Çend aşmîyo ke mîyanê kurdan de pergalê komunî yeno nîqaşkerdene. Bitaybetî nê rojan têhetameyîşanê şarî yê DBP’yî de babeta komunî çend reyî ameye qisey kerdene û medyaya sosyale de xêyle veng vet. Tayê kurdî nê nosyonî rexne kenê û hetta sey “utopya” hesibnenê; tayê zî peştî danê û cuya komunale mumkun vînenê. Ma qebûl bikerê ke zafêrîya kurdan çekuyanê sey “komun”, “komunîzm”, “sosyalîzm”, “çep”, “têkoşîno sinifkî”, “yewîya proletarya” ra kewte dûrî. Bi taybetî serranê 1970 û 80’yan de vera sosyalîzmî meylê kurdan xeylê berz bî. Serra 1991 de letebîyayîşê Yewîya Sovyetan bêguman hem mîyanê kurdan de hem zî pêro dinya de tesîrêko xirab viraşt û xeyalê girseyanê kedkaran şikit. Faktoro bîn zî mîyanê çepê Tirkîya de vaydîyayîşî zêdîyayî. Tayê çepgirî bîyî “olperest”, tayê bîyî “kemalîst”. Na rewşe hem kurdofobî rê xizmet kerd hem zî zerar da nameyê sosyalîzmî. Tayê komunîstê gûnê verênî bîyî “sosyal-şovenîst”. Kultur, ziwan û kamîya kurdan bi destê nê sosyal-şovenîstan zî ameyî înkarkerdene. Hem no înkarkerdiş hem tedayê îqtîdarê nîjadperestî kurdî tan dayî ver bi neteweperestîye. Seke Lenînî vatêne “neteweperestîya şarê pelixnayoxî, neteweperestîya şarê pelixîyayoxî afernaye”.

Xora kurdan de vera sosyalîzmî tesîrê Îslamî zî estbî. Ewro hem bawerîye hem zî neteweperestîye kenê ke verê tevgerê sosyalîzmî bigêrê û cuya komunale asteng bikerê. Coka kurdê neteweperest û olperestî pergalê komunî nêwazenê. Tebîî tîya de qayîtkerdişo “dogmatîk” zî est o. Çike sosyalîzmo ke kurdê neteweperest û olperestî rexne kenê, xora binkewtbî. Sosyalîzmo reel yan sosyalîzmo klasîk xora rijîyayîşê Yewîya Sovyetan reyde gina piro. Nameyê nê sosyalîzmî yo bîn “sosyalîzmo prîmîtîv” bî. No pergal hem hetê îtîqat hem hetê heqanê cinîyan hem hetê mefhûmê dewlete ra xêylek reyî ame rexnekerdene. Sosyalîzmê prîmîtîvî de vera îtîqatî hêriş estbî, îqtîdar zafane pederşahî bî; hîyerarşî, burokrasî û îqtîdarperestî serdest bîyî. Yeno vatene ke “sosyalîzm çiqas dewlete rê xizmet keno, hende rew rijîyeno”. Peynîya Yewîya Sovyetan zî wina bîye.

Têkilîya kolonyale

Kurdê ke vera sosyalîzm û pergalê komunî vejîyenê, gelo fikrîyenê ke Kurdîstan de persê sinifkî çin ê? Cayo ke “kolonî” yo, hertim binê bandora sinifanê serdestan de maneno. No ca maneno “dalyano” ke şîrketê pîlî azadane maseyan tepişenê. Mîsal; gama ke merdim dekeweno mîyanê Şirnexî, dekewtiş de wina nusîyeno “Paytextê neftî Şirnexî rê xêr ameyî”. Gelo xêrê nê neftî şarê kurdî rê est o! Ma zanê ke TPAO koyê Gabarî de her roje kêmî-zêde 80 hezar varîl neft vejeno. Ameyeyê nê neftî şino “fonê estîye”, yanî ver bi seraya Erdoganî herikîyeno. Kes nêzano ke ameye senîn şuxilîyeno. Mehkemaya muhasebatî çi raporêk pare nêkena. Nameyê na têkilîye “kolonî” ya. Mîsalo bîn; reyna Şirnex de ma çimdarîye kenê ke xeylêk cayan de marketê “SEÇ”î est ê. Zanîyeno ke wayîrê nê marketan Yildiz Holdîng o, yanî grûba Ulkerî ya. Na grûbe hem herêma kurdan de qezençê pîlî kena, hem zî îqtîdaro ke ziwan û kulturê kurdan înkar keno rê hetkarîyêka ekonomîke dana. Ma eşkenê hûmara nê nimûneyan bizednê. Kurdîstan bi destê şîrketanê herêmkî û mîyanneteweyîyan ameyo tepiştene. Ziwan, kultur, kamî, komun ganî pîya bibê. Hemverê serdestîya parlamentoyî û pergalê merkezperestî cuya komunale do metodêko tesîrdar bibo. Neteweperestîye ma rê aramîye nêyana. Şirnex ra dima ma şîyî qezaya Qoserî ya Mêrdìnî û karkeranê tutinî reyde ameyê têhet. Karkeran persê xo zafane bi kurdî ardî ziwan; “hamnanî awa serdine çin a, seba cinîyan tuwalet çin o, heqo ke dîyeno înan zaf şenik o, keda înan werîna.” Keso ke pelixîyeno kurd o, keso ke pelixneno kurd o. Ma nêeşkenê vajê ke “ez neteweperest a, patron kurd o û heqdar o, wa cinîyî patronî rê bendeyîye bikerê.” Ganî tîya de terefê ma zelal bo. Patron kurd, tirk, ereb kam beno wa bibo, ganî ma vera kedwerîye têbigêrê.

Komun û şaredarîye

Bêguman ma zanê ke awankerdişê komunan û bi destê şarê kurdî qebûlkerdişê pergalê komunalî asan nîyo. La ma baş bizanê ke komun, berê cuya otonome keno ya û çareserkerdişê persanê herêmîyan lez keno. Nê konteksî de “pratîk” girîng o. Heta nika kurdê Bakurî binê serdestîya dewleta nîjadperest, tedaker, cîyaker û yewpereste de ciwîyayî. Seba tayê kurdanê Bakurî ronayîşê komunan, kantonan yan eyaletan zaf “utopîk” aseno. Oxina ke Ewropa de tayê welatan de îdareyê herêmî hêzdar ê. Komuno ke do Kurdîstan de bivirazîyo, goreyê Ewropa hîna fonksîyonel û hemdem o. Êyê ke komunî nêwazenê, şîarê “Komun şaredarî ya, şaredarîye komun o” qij vînenê. Merdim ganî bizano ke komun manaya “şaredarîye” zî îhtîva keno. Wa kurdî pergalê komunî ra çîyêkê utopîkî nêpawê. Şaredarîya ke sey komun xebitîyena; hîyerarşî, burokrasî ú îqtîdar ra kewena dûrî û şarî reyde têkilîya xo hêzdar kena. Merdimîye ferdîyet nê, “communis” o bixelesno.

Çime: Azadiya Welat

Ame aşkerekerdiş ke no qerar seba pawitişê xoza û seba ke adir nêkewo daristanan ameyo girewtene. Rayedaran dewijan û hemwelatîyan ra waşt ke gorê qedexeyî têbigêrê.

Dîya zanayene ke Arîf Xoşkar wextê destbenkerdişî de raştê înkeceyê fîzîkî û psîkolojîkî ame û îfadeyê ci zî şertanê îşkenceyî de ame girewtene.

Ame vateneke selahîyatdaranê Îranî wextê cipersayîşî de waya Arifî destbend kerd û bi hêrişê cînsî tehdît kerd.

Reyna destur nêdîya ke Arîf Xoşkar avûkat tepişo û netîceya muhakemekerdişê ke edîl nêamekerdene de raştê cezaya îdamî ame.

Badê cipersayîşanê dozgerîye 19 kesî bi waştişê tepiştişî Serekîye rê ameyî sewqkerdene. Dozgerî derheqê 5 kesan de kontrolê edlî û derheqê 1 kesî de tedbîrê hepsê keyeyî waşt. Serekîye derheqê 14 kesan de qerarê tepiştişî da, 11 kesê bînî bi şertê kontrolê edlî veradîyayî.

Êyê ke ameyî tepiştene, rîyê şuxulnayîşê bexşan, transferanê pereyan û muameleyanê malîyan ê komele ra bi sûcanê "muxalefetkerdişê qanûnê komelan", "pereyê nêbingeyî" û "endamîya rêxistine" yenê sûcdarkerdene.

Heyetê Îmralî yê Partîya DEMî derheqê pêvênayîşanê nê di rojanê pêyênanê ke heyetê AKP û Serekê MHPî kerdî aşkerayî da

Eşkerayîye wina ya:

“Çapemeni û Rayapêroyî rê

Ma sey Heyetê Îmralî yê Partîya DEMî, seba ke babetê rojdemî yê derheqê pirosesê Aştî û Komela Demokratîke de bierzê verê cû, 15ê Temmuze de heyetê Partîya AKî reyde û 16ê Temmuze de zî Serekê Pêroyî yê MHPyî Dewlet Bahçelî reyde pêvênayîşî kerdî.

Nê pêvênayîşan de, merhaleya nika ya pirosesî, bi lez vejîyayîşê çarçeweya qanûnî û hewcebîyayîşê na çarçaweye ke bîrew cawabê hewceyan bido, ser o dayîşûgirewtişî kerdî. Kombîyayîşê ma yê nê pirosesî ser do dewam bikerê.

Ma dimaya nê pêvênayîşan de plan kenê ke wextêko tewr kilm de Îmrali de Birêz Abdullah Ocalan reyde zî yew pêvênayîş virazê.

Ma bi hûrmetî rayapêroyî danê.”

.

Fîlmê Serê Vaşê Huşkî terefê derhêner Nuri Bilge Ceylanî ra 2023î de ameyo antene. Beşa fîlmî dram û munitiş o. Fîlm hetê kadro ra dekerde yo. Kaykerdoxê namdarî fîlm de kaykenî. Fîlm yew dewa Erzîrumî de ameyo antiş. Fîlm de tekêlîya karekteran nîqaşêk newî ana rojev. Fîlm her gama xo de yew babete awan keno. Ez wazena ma no nuşteyî de biewnîyê hîrê karekteran. Fîlm de serê bikarardişê nê karekteran ra bale biancê babeta dewasîyayîşê kurdîtî.

Fîlm de di karekterî estî ke balê temaşekerdoxan ancenî xo ser û temaşekerdoxî biwazî nêwazî xo mîyanê nîqaşekerdişê nê babetan de vînenî. Derhênerî derheqê nê di karekteran serebûtî nîmecet verdayî, nêardê sere. Nê karekterî fîlm de babeta sereke de nîyî. Nuri Bilge Ceylan derheqê nê karekteran de wina vano: Fîlm karekteranê wareyan mîyanê xo de hewêneno. Sereyê piroje de nê karekterî çinî bîyî yan zî hende domînan nênusîyayî, La gama herema fîlmî dekewena mîyanê babetan mesela şina resena uca. Derhêner, karekteran bi pêroyî nêdano verê çiman. Fîlm de karekterî heşê temaşekerdoxan de temayan awan keno û temaşekerdoxî mecbur manenî dekewenê mîyanê nîqaşî. Nê di karekteran ra yew Baytar Vahit, yo bîn zî Feyyaz o. Fîlm de fehm beno ke nê di karekterî hereme ra yî û estbîyayîşê înan serê serebûtanê hereme de awan beno.

Ma qiseyanê baytarî ra fehm kenî ke baytar verî merdimêko politik bîyo. Derheqê polîtîka û sîyasetî de wayîrê fikran bîyo. Dima hawayêk xo durî nê meselayan dayo û ancîyayo keyeyê xo. Baytar zehf çîyan ra bêzar o la seba ke nêeşkayo nêmeseleyan çareser bikero, fek nê çîyan ra veradayo. Xo îzole kerdo û dikanê baytarîye de keweno qemera. Rojanê xo bi karê baytarî vîyarneno. La eleqeyê ci baytarîye ra çinî yo. Dikanê ci vila yo û derheqê kutikanê dewan de zî nêwazeno çîyêk bikero.

Karektero dîyin zî Feyyaz o. Feyyaz hetê hukmatî ra nêno heskerdişî. Wina yo ke komutanê eskeran ey ra acis o û naye zî Sametî rê eşkera keno. Fîlm de Feyyaz embazê baytarî yo. Yêno verê baytarî, ey der tereqneno û şino. Mabenê Feyyaz û Baytar Vahitî weş a. Nê di karekterî her çîyê xo yewbînan ra vanî. Maya Feyyazî, seba domanê xo, tersena û qerqelêna. Gama Vahit û Samet qerqelîyayîşê maya Feyyazî bi sutbîyayîşê Feyyazî ya girê dane, Feyyaz hîkayeya xo eşkera keno. Pîyê Feyyazî, domanîya Feyyazî de hetê Jandarmayan ra yêno berdişî û tepîya nêageyreno. A deme ra nata Feyyaz û maya xo tena ciwîyenî. Feyyaz, serê serebûtê pîyê xo ra tersê maya xo pênase keno. Maya Feyyazî hem îhtîmalê şîyayîşê Feyyazî ra tersena hem zî nêwazena Feyyaz bikewo teşxeleyan. Maya Feyyazî her şewe verê pencera de rayirê Feyyazî pawena. Derheqê Feyyaz û maya ci de malumatî yênê dayene la temaşekerdox ekran de maya Feyyazî nêvîneno. Derhênerî maya Feyyazî nêarda ekran! Derhênerî bi zanayîş kerdo yan bêhişmendî maya Feyyazî teberê ekranî de ameya verdayiş, ma nêzanî. La çi esto ke maya Feyyazî serê ekranî de nîya, verê çiman de nîya. Dejê aye, xemê aye yan zî travmayê aye estî. La kes nêvîneno. Kes dejê mayan taybet nêvîneno.

Fîlm de tekêlîya Feyyaz û Baytar Vahitî tim zereyê dikanê baytarî de vîyarena. Nê sohbetan de Samet zî ca gêno. La teberê kamera de zî ma fehm kenî ke tekêlî û têverameyîşê Vahit û Feyyazî benî. Têverameyîşê înan yê peyênî de mabenê baytar û Feyyazî de qiseyêk vîyarena. Samet zî babeta na qiseykerdişî nêzano. Înan ra perseno, la Vahit û Feyyaz babeta qiseykerdişê înan eşkera nêkenî. Baytar, seba ke cayêk de qalê ey bîyo, o ameyo rexnekerdiş û Feyyazî zî heqê ci nêparêsto hêrs beno. Serê na mesela ra serê Feyyazî de şino. Feyyaz her çiqas baytarî dawetê sekanî bikero zî baytar hêrsê xo veranêdano. Qîreno serê Feyyazî. Eke o bibayîne heqê Feyyazî parêstine û fekê înan girewtine, vano. Baytar nê qiseyanê xo ra dima çekmeceyê masa ra sîlehêk veceno û mocneno Feyyazî. Eke kes cayan de qalê to bikero û ez zî nê qalan bieşnawî, ezo nêvinderî û teqez nê sîlehî serê înan ra veng bikerî, vano.

No seqans ra fehm beno ke Baytar, demê xo yê verênî de siyaset û polîtîka ra eleqedar bîyo. Bi nê rayirî tayê kes û awanîyan ra tekêlî ronaya. Dima fehm kerdo ke bi ey çîyêk nêbedelêno û o nêeşkeno çîyan bibedelno, xo siyaset ra durî dayo û dikanê xo yê baytarî xo rê kerdo halên. Wextê xo tîya xerc keno. La pêyê baytarî ra xeberî û vatişî dewam kenî. Derheqê baytar Vahitî de rexneyî benî û nê rexneyî resenê Feyyazî. Feyyaz zî nê rexneyan ano resneno baytarî.

Feyyaz zî baytarî der embazîye keno, coka o zî hima bêqerar o. Tekêlîyanê Feyyaz û Sametî, Feyyaz û Baytarî ra aseno ke Feyyaz hima bêqerar o. Hem qalê şîyayîşî keno hem zî qalê astenganê xo yê mendişî keno. Beno ke qerarê xo nêdayo. No semed ra tekêlîya xo her di hetan ra zî nêbirneno. Baytar wazeno Feyyazî îqna bikero ke Feyyaz bikewo karêk, bixebetîyo û nê fikran ra dûr bikewo. Pîzeyê baytarî bi maya Feyyazî veyşeno. Giranîya tersanê maya Feyyazî fehm keno û nêwazeno Feyyaz aye ra abirîyo. Baytar fikran û hîsanê Feyyazî ra zî bawer nêkeno. Baytar Feyyazî xeşîm û bêfehm vîneno. O wazeno dest bido Feyyazî. Hetêke ra zî temaşekerdox mabenê hîsanê hetkarîya Vahitî û hîsanê xoefukerdişê Vahitî de maneno.

La qiseykerdişê peyêne de qerarê Feyyazî beno zelal. O hinî xo baytar Vahitî ra dûr vîneno. Fikranê xo fikranê Baytar Vahitî ra abirneno û werte ra beno vindî. Dima Samet şino verê baytarî û persê Feyyazî keno, la xebera baytarî zî aqubetê Feyyazî ra çinî ya.

Baytar seke omidê xo her çî ra birnayo, xo dikanê baytarîye de kerdo hepsî. Uca ra nêvecêno. O tena cuya teberî ney, cuya xo ya zereyî zî ca verdaye aseno. Qîymet nêdano dikanê baytarîye. Ma na bêqîymetî qiseyanê Sametî ra goşdarenî. Samet vano: Tîya pêşane, dikanê pak bike. Baytar, rocanê xo dikanê baytarî de xerc keno û eleqeyê xo teber ra birnayo. Bi na rewşe ferqê xo Higinio Blanco ra çinî yo. Tena rewşa Higinio binê şerê germinî de qewêmîyayîne û Higinio nêwaştine zere de bibo hepsî. Tekêlîya Higinio û sîyasetî qut nêbibî.

Niqaşê Feyyaz û Baytar Vahitî her tim dewam kena. Vahit cuya xo ya şexsî ser ra xo xurt keno. Vahitî qerarê xo dayo. Goreyê qerarê xo ciwîyeno. Feyyaz seba bêqerar o û zerra ci de şîyayîş esto fikrê ci Baytar Vahitî ra cîya yî. Sereyê fîlmî de, gama, Feyyaz qalê dawetê çaya komutanî keno û naye bi hisê hembervecîyayîşî ano ziwan. Baytar na qale keno nerme. “Wa şêro. Hem tîya çay bişimo hem uca de bişimo” vano. Tîya ra ma vînenî ke sey qiseykerdişê “Samet û Nuray”e Baytar Vahit Sametî temsîl keno Feyyaz zî Nuraye temsîl keno. Baytar fikrê xo yê komelkî ca verdayê tena xo parêzeneno, Feyyaz zî qehwexane de hemberê komutanî vecêno. “Ez wareyê xo de çira nasnameyê xo nîşanê to dana” vano.

Hetêke de Baytar Vahit, her çiqas xo cuya polîtîk ra dûr bido zî o mîyanê atmosferê polîtîkî de ciwîyeno. Baytar, tekêlîya xo û nê atforferî serê Feyyazî ra rameno. Bi Feyyazî fikranê xo ano ziwan û laş keno pira. Bi no hewa Baytar, maneno Jefferiesî. Her çiqas asteng yan zî serebûtî ey tehnê teberê qada polîtîka bidî zî o bi yewna kesî reyna zî tekêlîya xo û polîtîka rameno.

Karekterêka bîne zî wendekara Sametî, Delîla ya. Delîla wendekarêka pola Sametî de wanena. La xebera Sametî Delîla ra çinî ya. O Delîla nas nêkeno. Fîlm de seqansanê peyênan de mudurê dibistane qutîyêke dano Sametî. Qutîye de malzemeyê hetkarîye estî. Dewêka Samet tede mamostatîye keno, dewêka feqîr a. No semed ra dîyar o teberê dewe ra merdimî bi cil, sol yan zî çîyanê bînan ya hetkarîye danê wendekaran. Na serebûte feqîrîya hereme dana verê çiman. Samet qutîye gêno û yew bi yew vengê domanan dano û goreyê rêzeya verê xo qutîye ra çîyan dano wendekaran. Yewî rê mont, yewî rê xirka û Delîla rê zî botî. Delîla, gama, yêna verê Sametî, Samet aye nas nêkeno. Dima zî nameyê aye ver de botî nuşteyî, coka aye ra vano ke wa qutîye ra xo rê botan weçîno. A viste de Samet, Delîla ra pîyê aye perseno. Delîla vana: şîyo. Samet no ciwab ra dima persanê xo kûr nêkeno û botan dano wendakare. Dima rocêk Samet dewe de peyetî rayir şino. Rayir de rastê Delîla û waya Delîla yêno. A viste de temaşekerdoxî ferq kenî ke Delîla botî goreyê waya xo weçînayî û berê dayê waya xo. Tîya de zî şîyayîşê yewî ra dima MENDIŞEK nîşanê merdimî dano.

Seke ma cor ra zî behsê nê karekteran kerd, nê karekterî behsê prosesêk kenî. No proses, prosesê welatî û wareyî yo. Rewşa kurdan tim wina qewêmîyena. Karekterê sereke Samet zî peynîye fîlmî de na rewşe wina ano ziwan: Nê cayan de çar mewsîmî çinî yî. Tena di mewsîmî estî; zimistan û hamnan. Rewşa nê merdiman zî di mewsîmî ya. Rewşa domananê nê welatî zî di mewsîmî bena, zêde nêbena. Fîlm de zêde behsê kurdîtî nêbeno, qiseykerdişê kurdî zî nameyê kurdî nêvîyareno. Deyîr yan zî helbestêka kurdî nêna vatişî. Fîlm de bêbehskerdiş babeta kurdîtîyêka dewasnayî vecêna meydan. Nuri Bilge Ceylan bi xo zî yew roportajê xo de ano ziwan ke; Fîlm derheqê serebûtanê Sametî de yo. La fîlm hereme ra babetan gêno û mîyanê xo de hewêneno. Çend babetî û karekterî seba ke hewcayîya hereme bibî daxîlê proje bîyî. Ma nê vatişan ra fehm kenî ke derhêner bi xo zî kurdîtî dewesneno. Gezî keno, erzeno binê bere. Eke fîlm dewêka rojawanî de biameyêne antişî, nê çîyêke ma ser o qisey kenî do nêameyêne rojev.

Seke ma cor de zî behs ardibi ser no fîlm de zehf babetî ca gênî. Her tekêlî xo bi xo yew babete ser o ramena. Ma zî nê nuşteyê xo de kurdîtîya dewasîyayî arde ziwan. Fîlm bi halê sadeyî dano verê çiman ke mabenê sîyaset, feqirî, bêheqî û bindestî de karekterê dewasnayeyî ciwîyenî.

Hetê Weşanxaneyê Vateyî ra kitabê estanikan/şanikan ê Turabî Kîşînî 'Waya Di Birayanê Pê Hawt Koyan' ame weşanayene. Turabî Kîşînî nê kitabê xo de hîna zaf estanikê Herêma Karêrî ardê pêser.

Weşanxaneyê Vateyî ra ra tezê masterî yê Mehmet Selîm Sertî "Folklorê Pîranî" sey kitab ame weşanayene.

Kitabo bîn zî kitabê Şîîran ê Dilo Bargiranî "Girêyo Kor" yo.

Weşanxaneyê Vateyî nêr ojanê peyênan de Tezê Masterî yê Harun Bozkurtî " Analîzê Romananê Deniz Gunduzî" kitabê Alî Aydin Çîçek ê "Şaîrên Gimgimî yo Vîndîbîyaye SILÊ MUSÎ (1889-1952)"û kitabê gêrayîşî yê Aydin Baturî "Bîngol e Hezar Gol e" çap kerdbî .

No çaxo teknolojîk de însan teknolojî ra girêdaye yo û qet nîyetê ey çin yo nê gireyî xo ra akero. Gireyo kor…

Teknolojî her hete ra aver şîyo û hende aver şîyo ke merdim ge ge heyret maneno. Bimînak ekonomî de, sanayî de, tenduristî de, têkilî de, pêresayîşî de, herbî de, edebîyat de û hema zaf wareyan de xeylê aver şîyo. Merdim eşkeno vajo ke teknolojîyî cuya ma kerda destê xo û ma ey rê o zî ma rê şixuliyeno. Ma ey aver benê o zî ma aver beno.

Yanî mabêynê ma de hemxizmetkarîye est a. Heta ke pizeyê ma her diyan zî mirdî bibo ma ke yewbînan de embaztî biker labelê wextêk ame û ma yew vêşan yew zî mirdî bî o wext belkî her çî bivurîyo. La ena game ma aşiqê yewbînan ê, tewr zaf zî aşiqê telefon î ma. Telefone cuya ma de yew cayêko bierje û berze de yo. Rojê ma bi aye vêrenê şewê ma bi aye. Wina asîyeno ke hema gelek wextî ma têmîyan de vîyarnenê.

Nika şima vanê ke seba çi mîyanê nê heme teknolojîyan ra sade ti vanê telefone. Ez vana telefone çunke wareyê ke ma corî de nameyê ci dayê û êyê ke ma nêdayê yan zî ma nêzanê heme serê telefone de yê. Bi yew giştê xo ma heme gureyanê xo serê telefone ra eşkenê hel bikere. Bi hezaran kîlometre dûrî yew ca ra xeberêk bigêre yan zî xeberêk bişirawe. Ajansan bişopîne, randevu bide yewî yan zî bigêr, ekonomî biwane, sîyaset ra xeberdar bibi ûsn. Nika ma cêrî de tayê mînakan bide û ma hîna weşe zî fehm kenê.

Yew telefone eşkena se bikero?

Yew telefone eşkena merdimî dekero terorîst. Ti serê medyaya civakî/sosyalî ra mesajêko siyasî nusenê yan zî neheqîye kenê bi kesêkî û nê mesajî to benê hepisxane. Yan zî serê telefone ra babetêk de çîyêk pawenî û benê qehreman.

Yew telefone eşkena to bero nêweşxane û tedawî bikero. Merdim serê telefone ra randevuyê nêweşxaneyî gêno û şino nêweşxane de tedawî beno, tehlîl dano, fîlmê rontgenî kaşkeno badê peynîyîyê tehlîlan ya zî tedawîyan de derheqê xo de heme malûmatan eşkeno bitelefone bimuso, reçeteyê xo bigêro.

Yew telefone eşkena to dekero mîyanê ekonomîyî. Mesela ekonomîyo dîjîtal de merdim eşkeno malê xo biroşo, hîseyê şîrketêk bihêrîno, hetê dolar û zerdî ra fikranê xo biweşano. Serê înternetî ra şîrketêk akero, muşterîyan de qisey bikero û heme guranê şîrketê xo bitelefone de hel bikero. Ti eşkenê serê telefone de banka biresê û heme guranê xo çend deqîqa de bikerî.

Yew telefone eşkena to bizewecno. Serê medyaya civakî/sosyalî ser o ti eşkenê însanan nas bikerî, bişopnî, wêne û vîdeoyanê înan temaşe bikerî, qisey bikerî. Heta bi hezaran kîlometre dûrî bo zî seke şima ha têhete de yê û qet mabêynê şima de koyî û welatî çin ê, bieşqe qisey bikerî. Badê naskerdişî bi yew eşqêko safî bizewecî. Keyeyê xo awan bikerê.

Yew telefone eşkena to dekero xoverdayox. Seba ziwan, dîn, kultur, welat, dewa, îdeolojî ûsn. de serê înternetî ra ti eşkenê însanan kom bikerî û balê înan kaşbikerî babetêk ser o. Ti eşkenê organîzasyonan awan bikerî û însanan yew amanc ser ro bidê qiseykerdişî. Serê înternetî de terraqan bidî şarî û çimê înan de bibî yew qehreman, yew xoverdayox.

Yew telefone eşkena to dekero dîndar yan zî sekuler. Ti eşkenê serê dînî de zaf hebî wendeyan biwanî yan zî vîdeoyan temaşe bikerî û serê nê fikran ra xo rê pareyêk vejî. Ti eşkenê ateîstan yan zî dîndaran dima şêrî û nuşteyanê înan biwanî. Yan zî kîtabê xo yê muqedesî biwanî, pare bikerê.

Yew telefone eşkena to dekero nuştox. Fikran û zanayîşanê xo ti eşkenê serê yew telefone de binusî, sereraşt bikerî û weşanî. Ti eşkenê hazeran însanan rê dewaya xo û heqdarîya xo binusî, bipawî. Ti eşkenê şîîran, hîkayeyan, tîyatroyan binusî û biresnê bimilyonan însanan.

Ma eşkenê nê nimuneyan bizêdne labelê hewce çin yo. Amancê mi nîşandayîşê qewetê teknolojîyî û xisûsî zî nîşandayîşê qewetê yew telefone bi. Ma eyro hema hema heme guranê xo serê telefone ra hel kenê. Hetta ena nuşteyê xo zî mi telefone ser o nuşte. Ganî ma na rehetîye ra weş îstîfa de biker. Ma seba amancanê xo teknolojîyî her hete ra bişixulne û ma birese hîna zaf însanan. Senî ke faydeyê teknolojîyî est ê eynî wina zî zirarê ey zî est ê û wexto ke merdim nêzano teknolojî bişixulno beno koleyê ey. Yan zî teknolojî nêdekero homayê xo û mabêynê dinya û teknolojî de rayîrêko weset bihêro.

Ez hêvî kena ke verê verkan ez badê heme miletê ma hetê teknolojîyî ra xo weş aver bena û cira weş îstîfa de kena. Yew xebere est a ma hete de vana ke: "filankes welwel deresî ro şi." Eke wina şêro û ma teknolojî ra weş îstîfade nêker ma ke heme welwel deresî ro şi. Ma ajansan de vînenê û şinawenê ke însanî seba ke medyaya civakî/sosyalî ser o bibê fenomen çi rezîlîyan kenê. Êyê ke cinîya xo însanan rê pêşkêş kenê ra heta êyê ke muqedesî dekenê binê lingan tewir bi tewir bêrûmetî est ê.
Ellah aqil û fehmkerdiş bido ma û ma bipawo.

***Welwel deresî ro şi: perîşanêy de şiyayîş, xirabêy de şiyayîş.

14.03.2024

Beşo 1. Mîraso vîndîbîyaye

Eyşo 16 serrî bî, Almanya de cuyayêne, kênayêka Kurd bî labelê Zazakî qisey nêkerdêne. Keyeyê aye Zazakî qisey kerdêne, labelê Ayşe wendegeh û embazanê xo de Almankî qisey kerdêne. Ziwanê xo Zazakî tena keye de pîlanê xo reyde qisey kerdêne.

Eyşo ewro, wendegeh de semedê dersêka xo ya pêşkêşîye derheqêkulturê Kurdan decigêrayîşêk kerd. Wexto ke cigêrayîş kerd, derheqê tarîx û kulturê Zazakî de xeylê çî musaybî. Fehm kerd ke ziwanê Zazakî çiqas ziwanêko dewlemend û rind o.

Eyşo, qerar da ke Zazakî bimusa. Semedo ke bimusa keyeyê xo ra û kursanê ziwanî ra ardim girewt. Wexto ke Zazakî musayêne fehm kerd ke ziwan tena çeukayan ra nêno pê. Zazakî nasnameyêk û ziwanê şarêk bi.

Beşo 2. Roşnîya hevîye

Ayşe, roj bi roj Zazakî musayêne û fehm kerdêne ke Zazakî binê tehlukeyî de ya û roj bi roj vindî bena. Coka zaf bibî xemgîn ûwaşt semedê pwitişê Zazakî çîke bika.

Ayşe, qerar da ke wendegeh de kûlûbêka Zazakî awan bikero. Kûlûbe de Zazakî qisey kerdêne, Zazkî deyîrî vatêne û Zazakî hîkayeyî wendêne. Kûlûbe demêko kilm de bibî namdare û uca de xeylê wendekarî Zazakî musaybî.

Ayşe, semedo ke wayîrê Zazakî vejîyo dest bi xebitnayîşêmedya sosyale zî sosyale zî kerd. Zazakî vîdeoyî viraştî, nuşteyê blogî nuştî. Seba êyê ke waştêne Zazakî bimusê semedê înan kursê online hadker kerdî û kurs da.

Nê xebatê Ayşe seba wayîrvejîyayîş û averşîyayîşê Zazakî zaf feydeyîn bî. Ayşe, smedê sibarojê Zazakî bibî roşnîya hêvîye.

Beşo 3. Ziwano ciwîyeno

Badê xeylê serran Eyşo bibî mamosteya Zazakî. Zaf keyfweş bî ke Zazakî neqlê neslanê neweyan kerdêne. Eyşo, zanayêne ke, eke Zazakî bicuyo çi rey do vindî nêbo.

Na hîkayeya Eyşo, seba ciwîyayîşê Zazakî û sibarojê Zazakî hîkayeyêka hêvîdar a. Jenerasyonê neweyî eke wînî bikê eşkenê wayîrê Zazakî vejîyê û nê ziwanî bidê ciwîyayene, û neqlê neslanê neweyan bikê -

Vecîyayîşê Hewarî heta serra 1943 dewam kerd û heta peynî 57 amarî vecîyayî.

Ewro 15ê Gulane bi munasebetê vecîyayîşê Hewarî Kurdan rê bîyo "Roşanê Ziwanê Maye". Nê çend serrî yê 15ê Gulane de Kurdî na roje sey roşanî pîroz kenê.

Hawar, kovara Kurdkî yê yewin a ke bi herfanê Latînkî vecîyo. Celadet Alî Bedirxan 15ê Temuze 1951, Hêcanê/Şam) de mireno.

Keyeyê Bedirxanîyan qiymeto zaf pîl dayê tarîx, kultur û ziwanê Kurdkî û emrê xo nayê mucadeleyê tarîx, kultur û ziwanê Kurdan ser o.

Kitabê ey: Elifba Kurdî, Rêzimana Kurdî, Rûpelên Elfabê, Ferhenga Kurdî, Rêzimana Elifbaya Kurdî, Dîbaca nimêjên îzêdiyan.

Welatijê ke cuya xo ra bîyê berdê Nêweşxaneyê Dewlete yê Gimgimî.

Resul Yildirim

Verêverkan ez wazena ke eleqeyê ma kaş bikerî serê dîroka însanî. Hetê dîroka însanî ra ma biewnî na mesela ra ma hîna asan fehm kenê. Dîroka însanî temamî mîyanê xoza de û temamî mîyanê hezar zehmetan de vîyarta. Mesela seba ke daristan de însan bieşko yew neçîre bikişo hacê nêçîrvanîye viraşta kerra ra, dare ra, asin ra… yan zî mîyanê hêgayî de seba ke bieşko citêrîye bikero reyna xoza ra paşt girewta zengene, misase, darê û sey nînan çîyî viraştî.

Nê çîyê ke însanî kerra ra, dare ra, asin ra viraştî û cûya însanî kenê asan, pira vanê Teknolojî. Teknolojî her wextî de mîyanê rojaneyê însanî de bîyo la no demo peyên de edî yewna darix de yo. Însanan yew çaxo derg û dila de neçîrvanî û zîreet kerdo. Heta ke çaxê sanayî abeno û teknolojî yewna darix de yewna hal gêno. Makîna vejîyena karo ke hezar însanî nêeşkenê bi aşman bikerê yew makînaya bêrih û bêhîs hende lez kena ke însan verê na dîmene de heyret maneno. Heta na makînaya bêrih û bêgan nameyê xo daya yew demî ro; Dewrê senayî/dewrê makîna.

Makîna hem karê însanî kerd rehet hem zî karê însanî kerd zaf û têmîyanek. Fabrîqayê girdî virazîyayê û însanî heta feke bizorî debîyê fabrîkayan. Çimvêşanîya sermayedaran bi hezaran însanî kişte û bi hezaran însanî zî seqet verdaye.

Însanan seba ke teknolojî ra hîna zêde fayde vînê, waşto ke teknolojîyî aver berê. No teknolojî de zî elektrîk yew cayê ko zaf girîng girewto. Elektrîk hende cuya ma de bi elzem ke nê serranê peyînan de êdî bêelektîrîk ne yew gurexane mend ne keye ne zî taxe. Heme aletê verînî bîyê bielektrîk û cuyê însanî zî kewt yewna çaxe. Makîna wexto ke bî bielektrîk tîtikyayî, bîyê elektronîk, bîyê biaqil û makîna zî makîna ra vêjîyayî.

Aqil û makîna? Makînaya biaqil? Yew makîna senî bena biaqil?

Ma verê va teknolojî roja verênî ra heta ena game cuya însanî de bi labelê se serrî yo peyîn de teknolojî êdî sey verê sade nêmend. Wexto ke ma ameyê 1950i êdî teknolojî ra yewna tewir qale bîyêne. Heta 1950i makîna sade demir û çerxê ke makîna tadanê bî la 1950i ra pey teknolojî ra êdî sey yew hîşmend û zana qale bîyêne. Makîna û hişmendî, zanatî, aqil 1950i de meqaleya Zanîstê Komputer û krîptolog, Matematîker Allan Mathîson Turîng de vejîyayî vernîyê ma. Allan Turîng na maqaleya xo de qalê makîna û fikirnayîş keno heta nameyê maqaleyê ci zî "Makîneyî Eşkenê Bifikirê?" Allan Turîng maqaleya xo de serê makîna û fikirnayîş de vindeno û badê zî Testê Turîngî virazeno.

Badê nê maqaleyî 1956i de Marvîn Mînsky, John McCarthy, Claude Shannon û Nathan Rochester Amerîka de New Hampshîre de konferansê Dartmouthî virazenê û na konferans de reya verêne çekuya Artîfîcîal Întellîenge "jîrîya Viraşte" şixulnenê. Yew deme averberdişê jîrîya Viraşteyî çiman ra dur manena feqet 1980î ra heta ena roje mîyanê rojaneyê ma de sey yew ferdê keyeyî est a. Dewletan ra tepşi heta şîrketanê teknolojîyî heme kesan bala xo ant serê na beşe û herkesî goreyê lazimîya xo jîrîya viraşte aver arde. Jîrîya viraşte hema hema her beşê cuyê ma de ca girewto ekserîyet zî şîrketanê herbî no gure kerd binê destanê xo. Jîrîya viraşte seba Leşkerîye, seba tipî, seba derman viraştişî, seba protez viraştişî, analîz kerdişê ekonomîyî û hema zaf heb beşê ke ma nêeşkenê bimarnê de jîrîya viraşte aktîf yena şixulnayîşî.

Jîrîya viraşte bi qodanê software şixulîyena û nê qod zî heme yew reqem ra yenê meydan. Ma wexto ke yew herf nusenê ekran de herunda nê herfan de reqemî peynîde bi hesabê matematîkî şixulîyenê û ekranê komputer yan zî Telefonê ma de zî herfî yenê verê ma. Wexto ke ma yew jirîya viraşte ra persêk persenê jîrîya viraşte serê înternetî ra mîlyonan xeber, meqale, vîdeo, malûmat arêdana û goreyê înan ra yew cumleya mequl virazena û cewab dana. Nê jîrîya viraşteyan ra çend mînakî nê yê; Google Asîstan, Sîrî, Alexa… Însanan na zanayîya makîneyan serê robotan de reyna ra û newe ra dekerd rojaneyê ma. Însanan Robotî hende sey însanan viraştî ke ge ge merdim nêeşkeno cîya bikero pêra. Na seypêyîye û ser o zî zanayîya ke înternet ra arêdêyena serê robot de yenê pêser û no dem beno demê robotan. Însanan no deme de însanî verada û robotan de yew têkilîye viraşte. Heta na têkiliyê hende aver şîyê ke, roboto ke şîrketa Hanson Roboticsî viraşte û nameyê ci zî Sofya ya, 2017î de Erebîstanê Siûdî ra welatijîye girewte. Roportajî, qiseyî, fikrî û hema zaf hebî çîyî jîra viraşte de ameyê kerdiş û do bêrê kerdiş.

Nê demanê peyînan de ma şinawenê ke ajansî vanê jirîya viraşte biryarê xoserî girewtê û xoserî bêferman gure kenê. Na mesela zî mîyanê pisporanê teknolojîyî de zaf yena qiseykerdişî. Tayê pisporî vanê ke no mimkun o û makînayî zî sey yew însanî eşkenê bibê hîşmend, eşkenê biryaranê xo bidê tayê zî vanê no bêîmkan o û makînayî nêeşkenê yew biryar bigêrê û badê bîyarê ca. Ez vana ke software ke însanî erzenê jirîya viraşte de qodê "biryaranê xo girewtişe" est bo do robotî bieşkê sey yew însanî biryar bigêrê û bîyarê ca. Mesela software de softwarekar qod binuso û wina bêro wendişe no qod. "Merdimo ke destê ey de kardî esta û rîyê ey çiqirnaye, çimê ey surî, qîreno yeno serê to ey bikişe." No fikir biraştî gelek biaqilî yeno û seke wina zî beno. Feqet yewna mesela est a ke pisporî yan zî felsefekarî vanê ke ecêba makînayî dej kaşkenê hîsê înan est ê? Eke hîsê înan est ê û ma nêzane ma zilim nêkenê bi înan? Bi raştî ê ke ena mesela fikirîyenê nê zanê vajê se û reyna însanî benê qisim qisim. Tayê vanê no bêîmkan o tayê vanê no biîmkan o. Tîya de ez wazena yew cumleya Elî Çankirili yî pare bikerî o vano, " Komputere, yew koleya IQ aye zêde EQ aye kêm a ke fermananê wayîrê xo ana ca." Yanî hetê jirî ra zêde hetê hîsan ra kêm a. Ez zî vana ke biraştî robotî, komputerî û heme makînayî belkî biaqil hereket bikerê feqet hîs ena game bê îmkane yo. Belkî seserrî yê ke ma vera yenê sênî ke pîl debeno zerrîyê însanî, însan û makîna nîme nîme bikewê têmîyan o wext beno mimkun.

Peynî de ez wazena vajî ke jîrîya viraşte zafane ma rê bena ardimkar û ganî serê ardimkarîya aye de yewna armanca însanî çinê bo. Mesela yew merdimo ke qezayêk de linga xo yanzî destê xo vîndî kerda, yan zî dadî ra bîyayîşê xo ra bêdest û bêling, felç, kor, kere, lal û hema nêweşîye ke nînê maritiş rê çareyêk bi jîrîya viraşte ma eşkenê vînê. Yan zî derman viraştişî de ma eşkenê nêweşîya xirabe rê dermanêk vîne. Ma eşkenê ekonomîyê xo bi jîriya viraşte kontrol bikere. Yan zî verba dewletanê dagirkeran de welatê xo bipawe. Binê erdî de medenanê xo vînayîş û vetiş de jîrîya viraşte yew ardimkarêka sadiqa. Û hema hezar tewir faydeyê aye est ê ke merdim nêeşkeno bimarno. Heyf, la çi heyf ke dinya de roja verîne ra heta ena roje însanan teknolojîyî sirf serkewtişê serê însananê bînan şixulna û do wina bişixulnê. Her tim dewlemendan, sermayedaran, zerrîlîminan dest na nê qewetî ser û însanî xo ra giredayê, kerdê koleyê xo. Însan bi aqil û bi hîsanê xo însan o. Eke hîs û wijdan yew însanî de çinê bo û aqilê ci zî nêşixulîyo o xora makîna yo. Jirîya viraşte zî sey teknolojîyanê bînan reyna destê însananê xiraban de bo ê zî seba ke sênî hîna zêde însanan xo rê kenê kole û xizmetkar, nê teknolojîyî do bixebetnê.

17.01.2024

Goreyê raporê UNESCOyî Tirkîya de 18 ziwanî estê ke vera-vera vindî benê. Çi heyf ke Zazakî zî mîyanê ê ziwanan de ca gêna.

Dêrsim de zî şar zafê xo Kirmanckî (Zazakî) qisey keno. Labelê badê serranê 1993-1994î û badê vengkerdişê dewam Dêrsîm de qiseykerdişê bi Zazakî roj bi roj kêmî bîyo. Û polîtîkayê asîmîlasyonî yê dewlete zî dewam kenê hetêk ra.

Dêrsim de yew koma Tîyatroyî, Koma Tîyatroyî ya bi nameyê Areyê Kay Dêrsim û zaf cayanê bînan de bi Kirmanckî (Zazakî) kayanê tîyatroyî hadre kena û bi no qayde kena ke wa Kirmanckî nêmiro, biciwîyo.

Koma Tîyatroyî ya "Areyê Kay" 15 serrî verî hetê Yılmazcan Şare ra ameya ronayene û ey bi panc hevalanê xo dest bi nê karî kerdo. Koma Tîyatroyî verî Dêrsim de dest bi tîyatro kerd0 û badê cû bajaranê bînan de û hetanî Ewropa kayê bi Zazakî ameyê ramojnayîş.

Ronayoxê Koma Tîyatroyî ya “Areyê Kay” Yılmazcan Şare wina behsê xebatanê înan keno " Ma 15 serrî verî dest bi na xebat kerde. Wexto ke ma dî ke ziwanê ma binê tehlukeyî de yo ma qerar da ke wînasî yew xebate bikê. Ma Grûba Tîyatroyî Îstanbul de awna kerd. Ma bi hîrê nîyadoxan (iazleyici) dest ci kerd. Badê hûmara nîyadoxanê ma zêdîya. Çi Îstanbul çi Dêrsim ma zaf cayan de kayê xo yê tîyatroyî kay kerd û kayê ma rastê eleqeyêko rind ameyî. Ma Almanya, Îswîçre û Awusturya de kay kerd. Badê şar wayîrê ma vejîya.

"Beno ke bi na xebate feydeyê ma ziwanê ma rê bibo."

Kaykerdoxanê Koma Tîyatroyî ê cinîyan ra Yıldız Deniz zî vana ke , "Ziwanê ma mîyanê tengîye de yo. Ziwanê ma ver bi mergî şino. Ma zî semedê ney ma va ma se bike û ma na grûbe awan kerd û nika tede kay kenîme. Beno ke bi no qayde feydeyê ma ziwanê ma rê bibo. Coka ma dewe bi dewe bajar bi bajar gêrenê. "

Kaykerdoxan ra Senem Tacay zî vana, "Ma kay kenê mordemî pê huyenê û keyf kenê. Ma şinê teberê welatî zî. Ma şinê dewan û sûkan de kay kenê. Semedo ke wa şarê ma ziwanê xo xo vîrî ra nêkero çi destê ma ra yeno ma kenê. "

"Ziwanê şima zaf rindek o"

Ruziye Girgin Kandil bajarê Edirbe ra ya û nika kursîyerêka Grûba Tîyatroyî ya a zî wîna vana derheqê na xebatane de "Ez Şaredarîya Dêrsimî de kursîyera Yılmazcan Şare ya, ez Edirne ra ya. Ez sere de kelîmaya "Ma ra nîya" musaya mîyanê înan de. Ez zî mecbur menda ke nê ziwanî bimusa. Ziwanê şima zaf rindek o. Ziwanê ma zaf rindek o. Ez nê ziwanî ra zaf hes kena. Ez nika eşkena bi Zazakî kilaman zî vaja. Ez wazena wa her kes wayîrê nê ziwanî vejîyo."

Zazakî News

Kitabê Alî Aydin Çîçekî yo newe 'Beno Nêbeno - Estanikê (Şanikê) Herêma Gimgimî' Weşanxaneyê Avesta ra vejîya.

Nê kitabî de heştay û heşt estanikî/şanikî û hewtês hebî zî varyantê nê estanikan ca gênê. Beşo peyên de zî yewendes estanikê ke derheqê bîyayîşê (xeliqîyayîşê) heywanan de yê est ê.

Pêroyî de se û şîyês estanik ê û nê estanikî pêro aîdê herêma Gimgimî yê. Estanikî goreyê qiseykerdişê qiseykerdoxan ameyê nuştene.

Derheqê medyaya civakî de çiqas rexneyî bibî zî, carna medyaya civakî de gêrayîş zî çîyanê başan veceno vernîya merdimî. Rast a zî medyaya civakî seba ke wextê merdimî bîla sebeb diznena û merdimî karanê muhîman ra eweknena, rexne heq kena, la ez nê rojan serê medyaya civakî de rastê di fîlman ameya ke mi medyaya civakî efu kerde.

Nê fîlman ra yew fîlmê ZER û yo bîn zî fîlmê XERÎBO ECÊB bi. Hetê babetan ra û hetê hereme ra her di fîlmî cîya eysenî, la zehfê hetan ra zî zehf manenî yewbînan. Ez wazena bi kilmayî derheqê her di fîlman de agahî bidî.

Fîlmê ZER, 21ê Nîsane 2017î de dekewto sînema. Fîlm 1s 53dk yo û tewrê fîlmî drama ya. Derhênerê fîlmî Kazım Öz o. Fîlm de Ahmet Aslan, Hakeigh Ciel û Füsun Demirel kay kenî. Fîlm de tewr verî karekterê Janî yêno daşinasnayiş. Cuya Janî tikî têmîyankewtî eysena. Jan binê tesîrê kulturê kolejî yê rojhelatî de yo. Rewşa dinya xemê ey de nîya. O tena roja xo tehne dano û dimanê zewkanê şehvetî de yo. Rojêk bapîrika ci yêna New York. Nameyê Pîrika ci Zer a. Zere nêweş a û lacê aye, pîyê Janî yo, aye ardo New York ke tedawî bibo. Nêweşxane de Jan verê Zere de maneno û mabenê înan de tekêlîyêke dest pê kena. Nêweşxane de Jan ferq keno ke Zere kurmancî zanena. Zere, Janî rê deyîra Zere vana. Jan mereq keno, no sebeb ra Zere qalê hîkayeya xo û waya xo kena. Na hîkaye zî sey estanikêke qalî kena. Yanî xo ra vecena. Dima, Zere mirena û Jan keweno dimayê deyîra Zere. No rayir de rastê zehf çîyan yêno. No rayir de ma zî pê Janî rastê keynayanê vindîbîyayanê Dêrsimî, rastê 38î ûsn zehf çîyan yênî.

Fîlmê Xerîbo Ecêb (Gadjo Dilo), 1ê Tebaxê 1997 de kewto vizyon. Fîlm 102 dk yo. Nameyê fîlmî bi orjînalî Gadjo Dilo yan zî The Crazy Stranger o. Tewrê fîlmî; henek, dram, muzîk, romantikî yo. Derhênerê fîlmî Tony Gatlif o. Kaykerdoxê fîlmî; Romain Duris, Rona Hartner û Izidor Serban ê. Fîlm aîdê welatanê Romanî û Fransî yo. Fîlm bi ameyayiş dest pê keno û bi şîyayiş qedêno.

Ma sereyê fîlmî de rast yênê ke karekterê sereke Stephane, rojêka vewrêne de rayir de yo. O wazeno deyîrbaza Nora Lurca bivîno. Çunke pîyê Stephaneî merdo û arşîvê pîyê ey de deyîra Nora Lurca bi vengê aye esta. Pîyê Stephanenî na deyîre ra zehf heskerdo, coka Stephane wazeno wayîra deyîre bivîno. Seba na hebe kewto rayir, ameyo Romanya. No rayir de rastê Izidoreyî yêno. Izidore tena Romankî zaneno Stephane zî Fransizkî. Nêeşkenî yewbînan ra fehm bikerî, la reyna zî Izidore, Stephaneî ano keyeyê xo. Stephane demêke tîya maneno. Tîya de kulturê qereçîyan(dewa ma de no varyant yêno bikarardiş) nas keno. Înan der ciwîyeno. Ziwanê înan museno û înan de geyreno. Stephane, bi keyf mîyanê qereçîyan de ciwîyeno.

Proseso ke Stephane dewa qereçîyan de yo çend serebutî qewêmîyenî. Lacê Izidore bi îdîaya dizîkerdiş bi zor û pirodayişê hukmatî beno mehkum. Seba xoresnayîşê Nora Lurca, Stephane Izidore ra hetkarî wazeno. Izidore zî hetê Stephaneî keno û pîya gêrenî Nora. Stephane dewa Izidore de rastê Sabina yêno. Stephane û Sabina eşiqê yewbînan benî. Stephane dewa înan de û dewanê qereçîyanê bînan de vengan qeyd keno. Rojêke lacê Izidore Adrian heps ra vecêno û yêno dewe. Demêk ra dima Adrian dewanê Romanyan ra yewî kişeno û Romanyanijî êrişê dewa înan kenî. No êriş de Adrian veyşeno, mireno. Qereçîyê bînî remenî, şinî daristan. Peynîya fîlmî de Stephane dewa qereçîyan ra vecêno û şino. La o beno yewna merdim.

Çene çene çene çene çena min a delala mi,
Çena mi awe berda ax dilo cîgera mi vêsena
Ez nika se bikerî kamî rê (bi)vajî derdê cîgera mi zof giran o

Çena mi awe berda ax dilo cîgera mi vêsena
Ez nika se bikerî kamî rê (bi)vajî derdê cîgera mi zof giran o

Le lemine le lemine derdê cîgera mi zof giran o
Le lemine le lemine derdê cîgera mi zof giran o

Hîris û heştî yo ma rê, ma rê seran (ra) şîya wo derdo
Hîris û heştî yo ma rê, ma rê seran (ra) şîya wo derdo
Hard û asmen bêro (ra) zon cîgera mi to rê qeseyî bikêro

Ez nika se bikerî kamî rê (bi)vajî derdê hardê Dersîmî zof giran o
Ez nika se bikerî kamî rê (bi)vajî derdê hardê Dersîmî zof giran o

Le lemine le lemine derdê hardê Dersîmî zof giran o
Le lemine le lemine derdê hardê Dersîmî zof giran o

Sebebê mergan û qadê karî

Raporî de sebebanê mergan ser o zî ameyo vindertiş: Se ra 24 pelçiqîyayîş, se ra 15 cayanê berzan ra kewtiş û se ra 15 zî qezayanê trafîkî yê serwîsanê karkeran o.

Goreyê qadanê karî zî nisbetê mergan wina ame dîyarkerdene: Se ra 24ê mergan qadanê ramitiş û daristanî de, se ra 24 qadanê înşeat û rayîr, se ra 11 qadanê neqlîyat, se ra 8 qadanê metal û sera 6ê mergan zî qadanê şaredarî de qewimîyayê.

Amedspor û Duhokspor do 30ê temmuze de, maçêkê dostîye de bêrî vernîya yewbînan.

Duhokspor û Amedspor amadekarîyanê xo yê serdemo newe domnenê. Serekê Duhoksporî Abdullah Celalî, Serekê Amedsporî Nahît Eren û taximê Amedsporî zîyaret kerd. Zîyaret Tesîsanê Amedsporî yê Şehmûs Ozerî de ame kerdiş. Nê zîyaretî de serekê her di taximan formayî dîyarîyê yewbînan kerdî û fotografî girewtê. Goreyê planê her di taximan, Amedspor û Duhokspor do 30ê temmuze de maçêkm dostîye de bêrê têhet.

Kampê hamnanî yê taximan

Duhokspor do seba serdemo newe kampê xo şaristanê Isparta yê Tirkîya de bikero. Amedspor zî dima ke kampê Erziromî biqedêno, do şîro kampê diyîn û nê zî şaristanê Burdur yê Tirkîya de bikero.

Seba ke tarîxê kampî yê her di taximan nêzdîyê yewbînan ê, Duhokspor û Amedspor do 30ê temmuze de şaristanê Burdurî de maçêkê dostîye kay bikerê.

Çarçewaya Dibistananê Sporî yê Hamnanî de gedeyî; 15 branşanê cîya-cîyayan de, futbolê cinî û camêrdan, basketbol, voleybol, asnawe, atletîzm, tenîs, tenîsê masa, taekwondo, kişike, kayê şarî, hentbol, kodkerdişo robotîk, kayê aqil û zekayî û cimnastîkî de, perwerdeyo bêpere gênê.

Şaredarî, pê bernameyî amanc kena ke piştî bido ke gedeyî aşmanê hamnanî bi hawayêko biemnîyet, biweşî û berhemdar bivîyarnê û seba resnayîşê sporkaranê ameyoxî amadeyî bikero.

Mbappe û Yamal vera pê de yê

Kaykerdoxê Fransa yo namdar Kylian Mbappe, na turnuva de 6 maçan de 8 golî eştî, o û Lionel Messî zîrve de yo.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."