Mustafa Gündüz Mîyanê Sûrî de 21 serrîyo ke pa birayê xo firina sîmîtan xebitneno. Labelê firina bi nameyê “Palu” de 100 serrîyo ke sîmîtê Dîyarbekirî virazîyenê. Mustafa Gündüz 10 serrîyo ke dest bi karê viraştişê sîmîtan kerdo. Wextanêk karê viraştişê sîmîtan de çiraxîye zî kerdo û dima bîyo weste. Serra 2003î de pa birayê xo xo rê îmalatxaneyê sîmîtan akerdo. Nika sîmîtî îmalatxane de 6 lîra ra yenê rotiş. Dezgeyan ser de zî 7.5 lîra ra hetanî 15 lîra yenê rotiş.Sîmîtê Dîyarbekirî tewr zaf arayîye de yenê werdiş, labelê her wext de zî yenê werdiş û hetê şarê Dîyarbekirî ra zaf yenê heskerdiş.

Qijtîya xo de dest pêkerd, badê bi weste

Gündüzî Zazakî Newsî rê qisey kerd ûda zanayîş ke o 10 serrîya xo de firina ke verê keyeyê ey de bî de dest bi gure kerdo û wîna va “ Ez uca de çend serrî xebitîyaya. Ez badê cû verê asinkarêk de xebitîyaya. Atolyeya asinan ya birayê mi estbî. Ez verê ey de xebitîyaya. Birayê mi badê cû firina sîmîtan akerd. Mi ra va, bê hetê mi de bişuxul. Nika zî ma pîya na firine akerda. Ma badê milkê na firine zî erîna. Ma serra 2003î ra nat tîya de xebitîyenê.”

“Tahmê sîmîtanê ma zaf weş o”

Günüzdî da zanayîş ke nê sîmîtê Dîyarbekirî zaf namdar ê û wîna dewma kerd. Tahmê sîmîtanê ma zaf weş o. Her kes ma nas keno. Ma serê sibayî saete hîrê de firina xo akenê. Ma verî mîrê xo alewenê. Eke mîrê ma bi hadre ma erzenê serê dezgeyî. Heta ke ama xo ma firina xo de adir wekenê. Demêk badê ma dest pêkenê sîmîtanê xo erzenê mîyanê adirî û pewjenê. Mişterîyê ma qismêk yenê firine de gênê qismêk zî estê ma benê dikananê înan.”

Gündüzî da zanayîş ke na firine zaf verîn a û wîna va,“ 100 serrîyo ke na firine tîya de ya. Şar tîya zano xora. Nameyê aye Firina Palu ya. Sîmîtê ma fabrikasyon nîyê. Sîmîtê kuçeyan ê. Coka nê simîtî tena bi destanê ma virazîyenê. Sere ra hetanî peynî bi destê westeyan virazîyenê.”

“Ma sey verî qezenc nêkenê”

Gündüzî îzah kerd ke s y verî qezencê înan baş nîyo û wîna dewam kerd. “Qezencê ma de kêmîye esta. Labelê se bibo zî ma nê karê xo canêverdenê. Çimkî no karê ma yo. Raşta cî her çî zaf bîyo vay û hetê erînayîşî ra şar zehmetî anceno. Tena ma ney, pêro firindarê Dîyarbekirî tengîye de yê nika. Şarê ma çiqas şino beno feqîr. Şar nêeşkeno debara xo biko. Ayra ma zî na tengîye ra zirar vînenê. Şar sey verî nêeşkeno sîmîtan zî biewro. Ma verî 6-7 torbe sîmîtî rotêne. Labelê nika ma eşkenê encex 2-3 torbe biroşê.”

Îbrahîm Dağılma derheqê na xebata xo de vano ke; " Ma na xebatê xu de no mewlid bi herfanê Latini newe ra transkrip kerdo."

Kitab hetê Siyar Yayonları ra çap bîyo û qepaxê kitabî de derheqê kitabî de nê malumatî ameyê dayîş.

Ma seni ke qepaxê kitabî de behs bîyo bi eynî qayde pêşkêşê şima kenê.

Miyanê edebiyatê klasiki dı zaf tewıri rındi ca geni. Ini tewıran ra yo tewır zi mewlid o. Zey edebiyatê Ereban, Farısan, Tırkan u Kurdan edebiyatê Zazaki dı tewırê mewlidi dı eseri ameyi nuştış. Mewlidê Xasi, miyanê mewlidanê Zazaki dı mewlido verin o. Rına ıno mewlid, edebiyatê Zazaki dı esero tor verin o.

Mewlidê Ehmedê Xasi, bı nameyê Mewlid-un Nebiyy'ul Qureyşiyyi name biyo u ıno eser, bı idiayê ‘bı Zazaki zi edebiyat beno u bı ıno zıwan eseri edebiyi yeni nuştış.’ veciyayo werte.

Ino mewlid, hetê muhtewa ra maneno ê mewlidanê binan u zey mewlidanê binan Pêxemberê ma medh keno u xısusen biyişê ey ser vındeno.

Mewlidê Xasi, hetê ‘edetanê diniyan u tesawufiyan ra yo misalo xurt o.

Eser 14 qısımanê esılan u dı qısımanê ilaweyan ra ameyo meydan. Mewlid dı 377 beyiti esti.

Mewlidê Xasi, seba edebiyatê Zazaki nuşteyêko erca yo. Mewlidê Xasi ra wet zi Zazaki dı zobina mewlidi ameyi nuştış; labelê mewlidê Ehmedê Xasi tor edebi êseno. Eger ıno mewlid u zobina mewlidi biyeri tivernayiş yeno vinayiş ki ıno mewlid tewr edebi yo. Mewlidê Süleyman Çelebi ê Tırki u Mela Huseynê Batêyi ê Kurmanci dı sernuşteyi behisan Erebki yê; labelê mewlidê Ehmedê Xasi dı sernuşteyi zi Zazaki nusiyayi.

Ma zi ına xebatê xu dı ıno mewlid bı herfanê Latini newe ra transkrip kerdo u her beyta mewlidi goreyê usulê şerhkerdışi tehlil kerdo.

Ame musayene ke Azar Ahûye yew parekerdişê medyaya sanale yê sero mergê Elî Xamaneyî de "stickero bi îfadeyê keyfweşîye" xebitnayo û a rîyê nê çîyî ra ameya tepîştene. Hetê bînî ra ame îfadekerdene ke dosyayê muhakemeyî yê Azar Ahûye de teberê parekerdişanê medyaya sanale ra qet yew malumat çin o.

Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî zî semedo ke paştî bido Amedsporî serê bînaya xizmetî de pankartê bi Zazakî akerd. Pankart ser o “ Ma Amedsporî rê rayîyê Super Lîgî de serkewtiş wazenê”

Komîsyonê Pawitişê Rojnamegeran hêrîşan şermezar keno, vano ke ganî ser o cigêrayîş bêro kerdene.

Rojnamegerî kam ê?

Rojnamegerê El Cezîre yo Qeterij Mihemed Semîr hêrîşêkê vera wesaîtê xo de ame kiştene; eynî wextî de Lubnan de, Îsraîlî rojeke de, hêrîş de di rojnamegerê bînî yê ke “Sewtu’l Fereh” û “El Menar” de xebitîyenê girewtî hedef.

Komîsyonê Pawitişê Rojnamegeran (CPJ) eşkerayîyêka xo de va ke şerê Xezeyî seba rojnamegeran tehluke yo; wextê şerî ra heta nika tewr tay 260 rojnamegerî ameyê kiştene.

Hefteyê 34. yê Lîga 1ine ya Trendyolî de, Amedspor rêza dîyîne (2.) de, Esenler Erokspor zî rêza hîrêyîne (3.) de yo.

Amedsporo ke lîg de performansêko serkewte nîşan dano, 12 maçanê xo yê peyênan de vîndî nêkerdo. Amedspor pêroyê 5 maçanê xo yê peyênan de ser kewto û nê maçan de tena yew gol werdo.

Amedspor nika taximê Eroksporî ra 4 puanî aver o. Amedspor nîmeyê verênî yê maçê sezonî de Amed de 2-1 ser kewtbi.

Eke Amedspor kayê emşoyî de ser bikewo, ferqê puanan do bibo 7.

Nê serkewtişî ra pey 4 kayê (maçê) ke mendê de, Amedspor 2 maçan de pîya-pîya zî bimano yan zî yew meglubîyet zî bigêro, bê naye ke reqîbê xo çi encamî gênê wa bigêrê, o do vejîyo lîgê tewr berzî yê Tirkîya yanî Super Lîg.

Nika Erzurumspor bi di puanan Amedsporî ra aver o.

Raporî de sebebê merdişî aşkere bi : Se ra 24î qezaya trafîk-servîsî, se ra 19î krîzê zerrî, se ra 17î zî berz ra kewtiş.

Goreyê beşê karî rêjeya merdişan wina ame dîyarkerdene: Se ra 18 înşaat-rayîr, se ra 16 barkerdiş, se ra 14 citekarî-daristanîye, se ra 11 tîcaret-buro, se ra 5 madenkarîye.

Şaristano ke tewr zêde kiştişê kedkaran tede bîyo, Stenbol o.

Wexto ke ez leyîr bîya, dewe de baxçeyêkê ma est bî. Nê baxçeyî de, tewir- tewir- darê meyweyan est bî. Hamnanî, ma uca de firingî, xiyarî, îsotî ramitêne. Hamnanî, awe bîyêne tay, ê semedî ra bapîrê mi semedê baxçe awe dayîş, kewtene şewe. Rojanê winayênan de karî ameyêne mi het resayêne. Nê karî de rolê mi wina bi, gereka ez lambaya destan bera bida bapîrê xo, la yew meseleya girane verê mi de bîye. Çunke, rayîrê baxçeyî de, polê rast û çepî de goristan est bî. No tersê goristanan, gama ke bibîyêne şewe ez hetî ra sewbîna yew rewşe girewtêne.

Ez kewta rayîrê baxçe, mi xo bi xo vatêne qet ez do nêewnîya hete goristanan ra. La ez nêeşkaya xo, mi awir da û ewnayîşî de yew çîyo sîpî wina rep bîyo û çimanê xo raşt kerdo mi ser o. O wext, mi diha (dua) zî nêzanayêne. Qala raşt, mi bizanayêne dihayê pêro mi wendêne. Ê çîyê sîpî ez zaf tersnaya la mi qet hetê uca nêewnîyaya û bi vazdayîş axir ke mi xo bapîre rê resnaya. Lambaya destan xêr û weşî mi ca resna la tikê ez fikirîyena nika ez senî hewa apey şona keye? Bapîrê mi, mi ra va ke; “Laje mi; Karê to tîya de çin o, şo keye” û yew zî va; “ Eke ti tersenê ez do to reyde bîyera” la ez qal ana camêrdeyê xo! Mi va ke “Ney bavo, ez tena şina şora keye” na qal ser o bapîre mi va “wa bo”. Mi rîye xo tada û ez kewta rayîrêke bêpeynîye, no rayîr her ke şono beno derg û zehmet yew hetî ra zî tersê mi beno zêde. Cayo ke mi uca de çîyo sîpî dîyo, ez ameya uca û ez qet nêewnêna derodormeyê xo ra, o tewir mi xo sey camêrdan resnaya keye.

Roje bîne mi rê bi yew kul mi va “ez şora biewna ke o çi çî yo?”. Bêguman merdim roje hîna bicesaret beno. Axir ke ez ameya cayo ke şewe ez tersabîya. La ez çin a biveyna! Şima nêvanê çîyo ke ez ti ra tersaya; yew poşeto sîpî bîyo, yew darî ra savayo.

Trumpî aşkere kerd ke pêvînayîşê mabênê her di welatan ke hetê Serekwezîrê Pakîstanî Şehbaz Şerîf û Serequmandarê Artêşa Pakîstanî Asim Munîrî ra bîyê, encamê weşî visti destî xo.

Serekê Amerîka îfade kerd ke ey pêşnîyazê Pakîstanî qebul kerdo ke wazenê hêrîşê muhtemelî yê emşoyî bidê vindertene û Qeraxê Hurmuzî abikerê û wina va: "Ez qebul kena ke bombarduman û hêrîşanê vera Îranî seba di hefteyan bivindernî. No do adirbesêko dihetin bo."

Turneyo ke do roja îneyî 10ê Nîsane de saete 18.30 de Dêrsim de dest pêbikero badê zî Erzingan û Îstanbul de dewam bikero.

Nuqteyê rotişê bîletan eşkera bîyî

Cayê rotişê bîletan yê konsero ke do Dêrsim de bêro dayîş, ameyî bewlîkerdiş. Heskerdoxê hunermendî eşkenê bîletanê xo nê adrêsan ra bigêrê:

Bir Tat Restaurant
Jela Ma
Has Simit
Altı Üstü Cafe
Mameki Gümüx
Online Rotiş: shopier.com

Programê turneyê Hesen Alî

Hesen Alî seba şinasnayîşê albumê xoyê “Pîya Va” hîrê şaristananê girdan de heskerdoxanê xo reyse yeno têlewe. Program wina yo:

10ê Nîsane Êne: Dêrsim
11ê Nîsane Şemîye: Erzingan
12ê Nîsane Bazar: Îstanbul

Hesen Alî Sezero ke serra 1977î de dewa Başbûdaxî ya girêdayîyê qezaya Tercanî yê Erzinganî de maya xo ra bîyo (ameyo dinya), hem bi nasnameyê xo yê malimtî û hem zî yê hunermendî şinasîyeno.

Qezaya Çewlîgî Çêrme hetê tewiranê teyr û turan ra mintiqayêka dewlemend a. Nika zî Çêrme de Helîyo çal (Şahîn) o sûrex ame vînayîş.

Kesexurê qijkekî

Nê rojanê peyênan de onca Çolîg de kesexurê qijî hetê mamosta û fotografkêş Saim Uçarî ra ameybî antiş. fotografkêş Saim Uçarî va; "Mi resimê înan cayo yewone de antî. Hewa verîne ez rastê nê kesexuran yena. Nê tewirê înan verî tîya de çin bî."

Kanîreş de leglegê sîyayî

Heto bîn ra çend rojî verê cû qezaya Çolîgî Kanîreş, dewa Halifan de kişta Çirrê Yekmale de pê dronan Leglegê Sîyayî ameybî antiş. Leglegê Sîyayî hetê Fotografkêş û Mamosta Saim Çakarî ra pê dronana ameyî antiş.

Şaban Şenateş serra 1966î de Sêwregi de amebi dinya û serra 2021î de rîyê neweşîya Korona ra Sêwregi de dinyaya xo bedilnabi.

Şaban Şenateş o Sêwregij bi serran semedê Zazakî-Dimilkî xebatî kerdbî û tewr peynî Ferhengêko Zazakî vetibi.

Şaban Şenateşî qasê 30 serrî Ferhengo ke hadre kerdbi ser o xebitîyabi û ferhengî de 36 hezar û 800 çekûyî estî. Ferhengê bi nameyê “Ferhengê Zazakî” hetê weşanxaneyê Nubiharî ra amebi çapkerdiş.

Wesar amo welat.
Daran pelê xu vilê xo akerdî.
Çendêk weş î, dar,daristan û çemê welatê mi...

📍Dêrsim pic.twitter.com/dNU1cRkoiS

— Zazakî News (@zazaki_news) April 4, 2026

Renge vilan, deşte kerd reng bi reng. Bi ganîbîyayîşê tabîatî, şarê qeza û fotoğrafkaşî şinê uca resiman ancenê.

Semedo ke merdim ziwanê xo de bieşko binuso ganî her çî ra ver alafabeyê ziwanê xo bizano.

Alfabeyê ma de 31 herfî estê. Heştê înan herfê vengînî yê 23 herfî zî herfê bêveng ê.

Alfabe

HERFÊ GIRDÎ/ BÜYÜK HARFLER

A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Herfê hurdî / küçük harfler

a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Herfê Venginî / Sesli harfler

a e ê î i û u o

Herfê Bêvengî / Sessiz harfler

b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z

Çar herfê ke alfabeya tirkî de estê la yê ma de çin yê: Ğğ, İ, ı, Öö, Üü

Kurdkî de herfa “i“ gama ke gird nusîyeno, sey alfabeya îngilîzkî bênuqta, sey “I“ nusîyeno.

Herfê ke alfabeya tirkî de çin ê la yê ma de estê zî nê yê: Êê, Îî, Qq, Ûû, Ww, Xx

Varanê weşî ra dima citkarî arêkerdişê vaman de rekor pawenê. Citkar Ibrahîm Qarabaşî va: ''Ma hasadê xo yo verên baxçeyê xo de kerd. Varanî ra dima ma mehsulêko hol pawenê. Ez wazena ke serra 2026î seba pêro citkaran bi xêr û bereket vîyaro.''

Vamî sûkan de mabênê 130-160 lîrayan de yenê rotiş.

Festîvale de bi pêroyî 22 kayî do bêrê sahnekerdene.

Beşêkê kayan o gird Merkezê Kongre û Kulturî yê Çand Amedî de do bêro sahnekerdene, tayê performansî zî waranê akerdîyan de do temaşekerdoxan reyde bêrê têhet.

Çarçewaya festîvale de kayan ra teber qiseykerdişî, panelî, atolyeyî û pêdîyayîşê hunermendan zî do bêrê organîzekerdene.

Kayê ke do bi ziwananê cîyayan de bêrê sahnekerdene, tede sernuşteyê tirkî, kurdkî û îngilîzkî do bêro xebitnayene.

Ma venga heme şarê xo danê ke beşdarê festîvale bibê.

Bernameyê festîvale: https://amedtheatrefest.org/program.html?festival_id=1&festival=11.+Festival

Walîyê Stenbolî Davut Gulî derheqê hêrişî de beyanat da û û da zanayîş ke, hîrê êrîşkeran ra di kesî bi birîndarî ameyî tepiştiş û hêrîşkerek zî ameyo kiştiş. Gulî aşkere kerd ke hêriş de di polîsî zî bi sivikî birîndar bîyî.

Goreyê xebere, nê 29 cinîyan ra 2 cinîyî bajarê Amedî de, 27 cinîyê bînî zî bajaranê cîya-cîyayan ê Tirkîya de ameyî kiştiş.

Di kênayê qicî yê înan keye de odayêka bîn de seba ke hewn de bî bi hawayêko tesadufî hêriş ra xelisîyayê.

Ame zanayene ke ÎHA’yî ke hêriş kerdo yê Îranî yo.

Kurdê vakurê Kurdistanî, bi di dîyalektana qisey kenê û nûsenê; kurmancî û kirdkî (dimilî/zazakî). Wexto ke babete nûsten, cêabirnayene û namekerdena ziwan û dîyalektanê kurdî bo, vernîya heme çî de gerek ma biney behsê têkilîya ziwan-dîyalekt û coxrafya qisekerdoxanê ênan bikê.

Ewro qismêk muhîm ê çapemenîya Turkiya, tayê derûdorê akademî û qismêk mesulê hikumetî, bi zanayî yan zî nezanî ya manaya mefhumanê kurd, kurmanc û “zaza” yan zî kurdî, kurmancî û “zazakî” kenê têmîyan. Bîlhesa zî wazenê “zaza” û “zazakî”, kurdan û kurdî ra teber, sey yew ziwan û komeyê etnîkî yê ciyay dîyar bikê. Ayê ke winî vanê û tefekûr kenê, seba îspatkerdişê enê vate û fikiran zî, xo bi tayê qulp û sebebanê zeyîfan ra bestenê. Qismêk ênan vanê: “Zazakî kurdî nîya, lehçeyêk ziwanê farisî ya”, qismêk vanê “gelek lehçeyê kurdî estî û qisekerdoxê ênan yewbine fam nêkenê” û qismêk zî vanê “Zazakî û kurmancî di ziwanê cîya yî”.

Bawer bikê ayê ke winî vanê zî, hema hema pêroyê ênan yan ziwanê kurdî û lehçeyanê eye baş nêzanê yan zî qet nêzanê, qandê ke nezanîya xo zî dîyar nêkê goreyê tayê sebebandê îdeolojîk û sîyasî hereket kenê. Eno nûşte de, ez wazena biney basê alozkerdena ena mewzuye bika û bi kilmî ya zî ciwabê enê bêj fikir û kesan bida.

Goreyê tesnîfkerdena qismêk zaf zêdeyê ziwanzanayan kurmancî û zazakî, mîyanê komeyê ziwanandê Hînd-Awrupayî de, dekiwenê mîyanê gruba aryanî (îranî) û di şax û lehçeyê ziwanê kurdî yê. Bêguman ez nêvana tena di lehçeyê ziwanî kurdî estî, sewbî zî gelek lehçeyê gird ê ziwanê kurdî estî. Labelê seba ke mewzuya ena nûstene kurmancî û zazakî ya, etiya de tena basê ênan kena. Ziwan sey çîdêk ganî yo, zemanî mîyan de bedêlîyeno û goreyê ca û şertan, tira formê newey peyda benê. Her yew formê ciya yê ziwanî, xo mîyan de cîyayîyêk dîyar kenê û her yew parçeyêk ey ziwanî yê. Mîyanê zemanî de peydabîyena formê cîyayî û bedêlîyayîşê ziwanî, xusûsîyetêk tarîxî û esasî yê ziwanî yo. No sebeb ra ayê ke basê zafbîyayîş û yewbin famnêkerdişê lehçeyanê kurdî bikê, gerek enê prensîbê esasî yê ziwanzanîye bizanê. No sebeb ra bîyayişê dîyalektandê cîyayan, seba yew ziwanî lawazîye û kemanîye nîya, eksê eye, bîyayişê dîyalektandê ciyayan dewlemendîya ziwanî dîyar kenê. Ewro zî milletê ke hetê nûstiş û edebiyatî ra ziwanê ênan sey ziwanê tewr dewlemendî qebul benê, hema zî dîyalektê ciya yê ziwanê ênan estî û zaf cayan de zî ke bi enê dîyalektanê ciyayan qisey bikê yewbine tam fam nêkenê.

Têkilîya ziwan û lehçeyan ser ro, hetê ziwanzanayan ra zaf çîyê ameyê vatiş û nûstiş. Eger ênan mîyan ra qismêk nêmcet, sey îspatê fikrê xo bêro dîyarkerdiş, ena raşt nîya û dûrê ray û ehlaqê zanyarî ya zî. Eno sebeb ra ez wazena etiya de der heqê têkilîya ziwan û lehçeyan de, fikir û vatişê çend ziwanzanan bîyara şima vîrî. Ziwanzano almanij Ludwig Paul vano “bêntarê ‘ziwan’ û ‘lehçe’ de hîç sînorêko qethî û ‘xozayî’ çinî yo. Kes şêno di şêweyanê cîyayan ê yew ziwanî hetê kulturî ra sey lehçe, sewbî hetana zî sey di ziwanê cîyayan tarîf biko. Mesela “ziwan û lehçe”, goreyê tarîfkerdiş û xusûsîyetê ênan, mimkun o ke hetana yew dereca keyfî bo zî.” John Loyns zî vano: “Bêntarê lehçeyandê ziwanêk de yan zî bêntarê lehçeyandê ziwananê hemberyanê yewbine de dîyarkerdişê sînorêko mutleq mimkun nîyo” Tayê ziwanzanî zî lehçe (diyalekte), sey “şêweyêk qisekerdiş”ê ziwanî tarîf kenê. Bi kilmîye ma şênê vajê ke tarîfê “lehçe” ser ro, yew çarçeweya dîyarkerde û sînorêko mutleq çinî yo. Gelek ziwanzanî enê tarîf û sînorî, goreyê fikir û ewniyayîşdê xo dîyar kenê û yewbîyayena lengûstîkî û yewbîyayena etnîkî-kulturî pêra cîya kenê. Labelê ayê ke wazenê “zazakî” û kurmancî sey di lehçeyan nê, sey di ziwanê ciyay dîyar bikê, wexto ke hetê dîyarkerdişê ciyayîya lenguîstîk ra kewenê tenganîye, sey Hesen Reşît Tankut ê îdeologê resmî yê Cumhrîyetî, verê xo danê ciyayeya cografî, mezhebî û dînî. Lazimo ena raştîya lenguîstîk hetê heme kesan ra bêro qebulkerdiş ke ferq û nizdîyeya ziwan û lehçeyandê bînan û bîlhesa zî yê koma arî çi hend o seke, yê zazakî û kurmancî zî kemî-vêşî ehend o. Mîsal; “Ziwanê erebî yo ke ewro Sûriye ra bigîre heta Misir û ewca ra heta rojavayê vakurê Behra Sipî, mîyanê Afrîqa û Nêmgirawa Erebî de yeno qisekerdiş, dîyalektê erebî yê cîya-cîya yê.” Zaf cayan de qisekerdoxê erebî ke bi dîyalekta xo ya qisey bikê, yewbine fehm nêkenê.

Mesela têkilîya farisî-kurdî yan zî farisî-zazakî, yewna mewzuya manîpulasyonî ya. Bi kilmî ya kê şênê vajê ke komeyê ziwanê kurdî, dekiwenê mîyanê komeyê ziwanê rojawayê bakurê îranî. Wexto ke ma vanê îranî, qestê ma tena ziwanê farisî nîyo, labelê mimkuno ke tayê kesî biwazê kelîma “îranî” ra tena mana farisî vejê. “Çimkî senî ke her ziwanê germanî almanî nîyo, her ziwanê îranî jî farisî nîyo”. Eno sebeb ra ma şênê bi asanî ya vajê; vernî de “zazakî” û tira pey zî kurmancî, soranî, hewramanî û lehçeyê bîn ê ziwanê malbata kurdî û farisî bi lehçeyandê xo ra mîyanê komeyê ziwanê îranî (aryanî) de ca gênê. Eger ma ziwanê arî sey darêk qebul bikê, enê ziwan û lehçeyê ke ameyê homartiş, her yew şaxêk ena dare hesibîyenê. Hem hetê xezîneya kelîmeyan ra û hem zî hetê lenguîstîk ra gelek xûsusiyetê ênan pê manenê. Labelê ewro farisî ziwanêko ciya yo, ziwanê kurdî zî bi lehçeyandê xo ra farisî ra ciya yê. Qandê neye rê zazakî/dimilî/kirdkî çiqas nizdîyê farisî bo, kurmancî û soranî zî bi kemanîye ehende nizdîyê farisî yê. Eno sebeb ra, ayê ke vateyê xo bi dîsiplînê akademî ra bestenê û vanê; “zazakî yew lehçeya farisî ya” yan zî “zazakî şaxêk malbata ziwanê kurdî nîyo”, kê şênê vajo ke enê kesî bi vateyêko sivik, bi namebê akademî manîpulasyon kenê.

Peynî de wazena naye vaja, bawer bikênê ayê ke bi name û ûnwan û meqamandê cîyayana der heqê ena mesela de nûsenê û qisey kenê, gelekê ênan ziwan û lehçeyanê kurdî nêzanê. Enê kesê ke winî vanê, wa biney serey xo wedarê, vernî de ê xo û tira pey zî halê ziwanandê dinya û hemberyanandê xo bewnî. Gelo ferqê têkilîya lehçeyandê enê ziwanan û kurdî çiyo? Wexto ke cêgêrayox û nûştox basê dîsiplînê akademî û objektîfîya zanyarî biko û bi xo zî lîyaqatê ey nêko, bi vateyêko sivika, ewca de raştîye çinî ya û îlim nêbeno, ancax şerletanîye bena.