Futbolbazê Amedsporî Cem Ustundag deqîqeyê 19.de gola ewilîne eşte û Amedspor skor kerd 1-0. Dima ra forvetê Amedsporî Mbaye Diagne deqîqeyê 27. de golêko bîn eşt û skor bî 2-0. Dewreyo ewilînê maçî bi nê skorî qedîya. Dewreyo dîyin ê maçî de her di taximan zî bê gol teman kerd û maçê 2-0 bi serkewtişê Amedsporî qedîya

Bi xeberdayîş ser o, ekîbê weşîye, UMKE û polîsî ameyî cayo ke tede qeza qewîmîya. Birîndarî bi ambulastan wedarîyay nêweşxaneyanê bajarî.

Rencber Ezîz zî nê hozanan ra yew o.

Rencber Ezîz (Mehmet Hanefî Berdîbek) serra 1955î de dewa Wisifan a Çewlîgî de dadîya xo ra beno. Rencber hema ke doman bi janêkî ra beno kor. Nê serebûtî ra dima ê keyeyê xo benê merkezê Çewlîgî.

Keyeyê Rencber Ezîzî 1968 de ey şaweno kursê Quranî ke wa bibo hafiz. Rencber Ezîz hetêkî ra şino kursê Quranî, hetêkî ra zî pê temburê xo embazanê xo rê deyîran vano. Erdlerzê 1971î de dadîya Recber Ezîzî dinyaya xo bedilnena û no merg zaf tesîrê Ezîzî keno.

Rencber Ezîz 1972 de şino Îstanbul û Mekteba Mewlîdxaneyî de waneno. O Îstanbul de Cemîyetê Koran de wendiş-nuştişî museno û muzîkî dir eleqedar beno. Ezîz o çax zî dano temburî ro û wextêkê kilmî ra dima zî vejîyeno sehne ser.

Bi deyîranê xo eşqê xo yê Kurdîstanî eşkera kerdêne

Serrê 1975-1980î seba kurdanê Vakurê Kurdîstanî serrê tewr zehmetînî bîyî. Hetêkî ra partî û rêxistinê kurdan ronîyayêne, hetêkê bînî ra zî hêriş û înkarê dewleta tirke dewam kerdêne. Ezîz nê atmosferê polîtîkî de tewrê konseran beno û her ca de bala merdiman anceno. Atmosferê Darbeya 1968î o çax zî bitesîr bi. Ê serran de hozananê sey Mahsûnî tesîrê ciwananê çepgîran kerdêne. Ezîz zî binê tesîrê Hozan Mahsûnî û Hozan Îhsanî de maneno û konseranê xo de deyîranê nê hunermendan vano.

Nê hozanan ra cîya Rencber Ezîz meseleyanê komelkîyan û neteweyîyan ê kurdan de eleqedar beno û bi ziwanê xo yê dayîke kirdkî hozanîye keno. Rencber Ezîz deyîranê xo de qala dej, derd û eşqê Kurdîstanî keno.

Hozanê şarê xo

Rencber Ezîz Îstanbulî ra agêreno Çewlîg û tewrê komeleyanê şorişgêran beno. Têgêrayîşê Azadîye serranê 1974-1975î de newe ra beno aktîf. Çewlîg de hem komeleyê şoişgêrî hem zî rêxistinê faşîstî rêxistinkerde bîyî. Rencber Ezîz zî tewrê kombîyayîşan beno.

Rencber Ezîz deyîranê xo de bale anceno îşxalê Kurdîstanî û 'têduştîye', 'way û biratîye', 'neteweya kurdan' ser o deyîran vano. Rencber Ezîz heskerdiş, hesret û hîsanê xo yê serê Kurdîstanî pê na deyîre ano ziwan:

Welatê me Kurdistan e

Cih û meskenê me Kurdan e

Welat ji me re ruh û can e

Kurd hemû bira ne

Cih û meskenê me Kurdan e

Temam bax û bostan e

Welat gul e gulistan e

Kurd hemû bira ne.

Eşqê ci yê Kurdîstanî benê çimê ey. Tarîtîye nêeşkena ke o welatê xo ra hes bikero. Dejê ey o tewr pîl no bi ke erdê Kurdîstanî de kolonyalîzm serdest bi.

Koçê Almanya keno

Darbeya 1980î ra verî Kurdîstan de şîdetê dewlete zêdîyayêne. No sey pêro kurdan tesîrê Ezîzî keno û 1978 de o neçare maneno ke koçê Almanya bikero. Nê serran de merdimê ke surgun de bîyî pê kasedanê teybî agahîyan şawenê yewbînan û hesreta xo anê ziwan.

Serrê Almanya

Ezîz Almanya de zî deyîranê neweyan virazeno û tim rewşe ser o fikirîyeno. O vera cuntaya 12ê Êlule û Qirkerdişê Helebçe pê deyîran xo ver dano. Vera Qirkerdişê Helebçe deyîra 'Way way nînna' nuseno.

Rencber Ezîz pê kasetê Hesreya Azadî hesreta pêro kurdan ano ziwan û beno vengê şarê xo.

Hozan û şorişgêro kurd Rencber Ezîz 1988 de şaristanê Hannoverî yê Almanya de dinyaya xo bedilneno û xo ra pey xeylêk eserenê bêmergan verdeno.

Rencber Ezîzî pê vengê xo nefes û vengêk da şarê xo. O bi xo bi çimê şarê xo, wijdanê şarê xo.

Rixmo ke mergê ey 34 serrî xo pey de verdayî Rencber Ezîz hema zî zerrîya kurdan de ciwîyeno.

Ame zanayene ke Demirtaşî dosyaya Narin Güranî avukatan ra girewta û ser o cigêrayîş keno û badê cû derheqê dosya de eşkerayîyêka nuştekî vila bikero.

Dogan Munzuroglu o ke şîîrê ey hetê deyîrbazanê zonê ma ra zî zaf reyî ameyê wendiş, nika şîîrê xo sey kitab çap kerdî.

Kitabê şîîran yê Dogan Munzurogluyî hetê weşanxaneyê “Dara” ra weşanîyayo. Kitab 104 rîpel o û tede 17 hebî şîîrî estî.

Koordînatorê Pêroyî yê kitabî Bawer Barew o, edîtorê ey Mutlu Can o, dîzaynê qepaxî zî Sadık Hangül viraşto.

Doğan Munzuroglu

Doğan Munzuroğlu serra 19613i de Dêrsim de maya xo ra bîyo. Bi nameyê Dersim Aleviligi, Ten için Hayıflamalar û Alişer hîrê hebî kitabê hetanî nika vejîyayê. Bi nameyê “Tertele” belgefîlmêk zî anto. Xeylê nuşteyê ey bi Zazakî û Tirkî zaf cayan de ameyê weşanayîş. No kitabê ey verên o ke bi zonê ma de vejîyayo.

Hunermend Cemîl Qoçgîrîyî serra 2016î de bi şîîranê ke hetê Dogan Munzurogluyî ra ameybî nuştiş, albumê bi nameyê “Zalâla” vetibî.

RayberîyaHerêmî eşkerayîya xo de wina vat: “Derheqê Hemşaredarê Tetwanî Mumîn Erolî de prosesêko dîsîplînî ameyo dest pêkerdene. Seba ke no proses bi hawayêko rast û bêhet bêro rayraberdene, wezîfeyê hemşaredarî yê Mumîn Erolî, sey tedbîr, ame vindarnayene.

Prosesê dîsîplînî do wextêko tewr nêzdî de bêro netîcekerdene û eşkerayîyêka lazim do raya pêroyî reyde bera vilakerdene.”

Ludwîg van Beethoven serra 19 kanûne 1770yî de şaristanê Almanya Bonn de maya xo ra bi. Rojbîyayîşê ey tam nêno zanayene la seba ke 17 kanûne serra 1770yî de vaftîz bîyo 16 kanûne de rojbîyayîşê ey yeno pîrozkerdene. Nameyê xo bawkalê xo ra girewto. Bawkalê ey sereye de şefê orkestra û pîyê ey Johann Van Beethoven(1740-1792) zî na sereye de wezîfeyê tenorî ser o bîyo. Nameyê maya Beethovenî Marîa Magdalena Keverîch (1746-1787) a. Beethoven 7 gedeyan ra diyîn o. Beethoven ra vêşêr tena di birayê ey Kaspar Anton Karl van Beethoven(1774-1815) û Nikolaus Johann van Beethoven(1776-1848) weş manenê, waye û birayê ey yê bînî mirenê.

Mamosteyê muzîkî yê Beethovenî yo yewin pîyê ey bîyo. Hema ke 4 serrîya xo de bi saetan pîyano cenayo. Pîyê xo ra dima Gîlles van Den Eeden û Tobîas Friedrich Pfeîffer ra zî dersê muzîkî girewtê. Pîyano ver de kemane û vîyola zî bander bîyo. Beethoven nê wextan de namdarîya Mozartî eşnawitîbî û waştînî sey ey kesêko namdar bibo. Bi no hewes û waştişê rê konserê xo yo verên serra 1778î de 7 serrîya xo de da. Serra 1779î de hetê Chrîstîan Gottlob Neefe’yî ver de dersê bestekarî girewtê. Serra 1783î de bi ardimkarîya Neefe’yî besteya xo ya verêne amade kerd. Dima bi asîstanê Neefeyî. Demêkî debara xo bi nê karî kerd. Serra 1787î de şi Vîyana û demeko kilm Mozartî ra perwerdeyê muzîkî girewt la seba newêşîya maya xo bêçare mend tepîya agêra şaristanê Bonn. Mîyanê na serre de maya ey merde. Pîyê ey zî ereqî şimitnayêne nê semedî gerreyê pîyê xo kerd û dest na nêmeyê maeşê ey ser. Mesulîyetê birayanê xo girewt xo ser o û wayîrê înan vejîya.

Beethovenî nê wextan de keyeyê vengan û zengînan de dersê muzîkî dayênê. Panc serrî dima reyna agêra Vîyana û ûca de sey kesêko pîyanîst mîyanê şarî de ame şinasnayene. Serra 1795î de dest bi konseran kerd. 13 serrî dima goşanê ey de problemê eşnawitişî vejîyayê. Giranîya goşanê ey epey dewam kerd û serra 1817î de êdî qet nêeşnawit. No kerrbîyayîş psîkolojîyê ey ser o gelek tesîro xirab kerd û êdî nêeşkayêne konseran bido. Senfonîya xo ya namdare senfonîya newine nê halê depresîf û kerrbîyayîşî mîyan de amade kerde. Demo peyênê emrê xo de kerrbîyayîşî het nêweşîya qeseba sîyaye ant. 56 serrîya xo de dinya ra bar kerd dinya xo bedilnaye.

Betthoven “Senfonîya 9’ine - Ode to Joy”

Esera ey a tewr namdare senfonîya newin a. Esere 4 pare ya. Pareya çarin “ode to joy” de yewbîyayîşê însanî, birayîye û azadîye rê mesaj dana.

Moonlight Sonat (Roşnîya aşme de sonat)

Esera ey a pîyano ya ke tewr zaf yena naskerdene. Na esere tesîrê wextê romantîkî de menda. Hîs û melonkolîyîya bestekarî zî esere de asena.

Senfonîya 5’ine

Na esere bi temaya “Vengê qederî” yena naskerdene. Beethoven bi na esera xo muzîkê dewrî rê yewna mana dano. Senfonîya pancine, qewetê muzîkî nawnana û azadîya îfadekerdişî rê yew nimûneyêk a.

Îmalatê binawanîya elektrîkî û sîstemanê awedayîşî zî goreyê bernameyê karî dewam kenê. Eynî wextî de xebatanê viraştişî yê pêroyîyan reyde, Mudirîya Pêroyî ya DÎSKÎ zî binawanîya kanalîzasyon û awa varanî ya warî awan kena. DÎSKÎ, çarçewaya binawanîya parke de 900 metre xeta kanalîzasyonî û hezar û 620 metre xeta awa varanî virazena. Heta nika xeta kanalîzasyonî ya 120 metreyî temam bîye; yeno amanckerdiş ke xebatî 10ê tebaxe de biqedîyê.

Акушер – гинеколог (Op. Dr. Elena Zülfükar) Anqara ra tayînê Dêrsimî bîya. Dr. Elena ke Dêrsim de bi keyfweşî kare xo kena vana ke, Ez tîya de qet zehmetî nêancena. Nika şima vanê, çi ra?Ez şima ra vajî ez çi ra Dêrsim de zehmetîye nêancena?

Elena ke pesnê şarê Dêrsimî dana û kena ke Kirmanckî (Zazakî) zî bimusa wîna behsê şarê Dêrsimî kena. “Şarê tîyayî şarêko wende yo. Hurmet mojnenê doktoran. Mi verî Anqara de wezîfe kerdbi. La ez tîya de hîna keyfweş a. Nêweşî zaf rind miqatê pakîya xo kenê. Cinîyê diganî zaf rind kontrolanê xo teqîp kenê. Çinîyê Dêrsimî zaf weş miqatê xo benê. Ez eşkena tîya de rey-rey kincanê xo yê Rûsya yê herêmkîyan xora bidî. Zaf keyfe înan pê kincanê mi yeno. Ez eşkena vajî ke ez cayo sey cenetî de cuyena.”

Elena peynî de vana ke, “ Ez yew xebera weşe bida şima. Mi dest kerdo ci ke ez zazakî musena. Ez şima ra hes kena Mamekî.

Davutoğluyo ke mabênê serranê Êlula 2014-Gulane 2016î de hukmatê AKPyî de serekwezîrîye zî kerdbi, dima ke sîyasat caverda, ame aşkerekerdiş ke o plan keno ke partîyêka hîra awan bikero.

Partîya Gelecekî Kanûna 2024î de amebî ronayîş. Goreyê rojnameger İsmail Saymazî, partîye kongreya qedênayîşî ya peyêne do virazo. Çar wekîlî zî do heta a roje partîye û grûbê "Rayo Newe" de bimanê.

"Qerarê roneyîşê mesafeyê ahlakî"

Eşkerakerdişê sîyasatgerê 67 serre Ahmet Davutogluyî ke ey hesabê xo yê Xî ra bi mesajêko derg da zanayîş, Partîya Gelecekî ameya feshkerdiş

Heyeto ke Serekê GGCî Felat Bozarslan, Serekwekîl Aytaç Akhan, Sekretera Pêroyî Firuzan Behlülgil û endamê heyete Rayberdişî Hozan Adar tede bî, verî Walîyê Amedî Murat Zorluoğlu zîyaret kerd.

Zîyaretî de xebatê ke çarçiweya têkoşînê vera çekdarbîyayîşê ferdî û rêxistinbîyayîşê sûcan de yenê bicaardene, ameyî erjanyene. Walî Zorluoğlu û Mudirê Ewlekakarîya Bajarî Gökdumanî da zanayîş ke ê qîmet danê na kampanya û derheqê xebatanê asayîşî yê ke bajar de yenê bicaardene de haydarî dayî. Zorluoğluî seba na kampanyaya ke wazena haydariyêka komelî virazo, sipasîya GGCî kerd.

Heyetî dima Serdozgerê Cumhurîyetî yê Amedî Erdal Kuruçay zîyaret kerd..

Şaredarîya Bajarê Girdî ra mesajê paştgirîye

Cayo tewr peyên yê heyetê GGCî Şaredarîya Bajarê Girdî ya Amedî bî. Pêvînayîşo ke Hemsereke Serra Bucak, Hemsvervatoxa Meclîsî Demet Ceylan û Hetakar Sekreterê Pêroyî Muhabbet Erdoğmuş bîbî de, seba kampanyaye mesajê paştgirîye ame dayene.

Hemsereke Bucak da zanayîş ke ê qîmet danê xebatanê vera şîdetê kuçeyan û çekdarbîyayîşê bêrûxsatan, û îzah kerd ke ê do her tewir paştgirî û piştî bidê kampanya.

Namik Kemal Dînçî bale ante serê pawitişê herd, zîyaret û pîranê xo û vat: “Nê çîyî çin bê, bawerîya elewîtîye nêeşkena cuya xo biramna.” Kemal Dînçî ard ziwan ke dimayê Qirkerdişê Dêrsimî waşt ke hardê Dêrsîmî bê însan verdê. Xoverdayîş û pîya rayraşîyayîşê şarê Dêrsimî nê polîtîkayî pûç vetê.

Kallase va ke înan pêvînayîşanê xo yê bi welatanê herêmîyan reyde, behsê muhîmîya pawitişê heqanê Kurdan kerdo û veng dayo pêro hetan ke çalakîyanê leşkerîyan vindarnê.

Kallase behsê teşebusê YEyî yê seba pêkerdişêkê mabênê HSD û Şamî û vînayîşê çareserîyêka sîyasîye seba şerê Sûriye kerd û bale ante serê yewparçeyîya erdê Sûriye.

Parlamentoyê Ewropa do kombîyayîşêkê na aşme yê Strasbourgî de, hêrişanê vera sîvîlan ê vakurê Sûriye û hewcedarîya adirbestî munaqeşe bikero.

Bînayê ke ma tede ronişenê, dibistanî, pirdî û heme awanîyê bînî. Eke ma derûverê xo ra biewnîyê, her cayê ma bi betonî ameyo girewtene. Meselaya estetîkî wa nika vindero la hetê pêtî û sexlemîye ra cayê betonî seba averşîyayîşê însanan hertim zaf muhîm bîyo.

Bi “Bîyoçîmento”yî êdî bingehê awanîyan hetê bakterîyan ra yeno pawitene ke genê nê bakterîyan ameyî bedilnayene. Nê bakterîyê ke genê înan ameyo bedilnayene, mîyanê beton û çîmentoyî de goreyê giranîya awanî xo bi xo malzemeyêk afirnenê û nêverdanê ke sexlemîya awanî bîba kêmî.

La senîn?

Zanyarê Unîversîteya Newcascle, xebata wendekaranê îngîlîzan ra îlham girewt ke na xebate de nê wendekaran “Bakterîyê ke Betonî Temîr Kenê” afirnaybî.

La nê bakterîyî senîn beton temîr kenê?

Bakterîyê ke nameyê înan ê latînkî Bacillus subtilis o, wexto ke kewenê herre mîyan bi nameyê “Ureaz” enzîmêk afirnenê û erzenê teber. No enzim herre mîyan de ureyanê ornagîk ê, înan hurdî kena bi amonyom û karbonatî. Bi amonyom û karbonatî PH’ê herre beno vêşî. Û nê bakterîyî wexto ke resenê betonî PH û kîmyayîya betonî înan rê rayîr akeno ke nê bakterîyî xo bikerê zede. Yanî beton beno sebebe xovêşîkerdişî.

Şaqîyayî betonî de nê bakterîyî bi ca benê bi tesîrê PH’ê betonî bilez zêdîyenê. Seba ke genetîkê înan ameyo bedilnayîş, kalsîyûm û karbonat afirnenê û betonî temîr kenê.

“La eke bakterîyî bibê zedê û zirar bibê derûdorî zî?”

Eke na perse sereyê şima de virazîya, qet xem mekerê. Çunke genetîkê înan de genêk est o wexto ke karê înan qedîya bakterîyî xo îmha kenê. Eya, genê înan ê întîharî est o.

Tanrıkuluyî va: "Ma mîyanê di aşman de pêro rayê siyasalî û huquqî ceribnayî. Çi heyf ke mîyanê ne demî de gêrayîşê ma ê edaletî bênetîce mend. Seba naye ma YENİ Partî awan kerd. Ez zî do nika ra tepîya micadeleyê xo ê siyasalî mîyanê YENİ Partiyiî de bikerî"

Tanrıkuluyî mesaja xo ya vîdeoyî reyna veng da şarê Amedî ke bibê endamê YENİ Partî û xebatanê neweyan wazîfe bigîrê.

Rayberîye eşkerayîya xo de nê çîyî vatî: “Vera şîdetê serê cinîyan ma yenê têhet, piştgîrîya yewbînan kenê, xo rêxistine kenê û pêro pîya têkoşîn danê. Parkan de ma do cinîyan reyde bêrê têhet û mekanîzmayanê têkoşînê vera şîdetî ser o munaqeşa bikerê. Seba na babete ma vanê ‘Vatişê Ma Nêqedîya, Ma do Şîdetî Pîya Vindarnê’

Programê kombîyayîşê parkan wina yo:

29.07.2026 Parka Rojava saete 19:30

05.08.2026 Parka Ekînî saete 19:30

12.08.2026 Park 75 saete 19:30

19.08.2026 Parka Ahmed Arîfî saete 19:30

26.08.2026 Parka Zambakî saete 19:30

02.09.2026 Parka Mûsa Anterî saete 19:30

Germê Dîyarbekirî yo zêde qij ra pîl tesîrê xo her kesî ser o keno. Qijê Dîyarbekirî zî rîyê nê germê Afrîqayî ra xo erzenê mîyanê awa Anzeleyî û uca de xo honik kenê.

Plajê Anzeleyî yê Dîyarbekirî

Qijê Dîyarbekirî ke binê tesîrê germî de mendê, Hewza Anzeleyî ke Mîyanê Sûrî de ca gênê de asnaw kenê û honik benê. Keyeyê ke gedeyanê xo anê Anzele, gedeyanê xo erzenê awe û înan temaşe kenê.

Tarîxê Anzeleyê Dîyarbekirî

Cayê Anzeleyî demê Osmanîyan de û demê destpêkê Komare de (1680-1960) cayê çermkaran bi. Awa Anzeleyî çimeyê xo ra vejîyayêne, demêk bînê erdî ra gêrayênê, resayêne Berê Mêrdînî (awa herame) û badê zî resayêne arê û en peynî rişîyayêne Çemê Dîcle.

Enwer Yılmaz

Zemanêk Anzele

Nuh û Abdurrahman Yıldîzo ke meydanê qezaya Sarıyerî ya Îstanbulî de dukanê înan ê pîlawî estbî, dima ke hêrişî ameyî kerdiş, ameyî berdene nêweşxaneyê Bajarî yê Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu.

Goreyê xabera Ajansê Mezopotamya, 14ê Temmuze de Adem Yıldîz, minaqeşeyo ke mîyanê esnafan de bî de, hetê polîsanê ke ameybî cayê hedîse ra ame destbendkerdiş û dima ke şeş rojî derbaz bî serbest ame veradayîş.

"Ma dukan akerd nêakerd ameyî ma ser"

Nuh Yıldîzî va: "21ê Temmuze de terefê bînî waşt ke ma reyde îrtîbat rono. vatî: 'Hedîseyêko nêweş qewmîya. Ma nêwazenî hedîse hîra bo. Ma esnaf î, embaz î. Bêrî ma ronîşî û pîya pêbike.' Ma hîrê kesî şîyî seba qiseykerdişî. Eke îcab bikerdêne, ma do helalî zî bîwaştêne. La, ma dukan akerd nêakerd, eşte ma ser. Tabelaya dukanê ma şikitî. Tewr verî da xalê mi Abdurrahman Yıldîzî ro, rîyê xalê mi de platin esto. Seba ke hîna zaf nêdê piro, ma cewab nêda û ma waşt ke xo bipawe."

Şikeftê Birkleynî yê ke dewa Korxalî ya qezaya Licê ya Amedî de yê, seba herêmanê madenî, ocaxanê kerrayan û tesîsanê qûmî amebî akerdiş. Vera nê karî, nêzdîyê serrêk a verî seba feshkerdişê nê projeyan proseyêko hukuqî amebi destpêkerdiş. Netîceya îtirazan de mehkeme qerarê vindarnayî da û proje vindarna.

Avukatê Baroya Amedî û Serekê Komîsyonê Dormeyî Ahmet İnanî da zanayîş ke Şikeftê Birqleynî herêma sîtê arkeolojîkî ya pileyê yewinî ya. İnanî va: "Herçiqas winî yo zî, herêma ke nê şikeftî tede yê çi heyf ke seba rûxsatanê madenî amebî akerdiş. Vera naye, nêzdîyê serrêka verî seba feshkerdişê nê projeyan proseyêko hukuqî amebi destpêkerdiş."

Derheqê na babete rojnameger û aktîvîst Enwer Yılmazî keyeyan de qiseykerdişê ziwanî ra heta rewşa unîversîteyan û astengîyanê mekteban ser o bianet kurdî rê qisey kerd.

Ewro rewşa kirmanckî (Zazakî) çi ya? Cayanê ke kirmancî (Zazayî) tede ciwîyenî de, nîsbetê qiseykerdişê mîyanê keyeyî û teberî senî yo?

Kirmanckî-Zazakîya ke goreyê raporanê UNESCOyî mîyanê ziwananê binê tehlûkeyê vînîbîyayîşî de ya, ewro mîyanê krîzêko giran de ya. Mîyanê keyeyî û cuya rojaneyî de qiseykerdişê ziwanê ma bi xususî mîyanê merkezanê bajaran de kêm beno û hema vaje neqilkerdişê neslanê neweyan vinderto. La qezayanê sey Pîranî, Hêni, Licê, Darahênî, Sêwregi û dewanê Çewlîg, Dêrsim û Xarpêtî de kirmanckî hîna zî mîyanê keyeyî û mabênê şarî de ganî ya. Sebebê tewr pîl ê kêmkerdişê qiseykerdişî yê mîyanê bajaran no yo ke dadî û babî tutanê xo dir tirkî qisey kenî. La ma nêeşkenî vaje “no sucê keyeyan o” ziwanê ma ser o bi serran polîtîkayê asîmîlasyonî ameyî ramitiş. Ziwanê ma qedexe bi. Wendegehan de tutê-domananê ma rê tirkî ameye ferzkerdiş. Rojname, radyo, tv û medyaya sosyale de tirkî bîye serdest û ziwanê ma roj bi roj peyser şi, qiseykerdiş kêmîya û ziwanê ma ver bi helîyayîşî şi. Her çiqas n nê serranê peyênan de wendegehan de tay bo zî sey dersa weçinitî heqêk ame destfînayîş zî no tedbîrêko pêt nêbi. Ancî kitabî, kovarî vejîyay bi rayê medyaya sosyale û xebatanê kulturî teşebûsê neweyî virazîyay. Yewna zî sîyasetê ma, dezgeyê sîvîlî na mesela de sist ê. Rewşa nikayîne qet baş nîya. Mi gore eke winî bo 50 serrî badê ayê ke zazakî qisey bikê do humara înan se ra 5 bo.

Seke yeno zanayîş, bajaranê sey Çewlîg û Dêrsimî de beşê edebîyatê kirmanckî estî. Eleqeyo seba nê beşî senî yo, wendekarî seba wendişê nê beşî zaf muraceat kenî yan nê?

Gama ke Unîversîteyanê Artuklu ya Mêrdînî, Çewlîgî û Unîversîteya Munzurî ya Dêrsimî de beşê Ziwan û Edebîyatê Kirmanckî ameyî akerdiş, eleqeyêko zaf pîl ê ciwanan estbi û nê beşî bîbî merkezê cigêrayîşanê akademîkan. La serranê peyênan de hûmarê wendekaranê ke muraceatê nê beşî kenî kêm bîyo. Sebebê tewr pîl ê nê kêmbîyayîşî kêm bîyayîşê heskerdişê ziwanî nîyo, belkî tersa îstîhdam û ekonomî yê. Ciwanî gama ke vînenî dima ke mekteb temam kerdî îmkanê vînayîşê karî û tayînkerdişî kêm a, mecbur manenî ke verê xo bîdê beşanê bînan ê ke garantîya xebityayîşê înan esta.

Heta nika çend wendekarî beşê edebîyatê kirmanckî-zazakî ra mezûn bîyê û ameyî tayînkerdiş, destê şima de derheqê naye de zanayîşî estê?

Heta ewro bi xususî programanê lîsansî û Masterê Bêtezî ra hîna zêde 1.500 wendekaran heqê mamosteyîya kirmanckî-zazakî girewt. La verba nê emegî û hûmarê mezûnan, polîtîkaya tayînkerdişî ya Wezaretê Perwerdeyî zaf pey de menda. Heta nika hûmarê mamosteyanê kirmanckî yê ke bi resmî ameyî tayînkerdiş, pêro pîya mabênê 50 û 100 kesî de menda. Na kontenjana zaf kême bena sebeb ke bi seyan mezûnî bi dîploma bêkar bimanî û nêrê tayînkerdiş.

Seba dersa weçînaye ya kirmanckî de mekteban de nîsbetê muraceatan senî yo? Keyeyî senî nêzdîyê naye benî? Mekteban de mamosteyê kirmanckî bes ê yan nê?

Serra wendişî ya 2025-2026î de, seranserê welatî de 4 hazar û 488 wendekaran dersa kirmanckî-zazakî weçîna û nê warî de bajarê Çewlîgî bi 3 hazar û 21 wendekaran bi cayo tewr pîl. Piştî Çewlîgî ra dima Amed (hezar û 285) û Dêrsim (171). Goreyê serranê verênan hûmare kêmî bîya. Keyeyî bi xususî bi hestîyarî nêzdîyê nê dersî benî û wazenî ke tutê înan ziwanê xo bimusê la caardiş de mekteban de raştê astengîyanê pîlan yenî. Mekteban de mamosteyê kadroyî yê kirmanckî bes nîyê. Seba naye, zaf îdareyê mekteban bi bahaneyanê sey “mamoste çîn o” yan zî “sinife awan nêbîya” muraceatnameyanê keyeyan peygoş kenî û wendekaran mecbur kenî ke verê xo bidê dersanê bînan.

Şima gore semedo ke wa kirmanckî nêhelîyo û aver şêro çi çî bêrê kerdiş?

Ez naye vajî: Ziwanê ma kirmanckî (zazakî) çimanê ma ver de ha mirena; eke ma ewro nêpawe û wayîr nevejîyê, do verê çimanê ma de kulturê ma, vîr û vînayîşê ma û nasnameyê ma vindî bibê. Wa şarê ma, dezgeyê ma û tewr zêde zî sîyasetê ma wayîr vejîyê. Heta ke Kirmanckî nêba wayîrê statuyêko resmî û wendegehan de sere ra heta peynîye bi ziwanê ma perwerde nêro dayîş, tu tedbîrê bînî nêeşkenê nê nê helîyayîşî bidê vindarnayîş. Reyna gere Kirmanckî-zazakî televizyonan, radyo, rojname bibê û medyaya sosyale de hîna zaf ca bigêro û bîbo ziwanê cuya rojaneyî. Zazakî bingehê nasname û kulturê ma yo. Her çî ra ver eke ma heqêk destvist ma wayîrê ci vejîyê. Eke winî nêbo dewlete o heq dana, badê vana “kes wayîr nêvejîyeno” peygoş kena, serdin kena ke wa şar fek heqê xo yê ziwanî ra verado.

Çimeyê nuşteyî: Bîanet Kurdî

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."