Ez bi "Çi heyf û hezar heyf"î dest pêkena.

Çi heyf û hezar heyf...

Werrekna eyro ma dinya de û welatê xo de zulman, kiştişan, qetlan, zorbeyîyan, şerran û qirkerdişan ra qisey nêkerdênê. Çi heyf û hezar heyf ke ma kenê û wina asîyeno ke do ma biker zî.

Wexto ke ma yew sîteya xeberan û ajansan ra ewnîyenê yan zî ma goşê xo danî qisêyanê çarşî û bazaran ma vînenê ke mîyanê xeberan de kiştişî îlla est ê. Êdî ma ro normal yeno kiştişê însanan û ma zaf bale nêdanê ci. Heta ma nêwazenê qisey biker enê kiştişan ser o. Yew kîşt ra zî psîkolojîyê merdimî zî êdî hewanênano. Çi heyf û hezar heyf...

Eslê xo de ez nêwazena serê enê kiştişan de qisey bikerî. Her sîte û ajans de xo ra bi hezaran xeberî est ê. Ez wazena ser ê sîte û ajansan de "kiştişê cinîyan ser o bikarardişê ziwanî" de qisey bikerî û tayê zî rexne bikerî.

Heme dinya de însanî sey yew bomba dekerde û seba teqayîş amade yî. Sebebê enê zaf î û pisporê enê gureyî xo gore îzah kenî. Meseleya ma ena nîya. Meseleya ma ziwano ke kiştişê cinîyan de bikar yeno yo.

Enê xeberan de ziwan zafane wina yo; reyna yew cinî bî qurbanê carmêdan, carmêdan yewna cinî kişte, carmêdan emserr hende cinîyî kiştî, yew carmêdî cinîya xo kişt... Goreyê enê cumleyan ra seke Carmêd neyarê Cinîyan o û bi ena neyarîya xo cinî û cinîyan kişeno. Labelê wina nîyo û her carmêd yan lajê yew cinî yo, yan mêrdeyê aye yo, yan birayê aye yo û hema çi çi çîyan de cinî û carmêdî yewbînan ra girêdayeyî. Enê cumleyî sey mînak wa tîya de bî. Kîşta bîn de dinya de her serre bi hezaran kiştişî yenê meydan. Yanî carmêdî carmêdan zî kişenî. Heta kiştişîya cinîyan ra gelek zafêr kiştişî, cînayetî, zulmî benê.

Esil meselaya ke ez wazena behs bikerî ha tîya de ya ke carmêdî verê ruhê xo badê cinîyan, qijan, carmêdan, xoza û heywanan kişenî. Carmêdî seba çi wina kenî? Çunke destê înan de qewet est o. Yanî binê mesela de carmêdbîyayîş û cinîbîyayîş yan zî qij û heywanbîyayîş çin yo. Zulm, qewet, îqtîdar, hukm û mergê ruhan est o.

Her kesî îlla derdorê xo de dîyo ke cinîyêke yewna cinî kuta û kişta, carmêdî yewna carmêdî ro zulm kerdo û kişto, qijî yewna qijî derb kerdo û kişto, yan zî însanan zulmê heywanan kerdo û kiştî. Yanî bi kilmî carmêdî têna nêkişenî, her kes qasê qewetê xo yew qatîlkar o. Qewet destê kamî de bo o carmêd o.

Wexto ke ena pencera ra biewnîyo mesela ra fehm beno ke qewet destê kamî de bo o kişeno. Qewet destê cinî de bo cinî zî kişena heta cinî carmêdan zî û cinîyan zî kişena, qijanê xo heta dadî û babîyê xo zî kişena.

Carmêd, zulmê cinîya xo keno û kişeno çunke o hîna jîhat o û qewet destê ey de yo. Gama ke keye de nêbo cinî bi qewetî zulmê qijanê xo kena û heta kişena çûnke aye hîna jîhat a û qewet destê aye de yo. Qij wexto ke şino teber embazanê xo rê zulm keno û heta hîna aver şino û kişeno çûnke o hîna jîhat û qewet zî destê ey de yo. Enê însanî xoza û heywanan zî kişenê çûnke hukm ha destê înan de û qewet ha înan de yo. Yanî her kes qasê qewetê xo zulm keno û qasê merdişîya ruhê xo yewê bînî kişeno. Carmêdî ney qewet kişeno.

Seba enê, ziwano ke carmêdî sey şeytanî naweno ney, ziwano ke her tim hetê cinî yo ney, ziwano ke nefret beyntarê însanan de afirneno ney, ziwano nerm û ziwano ke heqîqetê mesela aşîkar keno wa bikar bêro. Tîya ra veng dana heme ajans û sîteyanê kurdan ziwano winayîn ra xo durî bidêne û ziwano ke carmêdan dekeno şeytan bikar mîyarêne.

Zulm û zorbeyîye sey şeytanî nîşan bidêne ke wa ne carmêd zulmê cinîyan û yewna carmêdî bikero û bikişo, ne wa cinî zulmê cinîyan û qijan bikero û înan qurban bikero ne zî wa heywan û xoza qurbanê însanî bibê.

Pehlîwan, o ke eşkeno bi însanan nîyo, pehlîwan, o yo ke eşkeno bi hêrsê xo yo.(Hedîs ra)

11.08.2026

Mekteb, seba heyatê gedeyan her serrî hetê averbîyayîşî ra zaf muhîm o. La nê heyatî de yew pers esto ke hem pedagojî de hem zî mîyanê perwerde de zaf yeno ereziwanameyîş.

Geden de dest pêkerdişê mektebî senên bibo?

Çend serrî de kam mektebî biwano?

Gedeye ma, çend serreyîya xo de şêrê mekteb, heyatê înan seba musayîşî û famhkerdişî hîna rind beno?

Pedagog û psikologê gedeyan vanê ke, her gede hetê hîş û fikrî (vîr û fam) û hetê mezg û ruhî ra yew wextî înan esto. Her wext zanayîş ser eynî nîyo. Labelê, na mevzu de cigêrayîşanê peyênan, wexto ke doman beno 6 serrî o wext o fikr û fahmê ci seba qezenckerdışê qorîyan (disiplin) û musayîşê herfan hedre beno. Heta 6 serreyî, dinyaya gedeyan tena kay û xeyal a. Ay semedî gere musayîş sey kay kerdiş bideyo gedeyan.

Na babete de psikologê zaf namdarî zî vanê ke wextê kayî, bingeyê aqilî o. Mîsal, psikologo namdar Jean Piaget vano: "Kay, karê gedeyan o" (Play is the work of childhood). Yanî hetanî serrî yewendes û diyes serreyî, doman tenya bi kayperwerîye dinya xo fam keno. O zaf çî no wextî de gere bideyo gedeyan.

Hetê bînî ra, psikologê bîn ê namdar Lev Vygotsky zî serba weşbîyayîşê gedan û kayî mîsalêka zaf weş dano û vano: "Gedayî kay de her wext serê temenê xo ra, serê reftaranê xo yê herrojî ra berzêr o" (In play, a child is always above his average age, above his daily behavior). Na vate nîşan dana ke gedeyî bi kaykerdişî xo amadeyê perwerdekarîye keno. Mezqê gedan hîna seba nuştiş û wendişê saatanê dergan hedre nîyo. Hetê bînî ra zî, eger zaf dore zî (mîsal 7-8 serreyi de) şêrê mekteb, nê tewrî de zî wextê musayîşî derg beno û gedeyî mîyanê hemtemenanê xo de pey de maneno.

Seba nê sebeban, dinyaya ewroyî de tewr tewrê tewr rindo ke gedê ma binkeyê mektebê verênî (kreş û baxçeyê gedan) bivînê û dima, wexto ke 6 serreyê xo kerdî temam, dest bi mektebê bingeyî (mektebo verên) bikerê. Bi nê şeqlo tewr normal, doman hem kayê xo keno hem zî bi rehetî musayîşê wendiş û nustişî beno. Heyatê perwerdekarîye de gamêka weş û asayî erzeno.

Seke ma va heyan 6 şerrî pê kaykerdiş uca ra pey gede beno hedre, bi xususî matematîk gere hena erey bideyê gedan çunke gedêyî hete razber de kemê hema nêkewtî ay nëmserre.Eke ma vaci gedeyan ma va lez matematîk bimusê ma xeta kenî û gedan ser de tesîro nêbaş virezîyeno.

Dinyaya modernî de matematîk 10 serra pey yeno musnayiş la nustiş û wendiş lez dest pekeno.Texmîne ke ez kena tirkîya da semedê ke matematîk lez diyeno gedan ayî semed ra geday ma matematîk ra tersênî û nêmusenî.

Na mevzu ser o zaf zanyarî nuştê la her dewleti de perwerde cîya yo. Ay semed ra her kes sey xo vîneno.

Weşîye de bimanê.

Welatîyanê ke derheqê na babete de qisey kerd, dîyar kerd ke nê cezayî şexsê Amedsporî û nasnameyê ey rê ameyî dayene. Înan vat ke tîmê bînî zî konvoyan virazenê û veng zêde beno, la înan rê ceza nêyena dayene; nê cezayî tena Amedsporî rê yenê dayene.

Welatî vanê ke na cezayêka sîyasî ya û wazenê ke nê cezayî bêrê wedaritene.

Nameyê welatîyanê ke ceza girewta û resayê destê ma, nê yê: Mesut Kopuk, Serkan Yapici, Veysî Arî, Abdullah Boltan, Remzîye Oylek, Fatma Îlhan.

Kursîyê zêdeyî û wendekarê payra ameyî dîyarkerdene

Kontrolan de ame dîyarkerdene ke tayê erebeyanê servîsan de, VERA mewzûatî kursîyê zêdeyî est ê. Ney ra teber erebeyê ke kapasîte ra zêde û payra wendekarî berdêne û ruxsatê xo newe nêkerdbî zî ameyî dîyarkerdene. Ekîban seba îhlalan zabitnameyî amade kerdî û derheqê erebeyanê eleqedaran de muameleyê qanûnî ame destpêkerdene.

Kontrolê plakaya S zî yenê kerdene

Kontrolan de şertanê teknîkî û fîzîkîyan ê erebeyan ra teber, plakaya S zî yena kontrolkerdene. Ekîbî cigêrenê ke erebeyanê servîsan de destûr û ruxsatê hewceyî est ê yan çin ê; munasibîya plakaya erebeyan ke sey servîsê personelî yenê xebitnayene zî kontrol kenê.

Kontrolê ke hetê çar ekîb û 18 personelan ra yenê ramitene, do seranserê şaristanî de heme servîsanê dibistanan bigîrê xo mîyan û dewam bikerê.

Mûsa Anter kam o?

Mûsa Anter serra 1920î de dewa Zivinge ya girêdayeya Nisêbînê Mêrdînî de ameyo dinya. Mektebê verênî Mêrdîn de, mektebê mîyanên û lîse zî Edene de wendî. Dima ra Fakulteya Huqûqî ya Zanîngeha Stenbolî qedêna. Maya ey Fesla Xanime, muxtaranê verênan ê cinîyan yê Tirkîya ra yew a.

Serra 1944î de kênaya Evdirehîm Rehmî Zapsuyî, Ayşe Hale reyde zewicîya. Nê zewacî ra serra 1945î de lajê ey o pîl Anter, serra 1948î de kêna ey Rahşane û serra 1950yî de zî lajê ey o qij Dîcle ameyî dinya.

Reya verêne serranê wendekarîya xo de, dewrê Serewedarnayîşê Dêrsimî de ame tepiştiş. Seba ke maya Mustafa Kemalî rê heqaret kerdo, 45 rojî nezaretxane de mend. Anterî dima bi Canip Yıldırım û Yusuf Azizoğluyî reyde rojnameyê İleri Yurtî vet. Seba şîîra xo ya bi kurdkî "Qimil"î serra 1959î de Doza 49an de bi waştişê îdamî ame muhakemekerdiş.

Derbeya 27ê Gulane ra pey bi efû ame veradayîş. Zindan ra dima kovaranê Deng, Barış Dünyası û Yönî de nuşt. Serra 1963yî de na rey zî Doza 23yan ra kewt zindan. Zindananê Mamak, Sultanahmet, Balmumcu, Seyrantepe û Nisêbînî de mend.

Derbeya 12ê Êlule de zî seba propagandaya "kurdîyetîye" ame tewqîfkerdiş. Cuya xo de pêro pîya 11 serrî û nêm zindan de vîyarna. O awankeranê DDKO, HEP, NÇM û Enstîtuya Kurdî ya Stenbolî ra yew bi.

Anter 20ê êlula 1992yî de Seyrantepe de rastê hêrişê çekdarî ame. Hetê çepî ra di guleyî, qelb û sereyê ey ra zî guleyêk eştî ci û ame qetilkerdiş. Nuştox Orhan Miroğlu zî eynî serebût de birîndar bi. Mensûbê verên yê JÎTEMî Abdulkadir Ayganî eşkera kerdbi ke Anter hetê tîma ke o zî mîyan de bi ra seba JÎTEMî ame kiştene. Raporê Susurlukî yo Kutlu Savaşî de zî ca girewt ke hêriş Mahmut Yıldırım (Yeşil)î organîze kerdo.

Mezelê ey dewa Zivinge ya Nisêbînî de yo.

Kitabê ke nuştê:

· Birîna Reş (1959)

· Qimil (1962)

· Ferhenga Kurdî-Tirkî (1967)

· Bîranînên Min I (1991)

· Bîranînên Min II (1992)

· Vakayiname (1992)

· Fırat Marmara’ya Akıyor (1996)

· Çinara Min (1999)

Labelê dewijî razînêbîyayîşê xo mojna û îzin nêda ke cigêrayîşî bêro kerdene.

Sînorê rûhsatî yê Projeyê Gêrayîşê Baqirî 5.283 hektar o. Dewijê ke tersê înan esto ke no proje do tebîatî talan bıkero, vatî ke gureyê gêrayîşê madenê baqirî do zerar bido erdan û çimeyê awe zî do bipeysê.

Dewijan pêro şarê mintiqayî, platformanê derûdorî, dezgehanê komela sivîlî, dezgehanê meslegî, merdimanê zanistî û kes û dezgehanê ke şenê warê huquqî de paştgîrîye bidê, seba paştgirîye dawet kerdî.

Seba kurmancî sewîyeya 1, 2, 3 û 4ine; seba zazakî sewîyeya 1 û 2yine û seba soranî zî sewîyeya 1ine do bêrê akerdene.

Dersê online 5ê teşrîna verêne de, yê rîbirî zî 10ê teşrîna verêne de dest pêkenê û 12 hewteyî dewam kenê. Kesê ke wazenê tewrê quran bibê, ganî muracaetê Komeleya Cigêrayîşanê Kurdkî bikê.

Semedê muracatî nê formî dekerêne bitikîne.

Roj û saetê dersan

Rûbirû

Kurmancî:

Asta Yekem (A1.1), Şemî (Cumartesi) : 11:00 - 14:00

Asta Yekem (A1.2), Şemî (Cumartesi) : 11:00 - 14:00

Asta Duyem, Şemî : 14:00 - 17:00

Asta Sêyem, Şemî : 14:00 - 17:00

Asta Çarem, Şemî : 17:00 - 20:00

Kirmanckî-zazakî:

Duşto yewin (A1), Şeme (Cumartesi) : 11:00 - 14:00

Duşto diyin (A2), Şeme : 14:00 - 17:00

Online

Kurmancî:

Asta Yekem (A1.1), Duşemî (Pazartesi) : 19:00 - 22:00

Asta Yekem (A1.2), Sêşemî (Salı) : 19:00 - 22:00

Asta Duyem, Çarşemî : 19:00 - 22:00

Asta Sêyem, Pêncşemî : 19:00 - 22:00

Kirmanckî-zazakî:

Duşto Yewin (A1), Îne (Cuma) : 19:00 - 22:00

Duşto Diyin (A2), Yewşeme : 19:00 - 22:00

Soranî:

Destpêk, Şemî: 19:00 - 22:00

📢 Atolyeyên Kurdî yên Serdema Payîzê dest pê dikin. Agahîyên atolyeyan di formê de ne. Hûn dikarin bi forma li jêrê qeyda xwe çêkin. 👇https://t.co/185UpLlxa3 pic.twitter.com/LjW8XQiETE

— Komeleya Lêkolînên Kurdî (@Komeleya_Kurdi) September 15, 2026

Beşiktaş bi na netîce 12 pûanan de mend. Amedsporî zî bi 13 pûanan averaj reyde nameyê xo lîderîya lîge de qeyd kerd.

Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de komel ocaxzadeyan û eşîrzadeyan ra yeno meydan. Ocaxzadeyan rê xas, eşîrzadeyan rê am/xam vacîyeno. Wexto ke xas û am yan zî xas û xam vacîya; heme komel qesd beno.

Ocaxzadeyî ruhwan ê; camêrdanê înan rê -dahîna zêde- pîr, cenîyan rê ana vacîyena. Ê eslê xo benê besnenê Hz. Mihemedî ra ke no usil demê serwerîya misilmanîye de ronîyayo. Ocaxê înan est ê; Kureyşan, Babamansuran, Seyîdsabunan, Sarîsaltukan, Axuçanan…

Eşîrzadeyî awamî yê. Talibê ocaxzadeyan ê. Ocaxzadeyî înan rê talib vanê. Eşîrzadeyî zazayê (kirmanc, kird, dimilî) hurr ê, eslê xo nêbesnenê yewna ca ra. Yê înan eşîrê xo est ê; Demenan, Heyderan, Alan, Kalan, Qirxan, Karsanan… Ê merdimê eşîranê xo yê.

Mabênê ocaxzadeyan û eşîrzadeyan de dêsêko qewîn est o. Nohet û ohet têmîyan nêkeweno. Ocaxzadeyî xo berz û esîl vînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Gonîya xo nêkenê mîyanê gonîya awamîyan ra. Eşîrzadeyî dawaya pîlîye nêkenê, xo layiqê refê ocaxzadeyan nêvînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Ocaxzadeyan ra zewec xirab o.

Ocaxzadeyî rayber, pîr û mirşîd ê. Mîyanê rayberîye, pîrî û mirşîdîye de ferq est o. Rayber raye, adet û usil musneno taliban; raye çi ya, cem senî girê dîyeno, roce senî yeno girewtene… Pîr cem girê dano, weez dano, dara (mehkeme) heqîye ronano, heq û neheqî cêser keno. Mirşîd serê pîrî yo. Çîyo ke pîr keno o zî keno feqet selehîyetê xo pîrî ra zêde yo. Eşkeno qeraranê pîrî betal bikero.

Raya Heqî/Heqîye de baro giran vileyê pîrî ser ro yo. Eşîrzadeyan ra yewerî sey hemrayî gêno xo ver ke nê kesî rê koçek vacîyeno, mîyanê taliban ra gêreno, çi na dinya ser çi a dinya ser, heme persan û meseleyan çare keno; îman û îtiqat, ceng û cedelê taliban, pênêkerdişê cenî û mêrdeyî, zem û zur, dizdîye, neheqîye… Aye ra, cayo ke dur o û linga xo zêde nêkewena ci, pîr oca de yewerî xo rê wekîl tayîn keno. Nê kesî rê tîkme vacîyeno. Meseleyê hurdî-murdîyê ke benê, tîkme nameyê pîrî ser ra înan çare keno.

Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de dêso qewîno ke mîyanê komelî de ronîyayo, beno sebebê kêmî û xeletîye. Yew ocaxzade biwazo-mewazo, mecbor o ke rayberîye, pîrîye, mirşîdîye bikero. Yewero ateîst (keso ke Heqî nêzaneno) bo, elaqeyê xo bi îman û îtiqadî çin bo zî komel rayberîye, pîrîye nano ey ver ra.

Pîr û rayberî ganî raye, cem û cemat, saz û awaz bizanê; wayîrê fehm û ferasetî, fikir û nezerî bê; pers û meseleyanê taliban çare bikerê. Ema tayê merdimî nê wesfan ra bêpar ê. Vanê; ma ocaxzade yê; mîyanê taliban ra gêrenê, mal û pere arê danê wenê. Kar û gureyêk, xizmetêk nêkenê. Emeg û qezencê taliban ra wenê. Seba mal û pereyan ra mîyanê taliban ra gêrenê.

Heqê eşîrzadeyan çin o ke bibê pîr û rayber. Yewer Raya Heqî/Heqîye de tenik bo; cem û cemat, saz û awaz weş bizano; bawermendo temam bo zî nêeşkeno pîrî û rayberîye bikero. Raya eşîrzadeyan girewte ya.

Ocaxê Raya Heqî/Heqîye dem û dezgeyê hezar serran ê. Nînan komel xo ser ra girewto; hetê îman û îtiqatî ra, fikir û felsefeyî ra aver berdo. Can û nefes dayo ci. Ewro tesîrê xo kêm bo zî îhtîyacîya komelî tim bi ocaxan bena. Aye ra, ocaxî ganî xo newe ra tertib bikerê. Sey mekteb û akademîyan berê xo heme kesan rê biakerê. Kamkes beno wa bibo, çi ocaxzade çi eşîrzade, êyê ke wazenê hetê bîr û bawerîye ra xo aver biberê, pîrî û rayberîye bikerê, raye bimusnê komelî; ganî nê ocaxan de bander (perwerde) bibê, nê ocaxan ra destur bigîrê. Kam ke heq keno pîrî û rayberîye wa o bikero. Ocaxî ancî nameyê pîr û kalanê ocaxzadeyan ser ra bê ema pîrî û rayberîye ne paştîya kesî ser ra bar ne zerrîya kesî de ax û întizar ba. Ocaxî malê yew sulala ney ganî malê heme komelî bê.

GGCyî reya 40ine “Musabeqaya Rojnamegerê Serkewte” organize kerd. Merasim de xeylê kategorîyan de xelatî ameyî dayîş.

Cemîyetî emser “Xelata Azadîya ya Çapemenî” daybî Zazakî Newsî.

Nameyê Zazakî Newsî vera Koordînatorê Pêroyî yê Zazakî Newsî Enwer Yılmaz xelate girewte.

Yewna “Xelata Azadîya ya Çapemenî” dîya Botan Times î.

Dîyalekta Zazakî de çekuya başîye bi goreyê pabestayî/kontekstî de dordor mana bivurîyo zî, reyna eynî mana da nê çekuyî zî estê; başî, holîye, holî, rindîye, rindî, rindênî, weşîye, weşî… Na nuşte de başîye bi manayê çekuye nê, bi manayê termî/têgehî ameya şuxulnayene. Wextêko felsefe de persa başîye çi ya yena perskerdene: Başî, başîye ya! ameya formûlaze kerdene. Başîye/holîye tena bi sereyê xo yew mana îfade nêkena. Xora heme erje yî tena bi sereyê xo yew mana îfade nêkenê û başîye zanayîşê kerdişanê xo de estîya xo reyde yew erje ya.

Însanê ko zerrîya êy pak o, raştvateyo, kar û gureyê xo erja başîye reyde keno, kesî ra xirabî, neheqî û zilm nêkeno, o kes sey keso baş yeno hesibnayene û kerdişê êy zî kerdişê başîye yenê pênaskerdene. Sinorê însan û kulturî, dinya ya objeyan û estîyanê serebutî zî xo de belo kenê. No sînor melumatanê manakerdişê yê erj û zanistan peyda keno. No peydakerdiş hetê mana û erje ra yew awiro pêranayîş û temamkerdox dano merdimî. Goreyê Max Ferdinand Schelerî, erjî mîyanê xo de yew qaydeyê hîyerarşî reyde rêz benê. Nê hîyerarşî de erja tewr berze û pozîtîfe erje başîye qebul keno.

Însan bi ontolojî û epîstemolojî xo reyde erjenê xo awan keno û beno yew ontoya/estîyê ke epîsteme û etîkî. Erja başîye seba însanî erjanê tewr berzan ra ya û zanayîşê erja başîye sey yew estîya krîterî ya hêzê însanî yeno pênas kerdene. Erja başîye hetêk ra hem yew estîya aksîyolojîk hem zî yew estîyê ke epîstemolojîk û ontolojîk a. Başîye yew erje merdimîye ya û ciwîyayîşê kesan û komelî ser o tesîrdar a. Başîye fikir, hîs, hişmendî, çalakîyanê şexs û komelî ser o yew tesîro muhîm viraznena. Başîye heto bîn ra zî bi vîrê hemparî, tecrubeyê paydarî, erja kulturî ya hemparî, hêz û manaya kolektîfî, kokê hemparî yê esl û tepşî û hîsê hemparî reyde ciwîyayîşê kes û şarî de erja etîkî de ca gêna.

La tayê başî/holî estê ke, wextêko biyerê kerdene xirabî û pîsîye pak kenê. Her holîkerdiş beno ke cayê xo nêvîno la holîye ke merdim zerrîya xo reyde keno, ganî sey varanî pîsîye bida şutene. Eke merdim pîzeyo safî ra başiye/holîye bikero, na holîye/başîye sey varanî pîsîyan şuwena. Yew kes yan yan zî yew komel cuya xo holîye ser o awan bikero do rojanê tengî û xiraban de derûdorê xo de holî û weşîye bivîno.

Rindîye bike, berze behr; mase nêzano, Xaliq zano. No vateyo verên nîşan dano ke başî gereka bê menfiet û bêpaye bêro kerdene. Merdim wexto ke yew başî keno, gereka seba qezencî êy nêpawo. Gama ke başî behrî de bêro erzîyayene û mase nêzano, Xaliq zano; kerdişê baş zî eke hetê însanan ra nêro dîyayene û qîmetê êy nêro zanayene zî, qîmeta xo vindî nêkeno. Çunku Xaliq kerdişê başî vîneno û zano. Cuya şarê Zazayan de, başî, hetk arî meymanperwerî û destgirewtişê kesê tengasî de qîmetêko pîl esto. Bi taybetî cuya dewan û têkilîyanê cîranî de, yewbînan ra hetkarî kerdiş esto. No vateyo verên zî nê hişmendîya komelî nîşan dano: başî seba qezencê şexsî nê, seba başî bi xo bêro kerdene. Eke kesê ke başî ci ra ameya kerdene aye nêzano yan zî qîmetê aye nêdano, no şert qîmeta başî kêm nêkeno. Bi nê cîhetî ra, no vateyo verên erjê başî eşkera keno. Çunku başîya raşte, menfîet ra girêdaye nîya. No vateyo verên merdimî bander keno ke başî biko û qîmetê kerdişê xo tena bi reaksîyonê merdiman nêpîvano. Mase nêzano zî Xaliq zano; o semed ra, kerdişê baş qîmeta xo bi xo de hewêneno.

Başî/holî zî kerdaneyê komalî de cayêko muhîm gênê û erja başî ser o vateyê verênan ra nîmûne: A holîya ke tu kerd, zê varanî pîsî şite. No vateyo verênî de: Eke merdimo ke zerrîya êy pak biba, kar û gureyê xo başî û weşîye ser de keno. No merdim kesî rê xirabî nêkeno, timûtim rindîye keno û başîye wazeno. Başî û weşîye seba her kesî wazeno. La tayê başî/holî estê ke, wextê biyerê kerdene xirabî û pîsîye pak kenê. Her holîkerdiş beno ke cayê xo nêvîno la holîye ke merdim zerrîya xo reyde keno, ganî sey varanî pîsîye bida şutene. Eke merdim pîzeyo safî ra holîye bikero, na holî/başîye sey varanî pîsîyan şuwena. Yew kes, yan zî yew komel cuya xo holîye ser o awan bikero do rojanê tengî û xiraban de derûdorê xo de holî û weşîye bivîno.

Bide nanê xo, bixelisne canê xo. No vateyo verênî, nan dayîş, ardimkerdiş û xo xelisnayîş miyan de pêwendîyekî manedarî pêşkêş keno. Goreyê manaya raşteraşte, merdim nanê xo dano û bi nê kerdişî canê xo xelisneno. Nêra nan yew hewcedarîya bingehîn a ciwîyayîşî yo û dayîşê êy kesê hewcedarî ra ardimê raşteraşt o. Vate bi îfadeyêke kilm merdimî parekerdişî ra teşwîq keno û qîmeta nan dayîşî ano vîrî. Goreyê manaya mecazî, nanê xo dayiş tena werd parekerdiş nîyo; comerdî, zerrîsozî, ardimkerdiş û bêmenfîetî yewna zî hesibkerdiş temsil keno. Canê xo xelisnayîş zî keweno sey encamê baş ê kerdişê rindî bêro famkerdene. Kesê ke başî keno, miyanê merdiman de bawerî û rêzgirewtiş peyda keno; heman demî de wijdanê xo zî aram keno. Bi nê manayî, başî tena kesê ke ardim vîneno ra fayde nêdana, kesê ke başî keno ser o zî tesîrê ke rind ca verdena. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde pêwendîya xurt esto. Nan, bi taybetî ciwîyayîşê dewan de, berhemê xebata zehmet a erdî û parçeyê bingehîn ê sifreyî bîyo. Nanê xo bi feqîr, rêwî, cîran yan kesê hewcedarî reyde parekerdiş, sey kerdişekî comerd û baş ameyo dîyayene. Rojê tengî de yew parçe nan zî eşkeno hewcedarîyekî girîng ca biko. Nê tecrubeyê ciwîyayîşî, parekerdişî miyanê merdiman de xurt kerdo û hestê yewgirewtişî geş kerdo. Hetê erjê başî ra, no vateyo verênî başî bi dayîş, parekerdiş, comerdî û ardimkerdiş reyde girêdano. Merdimo baş tena malê xo kom nêkeno; waxto hewcedarê yewna vîneno, şertê xo de çiyê ke destê êy de yo pare keno. Nê payekerdişî de qîmeta sereke pîlbîyayîşê çiyê dayeyî nîyo; niyetê baş û hewcedarîya kesê bînî ra bersiv dayîş o. No sebeb ra, heta yew parçe nan zî nîşaneyê başîya pîl bibo. Bi nê awayî, bide nanê xo, bixelisne canê xo; eşkera keno ke başîya vera yewna bêencam nêmanena. Nanê parekerdeyî hewcedarîya kesê bînî ca keno, la heman wextî de kesê ke dano zî bi aramîya wijdanî û qîmeta kerdişê rindî dewlemend keno. Nê sebebî ra, başî sey yew erjê etîkî bi comerdî, parekerdiş, û destgirewtişê kesanê hewcedar reyde girêdano.

No vateyo verênî dest dayîş û camêrdbîyayîş miyan de pêwendîyekî manedar pêşkêş keno; Desto daye, tim camêrdo. Goreyê manaya raşteraşte, kesê ke dest dano, tim camêrd o. Nêra dest dayîş, kesê hewcedarî ra ardimkerdiş û şertê tengî de êy bêpaşt nêverdayîş manaya xo de gêno. Camêrd zî kesê comerd, ardimkar û wayirê xulqê rindî ano vîrî. Bi nê îfadeyî, vate qîmeta merdimî bi kerdişê baş ê êy eşkera keno. Goreyê manaya mecazî, dest dayîş tena destê xo dergkerdiş nîyo; barê yewna şenikkerdiş, şertê zorî de hetkar bîyayîş û îmkanê xo bi kesê hewcedarî reyde parekerdiş temsil keno. Kesê camêrd hewcedarîya yewna vîneno û seba ardimkerdişî her tim qezencê kesane nêpaweno. Nê cîhetî ra, camêrdbîyayîş tena taybetmendîyekî kesayetî nîyo; waxto bi ardim û kerdişê rindî bêro nîşandayene, qîmetê exlaqî gêno. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîyö ke xurt esto. Ciwîyayîşê dewan de xebata erdî, avakerdişê keyeyî, arêkerdişê berhemî, şayî û rojê xemî de destê yewbênan girewtiş adetêko qîmetdar bîya. Kesê ke rojê tengî de ardimê cîran, dost yan xizimê xo kerdo, miyanê komelî de sey kesê camêrd û wayirê xulqê rindî ameyo naskerdene. Nê awayê ciwîyayîşî de başî tena bi vatişî nê, bi destdayîş û karê pîya eşkera bîya. Hetê erjê başî ra, no vateyo verênî başî bi ardimkerdiş, comerdî û destgirewişî reyde girêdano. Merdimo baş waxto kesê hewcedarî vîneno, tena derheqê êy de hestê rind nêkeno; heta şertanê xo dest bido, ardimê êy keno. No ardim benoke maddî bibo, benoke bi xebat, dem yan paştîgirewtişî bêro nîşandayene. Bingehê başî nêra nîyetê rindî kerdişê faydedarî de vurnayîş o. Bi nê awayî, desto daye, tim camêrdo; qîmeta camêrdbîyayîşî bi destê ardimî dergkerdiş reyde eşkera keno. Vateyo verênî merdimî fam keno ke camêrdî tena bi name û vatişî nêpêjena; qîmeta aye demê hewcedarî de bi kerdişî xuya bena. Nê sebebî ra, başî sey yew erjê etîkî bi ardimkerdiş, comerdî, zerrîsozî û barê yewna şenikkerdiş reyde girêdano.

Bikilmî ma eşkenê îfade bikerê ke; analîzê nê vateyan nîşan dano ke başî, ciwîyayîşê komelî de bi ardimkerdiş, dayîş, xeyr, zerrîweşî û yewnan ra rindî kerdiş reyde pêwendîya xurt kena. Nê cîhetî ra, başî tena yew fikir yan waştiş nîya; bi kerdişê merdimî de xo eşkera kena. Nê vateyan nîşan danê ke başîya ke merdim yewna ra keno, tena kesê ke ardim gêno ra qîmetdar nîya; kesê ke başî keno zî hetê xulqî ra kemilneno.

Nê vateyan de qala weş, ziwano şîrin û xeyr zî bi başî reyde girêdayî yo. No nîşan dano ke başîye tena bi mal û pere nêyena kerdene: Vatişo rind, helwestê nerm û yewna ra zerrîweşî dayîş zî eşkenê formê başîye biba. Bi pêroyî, analîzê nê vateyê verênan nîşan dano ke erje başîye yew erje bingehîn ê ciwîyayîşê kesane û komelî yo. Başîye bi ardimkerdiş, xeyr, dayîş, qala weş û hewcedarîya yewnan famkerdiş reyde pêk yena. Nê sebebî ra, vateyê verênan başîye sey yew erjê etîkî ke miyanê komelî de yewgirewtiş, zerrîweşî û pêwendîyê ke rindîyê ke xurte pêşkêş kenê.

Başîye cuya şarê Zazayan de tena yew mefhûmê felsefeyî nîya; başîye bi tecrube, bibawerî, biaqil û vîrê hemparî yê şarî reyde şekil gêno. Vateyê verênî zî na başîye bi ziwanêko sade, xorîn û tesîrdar nesl ra neslê bînî ra resnenê. Nê vateyî nîşan danê ke başîye ge-ge bi tecrube, ge-ge bi xoza û ge-ge zî bi demî reyde eşkera bena. O semed ra, vateyê verênan tena mîrasê ziwanî nîyê; êy eynî wext de vîr, tecrube û felsefeya cuya şarê Zazanê. Parastiş û analîzê nê vateyan, parastişê ziwan, kultur û heqîqeta cuya Zazano.

Tarîx: 19.09.2026

Saete: 16:00 – 19:00

Ca: Qesra Cemîl Paşayî (Ali Paşa Mah., Binici Sk., Sûr/Dîyarbekir)

Çalakîya naskerdene 19ê êlule de ya

Çalakîya daşinasnayîşî ya kitabê “Anamneza Giştî” roja şemeyî, 19ê êlule saeta 14.00 de, Dîyarbekir de Merkezo Kulturî yo Çand Amed Sezai Karakoçî de virazîyena.

Odaya Tebîban a Dîyarbekirî bi vengdayîşêk, heme kedkaranê weşîye û eleqedaran dewetê çalakîya daşinasnayîşî kerd.

Koma ke Bayramoğlu de ameye têhet, bi pankartan heta Parka Koşuyoluyî şîye. Rayîrşîyayîşî ra pey verê Abîdeya Heqanê Merdiman de eşkerayîya çapemenîye ameye dayene.

“Kurdî hafizaya ma ya pîle ya”

Nameyê platformî ser ra Hemsereka Komeleya Cigêrayîşanê Ziwan û Kulturê Mezopotamya (MED-DER) Şükran Yakut qisey kerd. Yakute qiseykerdişê xo bi zaravayê kirdkî (zazakî) kerd û vat ke wendekarê kurdî sey serranê verênan emser zî heqê perwerdeyê bi kurdkî ra mehrûm mendê. Yakute da zanayene ke waştişê înan o bingehîn statûdayîşê ziwanî yo û îfade kerd ke ziwan nasname û kulturê miletêk o.

“Bê perwerdeyê bi ziwanê dadîye aştîyêka birûmet nêbena”

Mebûsê DEM Partî yê Dîyarbekirî Serhat Eren zî tewrê çalakîye bi û serê meseleya prosesê aştîye vinet. Erenî ard ziwan ke perwerdeyê bi ziwanê dadîye şertêko bingehîn o seba aştîyêka biqedr û wina va:

“Bê perwerdeyê bi ziwanê dadîye aştîyêka birûmet nêbena. Seba naye zî ganî ziwanê kurdkî sey ziwanê fermî bêro qebûlkerdene. Şarê ke ziwanê ci nêro naskerdene nasname û kulturê ci zî nêno qebûlkerdene. Statûdayîşê kurdkî yeno manaya qebûlkerdişê estbîyayîşê kurdan. Ganî bi vurîyayîşêko qanûnî kurdkî bêro garantîkerdene.”

Xeberdayîşî ser o ekîbê AFAD, cendirme û servîsê weşîye sewqê cayê hedîseyî bîyî. Dirbetinî bi ambulansan wedarîyay nêweşxane.

Ekîbanê cendirmeyan derheqê qezaye de cigêrayîş da destpêkerdene.

Kulturê mitbaxe do neslanê ameyoxan rê bêro neqilkerdiş

Bi çalakîyan yeno amanckerdiş ke berhemê herêmkîyî û metodê amadekerdişî yê tradîsyonelî ke vîrê mitbaxê Amedî de cayê înan û muhîm est o, bêrê gandarkerdiş, mitbaxa şaristanî nesilanê ameyoxan rê bêra neqilkerdiş û mîrasê kulturî bêro daşinasnayîş.

Şerbet û werdê rihane do bêrê viraştiş

Çarçewaya bernameyî de ancî şerbet û werdê ke bi rihane yenê amadekerdiş, do bêrê viraştiş ke rihane nebatanê aromatîkan ê verênan ê şaristanî ra yew a. Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî de ke kişta Camîyê Hz. Sileymanî de yo, roja yewşemeyî 4ê teşrîna verêne de do Atolyeya Şerbetê Rihane bêra kerdiş.

Badê atolye eynî ca de saete 18.00 de bi beşdarîya mêmananê bidawetnameyan do Şewa Rihane bêra organîzekerdiş. Şewe de pêşkêşkerdişê werdanê herêmkîyan ke bi rihane yenê amadekerdiş, înan ra teber do sohbet û goşdarîya dengbêjan zî bibo.

Atolyeyî do seba şarî akerde û bêpere bêrê organîzekerdiş. Şewa Rihane zî ke do 4ê teşrîna verêne de bêra kerdiş, do bi dawetnameyan bo.

Programê atolyeyan

Atolyeya Tirşîya Laktofermentekerdîye
19ê êlule, şeme
Ca: Konaxê Cemîl Paşayî
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Funda Akinci

Atolyeya Mîrê Tirşî
21ê êlule, dişeme
Ca: Keyeyê Dengbêjan
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Zumrut Biçkin

Atolyeya Mitbaxa Bêeşte
22ê êlule, sêşeme
Ca: Konaxê Şehzadeyan
Saete: 13.00
Rayberdoxê atolye: Alaaddîn Kiliç

Atolyeya Şerbetê Sumaqî
23ê êlule, çarşeme
Ca: Muştemîlatê Konaxê Cemîl Paşayî
Saete: 13.00
Rayberdoxê atolye: Alaaddîn Kiliç

Atolyeya Şerbetê Meyanî
30ê êlule, çarşeme
Ca: Keyeyê Dengbêjan
Saete: 13.00
Rayberdoxa atolye: Mesude Onen

Atolyeya Şerbetê Rihane
4ê teşrîna verêne, yewşeme
Ca: Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî yo kişta Camîyê Hz. Sileymanî
Saete: 16.00
Rayberdoxa atolye: Mesude Onen

Şewa Rihane
4ê teşrîna verêne, kirîye
Ca: Terasê Temaşekerdişî yê Baxçeyê Miletî yo kişta Camîya Hz. Sileymanî
Saete: 18.00
Bername: Sohbet, pêşkêşkerdişê werdanê birihanan û goşdarîya dengbêjan

Ame îzahkerdiş ke rayîrşîyayîş roja îneyî (ewro) saete 17.00î de verê NCITY ra dest pêkeno û heta Parka Koşuyoluyî dewam keno. Platformî bi pankart û dovîzanê sey "Bi ziwanê xo wazenê!" veng da heme şarî ke wayîrê ziwanê xo bivejîyê.

Ewro demokrasî, yew sîstemî ra zêdeyêr bîya sey yew bawerîye. Ey rexnekerdiş hema hema seba tayê kesan guneyêka pîl a. Labelê şima çi mana danê ci bidê, na rewşe demokrasî rînd nêkena. Her kes vano demokrasî "vengê şarî" yo, labelê no sîstem zafê cayan de vengê şarî nê, "vengê xapênayîşî" yo.

Vatişê Zafaneyî!

Demokrasî teorî de îdarekerdişê şarî bi xo yo. Labelê no proses wina şino: Şar yew grûba ke zafaneyî temsîl kena, weçînena û na grûbe seba înan qanûnan vejêna. Coka demokrasî rayîrê aqil û raştîye nê, rayîrê zafaneyî yo. Seke Arîstotelesî vat: Zafaneyî heqdar nê, tena zafaneyî ya. Na rewşe zî sîyasetê demokrasîyî çarnena ra yew tîyatroyê populîzmî. Kesê ke zanaye yê nê, êyê ke populer ê, yenê benê serok, serokomar, parlamenter ûsn.

Weçînayîş!

Eserê demokrasîyo tewr pîl weçînayîş o, labelê no zî azadîya weçînayîşî ra zêdeyêr yew îlûzyon o. Şarî wina hesabneno ke kamî biwazo, ey weçîneno; labelê demokrasî şarî mîyanê çend alternatîfanê bellîyan de mecburê yewî kena û na rewşe zî sey azadîye mojneno.

Bêedaletîya seyyewbînî!

Ez şima ra pers kena:
Kesê zanaye û nezanî benê yew?
Raşt û çewt benê yew?
Belê, goreyê demokrasî ra benê. Demokrasî de reyê zana û nezanî yew o. Qîymetê raşt û çewtî çin o, qîymetê zaf û tayî esto. Na rewşe zî cayê raştî û exlaqî dana cehalet û xirabîye. Qîrayîşê exlaq û raştîye, mîyanê "vengê xapênayîşî" de, mîyanê zuran û bêexlaqîye de vindî beno, şino.

Azadî!

Demokrasî herçiqas vajo "azadî" zî, bi rastî azadîye çin a; herinda azadîye de waştişê serokan esto. Eke vatişê to serok û qanûnanê înan rê munasîb o, o wext problem çin o. Labelê eke serok vatişê to ra memnun nêo û fîkrê to seba qanûnanê înan yew tehluke yo, o wext Homa alîkarîya to bikero.

Peynî

Redkerdişê demokrasîye, waştişê monarşîye nîyo. Bi fikrê mi, waştişê demokrasîye, waştişê dîktatorîye yo. Azadîye weçînayîşî de nê, exlaqî de nimite ya. Raştîye vatişê zafaneyî de nê, heq û edaletî de nimite ya. Rayîrê merdimanê cahîl, zalim û bêexlaqan her wext cîya yê.

Belkî tayê şima wina fîkîrîyenê: "Temam, ewro demokrasîyê ke ma vînenê xirab ê, labelê no sûcê demokrasîye nê, sûcê şarî yo, çimkî demokrasîya raşte wina nîya." Eke şima wina fîkîrîyenê, ez vaja ke no fîkrê şima bi serran o xelet o. Çimkî qanûnê demokrasîye hetê merdiman ra yenê viraştene. Yanî, kam grûb ke îqtîdar de ya, a grûbe qanûnan ser o senî biwazo, winî hukim kena. Welat bi welat qanûnî bedelîyenê.

Coka şima nêeşkenê vajê "demokrasî wina nîya". Heta nika zalim û cahîlan nê qanûnî bellî kerdê, ez vana qey ewro ra pey zî do wina bibo. Cahîlî û zalimî nêqedîyenê. Coka, her wext seba yewna xirabîye hezîr bibê.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."