Tirkîya de semedê postê ci yeno seydkerdiş

Serekê Beşê Zoolojî yê Fakulteya Fenî ya Unîversîteya Dîcle (UD) Prof. Dr. Alî Satarî derheqê ey de agahî da û va ke neslê simoreyan dinya de binê tehlîke de nîyo, labelê Tirkîya de semedê postê înan yenî seydkerdiş, aye ra Tirkîya de neslê înan binê rîskî de yo.

Kursê ke tede res û hacetê perwerdeyî bi hewayêko bêpere yenê temînkerdiş, resayîşê cinîyan ê sporî asan kenê û warêko biemnîyet awan kenê ke cinî tede eşkenê xo rê wext verdê. Cinîyê ke vanê "Ma tîya de reya verêne tena seba xo çîyêk kenê", wazenê ke xebatê nê tewirî bêrê vilakerdiş.

Golbazo Senegallîj yo hîris û çar serre yo ke wextê vejîyayîşê Amedsporî yê Super Lîgî de rolêko muhîm kay kerd bi Antalyasporî reyde nêzdîyê pêkerdişî yo.

Serekê Antalyasporî Ergünî pêhesna

Serekê Klubê Antalyasporî Mustafa Ergünî, name nêda la v ama do di futbolbazanê xerîban û golbazêk reyde werê ameyê.

Amedspor de sezona bi 29 golan

Diagneî, dewra verêne de bi formaya Amedsporî hîris û şeş (36) maçan de vîst û new (29) golî û panc (5) asîstî eştbî.

Mîyanê rîpelê kadroyê resmî yê Amedsporî de zî Diagne hema zî mîyanê taximî de ca gêno.

Nê di nameyan, îzah kerdî ke armancê verên yê nê proseyî, bihêzkerdişê aramî, refah û biratîya heştay û şeş mîlyon insanan o.

Demirtaş û Mızraklî, da zanayîş ke rexneyî û pêşniyarê ke seba nê proseyî yenê kerdene qîmetin ê û seba terefan vengdayîş kerd ke babete bi hawayêko "dîqqetdar, hîsger û cîddî" bigîrê dest.

Nê di nameyan da zanayîş ke gamê ke ameyî eştene û do bêrê eştene ganî verê reformanê neweyan akerê û ganî proses bi reformanê demokrasî, edalet, seypeyî û azadîye dewam bikero.

Demirtaş û Mızraklî, îfade kerd ke prosese pêrodayîşî çewres mîyanê çewres serran de birînê xorînî akerdî, û vatî ke ganî proses bê hesabê "serkewtiş" yan zî "vîndîkerdişî" bêro rayberdiş. Mîyanê mesajî de ame vatene: "Ganî ma dejanê xo pey de verdî, pîya destê yewbînî bigîrî û seba ameyoxî bixebitê."

Erdoğan, Bahçeli û Öcalanî rê sipas

Demirtaş û Mızraklî, serekkomar Recep Tayyip Erdoğan û Serekê Pêroyî yê MHPî Devlet Bahçelî yo ke mîyanê prosesê aştîye de îradeyê sîyasî moj rê, sipasîya xo kerd.

Nê di nameyan, sewbîna Abdullah Öcalan, Serekê TBMMî Numan Kurtulmuş, Serekê Pêroyî yê CHPî Özgür Özel û heme serek û temsîlkarê partîyanê sîyasî yê ke mîyanê nê proseyî de paştgîrî dayî, sipas kerd.

Mîyanê mesajî de seba Hemserekanê Pêroyî yê Partîya DEMî Tuncer Bakırhan û Tülay Hatimoğulları û azayanê Heyetê Îmralî zî sipasî ame kerdiş. Sırrı Süreyya Önder zî bi rehmet û mînetî ame bîranîş.

Demirtaş û Mızraklî, mesajê xo bi nê vatan qedênay: "Homay razo bo ji heme ey kesî yo ke paştî dano aştîye û dilopeka awe rasaneno nê adirî. Wa qanûno ke do vecyo seba xêrî (weşîye) bibo."

Mîyanê zazayanê elewîyan (Raya Heqî) bi çend qaliban ra veng dîyeno Xizirî. Nînan ra yew zî “Ya Xizirê serê kelek û gemîyan” o. No veng-dayiş merdimî rê ecêb yeno. Çimkî erdê înan ko û gêris ê, karê xo bi kelek û gemîyan çin o.

Hefizaya merdimîye de kelek û gemîyan hîna zêde bi demê Tofanî ca girewto.

Tofan çi hedîse yo, kamca de qewimîyayo; nêzanîyeno.

Goreyê destana Gilgamêşî no hedîse Uruk û ê cayan de qewimîyayo. Homayî qîr-wîrê însanan ra bêzar bîyê, torg û tofan varnayo ser de ke pêro sey kerm û kêzî bimirê. La mîyanê înan ra yew merdim vecîyayo, gemîyêk viraşta, ci ra tayê xelisnayê, resnayê koyê Nîzîrî. No kes goreyê Sumeran Zîusudra yo, goreyê Aqadan Utnapîştîm o. No kes merdene ra azade bîyo, Welatê Bêmergîye de ca bîyo.

Goreyê mîtolojîyê helenan/grekan, însanî roce bi roce hîna zêde bîyê gunehkar, Zeusî waşto ke bi tofan kokê ci bîyaro. Nê tofanî ra tenya cenîye û mêrde, Pyrrha (Pîrra) û Deukalîon, xelisîyenê. Prometheusî lacê xo Deukalîon xeberdar kerdo ke xo rê kelekêk bivirazo. Wextê tofanî de Deukalîon û xanima xo Pyrrha nîşenê keleke; keleke şona roca newine anişena gilê koyê Parnassosî ra.

Tewrat de winî behs beno ke no hedîse terefê Îraqî de qewimîyayo. Melanetîye bîya zêde, Nuh peyxamberî kerdo-nêkerdo kes nêameyo raya rastîye ser. Çare nêmendo. Ey Homayî ra xebere girewta ke tofan ronîyeno. Gemîyêk viraşta; keyeyê xo ra çend kesî û her cinsê heywanan ra, nêr û may, çutêk xelisnayê. Gemîye şîya anişta bi koyê Araratî ser.

Mîyanê îlimdaran de vacîyeno ke Tofan hedîseyêko rastkên o. Texmînan ser; hewt hezar serran ra ver rîyê erdî ser ra cemed zaf rovilêşîyayo, awa deryayan bîya berz. Cayo ke nika Deryayo Sîya tey de yo, o wext cayo çal bîyo. Berdar û awan bîyo. Xeylê dew û bacarî tey de est bîyê. Awe boxazê Îstanbulî ser ra der bîya nê cayê çalî. Dew û bacarî binê awe de mendê. Tenga pîle ronîyaya.

Goreyê bawerîya elewîyan merdim ke tenge de mend, eger ke keso zerrîpak bo, Xizir tenga ey de reseno. Beno ke bi goreyê hefizaya bawerîya elewîyan Xizir bi kelek û gemîyan ra tenge de resto, kesê zerrîpakî xelisnayê. Seba ke eksê Sumeran wayîrê nuşteyî nîyê û no çî sey destanêk nênuşto, her çî vîr ra şîyo, tenya “Ya Xizirê serê kelek û gemîyan!” mendo. Destanê Gilgamêşî de Zîusudrayê Sumeran û Utnapîştîmê Aqadan verî merdimê eleledeyî bîyê. Seba ke însanî xelisnayê, bîyê kesê bêmergî, resayê qatê homayîye; înan rê merg çin o. Goreyê bawerîya elewîyan Xizir melekê Homayî bo û kar-barê dinya îdare bikero zî goreyê tayê bawerîyan verî merdim bîyo, dime ra bîyo homayî û bêmerg. Goreyê bawerîyêk ey abê heyat (awa Xizirî) dîyo, ci ra şimito û bîyo bêmerg. Îskender zî kewto dime ra ke na awe ra bişimo la cayê ci doz nêkerdo, ciwanîya xo de merdo.

Rîyê erdî ser de şeştay mîlyonî ra vêşêr Kurdî estê la tenya çend bajaranê sey Dihok, Hewlêr û Silmanî ke ma cira vanê "Başûr" de statûyêko ma yo fermî est o. Raşta ci ganî ma vajê ke estbîyayişê statûyê başûrê Kurdistanî qandê heme Kurdan bîyo paştîyêko xurt û rocê tenganey de heme Kurdan ra wayîr vajîyeno. La çi heyfo ke ewro demografîya bingeyîn a Kurdistanî vurîyayo û Kurdî erdê bawkalanê xo ser (Kurdistan) de bîyê sey kêmneteweyî.

Ez sey Kurdêko bakurij serranê derg û dila başûrê Kurdistanî menda/ciwîyaya aye semed ra çi wexto ke ez firsat vînena ez şina keyeyê xo yanê başûrê welatê xo zîyaret kena. La çi wexto ke ez şina, ez bena şahîdê gosirmetanê neweyan. Çîyê ke tewr vêşî merdimî pê dejeno û bala merdimî anceno bedilnayişê demografîyê Kurdistanî yo. Merdim şino ça ereban û tevger û rengê înan vîneno. Ziwanê erebkî seranserê başûrî de hêdî hêdî beno ziwano serdest. Ancî ereban başûr de cayî û mekanê tewr weş û vayî de xora erd, mal û mulkî erînayo.

Xora ekonomîyê/îqtisadê Kurdistanî hinî destê ereban de yo. Esnafê başûrij vanê; eke erebî estbî çerxê ma gêyreno, eke çinî bê hêrînayîş û rotiş kemî yo.

Raşta ci zî eke merdim verê serranê 2014 û nika muqayese bikerê, do bi awayêko zaf asan bivîno ke erebkerdişê başûrê Kurdîstanî resayo daraxêko xeternak.

Erebkerdişê Başûrî tenya bajaranê pîlan yê Kurdistanî ra sînordar nîyo, çi heyfo ke eno xetere dewan ra bigîr heta cayanê pîlan resayo heme qadanê Başûrê Kurdistanî. Erebê ke bi hincetanê/maneyanê cîya cîya herikîyayê û ameyê welatê ma teyna demografîyê Kurdistanî nê, qandê co xoza û tebîatê Kurdistanî zî tehrîb kenê. Bêguman vêşîyayişê bêserûber yê ronîştoxanê xerîban mîyanê komele de benê sebebê bê huzurî û perseyan.

Sedem û Armancê Erebkerdişê Başûrî Çi yê?

Erebkerdişê Başûrê Kurdistanî projeyêko newe nîyo, eno proje (Erebkerdişê Başûrî ) polîtîkayêka dewleta Iraqî yo bingeyîn û kehen o. Eno polîtîka bi arizî hetê rejîmê Baasî de vera Kurdan de ameyo caardiş. Armancê poltîka yo tewr pîl astengkerdişê Kurdistanêko azad bîyo. Rejîmê Baasî semedo ke bireso armancê xo waştêne ke demografîya başûrî bibedilno, Kurdan bi zordarîye erdê înan ser o de koç bikero û herinda înan de zî ereban bi ca bikerê. Bi arizî rejîmî waştêne ke bajar u qezayanê sey Kerkûk, Musil, Xaneqîn û Şengalî yê ke sînorê Îraqî ser o yê Kurdan ra veng bikero. Rejîmî bi no qayde waştêne hem şop û her çîye Kurdan ê cayan de vîndî bikero û hem zî waştêne ke dest ronê petrolê Kurdan ser.

Peynîya nê polîtîkayan de bi se hezaran Kurdî bîyê qurbanî, bi hezaran dewê Kurdan ameyê vengkerdiş, bi des hezaran Kurdî erdê xo ca verda û koç bîyê/kerdê, bi hezaran Kurdî kişîyayî la ancî zî rejîmê Baasî nêresayo armancê xo. Yanê hende zilmê reyde ancî zî rejîm nêeşkîyayo demografîyê başûrê Kurdistanî seke ewro bivurno û bikerê ereb.

Eno Mesala De Hetê Berpirsîyarî Kamî Yê?

Erebê ke verê cû nêeşkayê bi çekan Kurdistanî îşxal bikerê ewro xeletîyê sîyasetî û cinêbîyayişê hişmendîya neteweyeyî ver bê şer erdê ma (Kurdistan) dagir kerdê. Îta de berpirsîyarî yê hikumetî yo. Çimkî eke hikumetê bi hişmendîya neteweyî têwbigêrayêne û ancî mîyanê komeleyê de ruhêko neteweyeyî awan bikerdêne o çax tayn kes û hetan zî do semedê berjewendîyê xo hende îxanet nêkerdêne û erdê welatê xo pêşkeşê ereban nêkerdêne. Enê xetereyî heme verê çimanê partî û hikumetî de qewimeyê la partîyê Kurdan herinda ke vernîya nê xetereyê bigîrê (Erebkerdişê Başûrê Kurdistanî) semedê çend qoltixan yewbînan reyde şer kenê û benê şirîkê enê îxanetî.

Helbet projeyê erebkerdişê Başûrê Kurdistanî tenya projeyê dewletê Iraqî nîyo, dewletê sey tirkîya zî bi nimitkî paştîya enê projeyê kenê. La Eke ewro Kurdistanê ma na rewşe de yo bi qasê dagirkerdoxan sucê sazî, hikumet û partîyanê Kurdan zî estê. Reyna heme Kurdî nê babetî de berpirsîyar ê. Her Kurdê ke wayirê hişmendîyê neteweyî yê û erd û welatê xo ra hes kenê, eşkenê vernîya enê xetereyo ke ma qir keno bigêro, yanê bi qasê sazî, partî û hikumetî berpirsîyarîya şarî zî est a.

Pêşnîyar

Seba ke vernîya bedilnayişê demografîyê başûrî bêro girewtiş, ganî hukmatê herêmê Kurdistanî verê her çîyî çareyêkê koçê ereban bêserûber ra bivîno û sînorêkî semedê koçan ronê. Reyna ganî hikumet, rotişê ard, mal û mulkî neteweyanê bînan ra qedexe bikero. Reyna ganî heme kargeh, dibistan û dikanê taybet bi ziwanê Kurdkî xizmetî bikerê û hikumat ziwanê ma înan ser o ferz bikero. Heme kes û hetê ke Kurdistanî de bi ca bîyo ganî hurmet nîşanê ala, netew, ziwan û nirxên Kurdan bidê û goreyê qanûnê Kurdan têwbigêyro, yê ke wina nêkero zî ganî bêro dersînorkirin. Reyna Kurdistanî de zaf karkerê xerîbî estê ganî hikumet ziwanê Kurdkî înan ser o ferz bikero.

Ancî perseyêke ma yê binî yê pîl zî perseya maaşî yo. Gelo do heta key şar wina bê îmkan pêbesteyê iraqî bibê ? Serek û rayberê ma yê hergo qala xoserîya Kurdîstanî kenê ganî meselayê maaşî ra careyêk bivînê, nêbeno ke her çîyî bişanayê himkutê Îraqî.

Başûrê Kurdistanî welat, sembol û keyeyê ma heme Kurdan o, aye semed ra ganî hikumet, sazî, partî û şarê ma statûyê cu sey cimanê xo bipawê.

Dewijan reaksîyon da û vat JES do zerar bido awa binê erdî, do mergeyan bihermno, do zerar bido heywandarî û do hemsengîya ekolojîke ya herême bihermno.

Dewijê Licikî ke bi citekarî û heywandarî cuya xo ramenê, waşt ke xebatê ke bê rizaya înan waranê şuxulnayîşê hemparî de yenê rayraberdene, bêrê vindarnayene.

Cendirme herême de tedbîran gênê û pawitişê dewijan ê seba astengkerdişê makîneyanê karî dewam keno. Sewbîna ame dîyarkerdene ke dezgehê komelê sîvîlî û rêxistinê ekolojî zî xo hazir kenê ke şêrê herême û piştî bidê dewijan.

Morenoyî va“Ewro ez Amedsporî ra xatir wazena, embazanê xo rê û xusûsî pêro terefdaran ra xatir wazena. Ma pîya bibî taximêko weş, înan tim paştî da ma. Bi keyfweşbîyayîşê şampiyonbîyayîşî sereyê mi berz ez şina. Ez seba keyeyê xo û şima şansêko hol wazena.”

Morenoyî mesajê xo bi emojîyanê qelbê kesk û sûre temam kerd.

Daniel Moreno ke Amedspor de sey forvetî ca girewtêne, mîyanê kaykeranê kadroyê ekîba keske û sûre de serra 2025-2026î de TFF 1. Lig de bibi şampiyon û vejîyabî Super Lig.

ÎYÎ Partî, seba madeyanê qanûnê çarçewa şerh nayê ro û sewbîna ewro hetanî saete 11:00î partîyêke biwazo eşkena binê qerarê komîsyonî de şerhanê xo rono.

Yeno pawitene ke badê 48 saetan, Heyetê Pêroyî yê Meclîsî rê bêro erşawitiş.

Etîk de rêbazê fezîletî ekolê Stoa zî yew cayêko muhîm gêno. Ekolê Stoa, Arîsto ra dima mefhûmê etîkî sey yew beşê xoserî yê felsefe qebul kerdo, nê derheqî de xebatî kerdê. Goreyê ferasetê Stoayîyan etîk, yew beşê felsefe yê zaf muhîm o. Stoayî tesîrê Platon û Arîstoyî de mendê. Stoayîyan, seba yew cuya bextîyarî û başî, mefhûmê zanayîşî sey şertê esasî qebul kerdo. Goreyê înan no zanayîş, serebûtê însanî de manakerdişê cuya însanî de nîşandayîşê rayîrê raştî ra yeno. Goreyê ferasetê ênan yew çalakîya raştî de, yew cuya bextîyarî û başî de, yew cuya fezîletî de zanayîş yew şerto esasî yo. Goreyê fikirê ênan zanayîş yew çalakîya raştî yo. Raştî zî yew cuya bextîyarî û başî, zanayîşê fezîletî yo. Goreyê stoayîyan, însan yew estîya biseruven o. Na zî yew taybetmendîya însanî ya muhîm a. O semed ra yo ke însanî de saîqê eslî, saîqê başî û şahî niyê, saîqo eslî, saîqo xoseveknayîşî yo.

Xoseveknayîş heme gandaran de yew saîqo eslî yo. Serebûtanî de heme gandarî xo seveknenê. Serebûtan de xoseveknayîşê gandaran, gandaran ra yew ahengî peyda keno. Eynî wextî de xoseveknayîş yew ahengê serebûtbîyayîşî yo zî. Yewna raştîyê ke bînê zî est a. Na raştîye bi yew persê felsefe reyde ameya pers kerdene û hema zî yena pers kerdene. Na raştîya ke sey yew persê felsefe yena pers kerdeneye na ya; însan çi yo û seruvenê însanî (human nature question) çi yo? Cewabê nê persî stoayîyan yew hawayo bênimitîş dayo; însan yew mewcûdîyetêko aqlî û serebûtî yo. Serebûtî de însan bi xo yo, însan wayirê aqilê serebûtî yo. No sebeb ra yew cuya bextîyarî û başî goreyê aqil û serebûtî ciwîyayîş o. No ciwîyayîş fezîlet bi xo yo. Ekolê stoayî, dewrê entîkî de ekolê fezîletî yo peyino.

Tarîxê etîkî de nê metodî ser o yew wextêko derg de xebatê xoserî nêameyê kerdene. Çunku dewrê entîkî ra dima dewro mîyanên de (Îsayî ra pey) seserra 6ine ra hetanî sessera 12ine felsefe yew beşo xoser nîyo. Nê dewran de felsefe û binbeşê felsefeya etîkî bandora dînanê îlahîyan de mendo. Felsefe û etîk bi goreyê qaîdanê îlahîyatî ameyo dewam kerdene.

Kitab û bawerîyê îlahî; Tewrat-Yahudîye, Încîl-Xirîstîyanîye, Quranê Kerîm- Îslamîye felsefe û etîkî ser o yew bandora xurte viraşto. Nê dewran de xebatê felsefe est ê la nê xebatî goreyê çimeyan û fermananê îlahî ameyê pênas kerdene. Mefhûmê etîkî sey yew metodê bawerîye ameyo şuxulnayene. Nê dewran de felsefe goreyê di beşan ameyê tesnîf kerdene: Felsefeya xirîstîyanîye û felsefeya îslamîye.

Felsefeya Xîristîyanîye goreyê bawerîyê dêre hereket kerdo. Felsefe û binbeşê felsefa etîkî ra mîyanê yew sînor de ameyê teng kerdene. Felsefeya dewrê entîkî yan ameya qedexe kerdene yan zî goreyê bawerîyanê dêre, felsefeyê devrê entîkî ra ameyo îstîfade kerdene.

Feylozofê Xiristîyanîye Thomas Aquinasî etîk de no metod dayo şuxulnayene: Çar fezîletê dewrê entîkî yê îlîmdarî, cesaret, peymeyî, edalet û hîrê fezîletê dînê xirîstîyanîye yê muhîmî, îman, hêvî, heskerdişî reyde bi hewt fezîletan fikirê xo, bi goreyê dînê xirîstanîye awan kerdê.[1]

Felsefeya Îslamîye de despêkî de no hawa yew sînorkerdiş çin o. Îslamîyet de bi nameyê herketê fezîletdaran yew bawerîyê vila biyo. Bexda de bi nameyê; Beytû’l-Hîkme (Kêyê Zanyarî) mekanêko xoser awan biyo. No mekande, açarnayîş û tercumekerdişê xebatanê dewrê entîkî reyde xebatî ameyê kerdene. Nê xebatê dewrê entîkî yê latînî, ziwanê erebkî ra ameyê açarnayene. Bi no hawa reyde yew medenîyet, kultur ameyo viraştene, û felsefeya îslamîye ya xosere ameyo awan kerdene. No dewr de feylozofê îslamîye yê muhîmî vejîyayê meydan. Feylozofî nê dewrî; El-Kîndî, Ebû Bekir Razî, Farabî, Îbn Sina, Muhyiddin İbnü'l-Arabi, Gazalî, Ibn-î Ruşd, İbn Miskeveyh yê. Farabî kîtabê xo yê bi name El- Medînetû’l Fazîla de îfade kerdo ke; yew exlaqo berz, yew îradeyo pêt, yew xebata daîmî, eleqedarîya îlîmdarîye bextîyarîya şexsî peyda keno. Felsefeya îslamîye de mefhûmê fezîletî Farabi ra çiya nêameyo şuxulnayene, mefhûmê exlaqî yan zî felsefeya exlaqî ameyo şuxulnayene. Çimeyê exlaqê îslamî, fermanê îlahî yê Quranê Kerîmî û sûnnetullah ra ameyê girewtene. Wextêko derg de felsefayê Îslamî tesîrêko muhîm kerdo. Felsefe îslamî hîra û geş biyo. La tesîrê mewzûyanê zerreyî û teberî ra zêdeyîn etîk nê, exlaq cayêko taybet girewto. La fikrê Muhyiddin İbnü'l-Arabi û Farabî hima zî tesîrdar û derbasdar ê.

Labelê nê ekolî ser o xebatê etîkî dewranê bînan de zî dewam kerd ê. Nê dewran de mefhûmê fezîletî ney mefhûmê erje ameya şuxulnayene. Yanî mefhûmê fezîletî bîyo mefhûmê erje. Metodê erjan seserranê 17, 18,19, 20 û 21ine de zî bi name erj û erjan reyde reyna têmîyanê felsefe û etîkî biyo.

Seserra 17ine de R. Descartes, erje û norman ser o xebitîyayo. R. Descartes cuya yo raştikêne û kerdişanê raştî, çalakîyanê raştikênî bi hawayê zanistî pênasekerdê. Descartesî mefhûmê fezîletî, sey fezîletê eslî û fezîletê diyayîşkî yan zî fezîletê zanistî û fezîletê bêzanistî di beşan ser o tesnîf kerdo. Descartes, bala xo dayo ciyabîyayîşê nê fezîletan û fezîletê bêzanistî rexne kerdo. Fezîletê zanistî; edalet, cesaret û weçînayîşî ciya kerdê. Dima ra resayo nê fikirî ke însan yew estîya bifezîlet o û termê fezîletî sey yew estîya zanistî pênase kerdo.

Seserra 18ine de Immanuel Kantî xebatanê xo yê xoserî yê etîkî de metodê fezîletî şuxulnayo. Sewbîna ke cuya raştikêne û kerdişê raştî, çalakîyanê raştikênî ser o hawayo zanistî xebatê muhîmî kerdê. Bi nê xebatan, I. Kant tarîxê felsefe û etîkî de yew cayo xosere girewto. Çunke I.Kantî hem seba felsefe de hem zî seba etîkî rayîrê newe akerdê. Nê akerdişê rayîranê neweyan bi hîrê eseranê xo yê muhîman reyde nîşan dayo. Eserê ke seba felsefe û etîkî rayîrê neweyî nawitê nêyê: Rexnekerdişê Aqilê Xalisî, Rexnekerdîşê Aqilê Pratîkî û Rexnekerdişê Hukmê Hêzî. I.Kantî nê hîrê eseranê xo de, etîkî ser o cigêrayîşê xorînî kerdê. I.Kantî tarîxê etîkî ser o cigêrayîşê xoserê kerdê. Bingeyê etîkî, metodê fezîletî ra girewto û metodê xo yê newe awan kerdo. Badê nê cigêrayîşanê, metodê xo yo, xoserî awankerdo. Xebatê I. Kantî yê derheqê etîkî û metodê fezîletî de seba nê babetan yew cayo muhîm gênê. Çunke I.Kantî beşê felsefeya etîkî û metodê fezîletî newe ra awan kerdo. Goreyê ferasetê I.Kantî cuye de fezîleto tewr muhîm waştişê azadî û qaydeyê azadî yo. Rexne, aqil, xasî, waştiş, azadî, qayde, anomî û maksîmî mefhûmê etîkî yê muhîmî yê I.Kantî yê. Nê derheqî de I.Kant hina persayo; Azadî çi ya? I.Kantî cewabê nê persê xo bi xo dayo. Goreyê I.Kantî azadî yew fikir o, îdea yo û kokê nê îdea zî yew aqilê xalisî nîşan dano. Îdeayê azadî, cuye de qaydeyanê exlaqî reyde yenê pratîk kerdene. Exlaq kokê xo îdeayê azadî ra gêno. I.Kantî, aqilê xalis û aqilê teorîkî pêveronayê. Dima ra îfade kerdo ke aqilê teorîkî antînomîyan (xeripnayîşan) virazîyeno. Aqilo teorîk, xo antînomîyan ser o awan keno û dualîteyan virazneno. Dualîteyî zî yew çyê ke nêdanê fehm kerdene.

Goreyê I.Kantî, îdeayê yî bi yew aqilê xalisî yenê fehm kerdene. I.Kant kitabê xo yê bi name Rexnekerdişê Aqilê Pratîkî yê beşê Bingekerdişê Metafîzîkê Exlaqî de qaydeyê exlaqî sey ferman name kerdê û di beşan ser o tesnîf kerdê. Nê qaydeyê exlaqî, fermanê bêşert û mercan û fermanê bişert û mercan name kerdê. Goreyê I.Kantî hîrê fermanê bêşert û mercan ê exlaqî yê bingeyinî est ê; fermano qetî, fermano wezîfeyî, fermano pratîkî. Nê hîrê fermanî, fermanê bêşert û mercan ê. Fermanê bişert û mercan zî est ê. I. Kant, mabênê nê hîrê fermananê bêşert û mercan de yew peyme ronayo, nê peymeyî zî sey maqsîm name kerdo.

Goreyê I.Kantî dinya de erja çalakîya yew subjeyî mîyanê nê hîrê fermananê bêşert û mercan de peymeyê maqsîmkerdişî reyde yeno fehm kerdene. Peymeyê exlaqî bi senînîya waştişê başî reyde têkildar o. Seserra 19ine de metodê fezîletî hêdî-hêdî bi termê erje name beno û mefhûmê etîkê erjan yan zî erja etîkî yeno şuxulnayene.

Na seserre de I.Kantî ra dima A.Schopenhauer û F.Nietzsche zî xebatanê xo yê derheqê etîkî de mefhûmê etîkê erjan yan zî erja etîkî şuxulnayo. Cayê nê di feylozofan felsefe û etîk de cayêko taybet girewto. Seserra 20ine de xebatanê derheqê termê etîkî de mefhûmê etîkê erjan yan zî erja etîk ameyo şuxulnayene Max Scheler, Nicola Hartmann û Îoanna Kuçuradî derheqê etîkî de xebatî kerdê. Na seserra de etîkê fezîletî yan zî metodê fezîletî ser de hetê A.MacIntyre ra metodê fezîletî newe ra ameyo şuxulnayene.[2]

Nê ekolî ser de xebatê etîkî yew wextêko derg de dewam kerd ê. Dewamkerdişê nê xebatan de termê fezîletî ney, termê erje ameyo şuxulnayene. Yanî termê fezîletî sey erje û metodê erjan ameyo pênas kerdene, mefhûmê erje sey name reyna têmîyanê felsefe û etîkî bîyo.

Rêbazê fezîletî hetê ekolanê cîya-cîyan reyde dewrê entîkî de dest pêkerdo. Metodê etîkî persanê şexsî yê qedîman ê derheqê seruvenê însanî ser o awan bîyo. Nê persê qedîmî nê yê: Însan çi yo? Cuye çi ya? Fezîlet çi yo? Însan bi persayîşê nê persan reyde waşto ke xo biresno başî û weşîye. No metod dewrê mîyanênî de zeîf bîyo. Dewro newe de metodê erje reyde dekewto mîyanê yew têkilîye, fikirîyayîşî reyde yew şekilê komelî girewto. Dewro nikayîn de zî yew tesîro newe û zanistanê komelî reyde metodê fezîletî newe ra awan bîyo û roj bi roj popîlêr beno.

Bi goreyê mi tena rêbazê fezîletî popîlêr nêbeno. Bi giştî etîkî ser o cigêrayişê ke esto la bi taybetî fezîletî ser o newe ra komelnasî de munaqeşeyî yenê kerdene. Bi goreyê mi no xesesîyetêko balkêşo. Çunku na mewzû ser o verê ma de yew xezîneyê ke dewlemende vindertîya. Platon ra bigêro hetanî Slavoj Žižekî lîseyê yê ke derge vinderteya. Farabî ra bigêro hetanî İoanna Kuçuradi, Ahmet Cevizci ra bigêro hetanî Cafer Sadık Yarenî lîsteyê ke derge paweyê munaqeşekerdoxan a. Ameyox, vîyerte û nikayinî ser o awan beno. Eke nikayî de asteng û persgiranî estbo; çimêyêke vîyerte deyo, çimêyêke zî ameyoxî deyo. Na mewzû de vîyerte dewlemend o. Eke nîkayînî de vengayî estbo, nîka xo ameyoxî de vindî keno.

Benoke, bêro perskerdene. Derdê wayirê nê nuşteyan çiyo? Ez vajêrî. Mi verê ra zî vat bi. Ez dorna bikera: Ez vazeno ceribnayîşanê xo paykerê û fikranê xo biziwanê xo binuşna.

Ez reyna dorna keno: Xo bizane; destanê xo ra, ziwanê ra û mîyaneyê xo ra wayîr bivejî!

[1] Cafer Sadık Yaran, Ahlak ve Etik, Rağbet Yayınları, İstanbul, 2022 r. 36.

[2] Cafer SadıkYaran, Ahlak ve Etik, r. 36.

Qaza de ramitox Burhan Demir û Serhat Ekinci, Cömert Ekinci û İslam Ekinciyê ke mîyanê wesayîtî de bî, birîndar bîyî. Dima ke xebere ameye wesnayîş, ekîbê weşîye, îtfayîye û cendirmeyî cayê qeza rê ameyî sevqkerdiş. Birîndarê ke tewr verî cayê qeza de midaxeleyê înan ame kerdiş, bi ambulansan wedarîyay Nêweşxaneyê Dewlete yê Sêwregi.

Her zî uca de merd, parçeyê ke otomobîlî ra qetîyayî, ginay camê verîn ê otobûsêka raywanan ro ke şerîdê bînî ra şîyêne.

Selviyî saetanê ke Teklîfê Qanûnê "Xurtkerdişê Pêrabestîya Komelkî û Piştgirîya Milî" taqdîmê Meclisî bibî de, detayê kombîyayîşê MKYK yê AK Partî neql kerd. Selviyî vat ke Wezîrê Edaletî Akın Gürlekî vato ke no teklîf seba tasfiyekerdişê PKK yo û rêxistinê bînî do nêeşkê nê qanûnî ra îstîfade bikê. Ame vatene ke Gürlekî winî vato: "Rêxistinê bînî nêeşkenê nê qanûnî ra îstîfadebikerê. Gama ke şêrê Mahkemeya Anayasa zî do nêeşkê nê ra îstîfade bikê."

Öcalan û Demirtaş do nêeşkê îstîfade bikê

Selviyî îfade kerd ke Gürlekî kombîyayîş de vato ke Abdullah Öcalan û Hemserekê Pêroyî ê Verên ê HDPyî Selahattin Demirtaş do nêşko nê qanûnî ra îstîfade bikê.

Verê ke rayîrşîyayîşê festîvale dest pê bikera, girseyêk berê qezaye ra hetanî Meydanê Festîvale rayraşîyî û badê zîyaretê “Nawitgehê Hunerê Hemdem yo Têmîyankerde” yê Koperatîfê Cinîyan ê Vartoyî kerd. Tewrbîyayoxan eleqeyêka girde mojna eserê ke nawitgehî de ameybî mojnayene û wayîrê eseran ra derheqê eseranî înan de agahî girewtê.

Dima ra girse Hemşaredarê Gimgimî, Giyasetîn Aydemîrî reyde şîyî nawitgehê resîman ê Kuçeyê Sofîyanî. Tîya de Hemşaredar Giyasetîn Aydemîr qiseykerdişêko kilm kerd û vat: “Badê 11 serran ma festîvala xo reyna virazenê. Şarê Gimgimî rê pîroz bo.”

Programê ewro yê festîvale wina yo:

Babete: Wêrankerdişê Ekolojîye
Panelîst: Esra Işik (aktîvîsta ekolojîyê), Çayan Dursun, Dêrsim Gul, Îbrahîm Akin (Parlamenterê DEM Partî)
Saete: 14:00 – 15:00
Ca: Baxçeyê Çaye yê Meydanê Gimgimî

Panel: Problemê Kurdî de Çareserîya Demokratîk
Beşdarî: Sebahat Tuncel (Aktîvîsta TJA’yî), Avûkat Cîhan Aydin (Avûkatê Heqê Medriman), Zeynel Kete (Hemserekê Pêroyî ê DAD’î)
Saete: 15:00 – 16:00
Ca: Baxçeyê Çaye yê Meydanê Gimgimî

Konsera Destpêke:
Komîteyê Hedrakar ê Festîvale
Silamdayîşê temsîlkaranê sazgehê meymanî

Qiseykerdişê Ozgur Yetîş Aslan (Serekê VADEF’î)
Qiseykerdişê Hemşaredaranê Gimgimî (Gulbahar Kaya – Giyasettîn Aydemîr)
Hunermend: Navdar Denîz, Umut Gunduz, Firat Guneş, Dodan
Saete: 19:00 – 24:00

Daşinasnayîşê cuya Eyşe Şan yeno kerdiş

Hûmara temmuze û tebaxa 2026î de daşinasnayîşê cuya hunermenda namdare Eyşe Şan û karakterê efsanewî yê hîkayeyanê resiman Ken Parker yeno kerdiş. Sewbîna Keko, Kûto û Dedektîfê Kuçeyanê Teng Zilkîf bi macerayanê xo yê neweyan rîpelanê kovare de ca gênê.

Wendekarî eşkenê bi hawayêko bêpere keyepelê bajar.tr ser o xo biresnê heme hûmaranê kovare.

A roje, karê xo ra erey vecîyabi. Dima şibi verê embazanê xo. Tikî kay û tereqnayîşan ra dima ferq kerdibi ke wext nêmeyê şewe yo. Seba ke sibayinan rew wirzeno, embazanê xo ra xatir waşt û verbi keyeyê xo kewt rayir. Gorê şewanê bînan na şewe tarîtir û sawtire asayîne. Teber ra kes nêasayîne. Her kes taxan ra ancîyabi keyanê xo. Leze kerd resa otobusa peyêne. Otobuse de xerçê şoforî kes çinî bi. Qertê xo da piro û şi koltuxêke de ronişt. Gama otobuse resa dinga keyeyê ci seate resayîne 02.00yê şewe. Otobuse ra ame war. Destê xo kerdê tunikê xo ra û hêdî hêdî rayir ra şîyine. Her ca tarî bi. Tijîaşmî zî çinî bî. Şewe hewre bî. Mîyanê taritîye ra şîyine. Gama resa taxa keyeyê xo. Taxa ci de keyeyî kanî bî û ceryanê taxe zî çinî bî, her wext dizdan xo mîyanê taritîya taxe de nimitine û raywanan ra çî mîyî diznayîne. Gama linga xo eşte taxe, peyra vengê lingan eşnawit, Dimayê ey ra ameyîne. Peynîya ci ra yew versîye ameyîne. Hêdî hêdî resayîne ey. Gama bî nizdê ey, ey gamê xo lez eştî. De de! hama vengê gaman verê qama ci ra ameyîne. Ceneqîya û peynîya xo ra ewnîya. La çîyêk çinî bi. Ne gamî ne zî versîye. Tersa! Derûverê xo ra ewnîya, la xerçê taritîye çîyêk nêdî. Leze kerd ewnîya keyeyê xo ra. Keye ey ra se metre dûrî bi. Texmîn kerd ke; dizdê. Hêz da xo û verbi keyeyê xo bi gamanê lezênan kewt rayir. La hima panc gamî nêeştibî ke reyna peynîya ci ra veng ame. Hinî tersan ver nêeşkayîne bi xo. Heşê ci nêşixulîyayîne. Her çi kewtibi binê hukmê tersî. Vistêke de peynîya xo ra ewnîya. La peynî de çîyêk çinî bi. Reyna hetê xo şa keyeyê xo ke. Seke kamyonêke bido piro. Vampîrêke verê zinca ci de peyda bibi. Rîyê xo bi dirananê xo yê tûj û gonînan çimê xo yê suran şabi serê rîyê ci.

• Eke sey nê tekstê dîyarînî rojêk vampîrêk bikewtine vernîya şima, gelo şima se kerdine?

Na persa ma heta peynîya nuşteyê ma, wa tîya de bimano.

Vampîr, Vampîrîye. Gorê tayê zanyaran çekuya “Vampîr”î tewr verî demê Babîlî de vecîyaya meydan. Gorê Babîlîjan Vampîrî xirab î, xirabîye anê serê merdimî. Bawerîya Babilî de Vampîrî, formêko merg ra dima îfade kerdine. Dewrê moderni de zî ma Awrupa de serra 1730 de rojnameyêke de rastê çekuya Vampîrî yênî.

Demê ma de zî mîyanê şarî de babeta Vampîrîye baldar a û merdimî derheqê estbîyayîşê vampîran de îddîayan erzenî werte. Nê çîyî her çiqas balê merdimî biancî zî derheqê vampîrîye de zanayîşan ra zehf behsê hurafe, tekst û fîlman beno. Her kes gorê zanayîş û qayîlbîyayîşanê xo derheqê vampîrîye de qalî keno yan zî cayêk de nîşan dano.

Ma zî waşt ke no nuşteyê xo de çend fîlmanê vampîran analiz bikerî. Seke yêno zanayîş derheqê vampîrîye de bi seyan fîlmî ameyê antiş û pêşkeşkerdişî. Mîyanê nê fîlman ra hîrî fîlmî estî ke derheqê îzahetê qewêmîyayîşê tarîx û polîtîkayan sey çimeyêk balê merdimî ancenî.

Derheqê vampîran de bi seyan fîlmî ameyî antişî. Nê fîlman de zehfêrî vampîrî seke ma cor ra zî behs kerdibi yênî pênasekerdişî. La çend fîlmî estî ke çerçoweyêke cîya nîşanê ma danî. Tîya de vampîrî bi hewayê neyarê merdiman, dişmên û gonîwer yênê pênasekerdişî. Nê fîlman de vampîrî sey şeklê objeyê sîyasî ameyî nîşandayene. Tîya de vampîrî hemberê başîye yî û wazenî gonîya merdiman biwerî, zerar bidî merdiman. Hemberê înan de zî merdimê başî estî û ê zî wazenî merdiman binê zordarîya nê vampîran ra bixelesnî. Ma fîlmê Destpêk Dracula cîya gênî. Çukî no fîlm de dernehênerî çîta rehme anta serê vampîrî.

Nê fîlman ra hîrî tenî wina yî;

• KONT, 2023, Tewir: Ters/Henekî

• ABRAHAM LINCOLN; SEYDWANÊ VAMPÎRAN, 2012, Tewir: Aksîyon/ Ters

• DESTPÊK DRACULA, 2014, Tewir: Ters/Fantastîk

Nê hîrê fîlman de babeta vampîran yewbînan ra cîya cîya yêna qalîkerdiş. Nê hîrê fîlman de termê vampîrî gorê dem, netewe yan zî hewcedarîyan ameyo ziwan. No zî fîlm de nîyeta derhêneran eşkera keno.

Fîlmê Kontî û Abraham Lincolnî hetê polîtîka û rexneyî de manenî yewbînan la fîlmê Destpêk Dracula de vampîrîye hemberê xirabî û zordarîye de sey xopawitiş ameya resmkerdişî.

Fîlmê Destpêk Dracula de vampîr Vlad o. Seke yêno zanayîş demê Osmanîyan de Prensê Eflaqî bi nameyê Vlad Dracula ameyê naskerdişî. Nameyê ey o bîn zî Voyvoda yo Mîxên o. Demê Osmanîyan de hemberê Osmanîyan vecîyayo û şer kerdo. Peynîya şerî de Prens Dracula qeyb kerdo û bi serederakerdişî ya ameyo kiştişî.

Fîlm de Prens Dracula merdimêko welatperest û fehmnas yêno daşinasnayîşî. Seba ke Paşayê Osmanîyan Mehmet ey ra hezar esker wazeno Prens Vlad, hemberê Osmanîyan vecêno. La ewnîyeno ke Osmanî bi zorî wazenî ey ra hezar doman bigîrî (Mîyanê nê domanan de lacê Draculayî zî esto). Prens Dracula nêwazeno esker bido Mehmedî û şer îlan keno. Prens Dracula zaneno ke o tena bi eskeranê xo nêeşkeno bi Osmanîyan. Seba naye şino şikefta koyî ra hetkarî wazeno. Na şikefte de yew vampîr ciwîyeno. No vampîr merdiman qefelneno, gonîya înan misneno û bi no hewa merdiman kişeno. Prens zî şino verê nê vampîrî û ey der pê yêno ke qiwetê vampîrî bikewo laşê ci. Naye ra dima qiwetê Prensî beno hemberê se eskerî. Gorê pêameyîşê Prens û vampîrî gêra Prens hîrê rojî sebir bikero û gonî nêşimo. Eke Vlad nêeşko bi xo û gonî bişimo, o beno vampîr û vera vampîrî keweno şikefte û uca de mehkum beno.

Prens pêameyîşî qebul keno û welatê xo, neteweyê xo bi no hewa Osmanîyan ra paweno. Tîya de vampîrîye sey hetkarîya qehremanî ameya nîşandayiş. Vampîr xo bi xo qehreman o. Prens her çiqas rihê xo biroşo şeytanî zî armancê ey xelasnayîşê welatê ey o. Fîlm de pêameyîşê vampîr û merdiman sey rihêxorotişî yêno munitene. No fîlmanê Vampîrîye de sey usulî yêno bikarardiş.

Fîlmê ma yo dîyin zî Abraham Lincoln; Seydwanê Vampîran o. No fîlm de bi nameyê Abraham Lincolnî yew serkarekter esto. Fîlm serê ey ra herekîyeno. Gama ma ewnîyenî hîkayeya karekterî ra ma vînenî ke no merdim Serokvezîr Abraham Lincolnê ABDyî bi xo yo. Fîlm hîkayeya Abraham Lincolnî referans gêno. Gorê fîlmî, Abraham û keyeyê ci yew qeza de xebatîyenî. Tîya de merdimê sîyayî zî estî. Çend merdimê sipeyî zî wazenî nê merdimanê sîyayan bi zorî esparê kayikan bikerî. La merdimê sîyayî nêwazenî bibi esparê kayike û hemberê nê merdiman vecênî. Dima Abraham, pî û maya ci zî hemberê ê merdiman vecênî. Seba ke keyeyê Lincolnî paştî daya sîyayan wayîrê karî wazeno heyfê xo înan ra bigîro; bi şewe şino kirika maya Abrahamî gaz keno û maya Abrahamî mirena. Dima pîyê Abrahamî zî bi destê ê mêrikan yêno kiştiş. Fîlm de Abraham wazeno heyfê ma û pîyê xo wedaro, şino cayê karê ê merdiman û a şewe pê hesêno ke ê merdimî vampîr î. Bi hetkarîya merdimekî pêrodayîş museno û beno seydwanê vampîran.

Fîlm de vampîrî hetê polîtîka de kişta hemberê Abraham Lincolnî temsîl kenî. Fîlm şerê ABDyî sey şerê merdiman û vampîran pênase keno. seserra 19.ne de Amerîka qerar dana ke koletîye werte ra wedarîyo. La tayî perçeyî estî ke, sey eyaletê başurê Amerika, Başurê Amerika de hemberê nê kanunî serewadaritişî dest pê kenî. Peyine de Abraham Lincoln ser keweno û welatê xo vampîran ra paweno. Merdimo ke hemberê ey de yo û serokê vampîran o, nameyê ci Adam o. No merdim zî raste rast sîyasetmendarê partîya hemberê partîya Abrahamî; Stephen Adam Douglasî temsîl keno.

Gama ma ewnîyenî tarîxê Amerîka ra, ma vînenî ke prosesê veradayîşê koletîye bizehmet vîyarto. Amerîka de qasê paştedayîşî hende zî hemberê qerarê qedîyayîşê koletîye estî. Fîlm Vampîran sey ê merdiman nîşan dano. Abraham zî înan der keweno şer. Ê merdimî ke hima wazenî koletîye dewam bikero, sey vampîran gonîya merdimanê sîyayan şimenî, zilm ro înan kenî.

Fîlm hetêke ra qalê kifşê Amerîka zî keno. Wextê kifşê Amerîka de merdimanê sipeyan merdimanê sîyayan welatê xo ra abirnayo, zilm ro înan kerdo û înan seba karê xo dayo şixulnayîşî. Sey pîrebokan gonîya înan şimita.

No fîlm de Vampîrî merdimanê kapîtalîstan û paştedaranê koletîye temsîl kenî. Abraham zî hemberê înan de vindeno. Fîlm de vampîrî merdimanê sipeyan û wayîrê karê cayîye ra pê yênî. Gama Abraham vecêno seyd û înan kişeno; ma vînenî ke yew wayîrê banka, yew wayîrê eczaneyî û yew wayîrê lîmanî yo ûsn.

Fîlmê Kontî, 2023 de bi nameyê xo yê orjînalî El Conte serê sekuya Netflixî de dest bi weşanîyayîşî kerdo. Fîlm de karektero sereke Augosto Pinochet o. Pinochet vampîr o û 250 serre yo ke dinya de ciwîyeno. Fîlm de seba ke merdimî qedr û qîymet nêdanî Pinochetî, o qerar dayo ke bimiro. Seba ke bimiro gêra gonîya merdiman nêşimo. Qerarê xo ra dima venga domananê xo dano û wazeno wesîya xo înan ra vaco.

Domanê ci yênî û serebutê fîlmî dest pêkenî. Domanê ci ey ra persê malê ci kenî. O zî nêzano ke destê ci de çi esto, çi çinî yo. No semed ra ê qerar danî û yew pispora muhasebeyî dawetê keyeyê xo kenî. Na pispora muhasebeyî kesêka rahîbe ya. Na rahîbeye hem muhasebeyê keyeyê înan kena, hem keye de mîyanê dewlemendîya depoye ra tapuyan, kaxizanê pêameyîşan, dîyarîyanê ruşvetî kena kom. Hetê bînî ra zî xo ver de hacetê xo ardî ke bi îznê homayê xo Vampîr Augosto Pinochetî bikişo.

Fîlm serê çekuya vampîrîye ra behsê darbeyê Şîlî û paşayê darbeyî Pinochetî keno. Fîlm de Pinochet hemberê komunîstan de xo sey peygamberêke yan zî fedaîyêk vîneno. Seba qedênayîşê komunîstan her çî xo rê heq vîneno. Kont prosesê serokvezîrîya xo de paştîye daya kapîtalîstan. Dewrê ey de; o, kapîtalîstî û domanê ci bi hetkarîya sîstemê darbeyî sey vampîran gonîya welatî şimita. Gama rahîbe Pinochet û domananê ey de qisey kena, temaşekerdox vîneno ke kont û merdimê ke derûverê ey de yî senîn bîyî dewlemendî. Înan seba menfeaatanê xo senîn merdimî kiştî. Domanî û hetkarê Pinochetî çiqas neheqî û bêhuquqî bikerî zî ê nêbîyî vampîrî. Fîlm de Pinochet ne domananê xo ne zî cinîya xo gaz keno. Înan nêkeno vampîr. Tena qerwaşê ey, Fyordor bi gazkerdişê Pinochetî bîyo vampîr.

Prosesê qiseykerdişanê rahîbe û keyeyê Pinochetî rahîbe rexneyan kena û bêhuquqîya înan dana rîyê înan ro. Hemberê nê rexneyan de her kes xo paweno. Cinîya Pinochetî, nê çîyan normal vînena û bahsê welatperestîya Pinochetî kena. Domanê ci behsê îmtîyazan kenî û ê nê îmtîyazan ver zerrweş eysenî. Keyfê înan ca de yo, çunkî înan se kerdo se nêkerdo verê înan de mendo. Ê ceza nêbîyî. Pinochet zî rexneyan qebul nêkeno. Gorê ey nê dîyarî û neheqîyî çîyêke hewce bî yî. Hemberê rexneyanê rahibeye Pinochet, welatanê bînan ra mînakan dano. O qalê Musolînî û Hîtlerî keno. Înan zî dîyarî û hetkarîyî dîyî, vano. Nê çîyan de xeletîye nêvîneno.

Fîlm de tekêlîya Pinochet û rahîbeye aver şino. Pinochet aşiqê weşiktî û ciwanîya aye beno. Aye zî seba ke bireso armancê xo Pinochetî ancena xo. Peynîya fîlmî de Pinochet rahîba gaz keno û aye zî bedêlneno, dima aye der şa beno. No sekans de rahîbe keye ra vecêna. Bi perayîş dewrê keyeyî ra şina û yêna. No perayîş de hereketê rahîbe sey melekanê tabloya Luca Signorelli “Roja Hesabî” eyseno. Rahîbe seba armancanê xo sînorê homanî rijnena û kewena guna. Fîlm de derhêner na mesela sey roja peyîn ya Hz Îsayî sembolîze keno. Xora peynîya fîlmî de rahîbe bi hacetê gîyotînî yêna kiştişî. Mergê rahîbe zî sey mergê îsayî sembolîze bîyo. Sekanso peyên de domanê kontî keye ra çi bibo gênî û uca tereknenî. Kont û maya ci leydîya asinêne zî şinê bodrumê keyeyî de zerrîyanê cemednaye û pawiteyan kenî zereyê mîkserî û şimenî.

Fîlm vampîrîye sey zilmdar û eskerê ke darbe kerdê nîşan dano. Fîlm înan refê neheq û komkujî de vîneno. Bi fîlm Augosto Pinochetî û heme gonîwerî rexne benî. Înan nêdano xovîrîrakerdişî. Hetê bînî ra zî sîstemê darbe û dîktatorî zî ano verê çiman. Înan sey vampîran, merdiman zî sey kurbananê înan pênase keno.

Nika peynîya nuşteyê ma de ma reyna bipersî ;

1. Eke sey nê tekstê dîyarînî rojêk vampîrêk bikewtine vernîya şima, gelo şima se kerdine?

2. Gelo cuya şima de zî sey Kont, Adam yan zî Vladî vampîrî estî? Eke bibi ma senîn eşkenî înan eşkera bikerî?

SEMEDÊ EDALETÎ KERXANE, SEMEDÊ Q*YNAYIŞÎ MEHKEMA ŞO!

Fîlme Hollywood yê viraşteyî 1996 Terso Ewilîn de serrolan de Richard Gere û Edward Norton veciyenî vera ma.
Chîcago de yew serpsîkopos kişîyeno. Ino kiştiş, komelî Amerîqa mîyane de înfîal ano meydan. Serpsîkopos ke kesê reyde hîç proplemê yê çino, çîra kişîyeno, hetê kam ra kişîyeno? Geme gemê ina waqa de, yew camerdo ciwan yeno tewiştiş. Ino ciwan Aaron Stampler o û serpsîkopos hete de pîl biyo, binê destê ey de ciwîyeno. Tewiştişê Aaron dima, pêro çimane de qatîlo potansîyel o beno. Komel qatîleya Aaron ser yewfikir bena.
Pawitoxeya Aaron, Baroyê Chîcago ra pawito zaf namdar û şinasnayox Martîn Vaîl gêno xwu ser. Inhawa dewayêk pîl de, pawitoxeya merdimê ke çimanê komel de sûcdar îlan bîyo yew çîyo asan nîyo. Ina ser, hîş û fikirê komel bitemami ino dewa ser pêser beno. La Martîn goreyî komel nêfikirîyeno û bawereya sûcdareya Aaron nêkeno.
Goreyî her kes sûcdar Aaron o û pawitoxeyi bêfaydeya. Labelê wexti reyde her çî bedilîyeno.
Fîlm, temaşekaran rê iNhawa gureyan rê ewnîyayişê komel weş eşkera keno. Însanê ke derheqê Aaron de û dewa de çîyek nêzanî, çîra semedê Aaron sifatê "Gedeyo Qasap "şuxulnenî? û mezgî pêro însanan senî yew beno? Vera inê tewir persan de pawitox Vaîl, tewir tewir kesan rê, tewir tewir wextan de replîkanê pêt reyde cewap dano.
Cayêk de vano; "Sûcê yê çi beno wa bibo, hetê pawitoxê xwu ra pawitişê tewr baş, heqê her sûcdar o."
Cayêk de ardimkarê xwu Tommy ra ageyreno vano ke, "Eke ti pawitox benî, ti gerek vateyî 'Çîyo ke îddîa beno' weş bander bibi û qebil bike." Vaîl ewtîya de tewr meşhûrê qarîneyanê hûqûqê ceza ra yew nîşan dano: Heta ke sûcdareya kesê eşkera biba, her kes bêsûco .
Inhawa replîkê, fîlm bêtim de estî.Temaşekar danî fikirîyayiş. Îcap keno ke, wextoke inhawa yew replîk vîyarti, kî fîlm bîedilnî û bifikirî.
Fîlm hema destpêk de inhawa replîkanê biqûwwet reyde temaşekar şaş keno: "Semedê edalet kerxane, semedê qiynayiş mehkama şo!"

Pawitox Vaîl pawitoxeya Aaron reyde yewna wazîfe zî keno. Vera pawitoxan rê ewnîyayişê komel de vindeno, veng berz keno û pawitoxeyi ser fikîrê komel qebûl nêkeno.Yew bar/pub de embazê xwu ra ageyreno vano ke: "Ti wazenî çîyo ke ez ti ra nefret kena bander bibî? Pawitoxî sey yew orispî îddîa kerdişî înan ra nefret kena ez. Ma pîs î, çîra? Waxto ke ma yew kesê pîs hetê de roşeni ma zi pîs beni."
Vaîl dozgero (sawci)verîno û ehemmîyet dano pawitoxeyi. Wexto ke ti ra vani ti çîro dadger (hakim) yahût dozger nêbî ? Ageyreno vano ke :"Top kaykerdiş esto, ez çîra hakem biba?"
Riyê inê xûsûsan ra ino fîlm semedê wendekarê hûqûq, pawitox û hûqûqkaran rê fîlmoke zaf bîfayde yo. Xûsûsen pawitoxê ceza, babeta fîlm reyde ko zaf têkildar bibê. Tayê persê mûhîmê ke hûqûqê ceza de estî, ewtîya de pêvernayeyeyî.
Bê inê xûsûsan kî şinê vacî ke fîlm destpêk de qlasîk yew hewa de gîran gîran herikîyeno. Labelê 30-40 daqqa dima temaşekar kaş keno xwu û heta peynî vera nêdano .
Fîlm, heta peyenê xwu, temaşekar meraq mîyane de verdeno. Merdim qet eciz nêbeno. Padiyayişî fîlm zî layiqê fîlm gore bîyo. Temaşekar erjayeyîya fîlm padayişê de dahîna weş fehm keno.
Kaybazeyi ser zi ma şinî vacî ke Edward Norton ke rolê Aaron de kay kerdo, kaybazeya zaf pîl arda meydan. Norton ino wext de hema zaf ciwano û ino fîlmo yê ewilîn o. Semedî ino ra vanî ke ino fîlm, Norton dahîlê Hollywood kerdo. Raşte zî Norton jest û mîmîkê xwu, ziwanê xwu tam goreyî qaraqter şuxulnayo. Vera ino kaybazeyi ra şewqa vetiş vêşîr çî nîno ma dest ra. Norton ino kaybazeya xwu reyde beşê sînema yê kûreya zerîn de xelata tewr baş kaybazo camerdo ardimkar(Altın Küre Ödülü En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu) girewta. Eyn ina beşê de adayê xelata Oscar zî biyo.
Norton Qulûbê Kutiş (Dövüş Kulübü-1999) û Bîrdman (2016) ra zî weş şinasîyeno hetê heskerdoxê sînema ra.
Rîchard Gere (Martîn Vaîl) rê zî kî nişnê çimanê xwu bidigirnî . O zî hewl yew performans reyde yeno vera çiman.
Fîlm babeta mûzîk de zî zaf rayîr girewto. Wayirî mûzîkanê estetîk o.
Derheqê kemaneyi de zî ez şina vaca ke kaybazeya tayê kaybazan mi rê kêm asayi. Laura Lînney(Janet Venable) ino babet de sere de yena.

Notê Fîlm
ÎMDb: 7,7/10
Beyazperde: 4,4/5
Yê Mi: 8,3/10

Lîsteya fîlm yê xwu rê yewna ca abikerî!

6ê Kanûne /2019

https://koyohewtin.blogspot.com/?m=1

Camêrdan tewr tay 54 cinîyan rê şiddet kerd, tewr tay 11 gedeyan rê îstîsmar kerd, tewr tay 13 cinî tacîz kerdî. Camêrdan aşma Temmuze de 64 cinî karkerîya seksî rê mecbur kerdî.

Camêrdan hewt aşmanê verênan ê serra 2026î de 170 cinî kiştî.

Sazîyanê çapemenîye aşma Temmuze de mergê 39 cinîyan û 8 gedeyan rê vat "mergo şikdar".

ÎHDyî waşt ke seba tespîtê MGKyî wa tewr zaf wextê aşmêke bêro dayene, wa cîyarkerdişê tipê sûcî û tarîxê ci bêro wedaritene û îfadeyê lelî yê derheqê sûcê ‘’carakiştişî’’ bêrê zelalkerdene.

Komele reyna waşt qedexeyê sîyasetî û kêmîya heqî ke seba kesanê ke çarçewaya qanûnî de yê yena vervînayene, wa bêro wedaritene û pêşnîyaz kerd ke komîsyono ke do meclîs de bêro ronayene wa komelo sîvîl û pîsporê çareserîya pêkewtişan zî tewrê ci bibê.

ÎHDyî îfade kerd ke kesê ke teberê welatî de yê û zîndan de yê wa bêşertê muracatî xebatê înan bêrê rayraberdene û Akademisyenê Haştîye û kesê ke bi KHKyan ameyî îxraçkerdene wa zê çarçewaya qanûnî de bêrê cakerdene.

Dima ke îhbar ame dayîş, seba cayê qewimyayîşî Cendirmeyê Cigêrayîşî û Xelaskerdişî (JAK), AFAD, îtfayîye û ekîbê weşîye ameyî sewqkerdiş. Netîceya xebatanê cigêrayîşî yê ekîban de meyîtê Canî ame dîtiş. Meyît, seba ke karê otopsîyî bêro kerdiş, wedarîya morg.

Derheqê hedîsede tehqîqat ame destpêkerdiş.

Vajîyeno rewşa weşîya birîndarî giran a.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."