimşêrî baş nêvirazeno" yanê ma zîhnîyetê yê sey Rahmî Koçî baş şinasnenê û ma hêvîya başîyê zî înan ra nêkenê la wa her kes bizano hedê pîyê kesî zî nîyo ke bi heya û edebê cênîya Kurdî yarîyê xo bikerî.

Seba ke nê heqaretên nîjadperest meşrû nêbî ganî ma Kurdî zî vera nê nîjadperestîye de bêveng nêmanê, nerazîbîyayiş û reaksîyonê xo her ca de bimojnê/nîşan bidê. Helbet Rahmî Koç faşîsto verên nîyo ke şarê ma rê heqeret kerdo la eke ma ewro vera na nîjadperestîye de bêveng bimanê do hîna zaf faşîstê sey Rahmî Koçî şarê ma rê heqeret bikerê û ma qij bivînê. Aye semed ra ganî heme het û kesên ke xora vanê ma Kurd ê û ma însan ê vera na nîjadperestîye vengê xo berz bikerê û enê heqeretî qebûl nêkerê ke seba ke rayêkê bînî çew bêhedî û bêhurmetîyêko wina nêkero.

Semedo ke heqaret cînîyanê ma rê kerdo ez Rahmî Koçî, yê ke dormeyê ey de huyayêne, yê bi eşkera û nimitkî paştîya ey kenê û yê ke vera nê heqaret û nîjadperestîyê de bêveng manenê hemeyan lanet û şermezar kena. Cênîya Kurd esalet a, rûmet a û taca serê ma ya.

Kitab hetê Weşanxaneyê Avesta ra ame weşanayene.

" Qertalê Kurdistanî Yado" ke Kamiran Alî Bedirxan û Herbert Oertelî pîya nuşto, serra 1937î de Almanya de weşanîyabî.

Kamiran Elî Bedirxan kitabê xo yê 168 rîpelan de derheqê Yadoyî de qisey keno. Bedixan pesnê Yadoyî keno û behsê jêhatî, camêrdî û fedekarîya ey keno.

Nuştox şexsê Yadoyî de têkoşînê azadîya şarê Kurdî ser o vinderto.

Kitabê" Qertalê Kurdistanî Yado" derheqê şarê Kurdî û erjê înan, têkilîyê zereyî, dinamîzmê kulturî û bi taybetî micadeleyê azadîye de bi hawayêko serkewte malumatan dano. No kitab de Kamiran Elî Bedirxan, estetîk û muhtewa ra eserêko kamile ardo meydan û Yado kerdo malê edebîyatê Kurdî.

Yado ( Yadîn Mehmud Ebas) kam o?

Demêk dima embazanê ey fehm kerd ke Kızılkaya awe de şîyo û înan hedîse xeber da 112. Bi xabardayîşî dima ekîbê weşîye û ekîbê xelaskerdişî amey herêma qewimyayîşî.

Dewijan o awe ra vet

Muhammet Umut Kızılkaya hetê dewijan ra awe ra ame vetiş, ame tespîtkerdiş ke weşîya xo vîndî kerda.

Cenazeyê Kızılkayayî, seba muameleyanê otopsî wedarîya morgê Saziya Tîbê Edlî ya Dîyarbekirî.

Derheqê hedîse de tehqîqat ame destpêkerdiş.

Weşanxane derheqê kitabî de nê malumatan dano: ''Çewlîgê Heywanan yew romanê George Orwellî yo ke reya verêne serra 1945î de Îngilîstan de çap bîyo. Kitab de serebûtê çend heywanan yê ke vera merdiman vejîyayê û hêvî kerda ke komelo hîna azad û bextewer awan bikerê nusîyayî. Labêle serewedaritiş qîm nêkeno. Komelo ke ronîyeno komelê verênî ra xirabêr beno û peynîye de yew dîktatorîye ronîyena ke bi nameyê Napoleonî xozêk beno dîktatorê nê komelê heywanan.

Goreyê tayênan gama ke George Orwellî no kitab nuşto, ey Stalin ardo verê çimanê xo û rewşa Yewîya Sovyetan arde rê ziwan. Goreyê tayênan zî no melumat qetî nîyo. Çi ke esto ma eşkenê vajê ke George Orwell bi nê kitabê xo ceribneno ke derheqê zordarîye û semedanê aye de çimanê merdimîye akero.

Kitab serra 1945î ra nat açarîyeno gelek ziwanan ser.''

Dewa Axdatî ya qezaya Pulirî ya Dêrsimî de galûrî Koyê Sultanî zîl benê û herême xemilnenê.

Galûrê ke nîşaneyê xemgînîye yê koyan ê bi nameyê 'Şilêrî' zî şinasîyenê.

Merdimê ke wazenê nê vilanê rindan bivînê qasê saetêke û nêm şinê. Galûrê ke qasê mengêke şîn manenê, koyanê Vakurê Kurdîstanî xemilnenê.

Galûrî 80 cm ra heta 120 cm benê derg û tewr tay 200 tewirê ci est ê. Vakurê Kurdîstanî de 43 tewirê galûran est ê û nînan ra 20ê ci endemîk ê.

Goreyê dîn û bawerîyan hîkayeya galûran wina ya:

Xirîstayanan de wina vajîyeno ke wexto ke Hz. Îsa çarmixî rê dîyeno hêsirê ke çimê Dayîke Meryeme ra yenê war benê awa mîyanê galûran.

Bawerîya asûrîyan de zî wina vajîyeno ke galûre şewan awe dana arê, serê sibayî zî na awe kokî ra herikîyena war. Coka asûrîyî ci rê vanê 'veyva bermaye' û galûre sey fîraze hesibnenê.

Goreyê rîwayetêkê bînî Hz. Huseyîn wexto ke Kerbela de yeno şehîdkerdene lajê ci bermeno û coka galûre milê xo çewt kena û rengê ci zî sûr o.

“Ma dewijan reyde mîyanê dayîşûgirewtişî de yê, ma ra ame vaten ke Wekilê Çewligî Zekî Korkutata mudaxilê hedîse bîyo, idareyê daristanî reyde pêvînayîş viraşto û seba birnayîşê daran vindero telîmat dayo. Nê malûmatî sero ma eşkerayî betal kerde bî. Qerarê vindarnayîşê birnayene ser ma kêfweş bî. Çi heyf ke rastî de vindarnayîşê birnayene ra zêdeyî rê tehtîlê roşanî ser mabên dayo birnayiş. Badê tehtîlî ca de birnayîşê daran reyna ame dewam kerdene. Sebî ke telîmatê vindarnayîşî daran hewanîya û birnayîşê daran dest pêkerd? Zekî korkutata senî mudaxil bî û çi rê seke ame vatene birnayîş nêame vindarnayîş?”

“Şarê herême do qisey bikero, şarê herême do qerar bido!”

Awbendê ke herême de yenê viraştene, dimayê projeyê HES, GES û RES’î nika zî sînorê Kanîreş û Gimgimî de wazenê JES ( Santralê Enerjî yê Jeotermal) virazê, Cemallettîn Guzelî bale ante serê dorûverê ke xoza sey berê rantî vînenê reaksîyon mojna. Cemalletîn Guzelî vat nê projeyî seba krîzê îklîmî yê globalî û afetê xozayî rê dawetîye vejenê û wina dewam kerd:

“Ma sey esil wayîrê nê erdê qedîmî yê; vera talanê xozaya ma, daristanê ma, awa ma û merga ma reyna ma vengê xo berz kenê. Xoza tu wext xirabîya vera xo bê cewab nêverdena. Felaketê sey Laser, hezaz û depremî ma ra bi mîslî tepîya gêna. Çîyo ke ma aştî ra fehm kenê; kerreyê ma, herra ma awa ma, hewayê ma û darê ma pêrune reyde aştî bena.”

“Waştişê ma bi ca nêro ma do daristan de nobete bigîrê”

Şarê Cafranî û ÎHD’yî reyna waşt ke ca de birnayîşê daristanan bêro vindarnayîşî û ey tepîya game nêerzenê. Cemalletîn Guzelî dîyar kerd ke ey do çalakîyanê xo dewam bikerê û hişyarî da: “Birnayîş dewam bikero hewteyê vernîya ma de dewa cafranî de ma do eşkerayîya çapemenî organîze bikerê. Eke waştişê ma bi ca nêro û birnayîşê daran dewam bikero, ma do warê cayê birnayîşî de dest bi girewtişê nobeta xoza bidê dest pêkerdene.”

Ribêsî berzîya 4000î de rasenê û ribêsê verînî yê emserî vejîyayê.

Ribêsî vilanê çeqer û sipîyan kenê a. Ribêse serranê peyênan de sey ‘Mûza Kurdan’ yena zanayene. Ribêsî koyanê berzan ra arêdîyenê û tezgehan de sey qefşan roşîyenê. Ciwanî Şirnex de semedê arêdayîşê ribêsan vejîyayê qilê Kêla Horêyî. Ribêsî seba ke sihetî rê zaf baş ê û tehmê xo zaf weş o mîyanê şarî de xeylê yenê heskerdiş.

Şar pê îdareyê xo keno

Koyê Kurdistanî hetê vaş û nebatanê endemîkan ra xeylê dewlemend ê. Şar her wisar vejîyeno ware û koyanê berzan, vaş û fêkîyanê koyîyan dano arê û pê nînan îdareyê xo keno. Kîloyê ribêsan do emser 25 lîrayan ra biroşîyo. Arêdayîşê ribêsan hem şarî rê beno ger û seyran hem wesîleyê pirbîyayîşê heqbeyan.

Bi xabardayîşî ra dima ekîbî amey herêma qewimyayîşî û înan dest bi geyrayîşî kerd. Na xebate de, H.Ç. ya 45 serre ke dadîya panc gedeyan bî, bodrumê bîna de merde amey vînayîş. Seba mergê cinîye tehqîqat dîya dest pêkerdiş, labelê mêrdê aye L.Ç. hema nêameyo vînayîş.

Herêma qewimyayîşî de tedbîrê asayîşî ameyî girewtiş û cigêrayîş dewam keno. Seba dîyayîşê mêrdê aye L.Ç. yo ke vîndîbîyaye yo, xebate dewam kena.

Sebebo aşkere ê mergê H.Ç. dima otopsîyo ke Nêweşxaneyê Dewlete yê Colemêrgî de bêro kerdene do aşkere bibo.

Dîyarbekir de zî hêrîş

Îstanbul û Antalya ra dima, xeberêka hêrîşî ya bîne zî Dîyarbekir ra amey.

Goreyê malumatan; hedîse vizêr şew dorûverê saete 23.30î de qezaya Sûrî ya Dîyarbekirî de qewmîya. Kes yan zî kesanê ke nasnameyê înan nêbellî, verê şubeyê Bankaya Yapı Kredî de ke ya Grûba Koçî ya, hêrîşê bi çek kerd.

Gurekaranê bankayî serê sibayî de gama ke şubeyê bankayî akerd, caman de hernê fîşengan dîyî û xeber da ekîbanê polîsan. Ekîbê Mudurîya Asayîşî ya Dîyarbekirî verê bankayî cigêrayîş kerdî. Seba cigêrayîşî ekîban Cadeyê Gazî trafîkî rê girewt. Şubeyê banka cuwa pey ame qefilnayîş û nuşteyê “Şubeyê ma nêşeno xizmet bido, şima eşkenî şubeyanê bînan ra paştgîrî bîgîrê” ame daliqnayîş.

Fîkraya “cinîyanê kurdan” ya ke sermayedar Rahmî Koçî wextê akerdişê nêweşxaneyî yê Îzmîrî de vatbî, bibî sebebê reaksîyonêko pîl û derheqê ey de zî tehqîqat ame destpêkerdiş.

Umer Farûq Ersoz kam o:

Umer Faruq Ersoz, serra 1977 de dewa Çewlîgî Çilkanî de dadîya xo ra bîyo. Keyeyê înan esas dewa Gowdereyî Zuvêrî Kebîr ra yê. Mektebo verên Çilkanî de, mîyanîn Îmam Xetîp de, lîse zî Lîseya Weşîye de wendo. Mektebo berz de tehsîlê huqûqî dîyo.

Cuya memuratî ci rê teng ameya coka îstîfa kerdo. Dima şîyo Almanya. Uca zewecîyayo. Badê cû serra 2005î de agêrayo Çewlîg. Çewlîg de dest bi avûkatî kerdo. Semedê sebebanê sîyasîyan kewto hepis. Hewt serrî pey beran de mendo.

Nika ridê qedexebîyayîş ra nêeşkeno avûkatî bikero. Wexto ke hepisxane de bîyo, xeylêk kitabê kirdkî nuştî. Ey waşto ke ziwan û kulturê babî û kalikanê xo ser o bixebitîyo û bi kirdkî eseran bido ke qet nêbo bieşko deynê şarê xo û Heqî biney sivik bikero. Bi nameyê Esma û Veranas di keynayê ey estê. Heta nika hîrê hebî kîtabê ey weşanîyayê: Kekû, Berenge û Vervate

Nimûne:

BINÊ KURKÊ MEMÎ DE XONIMITIŞÊ ZÎNÊ

Halhala ke zêdîya Mem û Zîne bi dejan

Şerme ver a xo eşto koşkê Zîne sey gejan

Zînê waşto ke erd bişeqyo tira şêro war

Nêzanên çi bikiro verdîya, bî huşkê dar

Heverî rap rapîyê lingan dîyêbî goş a

Virisnê ke bîy nizdî bi yew tersê argoş a
Xo eşto binê kurkê Memî û xo nimito

Û kewto qelaqûto bin a nêkerdo wito

Vengê mîr Êzînî û Bekê Ewanî zima

Mat û maleq a amey hîrê heme çim çim a

Şarmeyê xo ver a Mem sey şiktayê yew elbik

Areq piro amên war mendibi îna çalpik

Darbê lingê xo kerdbi me’na nêşibi tede

Lingê xo xo zêderi key deybî sey yew gede

Bê rizayê mîr Êzîn kewtibi cayo mahrem
Çewî vatînên derey bin a nêbi namahrem

Mîr Êzînî bi hers a ame ver de edilya

Mûrê xo ardo pêser reng eşt û o bedilya

Mem ver a nêwarişt pay bi dûdil a dîya tew

La qet bin a anêkerdo Memê Alanî lew

Senî ke yew mîlçike tersê helîyan ver a

Xo erzena teliyêk bi can û bi cîger a

Zîn zî xo dabi binê wina bêxem roniştiş

Rîsîyayê denên ci bi hurmet a wariştiş

Leglega sîya ya ke kêmî yena vînayîş, hetê fotografkarê tebîetî Muratcan Toprakçî ra Çemê Pûlemûrî de ame qydkerdiş.

Toprakçî, îfade keno ke saetanê şefaqî de kenarê Çemê Pûlemûrî de gama ke ey temaşe kerdêne, leglega sîya dîyo û hema fotografê aye girewto.

Toprakçî vano ke, leglegê sîyayî binê pawitişî de yê û ganî kes zirar nêdo înan ke wa famîlyaya înan bizêdîyo.

Goreyê malumatan; Komîsyona Berze ya Weçînayîşî netîceyê weçînayîşî yê ke 1161 sindoqan, eşkere kerdî.

Goreyê netîceyanê verênen se ra 48,22ê sindoqanê ke ameyî akerdiş; Partîya Peymana Sîvîle se ra 50,89ê rayan girewtî û weçînayîş de yewin a.

Paşînyanî da zanayîş ke netîceyê weçînayîşanê parlamentoyî yê 7ê hezîrane, bê ke îhtîyacîya bi koalîsyonêke bibo, selahîyet û destûr dano Partîya Peymana Sîvîle.

Paşînyanî va ke partîya ey goreyê weçînayîşanê parlamentoyî yê serra 2021î paştgîrîyêka hîna zêde girewta.

Unîversîta de, sinifa ma de, Qers ra yew wendekar est bî. Xortêko semto sempatik bî. Merdimî rê estareyê xo şîrin ameyêne. Xoşxebera xo weş bîye. Meylê xo çepgirîye ser bî la duştê fikirê her kesî de hurmetdar bî. Fikrê xo, yê her kesî ra cor nêgirewtêne. Nêvatêne ke fikro tewr rast yê min o, her kes yê mi qebul bikero. Her kesî de embazîye kerdêne xortê ma.

Qezaya Qersî Posof ra bî la keyeyê înan xeylê wext ra ver Îzmît de ca bîbî. Pîyê xo yew karxane de karker bî. Pî zerrî dabî çepgirîye, mîyanê micadeleyê sendîka de ca girewtbî. Bîbî temsilkarê sendika. Çepgirîya xortê ma zî oca ra ameyêne.

Eslê înan Axiska (Ahiska) ra bî. Ma tirkê Axiska yê, vatêne. Wextêk ra urisî ver remayê, ameyê Posof de ca bîyê.

Xortê ma zanayêne ke ez ciwananê welatperweran ra ya, doza kurd û Kurdistanî kena. Xora ma ca-ca nê meseleyî ser ro minaqeşe kerdêne. Bi nezerê ey, kurdî ganî doza Kurdistanî mekerê. Tirkîya tirkan rê zî kurdan rê zî bes yena. Ganî tirk û kurdî pîya micadele bikerê; Tirkîya de îdareyêko sosyalîst bironîyo. Îdareyo sosyalîst hewtay û hewt sereyê tirkan û kurdan rê bes yeno.

Seba Kurdistanî îtirazê xo hîna zêde dewa xo ser ro bî. Çi wext ke ta biardêne ci, hema giraneyê mi de girewtêne:

Yaw, ez ewnîyaya xerîtaya Kurdistanî ra; şima dewa ma girewta! Ma kurd nîyê, dewa ma de zî boya/qandê Heqî yew kurd bîle çin o! Çi elaqeyê dewa ma û Kurdistanî! Çi heqê şima dewa ma de est o!

Xortê ma dewa xo ser ro goştê canê mi werdbî. Tim û tim nezilîyayêne bi mi ver. Dewa ma ha dewa ma!

Ez ewnîyaya ke no doza dewa xo ra fek ver ra nêdano, mi girewt bi verê xo:

Ero bira, yê to pêro-pêsero yew dew a. Ti oca de nêcuyenê, elaqeyê şima pê nêmendo. Dewa şima ha dewijanê şima dest de. Çi yewî bi nameyê kurdan ra ci rê çîyêk nêvato. Tenya xerîta ser ro mîytanê Kurdistanî de ameya nîşan dayene. Ti seba dewa xo hende dejenê; de bîya çimanê xo ver ke yê ma qocê/hende welat o û her roce bine potînan de naleno.

Xortê ma bî gims, xorîn-xorîn nefes ant bi xo zerre. Nefes cîgeran de masa û mend. Nêzana ke bi çi çekuye ra bido teber.

A roce ra teber, fek doza dewa xo ra ver ra da, qet qisa nêarde ê meseleyî ser.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."