Welato ke ci rê “Anatolia (Anadolu)” vacîyayo, nameyê xo yo tewr verên “Xetay” o. Belgeyanê Asurîyan û Misirîyan û Urartuyan de “”Kheta (Xeta)” vacîyeno.

Cengê Troya ra pey helenî (grek) ameyê kewtê nê erdan ser û ci rê “Anatolia” vato ke no name bi ziwanê înan yeno manaya “rocasanî/rochelatî. Cayo ke roc ser ra dîyar beno…

Helenan ra pey demê Romayîyan dest pê kerdo. Înan “Asia” vato. Der û dormeyê Îzmirî rê wextê verênî ra “Asuwa” vacîyayo. Înan no name kerdo “Asia” û nayo heme welatê Xetay ra. Dime ra ke no name bîyo nameyê parzemînêk (qita), o wext Xetay rê bîlhesa “Asia Minore (Asyaya Qickeke)” vacîyayo.

Sînorê welatê Xetay xeylê hîra bîyo. Yew het reseno Trakya, yew het reseno Qefqesya, yew het reseno dîyarê Kenan.

Milletê nê welatî rê “Xett/Xet” vacîyayo. Tewrat de bi çarnayişê tirkkî “Het oğulları”, “Hitti” vacîyeno. Demê ronîyayişê cumhurîyetê Tirkîya de “Eti” vacîyayo, hîna zî no name vacîyeno.

No millet (Xettî) şarê dewan bîyo. Dewî awan kerdê, erd ramito, heywanî weye kerdê. Qickek-qickek bacarî ronayê. Bacarê înan, hetê nameyî ra, hîna zêde bi “-sa” qedîyenê: Nesa, Xettusa, Mîlasa (Mîlas), Masa, Trusa (Troya), Xarpusa (Xarpêt), Ursa (Urfa)…

Hetê sîyaset û îdareyî ra mîre û begê Xettîyan est bîyê. Her mîre û beg tenya erdê xo ser ro wayîrê hukimî bîyo.

Mîyanê nê mîre û began ra yew sulala ke xo rê “Nesî” vanê, vecîyena vernîye, der û dorme fînena xo dest, dewlete ronana. Paytext verî Nesa (Kanîş) bîyo, dime ra beno Xettusa. Tarîxşinasî nînan rê “Hîtît” vanê la înan çirey xo rê “Hîtît” nêvato. Xo zerre de “Nesî”, mîyanê milletan û dewletan de “Xettî” vato. Milletan û dewletan zî înan rê “Xett”, welatê ci rê “Xeta/Xetay” vato.

Na sulala, badê ronayişê dewlete, tayê cayî bi ceng û pêrodayiş tayê cayî bi sulh û selamet besnayê xo ra, pergalêko konfederatîf ronayo, bîya împaratorîye. O wext rîyê erdî ser ra hukmê Babilîyan û Misirîyan est bîyo. Na împaratorîye şîya Babilî ser, oca fînayo xo dest. Ê û Misir ameyê têver. Mabên de zaf reqabet û cengî bîyê. Zor nêberdo yewbînan, roniştê pê ameyê ke tarîx de nê pêameyişî rê “peymanê Kadeş” vacîyeno. Tarîx de peymano tewr verên oyo ke zanîyeno, no yo.

Împaratorîya Xettîyan badê vila bîya, herre û wele erzîyaya paganê ci ser, vîr ra şîya.

Seserra newêsine (desûnewine) de îlmê arkeolojî vecîyeno vernîye, pagê medenîyetanê verênan binê herre û wele ra yenê vetene. Paganê Xettîyan ser ra zî herre û wele erzîyena, zaf eserê nadîdeyî vecîyenê serê erdî, dinya-alem înan ra xeberdar beno.

Eserê înan benê sebebê kelecanê pîlî.

Arkeologanê ke paganê înan ser ra herre û wele eşta, alman bîyê. Nîya dayo ke ziwanê înan maneno almankî. Nezerîyet ronayo, seba sulalaya Nesîyan vato nê ma ra yê, welatê ma ra ameyê nê zerreyan de ca bîyê. Verî vato Trakya ser ra, dime ra vato Qefqesya ser ra ameyê. Badê-badê fehm bîyo ke çica ra nêameyê, xora tîya de bîyê; êyê Almanya nê zerreyan ra şîyê.

Wexto ke medenîyetê Xettîyan vecîyeno rîyê erdî ser, azperestê tirkan vanê, nê baw û kalê ma yê. Bi înan benê serfiraz. Ci rê “Eti” vanê, bi nê nameyî dem û dezgeyan ronanê. La her ke ziwanê “Hîtîtan” deşîfre beno, vînenê ke tirkkî û “hîtîtkî” yewbînan nêgênê. “Hîtîtkî” hîna zêde şono bi zazakî ser. Yê Xettîyan zî çîyo nuşte pêro yê demê “Hîtît”an, yanî yê demê sulalaya Nesîyan o. Înan ra ver nuşte bikar nêameyo. Naye ser, azperestanê tirkan yewna “nezerîyet” ronayo: “Hîtîtî” ma ra nîyê, ê teber ra ameyê la “Etî” baw û kalê ma yê…

Sulalaya Nesîyan ra ver nuşte çin bîyo la qab-qacaxî, heykelî, îdol û sembolî zaf bîyê. Nê eserî eseranê demê Nesîyan ra cîya nîyê.

Eseranê Xettîyan ra oyo tewr namdar yew sembol o. No sembol sey rocî gullewer (gilor) o û alemî temsîl keno. Yew çemberî ser ra sey tîr-rocan (tîroj) des û di gilçeyî est ê (Yewer şikîyayo, des û yew hebî mendê la cayê xo bewlî yo).

Des û di gilçeyan ra hîrê hebê serênî îanê bînan ra gird û cîya yê.

Roc, des û di, hîrê…

Nê mîyanê Aryenan de çîyê sembolîk û bimbarekî yê. Raya Heqî/Heqîye de hîna zî bi no tore bawer beno.

Persêk:

Xetay welatê kamî yo, Xettî pîr û kalê kamî yê?

Cay beno cay nêbeno yew lajek beno. Lajek nîyet keno von ez siba ra şorî bajar. Beno siba warden tengonî xo şedeynen û raywan beno şonu. Zaf toy şonu raştî yew xeyde yeno eke xeyde adir grewto ha veşena! Xo pîze de von ‘gereka ez ine adir hewnaka’. Bineykî şonu nizdî eke çi şoru; tern û wuşk têdir veşeno. Kil kelibîyaya û pêlî dona. Çim çimî nêveyneno. Lajek Îtya pereno ûca pereno tesela ey kuwena la nişêno adîr hewnako.

Ayo teşqelede yew çêzî û nalî yena goştî ey. Seke yew tira vajo hela bewnî xora core. Lajek serey xo berze keno ek çi veyno: Mîyanî terrom da adîr de eke yew mar ha tîtîkdî yew qabaxêra lêfî dono xo çêzeno. Xwi pêze de von ’ez rinde zono marî bêbextî la wijdonî mi dest nêdo ez caverdo şorî. Cayra yew rewta derg gêno û beno nizdîyê qabaxêr von ‘mala ez marî adır ra dûrî fîno.’Ne yew ne di. Mêratî marî xo şuşe keno û pereno rawt. Heta lajek nefes don gêno mar rasterast xo erzeno poldî lajek û vono: -Ez dona tode!

Lajek marî ra von:

-Ero bêbext biney norever mi ti adir ra nêxelisnay? Ti wariştî fêlî kenî.

Mar vono:

-No gure min o. Ti mi adir ra bixelisnî nêxelisnî ez dona tode; gureyê mi pededayiş o. Lajek lebên nêlebên la mar polî lajekî verenêdon. Jongal donu qesbada ey. Leşa ey bena giran û çimî ey zî benî lêl! Lajek ewnên xînt û xiraba.

Agêren marî ra von:

-De bê yew bexte bide mi, ma îtya ra heta ayo lewe şorî în cîn kome kewte ma vera wa marî şerîete bikero. Şerîetî Homay çi va serey çimondî mi ser.

Mar baxerî keno von:

-Temom. Zaf toy şonî raştî yew luye yenî.

Luye vona:

-No çi halî şima wo eylekêney?

Lajek agêren luye ra vono:

-Ez raywan bîyo şînî suke. La ez raştî yew xeyde umew eke adir grewta ha veşena. Raşta qale mi va mala ez ine adîrî hewnako. La ez şîyo nizdî eke çi şoru, tern û wuşk têdir veşeno! Kil kelibîyaya û pêlî dona çim çimî nêveyneno. Ez Îtya peraw ûca peraw tesela mi kewte ez nişîyawo adîr hewnako.

Ayo şawat de yew çêzî û nalî umey goştî mi. Seke yew mira vajo hela bewnê xora cor. Mi serey xo berze kerd ez çi veyno: Mîyanî terrom da adîr de eke yew mar ha tîtîk dî yew qabaxêraw lêfî dono xo çêzeno. Ez rinde zono mar bêbexto la ahile wijdonî mi dest nêda ez caverdo şorî. Cayra yew rewta derg kewte mi dest û mi berde nizdîyê qabaxêr la mêratî marî xo şuşe kerde erze rawte heta mi nefes da grewt rasterast ume erze poldî mi va: -Ez dona tode!

Mi tira va:

-Ero bêbext biney norever mi ti adir ra nêxelisnay? Ti wariştî fêlî kenî. La bêbextî zêlîya xo mira têşonay va: -Pededayiş karî min O

Ez agêraw mi mar ra va:

-De bê yew şans bide mi; ma îtya ra heta ayo lewe şorî în cîn kome kewte ma vera wa marî şerîete bikero. Şerîetî Homay çi va serey çimondî mi ser.

Marî va:

-Şerîetî Homay çi va se ez zî qebul keno. Ma raştî to umey waklu.

Luye vona:

- La Şerîet karî dapîrda to yo. Ewnêna lajek ra ewêna marî ra vona şerîet inehawa nêbeno.

Agêrena mar ra vona:

-Ti şî binegoştî lajek de serey xo ronaw û zêlîya xo firfirnenî ayo mêrik tersra nişêno îfade î xo bido.

Mar von:

-La ma sekî?

Luye mar ra vona:

-Ti bê kişta min a raşt û wa lajek zî bêro kişta min a çepe ez zî şima rî şerîetî bikero. Mi komîr qerar da gereka şima qebul bikerî. Mar îqna beno û yeno kişta luye de cayê xo de lêfî dono û paweno. Lajek zî çuwa dest de kişta bîn de cayê xo gêno.

Luye ewnêna lajek ra vona:

-Ayo çîyo ha to deste de.

Lajek vono:

-Daro

Luye heyna ewnêna lajek ra pirnika xo derge kena kişta raşte ser vona:

-La ayo çîyo erde lêfî dayo.

Lajek vono: -Maro

Luye vona:

-Ey lêxin lêxin bêbexto û bêîtîbaro! Lajek çiqas ke tira yena çuwa dono sereydî marî ro, mar ûca miren .

Mi ra zurî Homay ra raştî.

Vatox: Zilfî Nebo

Seke zanîyeno Dewleta Osmanî, xeylêk neteweyan ra ameyêne ware. Yanî dewleta "monolîtîke" nêbîye. Gama ke prosesê awanbîyayîşê netewe-dewletan dest pêkerd, semedê xanedanîya Osmanî zî "atomîzasyonî" dest pêkerd. Neteweyan yew bi yew dewletê xo ferz kerdî û netîce de awan kerdî. Seke verênan vatêne "sey pelanê payîzî yew bi yew fînayî". Gelo Bab-i Alî se kerd? Tedbîrî girewtî, reformî kerdî, xo modernîze kerd? Eksê ci hîna zêde merkezperest bî. Yew pergal ke hemverê çalakîyanê şaran, waştişanê azadîye hîna zêde hêz şuxilneno, metodê monîstî ra feydedar beno, neweyîyan asteng keno, peynîya xo zî amade keno. Yanî "gorê xo destanê xo reyde kineno".

Bavê kurdan

Armenîyan statuyo huqûqî waşt, raştê qirkerdişêkê gonînî ameyî; kurdan statu waşt, la raştê her tewr zordestîye ameyî. Yew zî "bavê kurdan" Abdulhamîdê II. mîyanê nê dide neteweyan de "dişmenîye" serûber kerde. Ganî îdareyê ey semedê armenîyan reformî bikerdêne, eksê ci înan rê "dafike" viraşte; kurdanê sunîyan ra "alayî" berardî û sey "Alayê Hamîdîye" pênas kerdî. Nê alayî sey "kazakan" xebitnayî. Senî ke Çarîya Rûsya sînoranê xo de kazakî sey hacet şuxilnayî, Bab-i Alî zî kurdî ravurnayî kazakan. Têna vera armenîyan nê, vera kurdanê elewîyan zî fît kerdî. Ma vajê serra 1907 de Dêrsim de tevgerê "tenkîlî" virazîya, Alayê Hamîdîye çi heyf ke tewrê ci bîyî. Nameyê Xalid Begê Cibrî no dem Dêrsim de xeylê zerar dî. Yeno vatene ke key ke Xalid Begê Cibrî serranê 1920an de bingeyê rêxistina Azadî eştî, ameyo Dêrsim û hetkarîye waşto, la eşîrê Dêrsimî bêveng mendê. Çi heyf ke polîtîkaya letekerdişî ya seraye berê xo dabî.

Dilsozîya kurdan

Netîceya Şerê Dinya yê I. de Dewleta Osmanî dest pê cêdekewtişî kerd; serê erdê aye de alozîya girde qewimîyaye. Na alazoyî de serra 1919 de tevgerê Anatolîya peyda bî. Tebîî zî kurdan no tevger durî ra temaşe nêkerd û peştî daye ci. Nê konteksî de Kongreya Erzîromî ya ke mîyanê 23ye temmuze û 7ê tebaxe de virazîyaye, xeylê girîng a. Çike na kongre de bi şeklêko esasî "wayûbirayîya tirk û kurdan" ameye nîqaşkerdene; babeta pawitişê hemparî ameye rojdem. Rixmo ke heme kurdan peştî nêdaye ci, zafêrîya şarê kurdî giranîye dabî tevgerê Anatolîya. Bitaybetî pêvînayîşanê Lozanî de kurdan "girêdayîya" pîle ramojnaye. Gelo netîce de se bî? Na dilsozîya kurdan rêzdarîye dîye? Aqlo ke Erzîrom de qalê wayûbirayîye kerdêne, Peymana Lozanî ra apey ne waye verdaye ne zî bira.

Wadê Erzîromî

Tarîx nîşan dano ke kurdî mîyanê ronayoxan de ca girewtbî. Ronayoxê bînî zordestîye kerde, heqê ronayoxê bînî werdî, estîya ey înkar kerde, ziwan û nasnameyê ey kerd têser û têbin ra. Qoçkirî, Zîlan û Dêrsim de "vandalîye" kerde. Ronayoxo bîn sey "şakî, leteker, terorîst" name kerd û krîmînalîze kerd. Na seserre kurdî wazenê ke wa serdestî wado ke Erzîrom de da, bîyaro ca. Kurdî wazenê ke dewleta ke ci ra bac gena, wa waştişanê înan qebul bikero, hemwelatîya têduşte saz bikero, cîyakerîye ra fek vera bido û reftarê înkarkerî caverdo.

Amed de 2 hunermendê Çewlîgî sehne girewtî û konser de deyîrê Zazakî û Kurmanckî ameyî vatiş. Konser mîyanê Sûrî de cayê Hewş de ame dayîş. Heskerdoxê Zazakî ameyî konser û hunermendî tena nêverday.

Mucahît Gokerî konserî ra ver Zazakî Newsî rê qisey kerd û va: “Ez Hîvda ma cîya-cîya bajaran de manenî. No hamnan ma welat de pîya mendî demêk. Ma va no payîz wina çend konsêranê qijkekan bid. Ma qerar da ke Amed û Çewlîg de konseran bide. Eke ma na proje ra tehm girewt ma wazenê na xebata xo hîna aver bere, konseranê hîna hîrayan bide. Xora Hîvada karê xo de baş a. Mi zî par albuma xo ya newî wenik vetbî. Mi va hem aye ra hem albuma mi a peyîne ra hem zî ma çend deyîran pîya sey duet vaje. Xora înan ra yew zî deyîra Awka Kaşun a. “

Konser de Hîvda-Mucahît Gokerî çend deyîrî pîya vatî înan ra yew zî Awkê Kaşun bî. Înan na deyîrê bi performansêko zaf weş va û meymanî tira zaf qayîl bîyî.

Mucahît û Hîvda Goker emşo zî (26ê êlule) Çewlîg de konser danê.

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

Amed de 2 hunermendê Çewlîgî sehne girewtî û konser de deyîrê Zazakî û Kurmanckî ameyî vatiş. Konser mîyanê Sûrî de cayê Hewş de ame dayîş. Heskerdoxê Zazakî ameyî konser û hunermendî tena nêverday.

Mucahît Gokerî konserî ra ver Zazakî Newsî rê qisey kerd û va: “Ez Hîvda ma cîya-cîya bajaran de manenî. No hamnan ma welat de pîya mendî demêk. Ma va no payîz wina çend konsêranê qijkekan bid. Ma qerar da ke Amed û Çewlîg de konseran bide. Eke ma na proje ra tehm girewt ma wazenê na xebata xo hîna aver bere, konseranê hîna hîrayan bide. Xora Hîvada karê xo de baş a. Mi zî par albuma xo ya newî wenik vetbî. Mi va hem aye ra hem albuma mi a peyîne ra hem zî ma çend deyîran pîya sey duet vaje. Xora înan ra yew zî deyîra Awka Kaşun a. “

Konser de Hîvda-Mucahît Gokerî çend deyîrî pîya vatî înan ra yew zî Awkê Kaşun bî. Înan na deyîrê bi performansêko zaf weş va û meymanî tira zaf qayîl bîyî.

Mucahît û Hîvda Goker emşo zî (26ê êlule) Çewlîg de konser danê.

Mefhûmê durusteyî ferheng de manaya çekuya başî û raştîye reyde de yena vatene. Mefhûmê durusteyî zafane bi çekuya durustî bîyene reyde yeno nuştene. Durusteyî: vate, karakter, cuya de, her şert û mercî de hukmê raştî îfade kena. Yanî kes çi fikirîyeno, çi ra bawer biko, çi bizaneno, zerrîya xo de zî kerdişanê raştî ra nêabirneno. Erje durusteyî de hukmê raştîye hem seba têkilîya kesan hem zî seba têkilîya komelî yew cayo muhîm gêna. Erje durusteyî, erje rastîye reyde mîyanê yew têkilîye de ya. Zanayîşê erje durusteyî sey yew estîya krîterê hêzanê însanî yeno pênas kerdene.

Vateyo verênî yê cêrî de zî yeno îfadekerdene ke keso ke wijdanê xo goşdareno, yew keso zerrî pak o, kar û gureyê xo durusteyî ser o awan keno. Nimûne: Dirûst yew feqîr bi, dirî yew maldar mebe: Nê vateyo verênî de; durusteyî, feqîrî û maldarî vera yewbênan de dano û miyanê qîmeta exlaqî û dewlemendîya maddî de yew ferqeko manedar pêşkêş keno. Goreyê manaya raşteraşte, merdimî ra vano ke yew feqîrê dirûst bibo, la yew maldarê ke dirûst nîyo, nêbo. Yanî feqîrî bi xo kêmasîyekî exlaqî nîya û maldarbîyayîş zî bi xo merdimî qîmetdar nêkeno. Qîmeta raşt a merdimî bi malê êy nê, bi xulq û kerdişê êy pîvîyena. Goreyê manaya mecazî, feqîr nêra kesê ke îmkanê maddî yê kêm ê temsil keno; maldar zî kesê ke mal û dewlemendîya êy zêde ya ano vîrî. La vate qîmeta nê her di kesan goreyê malê ênan tayîn nêkeno. Pîvanê sereke durusteyî ya. Benoke kes feqîr bibo, la sozê xo bipawo, kesî nêxapîno û malê yewna ra dest derg nêkero. Maldarbîyayîş eke bi bêdurusteyî û xapînayîşî reyde bibo, qîmeta exlaqî nêdano merdimî. Nê cîhetî ra, vate dewlemendîya xulqî serê dewlemendîya maddî ra berz dano. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîya manedar esto. Têkilîyanê dewe, bazar, cîranî erje durusteyî de bawerî qîmetê girîng girewto. Kesê ke sozê xo pawito, emaneta yewna xirab nêkerdo û şertê tengî de zî rayîrê durusteyî ra dûr nêkewto, miyanê merdiman de bawerî qezenc kerdo. Nê şertan de mal û dewlemendî yenê vurnîyê, la nameyê kesê durust û bawerbar wextêko derg de pawitîyeno. Nê tecrubeyê komelî ra durusteyî sey qîmetekî bingehîn ê pêwendîyanê merdimî ameya dîyayene. Hetê erjê durusteyî ra, no vateyo verênî eşkera keno ke qîmeta merdimî bi qezencê maddî nêyeno pîvayene. Însano dirûst seba mal û menfîeta xo, kesî nêxapîneno, sozê xo nêşikneno û qezencî serê bêdurusteyî awan nêkeno. Eke şertê êy teng bibo zî, durusteyîya xo paweno. Nê manayî de durusteyî qîmetek a ke merdimî seba dewlemendî û menfîeta maddî zî dest nêdo. Mal benoke peyda bibo yan zî vindî bibo, la durusteyî bi bawerî û qîmeta kesayetî reyde girêdayî ya. Bi nê awayî, dirûst yew feqîr bi, dirî yew maldar mebe; bi kerdişê feqîrî û maldarî eşkera keno ke dewlemendîya maddî zî durusteyî qîmetdarter nîya. Feqîrê dirûst, bi bawerî û xulqê xo, maldarê bêdirûst qîmetdarter ameyo pêşkêşkerdene. Nê sebebî ra, durusteyî sey yew erjê etîkî bi sozpawitiş, bawerbarî, xapînayîş ra dûrbîyayîş û menfieta maddî vera xulqo raşt pawitiş reyde girêdayî yo.

No vateyo verênî dost, xapînayîş û bawerî miyan de pêwendîyekî manedar pêşkêş keno: Dost dostî nêxapîno, dişmen nêşkeno bixapîno. Bi goreyê manaya raşteraşte, dost dostê xo nêxapîneno, dişmen zî nêşkeno êy bixapîno. Dostî de bawerî est a û kes dostê xo ra xapînayîş nêpaweno. Dişmenî ra merdim hîna baldar o û xo paweno. Bi nê awayî, vate ferqê miyanê dostî û dişmenî bi bawerî û xapînayîşî ano ziwan. Goreyê manaya mecazî, no vate eşkera keno ke dostîya rast serê bawerî awan bena. Kesê ke dostê xo xapîneno, tena yew kerdişê xirab nêkeno; bingeyê dostî zî zede xirab keno. Dişmen ra merdim xirabî paweno û vera êy de baldar o, la dostî rê zerra xo akeno û pê bawer beno. Nê sebebî ra, xapînayîşê dostî zî xapînayîşê kesê bînî tesîrê hîna xorîn eşkeno ca biverdo. Vate bi nê manayî qîmeta bawerîya miyanê dostan eşkera keno. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîya xurt esto. Têkilîyanê dostanî, cîranî û xiziman de bawerî bingeyê yewgirewtişî bîya. Merdim mal, raz, emanet yan karê xo dostê bawerbarî rê teslîm kerdo û zanayo ke êy nê bawerî zede nêkeno. Kesê ke dostê xo xapîneno, tena bawerîya yew kesî vindî nêkeno; miyanê komelî de name û bawerbarîya xo zî zede vindî keno. Nê cîhetî ra, dostî bi durusteyî û sozpawitişî reyde xurt bena. Hetê erjê durusteyî ra, no vateyo verênî xapînayîş ra dûrbîyayîş, bawerbarî û sozpawitiş cayo sereke de dano. Merdimê dirûst bawerîya ke dostê êy pê keno, seba menfîeta xo nêşuxulneno. Ey dostê xo nêxapîneno û şertê menfîetî de zî pêwendîya xo serê zurû hîleyan awan nêkeno. Durusteyî nêra tena raşt vatiş nîya; bawerîya yewna pawitiş û nê bawerî ra xirab îstîfade nêkerdiş zî ya. Bi nê awayî, dost dostî nêxapîno, dişmen nêşkeno bixapîno; eşkera keno ke dostîya raşt bê bawerî û durusteyî nêşena berdewam bika. Dostê raşt bawerîya dostê xo nêşikneno û êyî seba menfîeta xo nêxapîneno. Nê sebebî ra, durusteyî sey yew erjê etîkî bi bawerbarî, sozpawitiş, xapînayîş ra dûrbîyayîş û pawitişê qîmeta dostî reyde girêdayî ya.

No vateyo verênî emanet, bawerî û berpirsiyarî miyan de pêwendîyekî xorîn pêşkêş keno: Emanet heya qiyamet: No vateyo verên bi goreyê manaya raşteraşte, emanet heya qiyamet emanet o. Yanî çiyê ke yew kes yewna ra emanet keno, demê derbasbîyayîşî reyde nêbeno malê kesê ke emanet girewto. Êy emaneta ke destê êy de ya bipawo û waxto hewce bibo, bêkêmî bido wayirê êye. Bi nê îfadeyî, vate pawitişê emanetî sey berpirsiyarîyekî giran pêşkêş keno. Goreyê manaya mecazî, emanet tena mal, pere yan estîyê maddî nîya. Raz, soz, berpirsiyarî û bawerîya ke yew kes yewna ser o keno zî benoke emanet bêro hesibnayene. Heya qiyamet zî berdewamî û giranîya nê berpirsiyarî ano vîrî. Kesê ke emanet qebul keno, şertanê vurnayoxan de zî bawerîya ke pê ameya kerdene nêşikno. Nê cîhetî ra, vate emanetpawitişî sey nîşaneyê xulqê merdimî pêşkêş keno. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîya xurt estê. Têkilîyanê malbatî, cîranî, dostanî û bazarî de emanet û bawerî qîmetê girîng girewto. Mal, heywan, pere, raz yan estîyê bînî kesê bawerbarî ra ameyo dayene û êy ameyo pawitene ke emaneta xo bipawo. Kesê ke emaneta yewna baş pawito, miyanê merdiman de bawerî qezenc kerdo; la emaneta ke xirab ameya şuxulnayene, eşkeno bawerîya miyanê kesan zede xirab bika. Nê sebebî ra, emanetpawitiş bingeyê têkilîyanê bawerbar de cayê girîng girewto. Hetê erjê durusteyî ra, no vateyo verênî durusteyî bi emanetpawitiş, bawerbarî, sozpawitiş û berpirsiyarî reyde girêdano. Merdimê dirûst çiyê ke yewna pê bawerî êy ra dayo, seba menfîeta xo nêşuxulneno û nê bawerî zede nêkeno. O kes zaneno ke emanet heqê yewna yo û pawitişê nê heqî berpirsiyarîya êy ya. Nê manayî de durusteyî tena raşt vatiş nîya; heqê ke destê merdimî de yo, bi bawerî pawitiş zî durusteyî ya. Bi nê awayî, emanet heya qiyamet; bi îfadeyêke kurt la kûr qîmeta emanetpawitişî ano ziwan. Vate eşkera keno ke bawerîya yewna nêşena seba menfeeta kesane bêro zedekerdene û emanet bi berpirsiyarî bêro pawitene. Nê sebebî ra, durusteyî sey yew erjê etîkî bi emanetpawitiş, bawerbarî, sozpawitiş û rêzgirewtışê heqê yewna reyde girêdayî ya.

Qewle camêrdan hîrê finî: No vateyo verênî qewl, camêrdî û sozpawitiş miyan de pêwendîyekî manedar pêşkêş keno. Goreyê manaya raşteraşte, qewlê camêrdan hîrê finî yo. Nêra qewl, sozê ke kes dano; camêrd zî kesê ke sozê xo qîmetdar vîneno û berpirsiyarîya vatişê xo gêno. Bi nê îfadeyî, vate bal dano serê qîmeta sozî û merdimî ano vîrî ke vatişê xo bêpîvan nêkero. Goreyê manaya mecazî, qewl tena vatişek nîyo; bawerî, berpirsiyarî û girêdayîbîyayîşê kesî zî xo de hewêneno. Kesê camêrd waxto soz dano, zaneno ke yewna serê nê sozî bawerî keno. Nê sebebî ra, êy sozê xo goreyê menfîeta rojane nêvurneno. Vatiş û kerdişê êy yewbênan temam kenê. Nê manayî de qewl beno pîvanê bawerbarî û kesayetîya merdimî. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîya xurt esto. Têkilîyanê dostanî, cîranî, bazarî û malbatî de sozê dayeyî qîmetê girîng girewto. Zaf kar û pêwendî tena bi belgeyî nê, bi qewl û bawerîya miyanê merdiman zî ameyê organîze kerdene/rêxistene. Kesê ke qewlê xo pawito, miyanê komelî de bawerbar ameyo naskerdene; kesê ke sozê xo tim şiknayo ise bawerîya merdiman vindî kerda. Nê cîhetî ra, qewlpawitiş bingeyê pêwendîyanê xurt bîyo. Hetê erjê durusteyî ra, no vateyo verênî durusteyî bi qewlpawitiş, bawerbarî û yewbîyayîşê vatiş û kerdişî reyde girêdano. Merdimê dirûst sozê ke nêşeno ca biyaro nêdano; la waxto qewl dano, heta şertanê xo dest bido, hewl dano êy qewl bipawo. Êy vatîşê xo seba xapînayîşê yewna nêşuxulneno. Nê cîhetî ra, sozpawitiş nîşaneyê eşkera yê durusteyîya kesî yo. Bi nê awayî, qewle camêrdan hîrê finî; qîmeta qewl û sozpawitişî ano ziwan. Vateyo verênî nîşan dano ke kesê camêrd û dirûst vatişê xo şenik nêvîneno û berpirsiyarîya sozê xo gêno. Nê sebebî ra, durusteyî sey yew erjê etîkî bi qewlpawitiş, bawerbarî, berpirsiyarî û hemahengîya miyanê vatiş û kerdişî reyde girêdayî ya.

Amenetî rê xiyanetey nêbena: No vateyo verênî amenet û xiyanet vera yewbênan de dano û qîmeta bawerî bi awayekî eşkera pêşkêş keno. Goreyê manaya raşteraşte, amenetî ra xiyanetey nêbena. Yanî amenetê ke yew kes bi bawerî dano destê yewna, benoke bêro pawitene û nê bawerî rê xirabî nêbo. Kesê ke amenet gêno, berpirsiyarîya pawitişê aye zî gêno. Bi nê îfadeyî, vate amenetpawitişî sey yew pîvanê xulqê rindî ano ziwan. Goreyê manaya mecazî, amenet tena mal, pere yan çiyê maddî nîyê; raz, soz, berpirsiyarî û bawerî zî benoke sey amenet bêro dîyayene. Xiyanet zî nê bawerî şiknayîş, amenetî seba menfîeta xo şuxulnayîş yan heqê wayirê aye zedekerdiş o. Kesê ke amenetî ra xiyanet keno, tena yew çiyo xirab nêkeno; bawerîya ke pê ameya kerdene zî zede kêm keno. Nê cîhetî ra, vate pawitişê bawerî sey berpirsiyarîyekî exlaqî pêşkêş keno. No fikir bi ciwîyayîşê komelê Zazayan reyde zî pêwendîya xurt esto. Têkilîyanê malbatî, cîranî, dostanî û bazarî de merdiman mal, heywan, pere, raz û karê xo kesanê bawerbar ra emanet kerdo. Kesê ke amenet baş pawito û bêkêmî agêrayîyo, miyanê komelî de bawerî qezenc keno. Xiyanetê amenetî benoke tena pêwendîya di kesan nê, bawerîya komelî zî xirab bika. Nê sebebî ra, amenetpawitiş qîmetê girîng ê ciwîyayîşê pîya yo. Hetê erjê durusteyî ra, no vateyo verênî durusteyî bi amenetpawitiş, bawerbarî, berpirsiyarî û heqparêzî reyde girêdano. Merdimê durusteyî ameneta ke destê êy de ya, sey malê xo nêvîneno û seba qezencê xo nêşuxulneno. O zaneno ke nê amenetî de heqê yewna est o û pawitişê nê heqî berpirsiyarîya êy ya. No sebeb ra, durusteyî tena rast vatiş nîya; waxto kes çîn o zî bawerîya êy pawitiş û amenetî ra xiyanet nêkerdiş o. Bi nê awayî, amenetî rê xiyanetey nêbena; bi îfadeyêke sade û eşkera qîmeta amenetpawitişî ano ziwan. Xiyanet bawerî şiknena, la amenetpawitiş pêwendîyanê merdiman xurt keno û kesî bawerbar keno. Nê sebebî ra, durusteyî sey yew erjê etîkî bi amenetpawitiş, bawerbarî, berpirsiyarî û xiyanet ra dûrbîyayîş reyde girêdayî ya.

Analîzê nê vateyan nîşan dano ke durusteyî, ciwîyayîşê merdimîye de tena raşt vatiş reyde sînordar nîya. Durusteyî bi bawerbarî, qewlpawitiş, amenetpawitiş, berpirsiyarî, wîjdan û xapînayîş ra dûrbîyayîş reyde pêwendîya xurt kena. Nê cîhetî ra, durusteyî hem xulqê kesane hem zî bingeyê têkilîyanê komelî yo. Vateyê ke na nuşte de ameyê analîzkerdene, qîmeta merdimîye mal, dewlemendî yan meqamî ra zêde bi kerdişê êy pîvan kenê. Feqîr bîyayîş qîmeta kesî kêm nêkeno; heman awayî, maldar yan wayirê meqam bîyayîş zî kesî bi xo dirûst nêkeno. Qîmeta raşt a kesayetî waxto eşkera bena ke merdimîye şertê menfîetî de zî bawerî nêşikneno, amenetî rê xiyanet nêkeno, qewlê xo paweno û vatîşê xo bi kerdişê xo reyde yew keno. Nê vateyan de wîjdan zî sey yew bingeyê durusteyî vejîyeno. Însanê durusteyî tena vera yewna raşt nîyo; êy vera xo zî raşt o, kerdişê xo înkar nêkeno û berpirsiyarîya aye gêno. Bi no awayî, durusteyî zî zerrîya kesî ra destpêkena û dima têkilîyanê dostanî, cîranî, malbatî û komelî de xo nîşan dana. Bawerîya miyanê merdiman zî bi nê xulqî xurt bena. Bi pêroyî, analîzê nê vateyê verênan nîşan dano ke erjê durusteyî yew erjê bingehîn ê ciwîyayîşê komelî yo. Durusteyî însanî bawerbar keno, pêwendîyan paweno û miyanê kesan de bawerî ava keno. Nê sebebî ra, vateyê verênan durusteyî tena sey yew xulqê rind ê kesane nê, sey yew erjê etîkî ke bawerî û yewgirewtışê komelî paweno zî pêşkêş kenê.

Dêrsim serra 2027î de Şampiyonîya Raftîngî ya Dinya rê meymanîye keno; awe û tebîetê Royê Munzurî yo weş sporbazanê çar parçeyanê dinya ano têhet.

Wexto ke ware de mîyî çerayêne, heywanêko koyî dî û pêro ters ver dest bi remayîşî kerd. 40 mîyê ke zinarî ra keetî war merdar bîy.

Ekîbanê Mudurîyeta Ziraet û Daristanan a Qeza cayê hedîseyî de cigêrayîş kerd.

Kongre bi babetanê “Xebatê Awankerdişê Ziwan û Nasnameyî”, “Pratîkanê Psîkolojî de Ceribnayîş û Terapî”, “Awankerdişê û Înkarkerdişê Nasnameyî de Cayê Ziwanê Dayike” dewam kerd.

Roniştişo yewin bi sernameyê “Xebatê Awankerdişê Ziwan û Nasnameyî” bi tewrbîyayîşê psîkologanê Kovara Psîkolojî Kurdî Abdulsîttar Ozmenî, Kovara Psyche Mezg Erkan Yildirimî, endama DER-MEZ’î Gulîstan Barik Keleşe, Todapî zî bi Asli Aydemîre dest pêkerd.

Kovara Psîkolojî Kurdî ra Abdulsîttar Ozmenî dîyar kerd ke tespîtkerdişê problem û çareserîyan ê bi ziwanê xo, seba înan cayê zerrîweşîye yo û nê çî va: “Ez wazena hina ziwanî ser o vinderî. Ez do zêdeyêr qala gotaranê ma yê warê psîkoljîyê kurdî bikera. Wexto ke ma qala nasnameyî bikerê, nasname çîyêko komelkî yo, hedîseyêko ke merdim xo pê nas keno û komel de zî nasnameyêk pêşkeşê merdimî keno. Heto bîn ra no yena manaya tesdîqkerdişê merdimî. Nasnameyêk merdimî est a ke merdimî ê bînan ra cîya keno. Nasname û tesdîqkerdişê ma zî est ê. Na çarçewa de ziwan zaf muhîm o.”

‘Sazgeh û şarê ma hewcedarî bi komelêka psîkolojî est a bîya’

Gulistan Barik Keleşe zî dîyar kerd ke wexto ke înan des serrî verê nika dest pêkerdî, kêm kesî bîy la ewro ê resayê amancê xo û konferansêka bi na hawa virazenê û Gulistan Barik Keleşe eno çî ard ziwan: “Bi raştî hewcedarî bi sazgeh û şarê ma bi komelêka derûnasîye esta bîya û DER-MEZ zî li ser no çî ame awankerdene. Weqtê ke ma komela xo awan kerd, şarê ma û komela ma şerêko zehmet de bî û bi o meqsed ma qerar û înîsîyatîf girewt ser xo û ma dest bi xebatanê xo kerd. Ma her tim hewl da ke bi ziwanê xo xebatanê xo hina bikerê.”

Aslî Aydemîre zî gedeyî û tesîrê ziwanê dayike ya ke cuyayîşê merdiman ser o de vindert.

Roniştişo yewin bi persan û cewaban qedîya.

Xeberdayîşê şarê dormeyî ser o ekîbê cendirmeyan, UMKE û servîsê weşîye ameyî cayê hedîseyî. Mudaxeleyê ekîban ra pey birîndarî bi ambulansan wedarîyay Nêweşxaneyê Dewlete yê Dara Hênî.

Ceren Moraye, 5ê Hezîrana 1985î de Amed de ameya dinya. Pîyê kaykerdoxe Amed ra yo, dadîya aye zî Kastamonu ra ya. Aye, qijkekîya xo de bi keyeyê xo reyde şîya Stenbol û cuyayîşê xo yê perwerdeyî tîya de domna.

Moraye, tewr zaf bi rolanê xo yê mîyanê rêzefîlmanê 'Kavak Yelleri', 'O Hayat Benim' û 'Avlu' de yena naskerdene. Aye, emrê domanîye de dest bi perwerdeyê tîyatroyî kerd. Demêk Lîseya Huneranê Weşan a Pera (Pera Güzel Sanatlar Lisesi) de wend. Serra 2005î de Zanîngeha Halîçî, Beşê Tîyatroyî de perwerde dî û serra 2009î de tîya ra mezûn bîye.

Demê ke Moraye perwerdeyê xo yê masterî (lîsansa berze) kerdêne, pîyê aye krîzê qelbî vîyarna û no hedîse, cuyayîşê aye de bî sebebê vurnayîşanê radîkalan. Ê wextan de Moraye rê seba rêzefîlmêk teklîf ame û tecrubeyê xo yê televîzyonî yo verên, serra 2003yî de bi rêzefîlmê 'Serseri Aşıklar'î vîyarna.

Ceren Moraye; serra 2004î de rêzefîlmê 'Dayı'yî de karakterê "Simge"ye û serra 2005î de zî rêzefîlmê 'Nefes Nefese'yî de karakterê "Ezgi"ye kay kerde. Dima ra mabênê serranê 2007-2008î de rêzefîlmê 'Doktorlar'î de bi rola "Senem"e û mabênê serranê 2007-2011î de zî 'Kavak Yelleri'yî de bi rola "Su"ye ekranan de ca girewt. Serra 2012î de rêzefîlmê 'İşler Güçler'î de rola "Zehra"ye, mabênê serranê 2014-2017î de rêzefîlmê 'O Hayat Benim'î de zî karakterê "Efsun"e kerd zindî.

Moraye serra 2014î de mîyanê fîlmê sînema yê 'Bi Küçük Eylül Meselesi' de bi rola "Berrak"e, serra 2015î de 'Yok Artık!' de bi rola "Ebru"ye temaşekerdoxan vernî de bîye. Serranê peyênan de; 'Olaylar Olaylar' (2016) de rola "Merve"ye, fîlmê 'El Değmemiş Aşk'î (2016) de rola "Feryal"e kay kerde. Serra 2018î de fîlmê 'Arada' de rola "Ezgi"ye girot. Rêzefîlmo namdar 'Avlu' (2018-2019) de karakterê "Azra"ye, û serra 2020î de zî rêzefîlmê 'Öğretmen'î de karakterê "Zeynep"e ganî kerde.

Rêzefîlm û fîlmê sînema yê ke Ceren Moraye tewrê înan bîya nê yê:

• 2003: Serseri Aşıklar
• 2004: Dayı
• 2005: Nefes Nefese
• 2007-2008: Doktorlar
• 2008-2010: Kavak Yelleri
• 2012: İşler Güçler
• 2014-2017: O Hayat Benim
• 2014: Bi Küçük Eylül Meselesi (Sînema)
• 2015: Yok Artık! (Sînema)
• 2016: Olaylar Olaylar (Sînema)
• 2016: El Değmemiş Aşk (Sînema)
• 2018: Arada (Sînema)
• 2018-2019: Avlu
• 2020: Öğretmen
• 2021: Yalancılar ve Mumları
• 2021: Olağan Şüpheliler
• 2021: Podact Stüdyo, Artık Hiçbir Şey Bizi Birbirimize Yaklaştıramaz
• 2021: Yakında Ölüm Kime Yakışır
• 2023: Kirli Sepeti

Serkomîser Oçumelov, bi poltoyê xo yo qalind, destê ey de yew pakêt, mîyanê bazarî ra vîyartêne. Peyê ey ra zî yew polîso porsûr, destê ey dekerde engura ke binêna ver dest ronabî ser amêne. Her ca bêveng bi… Cayê bazarî de kesêk çin bi. Berê dikanan û meyxaneyanê qijkekan eynî sey fekanê veyşanan hetanî peynî akerde bî. Dikan û meyxaneyê qijkekî xemgîn-xemgîm rehma homayî pawitênê. Orte de yew tek parsker zî nêasîyêne.

A game vengê yewî ame goşanê Oçumelovî.

“Hero to gaz kerd ha, dê bê tîya kutiko pîs! Bitepişnênê Domanên, veramedênê! Hînî gazkerdiş serbest nîyo no welat de. Bitepişnên! Uff!”

Yew vengo sey lawayîşê kutukêk ame eşnawitiş. Oçumelov bi baldarî ewnîya cayo ke veng ci ra yeno ra. Wexto ke Oçumelovî awir de o het nê çîyî dîyî: Dorûverê baxçeyê tuccarê keresteyan Pîçugînî de yew kutik bi hîrê linganê xo bi vazdayîş ha yeno. Peyê ey ra zî yew keso ke îşligo hîra dayo xo ra, goşakê yelegê ey akerde û bîyo kuz bi vazdayîş yeno. Merdim seke lengêne. Senî resa kutikî pey ra boça kutikî girewt xo destan. Kutik reyna lawa. Yew veng ame eşnawitiş ‘Veramede!’ Kesê ke seke hema hewn ra haye nêbîyî demêko kilm de ameyî pêser. Dorûverê baxçeyê keresteyan bibi pirr merdimî. Qelebalixêko pîl amebi pêser.

Yew polîso ke ame verê qelebalixî xo bi xo va “Wina aseno ke yewêk sûkunetê şarî îxlal keno.’

Oçumelovî awirêk da qelebalix û giran-giran verê xo şa qelebalixî ser. Wexto ke ame verê baxçeyê keresteyan çimê ey ginayî merdimo yelegino ke amebi gerrekerdiş. Merdimî destê xo yo raşt hewanabi û mawitêne qelebalixo ke ey ser o amebi pêser. Seke kutikî ra vatêne ‘Ti vînenî ez se kena to kutiko rezil!” Merdimî deste xo yo gonin sey îşaretê zaferî mawitênê qelebalixî ra. Oçumelov nê merdimi baş nas kerdêne. Bojîyo sipî, zincderg û cinsê Borzoy terse ver recifyayêne. Çimanê ey ra terse û poşmanî asîyêne.

Wexto ke Oçumelov mîyanê qelebalixî ra ver bi kutikî şîyêne vengê xo kerd berz û va “Tîya de se beno, Çi karê şima esto tîya de. Şima qey ameyî pêser? Heyyy, to çira destê xo hewanayo? O veng binêna ver kamî ra vejîya?

Ewil yew vengê kuxayîşî ame û dima ra vengê Karyukînî ame: “Ezîzê mi, ez xo rê rayîr ra şîyêne. Ez semedê karê xo yê keresteyan şîyêne verê Mîtrî Mîtrîçî. La no çîyo bilenet vejîya mi ver û gaz da engişta mi. Hunerê mi hunerêko zehmetin o û ez bi engiştananê xo hunere xo vejena orte. Ganî wayîrê nê kutikî tezmînat bido mi. Beno ke ez nêeşkî yew hewte na engişta xo bileqnî. Gelo qanûn vano ke ganî ma vera heywananê haran sereyê xo ronê? Eke kutikê her kesî merdiman gaz bikero se beno?”

Oçumelov çend rey têdima kuxa. Rîyê xo kerd tirş û va:

“Himmmm…Belê bele!”de biewnênê mi ra…. No kutik kam o? Ez gereke ey rê nêverdî. Gereke ez nîşanê înan bidî ke, merdim kutikê xo wina veradaye nêverdeno! Ez gereke bimusnî înan ke merdim gereke qanûnan nêpelixno. Hînî wext ameyo ke ma ceza bidê kesanê ke qanûnan peygoş kenê.! Eke no kutik yê kam qeşmerî yo ganî bêro cezakerdiş. Gereke ez bumusnî înan ke ganî merdim heywananê xo bi hewayo veradaye nêverdeno kuçeyan.” Oçumelovî venga polîsê bînî da û ey ra waşt wa wayîrê kutikî ca bikero û ceza bido ey. Ancî Oçumelovî waşt wa kutik zî bêro îmhakerdiş. Goreyê ey beno ke kutik qudiz û gerrin o. Vengê xo kerd berz û wina dewam kerd “Ez şima ra vana. No kutik yê kamî yo?”

Mîyanê qelebalixî ra yew veng berz bi. “Seke ez zana no kutik, kutilê General Jîgolovî yo”

Oçumelov “To va yê general Jîgalovî yo? Himmm… Eldirîn hela ardim bike ez nê paltoyê xo vejî… Off, yaw hewa zî zêde ra germin bîyo. Varanêko germin varayo.” Wexto ke Oçumelovî wina va ewnîya Karyutînî ra:

“Ez kena nêkena çîyêk fehm nêkena. Senî beno ke no kutik to gaz kerdo? Senî beno ke kutikî xo resna engişta to? No kutik hema zaf qijkek o, la ti yewêko qerase yî. Belkî yew mix şîyo engişta to ro. Belkî ti seba ke tezminat bigîrî zûran kenî. Ez merdimanê sey şimayan baş nas kena! Şima hîlekar ê û sey şeytanan ê.”

Polîso bîn zî destek da Oçumelovî “Beno ke kutikî dir yarî kerd û semedo ke yarî bikero cixarayê xo zinca ey ser o hona kerd. Û heywanî zî xo pawit û gişta ey gaz kerd. Hem no Kuryukîn her tim wina ehmeq o.”

Kuryukîn binê vateyanê polîsî de nêmend û qêra ey ser

“Şaşîyo ehmeq zûrî meke! To pê çimanê xo dî mi wina kerd. Ti qey îftîra kenî mi. Serkomîser Oçumelov merdimêko biaqil o û elbet zano kam zûrî keno kam raşt vano. Eke ez zûrî kena wa mehkema cezaya mi bido mi. Qanûn de ca dîyo ci. Heme merdimi seypê yê. Yê mi zî birayê min o polis esto. Wa xebera şima bibo…”

“ Ez minaqeşe nêwazena.!”

Polîs xo bi xo xorîn-xorîn fikrîya û seke çîyêk ame ey vîr û va “Ney, ney no kutik, kutikê Generalî nîyo. Kutikê Generalî yo ke maneno nê kutikî çin o. Kutikê ey pêro cinsê kutikanê seydvanan ê.”

“Ti baş zanî”

“E, ez baş zana.”

“Seke ti heqdar î! Kutikê Generalî pêro kutikê erjîyaye yê. Heme zî way ê. Hele biewnêne ney ra. No kutik senî gerrin o. Bêruçik û pîs o. Însanî winasî yew kutikî se kenî ez nêzana. Eke wina yew kutik Moskova û Petersbuk de bêro vînayîş şima zanê se beno? Ca de yeno îmhakerdiş. Biewne mi ra Kuryukîn, ti dewaya xo de heqdar î. Ez to ra vana, peyê nê karî merverde! Ca de dewaya tezmînatî ake. Wayîrê nê kutikî kam o wa şerme de bimano û hêna-hêna wina yew çî nêkero.”

La tem a viste de yewêk mîyanê qelebalixî ra qêra

“Ez yeqîn kena ke no kutik, kutikê Generalî yo.”

Serkomîsero ke eşnawit kutik, kutikê Generalî yo ca de mîyanê areqî de mend.

“Himmm! Hela ardim bikerêne ez paltoyê xo vejî. Yew vayêko pîs ame. Serdinî ver heme leşa mi recefîyena. Nê kutikî bigêrêne, berênê keyeyê Genaralî. Keyeyê Generalî ra vajêne hela no kutik, kutikê şima yo yan ney? La înan ra vajêne eke yê înan o wa hînî nêverdê teber. Beno ke kutikêko qîmetin o. Û beno ke tay heywanî cixarayê xo zinca ey ser o hona bikerê. Eke nê merdimi sey heywanî wina çîyan bikerê cayêk de wina kutikê weşî nêmanenê. Kutikî heywanê nazik ê. Heey! ti; o deste xo hewa ra bîyare war. Serehuşk! No heme qebehatê to yo.!”

“Hele biewne, emirberê Generalî hê yenê. Hela ma înan rê pers bike. Heey Prokhor hela bê tîya! Heey ez kamî ra vana bê tîya.! No kutik, kutikê şima yo?”

“Ney willahî. Mi heyatê xo de wina yew kutik nêdîyo û ma çi rey wina yew kutik wey nêkerdo.”

Oçumelov “O wext îcab nêkeno ke ma hîna zêde şi ser. No kutik bêwayîr û veradaye yo. Gelo îcab keno ma tîya de hîna zêde bimane û na mesela ser o qisey bikê? Eldîrîn ez ha to ra vana! Hanî to ra vana, no kutik, kutikêko veradaye yo. Ti hema çi vindenî? Nê kutikî berênê îmha bikerênê û wa na mesela zî tîya de biqefilyo.”

Prakhorî reyna va “No kutik, kutikê ma nîyo. No kutik, kutikê birayê Gerenalî yo. Birayê Generalî çend rojî verê cû ameyo tîya. Generalê ma winasî kutikan ra hes nêkeno. La birayê ey nê kutikarn ra hes keno”

“Çii? Birayê Generalî ameyo? Mi fehm kerd. Demekî Viladimîr Îvanîç ameyo tîya?

Oçumelov bi eşnawitişê na xebere zaf bibi keyfweş û qêra. Gonî amey rîyê ey û dest bi huyayîş kerd. “Hele biewne ci ra! Demekî ameyo û xebera mi nêbîya. Gelo tîya de hînî timî maneno yan ney?

“Bele eynî wina yo. Hînî her tim tîya de maneno birayê Generalî.”

Oçumelovo ke zaf bibi keyfweş vengê xo kerd berz.

“Weyy gidî wey! Mi zaf waştêne o bivînî. Werrekna mi o bidîyêne. Demekî kutik, kutikê ey o. Ez zaf bîya keyfweş. De nê kutikî tîya ra berênê. Hela biwenênê ci çiqas zî şirîn o no kutik. Gelo no kutiko qijkek senî gaz dano enqişta yewî ro. Hah hah haa? Bê tîya kutiko delalî. Senî zî recifyeno. Senî weş laweno. Homa senî wina çîyanê weşan dano na dinya. Wey homayo!!! No kutik çiqas şirîn o.

Prokhorî zî venga kutikî da û o şa xo ver şi. Qelebalixo ke amebi pêser giran-giran vila bîyêne û her kes şîyêne karê xo ser. Her kes pê Kuryukînî huyayêne.

Oçumelovî paltoyê xo pişt xo ya, ewnîya Kurykîn va “Ti vînenî senîn a.” û mîyanê bazarî ra rada şi”

Çarnayîş: Enwer Yılmaz

https://www.zazakinews.com/mitolojiye-qirdiki

2- Bahrî Çabuk: Başîye

https://www.zazakinews.com/basiye

3- Firuzan Demir: Rewş û Heqê Perwerdeyê Kurdî (Dimilî/Kirmancî/Zazakî û Kurmancî/Kirdasî)

https://www.zazakinews.com/rews-u-heqe-perwerdeye-kurdi-dimilikirmancizazaki-u-kurmancikirdasi

4- Murad Canşad: BAWERÎYA RAYA HEQÎ DE HÎYERARŞÎ

https://www.zazakinews.com/baweriya-raya-heqi-de-hiyerarsi

5-Mehmet Ay: Gere gedeyî çend serrîya xo de dest bi mektebî bikerê?

https://www.zazakinews.com/gere-gedeyi-cend-serriya-xo-de-dest-bi-mektebi-bikere

6-Resul Yıldırım: Realîteya Kurdan û Partîyê Kurdan

https://www.zazakinews.com/realiteya-kurdan-u-partiye-kurdan

7-Mihemed Kurdî: Zerrîpakî sermayeyê tewr pîl o

https://www.zazakinews.com/zerripaki-sermayeye-tewr-pil-o

Konser Taxa Camî Kebîrî, Kuçeyê Mûzeyî Nimre: 12 de, cayê Hewş Kultur Sanatî de dîyeno. Kesê ke wazenê derheqê konseri de malumat bigêrê, eşkenê nimreya 0 (552) 017 64 43yî ser ra ra têkîlîye ronê.

Erdlerzî de zerarê gan û malî hema nêzanîyenê, Sûrîye û Iraq de zî ame hîskerdene.

Fûare hetê Komeleya Yewîya Weşangeranê Kurd (YEW-KURD) ra zî tertip beno û 27 weşanxane û dezgehî tewrê ci benê; 74 panel û qiseykerdişî reyde 300 çalakîyê îmzeyan yenê viraştene.

Merkezê Gastro Înovasyonî yê Dîyarbekirî yo ke mîyanê Odaya Ticaret û Sanayî ya Dîyarbekirî (DTSO) de xebitîyeno de, akerdişê atolyeya newîye ya ke seba viraştişê pîzza bi berhemanê herêmî yê tescîlkerdeyan ameya ronayîş, ame kerdiş. Gureyê atolyeyî, pîya bi ronayoxê Champion Pizza û şampîyonê pîzza yê dinya Hakkı Akdenizî do bêro rayraberdiş.

Serekê DTSOî Mehmet Kaya ke program de qisey kerd, da zanayîş ke atolye do tena sey merkezê perwerdeyê pîzza nêbo; do paştgîrîyêka pîle bido resnayîşê berhemanê tescîlkerdeyan ê Dîyarbekirî.

Seba kursê ke bi qalanê “Kulturê ma qîmetê ma yo” û “Ziwanê ma, kulturê ma, dewlemendîya ma ya muşterek a” ame îlan kerdene, muraceatî do bi rayê sîstemê e-Yaygınî yê Wezîrtîya Perwerdeyê Millîye (MEB) bêrê gîrewtene.

Dersê Zazakî mîyanê hefteyî de her roje yê

Kursê Zazakî yê A1î, mîyanê Merkezê Perwerdeyê Şarî yê Çewlîgî de mabênê tarîxanê 5ê teşrîna verêne-2ê teşrîna peyêne de do bêro dayîş. Perwerdeyî do mîyanê hefteyî de her roje dewam bıkerê.

Kesê ke wazenê beşdarê kursî bibê, ganî bi rayê sîstemê e-Yaygınî, bi şîfreya xo ya e-Devletî bikewê mîyanê sîstemî û gureyê muraceatî temam bıkerê.

Muraceat do senî bêro kerdene?

Kesê ke wazenê muraceat bikerê, eşenê mîyanê sîstemî de beşê “Muraceatî” (Başvurular) ra bikewê cayê qeydbîyayîşî û weçînayîşê bajar û qezaya xo bİkerê. Dima ra beşê nameyê kursî de nuşteyê “Zazaca A1” binusê, kursî bivînê û bi weçînayîşê “Kursa Kayıt Ol” gureyê xo temam bikerê.

Dersan ra teber rayberîye û çalakîyê komelkî

Akademîyan de dersan ra teber, seba piştîdayîşê wendekaran ê averşîyayîşê akademîkî do îmtîhanê ceribnayîşî, xebatê rayberîye û bernameyê etudî bibê. Ney ra teber seba averşîyayîşê înan ê komelkî û kulturî do sezonê perwerdeyî de çalakîyê cîya-cîyayî bibê.

200 wendekaran waro ke waştbî, qezenc kerd

Mudirê Şûbeyê Perwerdeyê Ciwanan Erhan Kartayî dîyar kerd ke akademîyan par 500 wendekaran rê piştîdayîşê perwerdeyî dayo. Kartayî vat: "Nê 500 wendekaran ra Akademî Sûr de grûba YKSyî de nêzdîyê 200 wendekaran waro ke waştbî, qezenc kerd. Akademî Huzurevleri û Akademî Çermûg de zî wendekaranê LGSyî ra bi pêroyî 60 wendekaran dibistano ke waştbî, qezenc kerd. Ê resayî amancê xo."

550 wendekarî do perwerde bigîrê

Kartayî îfade kerd ke emser 550 wendekaran qeyd kerdo; înan ra 350 kesî Akademî Sûr de, 200 kesî zî Akademî Huzurevleri û Akademî Çermûg de do perwerde bivînê ke seba wendekaranê grûba LGSyî xizmet danê.

'Amancê ma perwerdeyo bikalîte û bêpere yo'

Kartayî bale ante ser o ke amancê esasî yê akademîyan o yo ke piştî bidê perwerdeyî yo bêpere û bikalîte û vat: "Amancê ma temînkerdişê perwerdeyê bikalîte û bêpereyî yo. Amancê ma yo verên o yo ke ma biresê wendekaranê ke halê înan ê sosyoekonomîk baş nîyo, înan perwerde bikerê û piştî bidê înan."

Wendekaran rê kitab û etudê bêpereyî

Kartayî îfade kerd ke akademîyan de îmkanî sey dezgeyanê perwerdeyî yê xusûsîyan yenê dayene û vat: "Sinifanê ma de texteyê biaqilî est ê, ma materyalanê perwerdeyî yê tewr rindan xebitnenê. Ma kitabanê bêpereyan danê. Odeya etudî û odeya enformatîkî est ê. Ney ra teber servîsê rayberîye yew bi yew wendekaran reyde eleqedar beno."