Ame dîyarkerdene ke 38 karker înşaat de, 40 karker wexta citekarî de, 23 karker qada veguhestişî de û 15 karker qada tersaneyî de ganê xo ra bîyî. Tirkîya de 58 bajaran û 7 welatan de qetlê karî qewimîyayî

Aslanî da zanayîş ke coka înan mabênê xo de qirar dayo, qulê rayîrî bi xercê betonî dekerdê û bi nê hawayî rayîr seba averşîyayîşî kerdo raşt.

Seke yeno zanayene, badê awankerdişê Komara Tirkîye ziwanê kurdî mîyanê sînoranê dewlete de ame qedexekerdene. Nê teziq û baskîyan de teyna nuştiş ney, qîm nêkerd qiseykerdişa bi na ziwanî zî ame astengkerdene. Kesê ke bi ziwanê dayîka xo qisey kerdêne, rastê cezayanê giranan ameyî; xeylêk merdimî ameyî destbendkerdene û heta ameyî kîştene.

Enê mercanê çetin û girîngan de, lehçeya zazakî awankerdişa komare ra heta serranê 1960î mîyanê tu weşanêko domdar de cayê xo nêgırt. Çapemenî û weşanê ke bi temamî bi kurdkî bîy caverdê, kovare û rojnameyanê ke bi ziwanê tirkî weşan kerdêne de zî zazakî rê qet cayêko kîfş nêame dayene. Na rewşe rê gelek sebebê komelkî, polîtîkî û sîstematîkî est bîy.

Metnê zazakî ê tewr verênî ê ke mîyanê çapemenîye de ameyî belavkerdene, rêzê verênî de rojnameyê Roja Newe de ameyî vînayene. Hûmara verêne ya nê rojnameyî serra 1963î de vejîya. Badê na pêngava tarîxîye, kovar û rojnameyanê cîya-cîyayan de nuştiş û weşanayîşê zazakî dewam kerd.

Cêr de name, tarîx û serpêhatîya nê kovar û rojnameyan bi rêze ameyê naskerdene:

Roja verî ra heta ewro kovare û rojnameyanê ke ca dayo zazakî wina yê:

• Roja New, Îstanbul, 1963

• Özgürlük Yolu, Ankara & Îstanbul,1975

• Roja Welat, Ankara, 1977

• Devrimci Demokratik Gençlik, Ankara & Îstanbul,1978

• Kovara Tîrêj, Îzmîr, 1979

• Dengê Komkar, Frankfurt & Koln, 1979

• Armanc, Stockholm, 1979

• Berbang, Stockholm, 1982

• Hêvî, Parîs, 1983

• Berhem, Stockholm, 1988

• Rojname, Îstanbul,1991

• Welat, Îstanbul,1992

• Azadî, Îstanbul,1992

• Nûbihar, Îstanbul,1992

• Welatê Me, Îstanbul,1994

• Dengê Azadiye, 1994

• Çira, Stockholm, 1995

• Ronahi, Îstanbul,1994

• Azadiya Welat, Dîyarbekir & Îstanbul, 1996

• Hêvî, Îstanbul, 1996

• Niştiman, Swêd, 1983

• Çarçira, Stockholm, 1986

• Medya Güneşi, Îstanbul, 1988

• Vatan Güneşi, Îstanbul, 1989

• Deng, Îstanbul, 1989

• Rewşen (YRKW), Bonn, 1990

• Rewşen (MKM), Îstanbul, 1991

• Newroz, Îstanbul, 1991

• Govend, Dîyarbekir, 1991

• Wan, Stockholm, 1992

• Nûdem, Swêd, 1992

• Newroz Ateşi, Îstanbul, 1992

• Dîdar, Swêd, 1992

• Zülfikar, Duisburg, 1993

• Hevdem, Îstanbul, 1993

• Stêrka Rizgarî, Îstanbul, 1995

•Helwest, Stockholm, 1995

• Zend, Îstanbul, 1996

• Roza, Îstanbul, 1996

• W, Îstanbul, 1996

• Ronahî, Almanya, 1971

• Kurdistan Press, Stockholm, 1986

• Jiyana Nû, Îstanbul, 1994

• Roj, Îstanbul, 1995

• Nû Roj, Îstanbul, 1996

• Roja Teze, Îstanbul, 1998

• Vate, Stockholm, Îstanbul, 1995-2024

• Dema Nû, Îstanbul, 2001

• Peyama Kurd, Bonn, 2004

• Mîzgîn, Dîyarbekir, 2004

• Rûdaw, Koln, 2009

• Newepel, Dîyarbekir, 2011

• Şewçila, Dîyarbekir, 2011

• Welar Verroj, Îstanbul, 2012

• Rojnameyê Zazakî, Çewlîg, 2013

• BasNû, Îstanbul, 2014

• Folklara Kurdan, 2015

• Wejê û Rexne, Dîyarbekir, 2014

• Zarema, Dîyarbekir, 2014

• Kovara Çewlîg, Dîyarbekir, 2015

• Özgür Politika (Politik ART), Almanya, 2008

• Kovara Herd, 2023

• Rojeva Medya, Dîyarbekir, 2016

Eşkerakerdişo ke hetê Walîtîye ra ame kerdene de, goreyê tesbîtanê verênan teqayîş wextê muameleyê rokerdişê poladê awe de ameyo meydan.

Eşkerakerdiş de ame vatiş ke yeno texmînkerdene ke vînçê banî qerefyayo û kewto serê ocaxê arkî û hedîse bi nê hawayî qewimîyayo.

Dima teqayîşî seba hewnakerdişê şewatî û xelisnayîşê kesanê ke binê xirbeyî de mendê xebatê ekîban dewam kenê.

Wezîrê Karanê Zereyî Mustafa Çîftçîyî zî derheqê teqayîşî de eşkerayîye da.

Çîftçîyî da zanayîş ke dima teqayîşo ke fabrîkaya asîn û poladî ya Alîağa de ame meydan şewat vejîyayo û îfade kerd ke yewîneyê eleqedarî bi hawayêko koordîne xebatanê cigêrayîş û xelisnayîşî ramenê.

Çîftçîyî qeyd kerd ke birîndarî sewqê nêweşxaneyan ameyî kerdene û rewşa înan a weşîye nezdî ra yena taqîbkerdene

Wezîrê Weşîye Memîşoglu ra eşkerayîye

Wezîrê Weşîye Kemal Memîşogluî zî dima hedîseyî eşkerayîye da û da zanayene ke goreyê tesbîtanê verênan kesêk merdo, 3yê ci giran 15 kesî birîndar bîyî.

Labelê eşkerakerdişo ke dima ra hetê Walîtîya Îzmîrî ra ameye kerdene de ame dîyarkerdene ke hûmara birîndaran bîya 14 û hûmara merdeyan bîya 3.

1- Dr. Îsmet Konak: Tirkîya de 'kulturê talanî'

https://www.zazakinews.com/tirkiya-de-kulture-talani

2- Bahrî Çabuk: Felsefe û Ekolojî

https://www.zazakinews.com/felsefe-u-ekoloji

3- Bahrî Çabuk: Felsefe û Folklor

https://www.zazakinews.com/felsefe-u-folklor-1

4- Murad Canşad: MÎTOLOJÎ, DÎN, FELSEFE, ÎDEOLOJÎ

https://www.zazakinews.com/mitoloji-din-felsefe-ideoloji-1

5- Resul Yıldırım: Mardîa

https://www.zazakinews.com/mardia

6- Enwer Yılmaz: Amed de her varan eynî fîlm: Sûcdar şar o?

https://www.zazakinews.com/amed-de-her-varan-eyni-film-sucdar-sar-o

7- Celalî Çelîk: 21ê Sibate Roja Ziwanê Dayîke ya Mîyanneteweyî

https://www.zazakinews.com/21e-sibate-roja-ziwane-dayike-ya-miyanneteweyi

8- Arzu Rojhelat: Heqdayîşê Bêkarî

https://www.zazakinews.com/heqdayise-bekari

Destpêk

Dinyaya globale de ziwanan mabênê xo de têkilîyê xurtî viraştê û nê têkilîyan de metodê ke ameyê şuxulnayîş zî demî reyde aver şîyê. Zafê dewletanê dinya de hem dublaj hem zî açarnayîş zehmetîyanê xo reyde dewam kenê. Nê nuşteyî de ma do hem dublaj û açarnayîşî ser o hem zî problemê zazakî yê nê her di metodan ser o vinderê.

Açarnayîş

Ziwanî, dinyaya ma de wayîrê rolêko zaf muhîm ê û têkilîya ziwanan zî bi metodanê cîya-cîyayan virazîyena. Nê metodan ra di hebî tewr muhîm ê, dublaj û açarnayîş. Nê her di metodî zî seba têkilîya kulturan û averşîyayîşê ziwanan xizmetêko gird kenê.

Açarnayîş karêko zehmet o ke tede yew nuşte yan zî yew metn ziwanêk ra beno ziwanêko bîn. Seba açarnayîşêko rind, ganî açarnayox her di ziwanan zî rind bizano. La tena zanayîşê ziwanî bes nîyo. Açarnayox ganî kultur û tarîxê her di ziwanan zî bizano. Çunke her ziwan mîyanê xo de wayîrê kulturêk o û no kultur bi vatiş û îdyomanê xo est o. Coka açarnayîş tena karê ziwanî nîyo, eyni wext de karê kulturî yo zî. Seba ke açarnayîş rind bibo ganî tayê prensîbê ey bibê ke nê prensîbî zî zaf muhîm ê. Verê verkan ganî metnê orîjînalî rê sadiq bibo û nêyeno qebûlkerdiş ke nuştox çiyêk vato la açarnayox çîyêko bîn vajo. Dima ganî metno açarnaye wendoxan rê weş bêro fehmkerdiş û wendoxî problemê fehmkerdişî nêancê. Açarnayîşî ganî hem stîlê metnê orîjînalî bipawîyo hem zî manaya ke nuştox wazeno bido, a mana zî ganî bêro dayene. Nê heme seba açarnayîşêko rind lazim ê.

Cinsê açarnayîşî zî zaf ê. Mesela açarnayîşo edebî est o ke tede roman, hîkaye û şîîrî yenê açarnayîş. Açarnayîşo teknîkî est o ke tede katalog, broşur û dokumenî yenê açarnayîş. Açarnayîşo akademîk est o ke tede tez, makale û kitabê dersî yenê açarnayîş. Her yew zî wayîrê xusûsîyetanê xo yo û her yew de ganî goreyê ey metodêk bêro şuxulnayîş.

Zazakî de xebata açarnayîşî hema-hema newe dest pêkena. Tayê ajans, weşanxane û kesî est ê ke nê wareyî de xebitîyenê û labelê hema zî seba ziwanêk zaf tay ê. Beşê Ziwanê Zazakî yê unîversîteyan est ê la ê zî tay ê. Ma şênê vajê ke zazayî newe dest pêkenê. Kovaran de xebatê açarnayîşî est ê la ancîya zî bes nîyê. Coka seba zazakî nê wareyî de xebatî zaf muhîm ê û ganî zêde bibê.

Dublaj

Dublaj karêko bîn o ke tede vengê yew fîlm, rêzefîlm yan zî aniîmasyon ziwanêk ra benê ziwanêko bîn. Dublaj de karêko zaf muhîm o ke ganî veng û hereket têreyde bibê. Coka karkerê dublajî ganî hem ziwanî rind bizanê hem zî bieşkê rolê xo weş kay bikê. Herinda dublajî de binnuşteyî zî est o la zazakî de dublaj hîna zaf yeno tercîhkerdiş çunke dublajî de merdim eşkeno rehetêr temaşe bikero û seba ke wendişê zazakî zaf tay o zafê însanan nêeşkenê temaşe bikê.

Dublaj de merhaleyê cîya-cîyayî est ê. Verê verkan ganî senaryo bêro açarnayîş û adaptasyonê fîlmî bibo. Na merhele de ganî hem fehmbarîye hem zî senkronîzasyon bêro fikirîyayîş. Dima ganî vengê munasibî bêrê weçînayîş û testê vengan bêro kerdene. Naye ra dima ganî vengî bêrê qeydkerdiş û kalîteyê qeydan bêro kontrol kerdiş. Peynîye de zî ganî montaj û mîksaj bibo ke tede hem vengî hem zî muzîk û efektî pîya yenê senkoronîzekerdiş.

Zazakî de karê dublajî hema zaf tay o. Tena TRT Kurdî û ZarokTV nê wareyî de xebatanê rindan kenê û fîlmanê kartonan, belgefîlman û programanê bînan kenê zazakî. La seba zazakî nê wareyî de problemî zaf ê. Verê verkan stûdyoyê profesyonelî zaf çin ê û hunermendê ke zazakî zanê û eşkenê dublaj bikerê zî tay ê. Standardîzasyonê zazakî zî hema nêresayo her ca û hunermendê dublajî zaf reyan nêeşkeno bi dîksîyon biwano, coka ganî kesêk tim ey het de bibo ke xeletîyanê muhtemelan rast bikero.

Dublaj û açarnayîş seba kulturî zî muhîm ê. Bi nê metodan kulturê cîya-cîyayî yenê têhet û şarê cîya-cîyayî pêhesnenê. Naye ra teber ziwanî zî bi nê metodan benê dewlemend û newe ra xo virazenê. Mesela ziwanî mecbûr manenê ke xo rê termê neweyî virazê û no zî ziwanî keno dewlemend.

Seba ke nê xebatî hîna rind bibê û problem bibê kêmî, verê ganî standardîzasyon bêro vilakerdene û kadroyê profesyonelî bêrê amadekerdîş. Dima ganî teknîk bêro modernîzekerdîş û termînolojî bêro averberdene. Naye ra teber ganî kontrolê kalîteyî zî bibo. Qet nêbo kesêko tewr peynî temaşe keno, her di ziwanan û kulturanê înan baş bizano.

Peynîya peynî de zazakî seba nê her di wareyan de zî hewcedarê xebatanê zêdeyan a. Ganî hem kadro bêrê amadekerdiş hem zî teknîk û standardîzasyon bêrê averberdiş. Bi no hewa hem ziwanê ma do hîna aver şêro hem zî kulturê ma do hîna weş bêro zanayîş.

Netîce

Sey netîce ma şênê vajê ke zazakî de hem dublaj hem zî açarnayîş ganî bi metodanê modern û teknîkanê neweyan bêrê kerdene. Tayê dezgehî est ê ke nê wareyî de xebitîyenê labelê ganî nê xebatî hîna profesyonel û akademîk bibê. Coka nê wareyî de hewcedarîya zazakî bi xebatanê zêdeyan est a û ganî kesê ke nê wareyî de xebitîyenê, hem bêrê zêdekerdene hem zî êyê ke est ê bêrê piştîdayene û averberdene.

Ludwîg van Beethoven serra 19 kanûne 1770yî de şaristanê Almanya Bonn de maya xo ra bi. Rojbîyayîşê ey tam nêno zanayene la seba ke 17 kanûne serra 1770yî de vaftîz bîyo 16 kanûne de rojbîyayîşê ey yeno pîrozkerdene. Nameyê xo bawkalê xo ra girewto. Bawkalê ey sereye de şefê orkestra û pîyê ey Johann Van Beethoven(1740-1792) zî na sereye de wezîfeyê tenorî ser o bîyo. Nameyê maya Beethovenî Marîa Magdalena Keverîch (1746-1787) a. Beethoven 7 gedeyan ra diyîn o. Beethoven ra vêşêr tena di birayê ey Kaspar Anton Karl van Beethoven(1774-1815) û Nikolaus Johann van Beethoven(1776-1848) weş manenê, waye û birayê ey yê bînî mirenê.

Mamosteyê muzîkî yê Beethovenî yo yewin pîyê ey bîyo. Hema ke 4 serrîya xo de bi saetan pîyano cenayo. Pîyê xo ra dima Gîlles van Den Eeden û Tobîas Friedrich Pfeîffer ra zî dersê muzîkî girewtê. Pîyano ver de kemane û vîyola zî bander bîyo. Beethoven nê wextan de namdarîya Mozartî eşnawitîbî û waştînî sey ey kesêko namdar bibo. Bi no hewes û waştişê rê konserê xo yo verên serra 1778î de 7 serrîya xo de da. Serra 1779î de hetê Chrîstîan Gottlob Neefe’yî ver de dersê bestekarî girewtê. Serra 1783î de bi ardimkarîya Neefe’yî besteya xo ya verêne amade kerd. Dima bi asîstanê Neefeyî. Demêkî debara xo bi nê karî kerd. Serra 1787î de şi Vîyana û demeko kilm Mozartî ra perwerdeyê muzîkî girewt la seba newêşîya maya xo bêçare mend tepîya agêra şaristanê Bonn. Mîyanê na serre de maya ey merde. Pîyê ey zî ereqî şimitnayêne nê semedî gerreyê pîyê xo kerd û dest na nêmeyê maeşê ey ser. Mesulîyetê birayanê xo girewt xo ser o û wayîrê înan vejîya.

Beethovenî nê wextan de keyeyê vengan û zengînan de dersê muzîkî dayênê. Panc serrî dima reyna agêra Vîyana û ûca de sey kesêko pîyanîst mîyanê şarî de ame şinasnayene. Serra 1795î de dest bi konseran kerd. 13 serrî dima goşanê ey de problemê eşnawitişî vejîyayê. Giranîya goşanê ey epey dewam kerd û serra 1817î de êdî qet nêeşnawit. No kerrbîyayîş psîkolojîyê ey ser o gelek tesîro xirab kerd û êdî nêeşkayêne konseran bido. Senfonîya xo ya namdare senfonîya newine nê halê depresîf û kerrbîyayîşî mîyan de amade kerde. Demo peyênê emrê xo de kerrbîyayîşî het nêweşîya qeseba sîyaye ant. 56 serrîya xo de dinya ra bar kerd dinya xo bedilnaye.

Betthoven “Senfonîya 9’ine - Ode to Joy”

Esera ey a tewr namdare senfonîya newin a. Esere 4 pare ya. Pareya çarin “ode to joy” de yewbîyayîşê însanî, birayîye û azadîye rê mesaj dana.

Moonlight Sonat (Roşnîya aşme de sonat)

Esera ey a pîyano ya ke tewr zaf yena naskerdene. Na esere tesîrê wextê romantîkî de menda. Hîs û melonkolîyîya bestekarî zî esere de asena.

Senfonîya 5’ine

Na esere bi temaya “Vengê qederî” yena naskerdene. Beethoven bi na esera xo muzîkê dewrî rê yewna mana dano. Senfonîya pancine, qewetê muzîkî nawnana û azadîya îfadekerdişî rê yew nimûneyêk a.

Tarîxê merdimîye, hetê terzê fikirîyayişî ra dem bi dem o:

Demê mîtolojîyan

Demê dînan

Demê felsefeyan

Demê îdeolojîyan

Merdimê verênî mîtolojîk fikirîyayê, hal û ehwalê kaînatî û bîyayenê (hedîse) serê erdî bi mîtolojîyan îzah kerdê. Merdimê ewroyênî zêde ra zêde îdeolojîk fikirîyenê. Tayê kesî terzê fikirîyayşê xo “îlmî” name bikerê zî îlmê ewroyênî binê tesîrê îdeolojîyan de yê.

Demê mîtolojîyan de bawerîya merdiman zaf-homayîye ser ro ya. Hema-hema yê her çîyî homayê xo est o: Homayê rocî, homayê aşme, homayê vayî, homayê cengî, homayê adirî…

Rocasano/Rochelato Mîyanên de, demê mîtolojîyan, demê nemrudan û fîrawunan o. Goreyê fikir û bawerîya ê demî, nemrud û fîrawunî homa yê, homa nêbê zî nêm-homa yê; yew hetê xo homa yo, yew hetê xo însan… Û nê kesî embazê homayan ê, rîyê erdî ser ra temsîlkarê înan ê, mabeynê înan û homayan de minasebetêko xususî est o. Nemrud û fîrawunî sey însananê bînan nîyê, ê adir ra virazîyayê, biluskan ra peyda bîyê. Însanê bînî, homayan pîsîya (gî) xo ra viraştê. Homayan ê viraştê ke ê, homayan rê xizmetkarîye bikerê. Yanî însanî seba xizmetkarîya homayan aferîyayê. Qîymetê înan çin o, sey heywanan yenê qurbankerdene. Êyê ke na dinya de xizmetkarê nemrudan û fîrawunan ê, wextê merdena nemrudan û fîrawunan de, înan reyra pîya yenê binê erdî kerdene ke a dinya de zî xizmetkarîya ci bikerê.

Dînanê semawîyan no çî qebul nêkerdo, ver bi ci vecîyayê.

Duştê nemrudan û fîrawunan de tewr verî di dînê semawîyî ronîyayê. Yewer dînê Îbrahîm peyxamberî yo ke no dîn, dînê qebîlaya îbranîyan o. No dîn mîyanê qebîlayanê bînan ra vila nêbîyo, tenya bi qebîlaya îbranîyan sînordar mendo. Na qebîla badê bena yew qewm, bena qewmê cihudan. Dîn zî beno dînê cihudan. Dîno bîn, dînê Zerdeşt peyxamberî yo. No dîn Îran û Turan de mîyanê zaf qewm û qebîlayan ra vila bîyo.

Nê dînan zaf-homayîye qebul nêkerda. Goreyê dînê îbranîyan tenya yew homa est o, o zî homayê Îsraîlî Yexowa yo. Goreyê zerdeştîyan zî tenya yew homa est o, o zî Ahura Mazda yo, yanî Homayo Alim o (ahura: homa, mazda: alim, zana, zanayox).

Nê dînan homayîye yan zî nêm-homayîya nemrudan û fîrawunan qebul nêkerda. Vato; însan homa nêbeno. Homayî heme însanî yew û eynî afernayê; tayê hêcayê hêcayan tayê zî bêqîymetê bêqîymetan nîyê. Tayê adir û biluskî ra tayê zî pîsîye ra nêvirazîyayê.

Goreyê zerdeştan, Homayê Alimî verî Gayomart afernayo. Seba ke şitê înan biwero, mangayî afernayê. Gayomart verî ke bimiro, toximê xo verdayo bi pîzeyê erdî. Nê toximî ra kokêk vaş weameyo, ci ra di însanî bîyê: Maşya (cenîye), Maşyax (camêrd). Heme îsanî ewladê nînan ê.

Goreyê cihudan, Homayî Adem û Hewa afernayê, heme însanî ewladê nînan ê. Tewrat de vacîyeno ke Homayî kaînat afernayo, dar û berî, teyr û turî, mar û murî afernayê. Homayî tewr peynîye de suretê xo ra însan afernayo û vato wa maseyanê zerreyê awe ser ra, wa teyranê rîyê asmênî ser ra bibo hakim. Wa mal û dewarî ser ra, wa heme rîyê erdî ser ra, wa heme candaran ser ra bibo hakim.

Yanî, pîsîya homayan ra aferîyayişê însanan qebul nêkerdo, vato; Homayî însanî suretê xo ra afernayê.

Seba xizmetkarîye afernîyayişê însanan qebul nêkerdo, vato; însan rîyê erdî ser ra, heme candaran ser ra hakim o.

Eceba, însan/merdim, na dinya ser ra hakim o yan nêmedarê na dinya yo?

Na dinya tenya yê dolê merdimî ya yan na dinya ser ro heqê dar û berî, teyr û turî, mar û murî zî est o?

Eceba, na dinya ser ra heqê vergê vêşanî, marê viranî est o?

Nê persan ra ohet sînorê felsefeyî dest pê keno.

Şima bi felsefeyê xo…

Îdeolojî?..

Ey qet pers mekerê.

O, xeleta xo rasta şarî ra serêr û verêr vînayiş o.

Însan biwazo zî nêwazo zî tebîetî dir têkilî de yo. Tebîet bi serê xo eşkeno estîya xo dewam biker o. La însan bêtebîetî nêeşkno bi ciwîyo. Însan hewcadarî ya tebîetî yo. Têkilîya însanî û tebîetî zêdeyîn xerçkerdişê enerjî ser o yo. Enerjî çi nê bo, cuya vindeno. Werdiş ra bigêre hetanî elektrîgî çime tebîet o. Tebîet ravurîyayîşê enerjî yo. Gelo însan wayîrê/hikumdarê tebietî yo, yan leteyê ê yo? Şuxulnayişê dezgeyê ekonomî yê sermîyandarîye enerjî ser o yo. Bê enerjî cuya nêbeno. Çerxê endustrî zî enerjî zî ser o yo. Çerxê enerjî zî werdiş û serfkerdişê xoza ser o yo. No çerx zêdeyîn hîrê sey serrî yo dewam keno. Bi milyonan darî yena birnayena. Daristanî yenê veşnayene. Bi hezaran vilike yenê pelexnayene. Seba yew gramî zerdî yew ko ra jehr yeno vila kerdene. Yew çemî ser o awbendî yenê viraznayene û awa nê çemî qirêj/lîşin bena. Hewa qirêj bena. Heywanî hem cayê cuya xo, hem tewranê xo vindî kenê. Daristanî hêdî-hêdî kêm benê. Însan herekyeno şaristanan. Şaristanî sixlet biyê. Her ca awanî yê betonî virazyayê. Cayê heywanan îşxal biyo. Cayê nebatan kêm biyo. Raye awe ameyê girewtene. Ma zaf rey înan pêro sey tena problemê dorûverî vînenê. Eslê xo de no persgiranîya têkilîya însanî û tebîetî yo.

Gelo problem bi raştî tabiet de yo, yan fikirê ma yo ke derheqê tebietî de yo? Belkî verê ke çem qirêj/lîşin bo, têkilîya ma ya bi çemî ra qirêj bîya. Verê ke dare bêro birnayîş û veşnayîş, ma darî tena sey kêwele fikiryenê. Verê ke heywan cayê xo vindî bikero, ma xo sebebê nê vindî kerdişî nêvînenê. Nê sebeban ra problemê dorûver tena problemê awe, hewa, erd û daran nîyo. Problemê însanî yo. Însan xoza dir şer de yo û wazeno xoza ser o hikumdar bo. Û tam tîya de ekolojî bi felsefe ra pê yew yena: etîkê dorûverî, erj û tebietî sey konsemptê ko bingeyên dano û têkilîya ekolojî–însanî bi etîkê dorûverî/ekolojî ra pê yew tetkîq dano viraşatene.

Ekolojî çi vana, felsefe çi persena? Ekolojî ma ra têkilîya ganîyan bi yewbînanê ra nîşan dana. Ekolojî vana ke; yew dare tena dar enîya. Aye ra hewa, awe, erd, teyr, heywan û însanî pê yew ra têkilî yê ke bi aheng esto. Yew çem tena raya awa herekya ye nîyo; çem yew leteyê sîstemê cuya yo. Etîkê ekolojî nê têkilîyan bi ahengê ke tetkîq kena. Lîterator de etîkê ekolojî hîrê ewnîyayîşan ser o aver ameyo:

Yew: Ewnîyayîşo merkezîya însanî; bi goreyê nê ekolî însan mahluqato eşrefî yo û heme tebîet/xoza wasita yê rihetatîya însanî ya. Însan eşkeno seba weşî û asanî ya xo xoza ser o her çî biker o û xoza ser o tesîrdar bo. Însan eşkeno xoza ser o heme kerdişanê xo bi goreyê xo bikero. No fikrê însanê modernî yo. Dest pê kê fikr û cuya modern ra nata no ewnîyayîş derbasdar o. Ewro no ewnîyayiş xetemya yo û ameyo verê kêyberê ke. Mewzû na ya; dewam yan temam o! Eke dewam bo; ma do çira û kamî ra gerrekerdox bi? Xoza gerre qebul nêkena, rewşa xo dewam kena. Hewa germ bena. Bablîstokî zaf benê. Va vişk û hêz ra beno. Varan lez û zaf yeno war. Demserî vurîyenê. Awe herekyana û raya xo ra şina. Keyî, sikakî, taxî û şaristanî binê camurî de manenê.

Di: Ewnîyayîşo merkezîya gandarî ye; bi goreyê nê ekolî xoza de însan tena nê ciwîyeno. Xoza de însanî ra ciya ganî yê bînî zî estê û heqê cuya nê ganîyan zî qasê însanî est o. Bi goreyê nê ekolî xoza wasita yê însanî nîya. Însanî reyde gandarê bînî zî estê. Însan nêeşkeno xoza ser o heme kerdişanê xo bi goreyê xo biker o. Eke bikero se; persgiranîyê rojane do zêdeyîn zerardar beno.

Hîrê: Ewnîyayîşo Merkezîya ekosîstemî; Heman xoza seke rêzela yewbînî ra girêdaye yî ya. Heme gandar û heme estîyê xozayî yew helqaya rêzela yê. Wexto ke yew rêzela de yew kêmasî biye bo heme ekosîsteme eleqadar û tesîrdar beno. Eke na rêzela de însan xo sey leteyê tebîet bivîno persgiranî kêmî benê. Ez wazenê bi goreyê nê ewnîyayîşî yew xatiraya Pîra Ase pay kerî. Serran ra verê bî. Nizdîya çewres û panç serrî verê bi. Pîra Ase verê kokê gozere de vindertê bi û gozere ra hina vatêne:

Gozê gozê kok qiluzê,

Ti derga derga sey Kilopî berza,

Gozê to zaf qicîkê û xijik ê,

Gîlê to sey koyê Belekurê bi ters û berz ê,

Gilçîkê to sey muyanê bîza lexer ê,

Bêre anu meke dendika xo aza aker e,

Sey heranê wesarî me zire,

Xo bikerî poxe, ez do bi dê to sey û xoxe,

Ti bi de ma goza poxe… Pîra Ase tebîetî dir aştî bî û tebîet sey yew embazê ke diyêne. Derdê xo, weşîyê xo, zewt xo, hêrsê xo dare ra vatêne. Dare dir qal kerdene, galagale kerdêne. Yew vateyo verên yê Zazayan esto: Arîf ra tarîf lazim niyo. Vateyê Pîra Ase ser o ra çiyêk nêyeno vatene. La têkilîya Pîra Ase û xoza/gozere ser o yew fikrêko balkêş û weş nîşanê ma dano. Wextoke têkilîya xoza/tebîetî û însanî ser o yew qal yeno na vateya Pîra Ase mezgê mi de veng danê.

Tebîet de yew dezge/sîstem esto. No sîstem bi goreyê wextê xo şuxulyeno û bi şuxulê xo qîymetin o. Sîstemê xoza çira qîmetin o? Gelo tebiet tena seba însanî qîmetin o? Yan tebiet bê însanî zî wayîrê erj a? Însan merkezê tebietî yo? Yan tena yew leteyê ê yo? Etîkê ekolojî de nê munaqeşe bi, însan-merkezî, gandar-merkezî û dorûverî-merkezî nêzdîbîyayîşan ra tetkîq benê. Heman reyde munaqeşe yê John Muir, Aldo Leopold, Paul W. Taylor û Arne Naessî zî mihîmê; Leopold erjê etîkî gandarî û bêgandar pêro dorûver ra aver beno, Naess zî dorûverî însan ra qîmetino ke xoser vîneno. Tîya felsefe û ekolojî pê yew ra cîya nêmanenê: Ekolojî têkilîyî nîşan dana; felsefe manaya û erjê nê têkilîyan bi çar şaxê zanayîşanê felsefe ra bi persan, zanayîşo tabîî dana viraştene. Felsefe bi çar beşanê felsefî têkilîya însan-xoza/tebîetî nîşan dana.

1. Epîstemolojî: Ma têbietî senî zanenê?

Ma vindere û zanayîşanê xo biewnî: Heme çimeyê zanayîşanê ma tebîet ra yenê. Eke heme çimeyê zanayîşanê ma tebîet ra yê, derdê ma çiyo? Verê pêro problemê ekolojî yew problemê zanayîşî yo zî. Ma tebiet ser o çi zanenê? Nê zanayîşî kamca ra gênê? Zanist? Tecrube? Teknolojî? Zanayîşê şarî? Yan nê pêro ra? Mesela zanist vano germbîyayîşê dinya ekosîsteman ser o tesîr keno. La însan nê zanayîşî qebul keno? Eke zaneno û qebul keno se, çira cuya xo nêvurîneno? Tîya problem tena, çina ya zanayîş nîyo. Problem no yo: Ma bi zanayîşê xo çi kenê? Wext zî nîşan dano ke aqil û encamê zanistî ser o bawerî, însanî ra tebietî ser o hikumîyetkerdişî ra akerdo; waştişê tebietî zanayîşî û têkilîya ke însan bi tebietî ra awan kerda, tarîxê fikirî de cayêko muhîm gênê.

O wext epîstemolojî ma ra tena nêpersena: Ma tebietî çendêk zanenê? Yew persê hîna giran esto: Ma do seba çi tebietî bizane? Seba famkerdişî? Yan seba kontrolkerdişî? Seba pawitişî? Yan seba zafêr şuxulnayîşî? Belkî problemê ekolojî tam tîya dest pê keno: Ma zanayîşî bi hikmetî ra pê yew nêanê. Heme zanayîşê ma tebîet ra yenê û ma reyna bî nê zanayîşan agêrenê tebîetî ser û ê ser o hikumdarî kenê. Nakokîya herî girse na ya…

2. Ontolojî: Tebiet çî yo?

Ontolojî problemê estîye persena. Çi esto? Estî çi ya? Însan tebiet de çi yo? Problemê dorûverê ontolojîkî wexto ma nê persan persenê: Dar çi ya? Tena kereste ya? Çem çi yo? Tena çimeyê awe? Heywan çi yo? Tena werd, mal yan wasita o? Erd çi yo? Tena mulk? Eke ma pêro estîyan tena bi faydeyê înan ê însanî ra bipîvê, însan beno merkez û tebiet beno wasita . Nê fikirî de dare qîmetin a, eke ma ra faydeyê aye est bo. Çem qîmetin o, eke awe bido ma. Heywan qîmetin o, eke ma ra faydeyê êy est bo. La eke ekolojî ser o bo no fikir ra perso dijwar perseno: Eke yew dare qet fayde nêdo ma, o dar bêqîmet a? Eke yew heywan qet fayde nêdo însanî, heqê cuya êy çin o? Eke yew çem cayêko dûrî de yo û qet însan ê nêvîneno, qirêjkerdişê êy hîna raşt o? Eke cewab, erê yo, o wext tebiet qîmetê xo tena ma ra nêgêno. Xora qîmetê xo, bi xo esto. Tîya de felsefeya ekolojîye perspektîfî vurînena: Însan wayîrê tabiatî nîyo; leteyê tebietî yo. No vurîyayîşê ko ontolojîk o.

3. Estetîk: Tebiet tena rind o?

Ma yew daristan vînenê. Ma vanê: No diyayîşê na manzara çendêk rind o! Ma yew vilike ra heyran manenê. Ma viça-viça milçikan ra kefweş benê. Ma xuşa-xuşa awe ra mest benê. Yew çemê pakî vînenê. Ma fotoğrafê êy gênê. Yew koy ser o rojawanî temaşe kenê. Ma heyran manenê. La pers no yo: Tebiet tena seba rindîya xo qîmetin a? Eke ma tebietî tena sey manzara bivînê, hîna zî însan merkez de yo. Çunke daristan esto ke seba ke ez êy temaşe bikera. No sebeb ra estetîka dorverî tena rindîya tebietî nêpersena. Estetîk perseno: Rindîya tebietî bi erjê êy ra çi têkilî esta? Yew daristan ke ma êy nêvînenê zî rind o? Yew heywano ke kes nêvîneno zî qîmetin o? Yew çem tena wexto fotoğrafê êy rind vejîyeno qîmetin o? Fabrîka eşkena ekonomî ra fayde bido. La dûmanê aye asîmanî qirêj keno. Beton eşkeno bajarî gird bikero. a koyî, erdî û daran veşareno. Tîya de estetik tena problemê; rind û nêrind nîya. Problem cuya ma ya bi tebietî ra zî yo. Tebieto ke însan pêro rengê aye keno beton, tena dorûverî nêvurîneno. Çimê xo yê rindî zî vurîneno. Rindîya tebîetî, rindîya însanî ser o tesîr keno. Rindîya tebîetî fikranê însanî estetîze û xurt keno.

4. Etîk: Gelo ma tebietî ra berpirsiyar ê?

Peynî de ma resayê persê tewr girane: Ma tebietî ra berpirsiyar ê? Xebatê etîkî ekolojî eşkera vano ke însan hem xo ra hem dorûverê xo ra berpirsiyar o û problemê dorûverî zerrê berpirsiyarîya exlaqî ya însanî de yê. La problem tîya de nêqedîyeno. Ma kamî ra berpirsiyar ê? Tena însanan ra? Heywanan rê? Daran ra? Çeman ra? Neslanê ke hîna nêameyê dinya ra? Etîkê ekolojî tam nê persan ser o awan bena.

Fikrê ke vano tebiet gereka bêro pawitene, çunke cuya însanî ra lazim o. Fikrê ke sînorî hîna aver beno: gandarî tena seba faydeyê însanî nê, bi xo zî qîmetin ê. Fikro ke vano dorûver bitemamî yewo û hîna aver şono: Erd, awe, daristan, gandar û ekosîstem pê yew ra yew pêroyî virazeno. No sebeb ra etîkê ekolojî tena têkilîya însan- însanî nîya. Benoke têkilîya raştê: Însan- gandar-tebietî yo. Gelo, yew dare birnayîş tena yew dare birnayîş o? Ma bifikirê: Yew dare birrîyena. Epîstemolojî persena: Ma zanenê ekosîstem de çi rolê na dare esto? Ontolojî persena: Na dar tena wasita yo, yan bi xo wayîrê estî û qîmetî yo? Estetîk perseno: Bi vindîbîyayîşê na dare, rindî û ahengê cayî senî vurîyeno? Etîk perseno: Ma heqê birnayîşê na dare esto? Nika mesele hendî tena yew dare nîya. Yew kerdiş o. La no kerdişî de zanayîş, estî, rindî û erj pê yew ra girêdayî yê. No sebeb ra problemê ekolojî yê felsefî yo zî. Ma tebietî pawenê yan xo?

Ma zaf rey vanê: Gereka ma tebietî bipawê. La belkî no cumle de zî yew problem esto. Çunke ma xo sey yewna, tebietî sey yewna ciya vînenê. Seke ma tîya yê û tebiet oca yo. La ma çi yê? Awe zerrê bedenê ma de ya. Hewa ke ma anê zerrê xo zî teber ra, tebîet ra yena. Werdê ma erd ra vejîyeno. Bedenê ma bi nê pêro ra cuya xo dewam keno. O wexto ke ma çemî qirêj kenê, tena çemî qirêj nêkenê. Wexto ma hewa qirêj kenê, tena asîmanî xirab nêkenê. Wexto ma erdî ra jehrî vilaa kenê, tena erdî nêkişenê. Ma şertê cuya xo zî xerab kenê.

Belkî xoza/tebietî pawitiş vatiş zî kêm o. Çunke ma tebiet ra teber nîyê. Ma tebiet ra yew lete bi xo yê. Ma wayîrê yan meymanê ? Seserran ma xo wayîrê heme dinya hesab kerd o. Koyî kerd maden. Daristanî kerd kereste. Çemî kerd awbendî. Heywanî kerd mal. Erdî kerd milk. Û ma fikir kerd ke no pêro, averşîyayîş o. La nika tebiet persanê xo ma ra açarneno: Hewa qirêj a. Awe kêm bena. Ganî yî vindî benê. Ekosîstem qels beno.

Dest pê kê etîkê ekolojî de vurîyayîşê na têkilîyî nîşan dano ke: seserra vîst û yewin de problemê gird ê ekolojî însan mecbur kerdî ke têkilîya xo ya bi tebietî reyna bifikirîyo; na rewşî ra etîkê ekolojî sey yew cayê etîkê pratîkî vejîya yo meydan. Belkî nika perso raşt no nîyo: Tebiet çi dano ma ? Perso raşt no yo: Ma tebietî ra çi gênê û vera êy de çi berpirsiyarîya ma esto?

Epîstemolojî ma ra musnena ke, gerka ma zanayîşanê xo ra newe ra bipersene. Ontolojî ma ra musnena ke cayê xo zerrê estîye tebîetî ra bipersene. Estetîk ma ra musnena ke rindî tena malê çimanê ma nîya. Etîk ma ra musnena ke pêro çiyê ke ma eşkenê bikera, manaya êy nîya ke ma, gereka ê bikera. Û ekolojî ma ra yew heqîqetê sade nîşan dana û vano: Yew çî tena nêciwîyeno. Dare bi erdî ra. Erd bi awe ra. Awe bi hewa ra. Heywan bi daran ra. Însan bi ênan pêro ra. No sebeb ra belkî felsefeya ekolojî ra perso tewr bingeyên no yo: Ma wayîrê tebietî yê, yan leteyê êyê? Eke ma wayîrê tebîetî bi, ma eşkenê êyî sey malê xo bişuxulnê. La eke ma xo leteyê tebîetî nêvînayene; o wext xerabkerdişê tebietî, xerabkerdişê însanî yo zî.

Lîg de temsîlkarê Amedî yo ke bi 23 puanan rêza diyîne de ca gêno, vera lîder Galatasarayo ke 25 puanê ey esto serkewtiş bigêro. Taximo kesk û sûr eke maçi qezenc bikero, do puanê xo biveco 26î û reqîbê xo peyê xo verdo.

Amedspor seba lîderîye vejîyeno seha

Amedsporo ke maçê xo yo peyên de Eyupspor 5-1 mexlûb kerdbi, deplasmanê Galatasarayî de bi hedefê hîrê puanan vejîyeno seha.

Temsîlkarê Amedî, 10 maçanê peyênan ê lîgî de bi 23 puananê ke arê dayê rêza diyîne de ca gêno.

Golcîyo nîjeryayij yo Amedsporî Gift Orban zî verê maçi bi 9 golan mîyanê kaykeranê tewr dîyaran ê taximî de ca gêno. Futbolbazo nîjeryayij yo Galatasarayî Victor Osimhenî zî 9 golî eştê; naye ra maç qiraltîya golan a nê di kaykeran bena yew babatanê tewr balkêşan ê nê maçi.

Maçê Galatasaray-Amedsporî do Halîl Umut Meler îdare bikero

Goreyê wezîfedarkerdişê hekeman ê hewteyê 11. yo Federasyonê Futbolî yê Tirkîya, têkoşînê mabênê Galatasaray û Amedsporî de do hekem Halîl Umut Meler fîtike bîyaro (maçî îdare bikero).

Goreyê agahîyanê roşitişê bîletan ê verê maçi, trîbuna deplasmanî ya ke seba terefdaranê Amedsporî ameybî abirnayene û qapasîteya aye 2 hezar û 496 kesî ya de, 2 hezar û 470 bîletî ameyî rotiş. Nîsbeta pirkerdene ya trîbuna deplasmanî resa sera 99î.

Maçê Galatasaray-Amedsporî kamcîn kanal de yo?

Goreyê eşkerakerdişa roja maçi ya ke hesabê fermî yo medyaya sosyale yê Amedsporî ra ameye weşanayene, têkoşîn do ekrananê beIN SPORTS 1î ra bi weşano ganî bêro dayîş

Hemşaredara Şaredarîya Şaristanê Girdî Serra Bucak, Verfeka Partîya Seypêyîya Şaran û Demokrasî (DEM Partî) Ayşegul Dogan, Hemsereka Şaristanî ya DEM Partî ya Amedî Fatime Uzul Levent, hemşaredarê qezayan, temsîlkarê rêxistinanê cinîyan û parlamenteranê DEM Partî rayîrşîyayîşî de ca girewt.

Cinîyê ke bi şîdet ganê xo ra bîyî, ameyî yadkerdiş

Eşkerayîya çapemenîye de ke badê rayîrşîyayîşî ameye dayîş, wayê Mirabalî ra ke 25ê teşrîna peyêne 1960 de Komara Domînîkî de wexto ke vera dîktatorîye xover dayêne ameyî kiştiş, heta ewro heme cinîyê ke bi şî

'Ma do piştîpêdayîşê cinîyan pîl bikerê'

Eşkerayîye de venga cinîyan ame dayîş ke rêxistin bibê û piştî bidê pê: “Na 25ê Teşrîna Peyêne de zî ma do keye bi keye, kuçe bi kuçe vera sîstemê serdestîya camêrdan û şîdetê camêrdan rêxistin bîyayîşî dewam bikerê. Ma do piştîpêdayîşê cinîyan pîl bikerê û bi hêz û îradeyê xo seba awankerdişê komelêkê bêşîdetî bixebitîyê. Vengdayîşê ma heme cinîyan rê yo; bêrê ma pîya rêxistin bibê, aştîyêka menda û cuyêka azad û seypê pîya rêxistin bikerê.”

Nê eserê qedirberzî hetê nuştox û kedkarê ziwanî Seyîdxan Kurijî ra bi fekê Çewlîgî ameyî çarnayîş. Kitabo ke bi nameyê "Ca Yo Ke Tîj Ti Ra Bena Vila" hetê Weşanxaneyê Evrenselî ra ame çapkerdene, 128 rîpelan ra yeno pê û zerreyê xo de new hîkayeyan hewêneno.

Temaya bingeyêne ya nê hîkayeyan, cuya rojane, xozayî û sade ya miletê mintiqaya Çewlîgî ya. Ehmed Sayî mîyanê rîpelanê nê hîkayeyan de xizanî û feqîrîya dewe, kêmanîya perwerdeyî, xisûsîyet û xuyê komelkî yê xelkê herême bi hunerêko berz gêno dest. Nuştox kîşta nê qeydan de şert û mercê tebîetê Çewlîgî yo asê, serdestîya koyan û jîyana çetine bi hostatîyêka hîra teswîr keno û resneno verê wendoxan.

Destpêkê kitabî de wîna vajîyeno

Ahmet Say binî halî merdimatî de rexneyî cemaatkî zaf hol dano. Nayê serkote vatisî ey de, hedîseyanî ke o neqil keno, goreyî nê hedîseyan yew hawayî sayî esto. Hîkayeya no nustoxî ke bi nameyî “Rayerî Aversîyayisî” yew di asm cuwa ver yew kovar de çap bibîy, bi rastî zaf wes bîy. Ez tehmîn kena Bayo Çehov zî biwendênî, verba no qeyde yew eser de heyfî xo ardênî. Lew nayênî mîyanî çimanî nustox a. Vateyî mi noyo ke Ahmet Say o qeyde yew nustoxo ke ganî bîyero teqîp kerdis. O bi yew çend hîkayeyanî xo ya kuweno mîyanî hîkayenustoxanî welatî ma yê tewr holan. Semedê yew nustoxa no muhîm o. Senî ke yew qumas metreyî xo yo verên ra bellî yo, hunermend zî o qeyde yo. Eger yew hunermend eseranî xo yê verênan de no îsaret nêdayo, ez bawer nikena ke o badê zaf xo aver bero. Ahmet Hasîm wexto ke hîna sîîra xo ya verên de kistey golî û dadî xo ra behs kerdênî, Ahmet Hasîm bi. Nayê ma eskenî semedî heme hunermendan vaji. Roportajan û hîkayeyanî verênan yê Yasar Kemalî bifikirêni, sîîranî verênan yê Nazim Hîkmetî, sîîranî Yahya Kemalî bifikirêni. Winayo no. Ahmet Say zî pîl o. Ahmet Say sey noktayê destcikerdis nika ra îsaretan û meyîlanî yew rayerî hunerî ke ma wazenî zaf derg birumo, dano.”

Serra 2025î de tewr kêm 48 cinîyî ameyî daliqnayîş

Rêxistina Heqanê Merdiman a Îranî (IHR) û platforma "Vera Cezayanê Mergî Ma Pîya Yê" raporêko hempar amade kerdbî. Goreyê naye, goreyê sera verêne ya 2025î sewîyeya îdamkerdişan se ra 68 zêde bîya û resaya hezar û 639 kesan. No reqem mojneno ke rojane tewr kêm 4 kesî ameyî îdamkerdiş

Armen Demîrcîyan kam o?

Armen Demîrcîyano ke nameyê ey yo nasname de Abdurrahîm Zorarslan o, 25 serrîya xo de musa ke armenî yo. Babîyê ey Agop (Habok) Demîrcîyan, wextê Terteleyê 1915î de hema çar serrî bi hetê yew keyeyê kurdî ra xelisya.

Dima ke Demîrcîyan tarîxê keyeyê xo musa, dest bi gêrayîşê kokanê xo kerd û resna merdimanê xo yê armenîyan ê Ewropa û Amerîka. Armenîkî musa û semedê kulturê armenîyan xebitya.

Demîrcîyanî demêk Dêra Armenîyan a Sûrp Gîragosî ya qezaya Sûrî ya Dîyarbekirî de zî wezîfe kerd. Dewranê reyna ganîbîyayîşê dêre de, bi yew parçeyê cuya komelkî û kulturîye.

Serra 2017î de wexto ke Dêra Sûrp Gîragosî ameybî xirabkerdene, bi eşkerayîyanê xo dej û xemgînîya xo ardîbî ziwan. Tarîxê dêre û estbîyayîşê komela armenîyan ê Dîyarbekirî, cuya ey de wayîrê cayêko zaf muhîm bî.

Pîyaciwîyayîş û rolê edebîyatî

Konferans bi şîarê "Aştî, Pêkerdiş û Pîyaciwîyayîşî de Rolê Edebîyat, Ziwan û Roştîbîyayîşî" yeno viraştiş. Mîyanê roniştinan de tesîrê ziwan û edebîyatî yê serê cuyêka demokratîke û aştîyane yenê ercnayîş.

Bername bi tewrbîyayîşê Hemserekê Şaredarîya Şaristanê Girdî Serra Bucak û Emîn Ay, ewro 6ê teşrîna peyêne ya 2026î de saete 09.30 de Salona Alî Emîrî ya Şaredarîya Şaristanê Girdî de şarî rê akerde dest pêkerd.

Moderatortîya semînerî Dr. Amr Taher Ahmed keno û bername de di panelîstî ca gênê:

Seyîdxan Kurij (Nuştox / Cigêrayox): Bi sernameyê "Tarîxê nuştiş û edebîyatê zazakî (kirdkî)" averşîyayîşê edebîyatê kirdkî û tarîxê nuştişî ser o qisey keno.

Mehmet Selîm Uzun (Sîyasetmedar / Nuştox): Bi sernameyê "Lêgerîna nasnameya zazayan û sîyaseta partîyên kurdan li ser ziman û zaravayên kurdî" cigêrayîşê nasnameyê zazayan û polîtîkayanê partîyan ê serê ziwan û fekanê kurdkî ercnano.

Semîner cayê Enstîtuyî yo ke adresa "106 rue La Fayette 75010 Paris" de yo de şarî rê akerde yeno dayîş.

Bitaybetî çalê ke rayîran ser o ameyê meydan û goletê awe yê ke dima şilîye virazîyayê, ravêrtişê ramitoxanê wesayîtan kenê zehmet; peyerayîrê xirabî yê dormeyê nêweşxaneyî zî rayraşîyayîşê peyeyan kenê giran.

Hemwelatîyî wazenê ke problemê resayîşî yê serê rayîr û dormeyê nêweşxaneyî yew deqe verê cû bêrê safîkerdene û selahîyetdaran ra pawenê ke çareyêk bivînê.

Şaredarîya Bajarê Girdî ya Amedî (Daîreya Karanê Kultur Hunerî) Amed de yew konsêrê Zazakî organîze kerd. Konsêr de hunermend Soner Soyer û Koroyê Cinîyan ê "Vengê Ma Frauenchor" pîya sehne girewtî. Na kprp Almaya-Berlîn de ameya ronîyayîş û zonê ma de kilaman vanê. Koroya cinîyan Dêrsim û Gimgim ra dima Amed de bî.

Xeylê kesê ke kilamanê Kurdkî (Zazakî-Kurmanckî) ra hes kenê koroya cinîyan “Vengê Ma û Soner Soyerî” tena nêverday.

Ma zî sey Zazakî Newsî konser de bî û hem Soner Soyer hem zî endamanê koroye dir qisey kerd. Semedo ke 15 cinîyê ke konser de bi zonê ma kilamî vatî mêmanan rê şewa ke do qet xo vîrî ra nêkerê day ciwînayîş.

Soner Soyer Zazakî Newsî rê wîna va: “No fikir mi ra vejîya… Çimkê nayra ver ma onca ju qoroyê ciniyan xebetnaybî İstanbul de, Berlin de, mi no qoro viraşt, amade kerd ke Berlin de rengê ma, kulturê ma, zonê ma kî, dîaspora de bêro zanayene. Çimkê Berlin de zonê ma, kulturê ma, kamîya ma zaf nêno zanayene. Yanî qoroyê zaf ê oja, ama qoroyê peyro bi Tirkî yî. Ma waşt ke zonê ma, qomê ma, kamîya ma, kulturê ma kî bêro zanayene, a sevete ra mi no qoro amade kerd û Berlîn de. Walatê xo, seba koka x oma amey têlewe. Ma çend roje walat derime. Sifte ma dêrsim de des kerd ci. Ma badê Gimgim de konser da. Ma nika zî Amed de yê û zaf keyfweş ê.”

Endamanê Koroye ra Gûlê zî wîna behsê xebatanê înan kerd “Dergûş waxto ke yeno rîyê dinya zonê ma qisey keno û musneno. Zonê ma zonê dayîka ma wo. Ma cinîyê ke Berlin de ameyî têlewe zonê xo de kilaman vanê."

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."