Qezeyanê bînan de 17 normê Kurmancî abîyê û 3 zî normê Zazakî abîyê.
Çende norman de xeletîye est a cayê normê Kurmancî de normê Zazakî abîyê û cayê normê Zazakî de zî normê Kurmancî abîyê.

Xeberdayîşî ser o polîs û ekîbê weşîye şawîyayî cayê qeza. Gedeyo ke giran birîndar bi, badê mudaxeleyo verêne wedarîya nêweşxane la heme mudaxeleyan ra pey nêame xelasnayîş û dinyaya xo bedilna.

Derheqê qeza de tehqîqat ame dest pêkerdene.

Hemserekê Pêroyî yê verên yê Partîya Demokratîke ya Şaran (HDP) Selahattin Demirtaş o ke 10 serrîyo ke Hepisxaneyê Edirne tepşîyeno medyaya sosyal ser ra parekerdişêk kerd. Demirtaşî da zanayîş ke, Selçuk Mızraklı yo ke pîya yew hucre de manenê, cezaya xo temam kerdo û do serbest bimano.

Mızraklı do roja sêşeme tehliye bibo

Demirtaşî parekerdişê xo de nê vatî: "Dr. Adnan Selçuk Mızraklı, vera serekîya çar mengan ya Dîyarbekirî hewt serrîyo ke hepisxane mend, ey cezaya xo temam kerda û 8ê êlule roja sêşeme do tehliye bibo; o zanayêko zerrîpak o."

Demirtaşî behsê dewrê pîya mendena zindanî ya pîya bi Mızraklî kerd û wîna va:

“Nê panc serranê peyênan de ez emanetê ey bîya, o zî mi rê emanet bi. Şodirê roja sêşemeyî do tîya ra vejîyo, şan zî do Hewagehê Dîyarbekirî de bo. Nika ra emanetê şima yo."

No kitabo ke bi xusûsen herêma Çewlîgî ser o ameyo nuştiş û tede zanayîşê hîra yê cografî û tarîxî yê mintiqa estê.

Zanayîşê sîparîşî

Seba peydakerdişê nê kitabî, şima eşkenê bi nê rayîran Weqfa Îsmaîl Beşîkcî reyde têkilî ronê:

E-mail: info@ismailbesikcivakfi.org Telefon: +90 (541) 391 81 49

Weqfa Îsmaîl Beşîkcî ke sey weşanxaneyêk zî xizmet dano, warê cigêrayîşanê kurdkî heta nika xeylê kitabî çap kerdî.

No kitab do seba kesanê ke wazenê herêma Çewlîkî ser o zanayîşanê hîrayan û zanistî bigîrê, çimeyêko muhîm bo.

Şîîre, hunerê vateyan de serê heme çîyan, bi qaydeyanê xoser ê estetîk, hîsê zerrî, rîtm û xeyalan ra yena viraştiş. Şîîre, tekstê bînan ra hetê awanîya vateyî û manaya xo ra, hetê hîsê ziwanî, rîtm, bedewî û ahengê vengan ra tam cîya ya.

Wexto ke merdim tarîxê edebîyatê Kurdan ewnîyeno, vîneno ke çimeyê edebîyatê Kurdan, şîîre bi xo ya. Edebîyatê nuştekî yê Kurdan de, nameyê pîlî sey Baba Tahîrê Uryanî, Elîyê Herîrî, Mela Ehmedê Bateyî, Melayê Cizirî, Feqîyê Teyranî, Ehmedê Xanî û zafê bînî, şîîrê ke înan nuştê, cayêko zaf muhîm gênê. Labelê, yew edebîyat tena nuştene nîyo; eynî wext de destanê ke dewran bi dewran ameyê vatîş, efsaneyê ke vîran de zindî mendê, deyîrê ke zerrîyan ra vejyayî, û estanikê ke qedîm ra yenê, înan zî cayê xo yê xoser estê. Bi heman şêwaz, tarîxê edebîyatê Kurdan de, beynatê şaîranê nuştekî de, dengbêjî, deyîrbazî estanikvatoxî û xebatê înan ê fekkî zî bi qîmet ê. Çimkî, wexto ke hîna kulturo nuştekî çîn bî, heme hunerê edebî sey şêwazê fekkî vejîyayê meydan. Dima ke kulturo nuştekî bi hêz, nê hunerê fekkî zî ameyê qeydkerdiş. Bingeyê edebîyatê Kurdan ê nuştekî de, yew kulturo komelkî û yew edebîyatê fekkî zengîn esto. Edebîyatê Kurdan ê modernî zî nê çimeyan ra kok girewto û bi hêz bîyo. Na rewşe, seba heme lehçeyanê Kurdan, yani Zazakî, Kurmanckî û ê bînî, wina ya.

Di her edebîyat de, karê tewr zehmet û tewr nazik şîîr a, yanî şîîr nuştiş o. Şîîre de çîyo tewr verên û tewr muhîm no yo ke "şîîre" bi prensîbanê estetîk, hest, rîtm û xeyalan bêra nuştiş. Şîîre, tekstanê bînan ra hetê şeklê vateyî û manaya ra, hetê ziwan, rîtm, estetîkî û ahengê vengan ra cîya ya. Di şîîre de xeyal û metaforî cayêko xususî gênê. Xora bê înan, şîîre, şîîre nîya. Şîîre bi xeyal û metaforan yena nuştiş, vateyî zî kelemê dîwarê xeyalan ê. Çiqas ke tecrubeyê cuyaya şima zaf bo zî, eke vateyê şima qaydeyanê estetîkî de nêbê, çîyê ke şima nuştê, şîîre nêbenê. Çimkî şîîre de ganî yew melodî, yew rîtm û yew aheng bibo. Bêguman şîîre tena karê hestan nîya, labelê binê hukmê aqilî de zî nîya. Şîîre, wayîrê yew awanîya pîya-kewtî ya.

Kitabê Şîîran ê Zazakî: Xezîneyê Hunerî

Heta ewro edebîyatê Zazakî de zaf kitabê şîîran ameyê çapkerdiş. Cêr de nê kitabî sey yew lîsteyê rêzkerdî estê:

• Alî Şeker:
  • Hayleme “Kilama Vayî”, Îzmîr, 2011, 103 r.
  • Sîsperike, Weşanxaneyê Na, Îzmîr, 2016, 120 r.
• Akman Gedîk: Roj Ma de Şewle Dano, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2012, 40 r.
• Azad Dilêr: Dîyarbekiro Xopan o, Almanya, 1986, 60 r.
• Bazîd Cîhangîr: Zerrîya Min Kengula ya, Çewlîg, 2016, 80 r.
• Enwer Yılmaz: Warway, 2023, weşanxaneyê Nas
• Bedrîye Topaç:
  • Sebr, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 54 r.
  • Wextê Heskerdişî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 72 r.
• Berfîn Jêle: Çimê Eşqî To Der o, Vejîyayîşê Pêrî, Îstanbul, 2013
• Burhan Beyazyildirim: Ez Bêkes o, Berdan Matbaacılık, Îstanbul, 2016, 72 r.
• Çetîn Satıcı:
  • Azebe, Weşanên Sî, Îstanbul, 2002, 112 r.
  • Roja Sîpîye, Weşanên Elma, Îstanbul, 2003, 83 r.
• Deniz Gündüz: Xapxapik, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2014, 40 r.
• Dilo Bargiran: Girêyo Kor, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2020, 70 r.
• Ercan Cengîz: Roj Marê Sa Wano, Tevn Yayınları, İstanbul, 2013, 168 r.
• Ezîz Gul: Dalpeya Cemedyeyên, Weşanxaneyê Aramî, Îstanbul, 2013, 42 r.
• Fahri Ergun:
  • Dêê Ha Dê, Weşanxaneyê Arya, Îstanbûl, 2015, 140 r.
  • Diz a Sêregi, Weşanên Arya, Îstanbul, 2010, 100 r.
  • Na Fin do Bibo, Weşanên Arya, Îstanbul, 2013, 120 r.
  • Ziwan Vînobose, Weşanên Arya, Îstanbul, 2012, 120 r.
• Fuat Dogan: Hesret, Weşanên Pêrî, Îstanbul, 2004, 64 r.
• Halîs Yurtsever:
  • Ez Kamîrê Biberbêne, Weşanên Veng, Îstanbul, 2007, 191 r.
  • Beso, Weşanên J & J, Dîyarbekir, 2016, 166 r.
• Îbrahîmê Xaşxaşe:
  • Aşme Zerde, Weşanxaneyê Famî, Îstanbul, 2020, 88 r.
  • Azad, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2023, 87 r.
• Îdrîs Yazar: Destê Zemanî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2018, 56 r.
• Îlhamî Sertkaya:
  • Min Hesretan de Mevirde: Meso, Den Haag-Hollan-da, 2002, 70 r.
  • Zerîya Min To de Mend, Weşanxana Afîşî-Medya, Hollanda, 2003, 72 r.
• Îlyas Gîzlîgol: Arîn rê Dêrî, Weşanxaneyê Arya, Îstanbûl, 2015, 100 r.
• J. Îhsan Espar:
  • Dilopê Zerrî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2008, 56 r.
  • Berîyê Birîsimênî (komşîîrî), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2020, 188 r.
  • Rengê Şewe Zerrîya Mi De, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2018, 74 r.
  • Sanikêka Heskerdişî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2014, 53 r.
• Kemal Astare:
  • Gulistan, Can yayınları, İstanbul, 2006, 112 r.
  • Hazar Dengız ê Zerrê Mı de, Neşirxanê Berheme, Kista-Stockholm, 1991, 62 r.
• Malmîsanij: Herakleîtos, Weşanên Jîna Nû, Uppsala, 1988, 51 r.
• Mehdî Özsoy: Dîwan (Mem û Zîn), Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2014, 208 r.
• Mehmûd Arif Ayçîçeg: Ha Vaj Ha Vaj, Îstanbul, 2013, 80 r.
• Memê Koêkorta: Lawika Cirê Vacî, Çapxana Medya, Stockholm, 1997, 62 r.
• Mihanî Licokic: Axînê Min Welat, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2014, 104 r.
• Mikaîl Aslan:
  • Hayig, Fam Yayınları, Îstanbul, 2013, 88 r.
  • Xayîs, Weşanxaneyê Aramî, Îstanbul, 2016, 72 r.
• Mikail Söylemez: Dormaleye Ma Dı, Weşanên Vîrî, Çewlîg, 2010, 56 r.
• Newzat Valêrî:
  • Dejê Nimiteyî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2009, 80 r.
  • Wexto Vîndîbîyaye, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2016, 72 r.
• Pinar Yildiz:
  • Vateyê Zimistanî, Weşanên Avesta, Îstanbul, 2024, 136 r.
  • Vena, Weşanên Avesta, Îstanbul, 2019, 104 r.
• Qemerê Alî (Kamer Söylemez): Adir û Asme, Piya Kitaplığı, İstanbul, 1995, 71 r.
• Roşan Lezgîn: Dêsan de Sûretê Ma Nimite, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 64 r.
• Sînan Sütpak: Jûtenya, Weşanxaneyê Aramî, Îstanbul, 2016, 120 r.
• Wisiv Pîrbab: Derdê Hîris û Heştî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 64 r.
• Wusenê Gestemerde: Xezala Koyê Bîngolî, Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2012, 103 r.
• Xecê (Hatîce Yilmaz): Hesret û Hêvîya Bêsînor, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2015, 47 r.
• Xidirê Başî: Gula Xizirî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2012, 132 r.
• Zulkuf Kişanak: Delala Çimrengîne rê Qesîdeyî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2007, 96 r.

Ena nuşte kîtabê Remezan Alanî de yew qisimê nuşteyîya ke yê Xelîl Xeyalî ya û serrê 1913 de kovara Rojî Kurd de weşanîyaya. Xelîl Xeyalî seba ke o wext şarê bajaran hetê ziwanî ra sist dîyê û xo serê dewijan de dîyo ena nuşte înan ser o nuşta. Eke eyro weş bibayne gelo bivatêne se?

Xelîl Xeyalî, kurdanê Bidlîs ra yo û 1864 de Mutkî de dadîya xo ra bîyo. Bidlîs de medresa wenda û badê şîyo îstanbul. O wexto îstanbul de kurdanê zanayan û roşnvîran bîyo ke gelek xebatê ey zî est ê. Sey komelaya kürt Teavun Cemîyetî, kürd Neşrî Maarif Cemîyetî, Kürdistan Tealî Cemîyetî de rolê awankerdoxî û karê muhîmî kerdî. Kovaranê kurdan de sey yew serekê aqil û fikrî nuşteyî nuştî. 1946 de îstanbul de wefat kerdo. (Allah rehmê xo bi ey bikero)

“Gelê şarê bajarî, ma û şima di dewêke de mîyanê eşîrêke de birayê yewbînan bî. Şînê ma, şayîyê ma, hewar û gazîyê ma yew bî, ma têdir weriştêne û roniştêne. Ma yewbînan de de'wayê pîlîtî û qijîtî nêkerdêne. Qijê ma yewbînan de gawanî û şiwanî kerdêne. Keyna û cinîyê ma têdir şîyêne bêrî û hênîyan.

Dewr û zemanî şima ma ra qerefna, şima şîyê bajaran, ma mendî di dewan. Çimê şima bajare de abî, şima bî wayîrmal, ma feqîr û belengaz mendî. Gama ke şima ziwanê şarê bajarî musayî dewijî û kurdîtî ra açarîyayî. (...)

Ey şarê bajarî, şima weş bizanê ke şima bê ma nêeşkenî, eke ma nêbi şima bi çi bajarê xo, qesrê xo, malê xo weye kenî? Bi ziwanzanîyêke şima terka miletê xo kerd û şima te'dayîya cinsê xo rewa dî, eke di kîtabê muslumantî de ameyo nuştiş, nîşanê ma dewijan bidêne, ma zî pê bihesî, gerre û gazîyan verade. Ney şima neheqî kenî bi ma, emrê Homayî nêanî ca. Bêrêne Homayî ra bitersêne, ma biratîya xo ra meerzêne.

Şima zanî ke ma, şima û babî û bapîrê şima nas kenî, şima ça ra ameyî, çi kes î, "şarê bajarî erdan ra zergûn nêbîyê, asmênan ra nêameyî, elbet hetê dewe ra ameyî. Hetê dewe de xeyjê kurdan ma kesî nêvînenî.(...)

Şima bîyê zana, ma nezan mendî, destê şima ra her çî yeno, destê ma ra çîyêk nêyeno. Di rayîrê Homayî de ey şarê bajarî, esl û bestê xo vîndî mekêne. Di mîyanê aleme de xo û ma caris mekêne.”

Xelîl Xeyalî, Gilî û Gazîn, Rojî Kurd 1913.

(Keşkûl, Remezan Alan)

Kurmancî ra açarnayox: Resul Yildirim

8 lîreyî gênê 180 lîreyî ra roşenê

Citkar Remezan Çelîkî da zanayîş ke firingîyê ke înan bi ercêko kêmî roşenê, badê bi erco berz yenê rotiş û va: "Ma yew kîlo firingî bi 8 lîreyan roşenê. Bazirganî gênê, kenê huşk û dima ra bi 140, 160 yan zî 180 lîreyan ra roşenê. Firingîyan kenê huşk û şawenê Ewropa û Rûsya."

Semedo ke merdim ziwanê xo de bieşko binuso ganî her çî ra ver alafabeyê ziwanê xo bizano.

Alfabeyê ma de 31 herfî estê. Heştê înan herfê vengînî yê 23 herfî zî herfê bêveng ê.

Alfabe

HERFÊ GIRDÎ/ BÜYÜK HARFLER

A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Herfê hurdî / küçük harfler

a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Herfê Venginî / Sesli harfler

a e ê î i û u o

Herfê Bêvengî / Sessiz harfler

b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z

Çar herfê ke alfabeya tirkî de estê la yê ma de çin yê: Ğğ, İ, ı, Öö, Üü

Kurdkî de herfa “i“ gama ke gird nusîyeno, sey alfabeya îngilîzkî bênuqta, sey “I“ nusîyeno.

Herfê ke alfabeya tirkî de çin ê la yê ma de estê zî nê yê: Êê, Îî, Qq, Ûû, Ww, Xx

Hadrekarîya maçî dewam kena

Amedsporo ke hewteyo hîrêyin de bi netîceya 2-1î Trabzonspor mexlub kerd, vera Kasımpaşayî hazirîyanê xo rê dewam keno. Kaykerê taximî Tesîsê Şehmus Özerî de antrenmananê xo kenê. Amedspor wazeno ke Stenbol ra zî bi serkewtiş ageyro.

Wesayît de 5 kesî estbîy; vajîya nînan ra yew kesî dinyaya xo bedilna û çar kesê birîndarî bi ambulans wedarîyay nêweşxane.

Derheqê qeza de tehqîqat ame dest pêkerdene.

Komele de bê xeberdayîşê îdarekaranê komele cigêrayîşa ame kerdene. Dîya zanayene ke polîsan kilîtê berê komele bedilna û kilît xo dir berd Mudirîya Şûbeyê TEMî.

Îdareyê komele ke saetanê serê sibayî de sereşti ferq kerd, no sey binpaykerdişê heqan name kerd û vat ê do derheqê nê qewimîyayîşan de pêhesnayîşê sûcî bikerê.

Seba proje û xebatan de ameyî têhet

Parlamentera AK Partîye hetê Hemsereka Şaredarîya Silîvanî ya DEM Partîye Sevim Biçici û rayedaranê şaredarîye ra ameye pêşwazîkerdene, bînaya şaredarîye de gêraye û derheqê xebatan de agahîye girewte.

Kombîyayîşo ke ofîsê Hemsereke Biçici de virazîya de derheqê meseleyanê qezaye de qalî bi. Kombîyayîş de endamê meclîsê şaredarîye zî amade bîy û rewşa nikayêne ya Silîvanî ameye ercnayene.

30 kesî beşdarê komxebate bîyî

Ziwannas, akademîsyen û cigêrayoxê warî yê ke endamê Grûba Xebate ya Vateyî yê, beşdarê kombîyayîşî bîyî. Komxebate de termê zazakî yê muzîkî do tede bêrê muzakerekerdene û 30 kesî ca gênê.

Xezîneya çekuyanê zazakî do bêro qeydkerdene

Mudirê Şûbeyê Pawitiş û Averberdişê Ziwanî Tahîr Baykuşakî dîyar kerd ke amancê kombîyayîşî arêdayîşê termanê muzîkî yê zazakî, erjnayîş çekuyanê mewcûdan û viraştişê termînolojîyêka hempar o.

Baykuşakî îfade kerd ke seba qeydkerdişê xezîneya çekuyanê zazakî ke mîyanê ziwananê binê talûkeyî de ca gêno û seba neqlkerdişê înan ê neslanê ameyoxan, xebatê termînolojîye muhîm ê.

Mîyanê yew rîyê pereyê 1 dolarî de portreyê Trumpî esto. Beşê corênî de nuşteyê ‘Liberty’ (Xoserîye), beşê cêrênî de zî serra ke xoserîya welatî ameya îlankerdiş û tarîxê ‘1776-2026’ yê ke sembolê serrgêra 250. ê, estê.

Rastê portreyê Trumpî de nuşteyê ‘IN GOD WE TRUST’ (Ma Homayî rê Bawer Kenî) nusîyayo. Nê pereyê metalî, badê ke ameyî vetene piyasa, mîyanê çend saetan de qedîyayî.

Sewbîna, badê seserre reya verêne yo ke portreyê serekêko ke gane (weş o) pereyê Amerîka de ca gîrewt.

Nê pereyê metalî yê 1 dolarî ke rengê zerrnînî de yê labelê mîyanê înan de zerrn çin o, 25 teneyê înan bi 61 dolarî, 100 teneyê înan zî bi 154,50 dolarî ameyî rotene.

Nameyê tayê kesanê ke ameyî giretiş wina yo: Sibel Kaya, Arzu Karaman, Rozerîn Kurt, Hasan Karsu, Yunus Emre Ergîn, Baran Çinar, Murat Sonmez, Mervan Konur.

Ame zanayîş ke kesê ke ameyê girewtiş berdê Mudirîya Polîsan ya Dîyarbekirî û uca yenê tepiştene.

Çend rojî verî semedê PKKyîyan ê ke pêrodayîş de şibî heqîya xo taziye ameybî ronayîş.

Ofîsê dozgerîye vîdyoya qiseykerdişê Davutoğluyî ke çar serran ra pey medyaya sosyale ser ra vila bîy ser o, qerar da ke wa tehqîqat abibo.

‘Ey Tirkîya pêşkêş kerd’

Davutoğluyî wina vatbi: "Mi eşkenê mîlyaranê xo bi mîlyaranê bînan ra zêde bikera, temamê sey ê wezîranê ke mi ra pey ameyî. Mi wezîranê xo ra vatbi ke qet pereyo ke bi rayanê nêheqan bi dest vîstî xerc mekerê; la înan no kerd. Înan dormeyê xo yo nêzdî dewlemend kerd. Ey zamayê xo sey wezîrî kerd wazîfedar. Ey Tirkîya pêşkêşî muteahîtan kerd."

Xeberdayîşî ser o hetê Mudirîya Mintiqa ya Daristanî ra mintiqa rê 6 erazozî, 2 wesayîtê mudaxeleya verêne, 3 pîqapî, 6 xebatkarê teknîkî, 10 memurê pawitişî û 45 karkerê daristanan ameyî şawitene. Zaf ekîbê itfaiye û cendirmeyan zî sewqê mintiqa bîy; ame zanayene ke seba hewnakerdişê adirî xebatî dewam kenê.

Çend vateyê verînan (1)

Wendiş: Enwer Yılmaz pic.twitter.com/HeAk8kc4HR

— Zazakî News (@zazaki_news) September 3, 2026

Sazgehê Îstatîstîkî yê Tirkîya (TÜÎK), reqemê enflasyonî yê aşma tebaxa 2026î neşr kerdî. Goreyê TÜÎKî, aşma tebaxa 2026î de TÛFE menga verêne gore se ra 1,84 zêdîya. Sereyê serre ra nat enflasyon resayo se ra 22,07î, enflasyono serrane yê TÛFEyî zî bi se ra 31,51. Zêdîyayîşê goreyê diwês mengan zî sey se ra 31,79 ame qeydkerdene.

Grûba Cigêrayîşê Enflasyonî (ENAG) zî malumatê E-TÛFEyî yê aşma tebaxa 2026î eşkera kerdî. Goreyê ENAGî, Endeksê Vayîya Mesrefkerdoxî (E-TÛFE) aşma tebaxe de gorê menganê verênan se ra 2,24 zêdîya. Nisbetê zêdîyayîşê enflasyonê serrane zî sey se ra 49,03 ame hûmaritene.

Dawetnameyê kombîyayîşî de 27 nuştox, akademîsyen û ziwannasî ameyî dawetkerdene. Dawetkerdeyî 12 herêmanê cîyayan ra yê: Dêrsim, Licê, Pîran, Çewlîg, Sêwregi, Pali, Hênî, Gimgim, Pasûr, Çêrmûge, Kangal û Gêl. Bi no hewa heme varyantê herêmkî yê zazakî kombîyayîşî de temsîl benê.

Metodê xebate yê grûbe wina yo: her endam verê kombîyayîşî lîsteya çekuyanê babeta xo amade keno û embazanê bînan rê şaweno; herkes formê herêma xo nuseno. Kombîyayîşî de heme formî yew bi yew yenê munaqeşekerdene, yew form sey formo standard yeno weçînayene, la formê bînî zî sey varyant yenê nuştene ke vindî nêbê. Weçînayîşî de nê krîterî esas ê: eslê çekuye kurdkî yo yan ziwananê xerîban ra yena, çekuye deforme bîya yan ney, lehçeyanê kurdkî yê bînan de est a yan ney û mîyanê şarî de kamcîn form zêdeyêr yeno şuxulnayene. Eke zazakî de çekuyêka orîjînale çin bo, verê lehçeyanê bînan ê kurdkî ra, dima ziwananê cîranan ra çeku yena girewtene.

30 serrî yew xebata bêmabêne

Grûba Xebate ya Vateyî 2-4ê tebaxe 1996î de bi 15 kesan paytextê Swêdî Stockholm de awan bîye. Ronayoxê grûbe Malmîsanij, Munzur Çem, Mehmed Selîm Uzun û Îhsan Espar bî. Adara 1997î de grûbe nameyê lehçe dîyar kerd û meylê xo “kirmanc” û “kirmanckî” ser o mojna; hamnanê eynî serre de hûmara yewine ya kovara Vateyî Stockholm de vejîyaye. Kovare heta nika 80 ra zêdeyêr hûmarî vetî û ewro Amed de weşanîyena.

Kombîyayîşê grûbe verê Swêd û Almanya de ameyêne viraştene; 2000an ra nat welat de, Amed, Dêrsim, Mardîn û Çewlîg de virazîyenê û Amed bîyo merkezê grûbe. Ofîsê grûbe Sûr de yo.

Grûbe heta nika 10 hezar ra zêdeyêr çekuyê bingeyinî û 60 hezar ra zêdeyêr varyantê înan standardîze kerdî. Ferhengê Kirmanckî-Tirkî û Tirkî-Kirmanckî ke ameyî çapkerdene, seba nuştox, unîversîte û dezgehanê ke perwerdeyê zazakî danê, çimeyo bingeyin o. Kitabê Rastnuştişê Kirmanckî (Zazakî) ke 2005î de vejîya, qeydeyanê rastnuştişî yê standardan dîyar keno. Weşanxaneyê Vateyî ke 2003î de awan bîyo, bi desan kitabê zazakî weşanayî. Emser Ferhengê Vateyî sey aplîkasyonê mobilî zî vejîya; aplîkasyonî de ferheng, rayberê rastnuştişî û telaffuzê vengan zî est ê.

Grûbe termê modernî yê waranê sey anatomî, huqûq, şaredarî, cografya û edebîyatî zî tesbît kerdî. Ewro heme unîversîte û dezgehê ke perwerdeyê zazakî danê, xebata Vateyî sey referans qebul kenê. Grûbe alfabeya Celadet Bedirxanî şuxulnena û zazakî sey lehçeyêka kurdkî vînena.

Netîceyê kombîyayîşê 42. do hûmara newîye ya kovara Vateyî de bêrê weşanayene.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."