Rojêk ez şîbî ya Dêrsim. Mi yew kalik di, yew kalikêk dêrsimij, verê çemê Munzurî de niştibi ro, ewnîyayîne Munzurî ra, goştarîye çemî kerdêne, çem reyde qisey kerdêne, çemî goştarîye kalikî kerdêne. Ez zaf nizdîyê înan nebî zî ez vana qey çemî zî goreyê ziwanê xo, cewabê kalikî dayîne. Kalik xo ra zaf bawer bi. To vatêne qey doste xo yê 30 serran reyde teriqneno, seke eke kalik biwazo, hurmetê xo Munzurî ver awke xo edilneno. Tenya yew kalik, yew kaliko belengaz, ecizla welatê xo de erde xo ser o senî muhteşem aseno. Hevaltîya kalikî û çemê Munzurî kamcin nuştox, bi kamcin çekuyan, bikamcin metod eşkeno ifade bikero?

Çemêko tewr rind kamcin o? Munzur, Dijle, Firat? Pêro rindê. Çimkî awke înan mecrayê xo dîyo, rayîrê xo dîyo. Mîyanê tebîetê xo de dar u berê xo de, binê asmênê xo de şinê. A awka înan a zelale, welatê kurdan de şarê xo rê derman benê. Îhtîşamê înan nîno terifkerdiş. La ti awke înan vila bikerê, awke înan welatê xo de ne xerîbî de şîyar a, ne nameyê ci manena, ne rindiye ci. Yanî ez geyrena vajî se? Zazakî.

Gelo merdimî vernê de fikiryeno yan qisey keno? Goreyê Profesor Jan Pîaget(1896-1980) doman/e wexto ke yeno/a dinya, vere cû fîkîryeno/a. Vere cû bi mezgê xo wazeno/a dinyaya dorûverê xo fam bikero, ziwan bi no cehd vejîyeno werte û sayeyê (xêrê) ziwanî de doman/e mana dano/a cuya xo, dinyaya xo îfade keno/a. Bade ke ziwan museno/a êdî fikre ci reseno çekuyan. Yanî eke bi kamcin ziwan reyde doman/e bibo pil, bi ê ziwanî dinyaya ci mana gêna. Mezge ci seranser bi ê ziwanî aver şino. Ziwanê dayîke çira muhîm o? Eke ziwanê xo yê dayîke bizano, domanê ma zî sey ma, sey pîr û kalikê ma sey verînanê ma yê hezar serran bi ziwanê ma, bi ziwanê zazakî mana danê dinya. Coka ma vanê ziwan tenya yew wasitayê têkilî nîyo, coka ma vanê; o ruh o, coka ma vanê ziwan qismêk cuye nîyo, cuya ma ya temamî yo.

Her merdim dinya de cayê xo geyreno. Na dinya de ha hewl, ha xirab herkes wazeno ca bido xo. Seba ke ma bieşkê ca bidê xo, ma bi serran xebityenî, zewicyenî, felsefeyanê xorinan wanenê ke dinya fam bikerê û mîyanê dinya de dinyaya xo bîyarê meydan. Ma şer kenê, bi hezaran yenê kiştiş, bihezaran kişenê, çira? Ma wazenê cayê ma, şarî rê nêmano, ma wazenê ca bidê xo. Ca dayîş çi qeyde beno? Bi kamcin rayîr beno? Rayîrî zaf ê, cuye pêl bi pêl a la heme rayîrî, çendêk derg benê bibê, bi kamcin felsefe yan zî dînî ser o şinê, şêrê, destpêk de merdim verê fikiryeno, fikiryayîş zi bi ziwan beno. Eke ziwanê xo yê dayîke ser o nê, ziwane xeribî ser o ma dinyaya xo bîyarê meydan; esle xo de a dinya nêbena ê ma heta ke bimirê tenya dinyaya şarî de meyman benê. Coka Rençber Eziz vano; na dinya de dara ma çin a. Coka Rençber û Piaget, heqîqetêk bi metodanê cîyayan anê ziwan.

Seke ma va, ma bi ziwanê şarî ancax dinyaya şarî de meyman benê. Meymanbîyayîş çîyêko xirab nîyo, merdim ge-ge hewce vîneno ke keyeyê xo ra dûrî şêro, no normal o. La eke keyeyê to çin bo ti tenya şarî rê muhtac bibê, No meymanbîyayîş merdimî rojêk ra pey hende keno rezîl ke ti vanê werrekna keyeyêk mi bîyene û ci de vêşan û têşan rabikewtêne la keyeyê şarî de hende perîşan mebibayîne. Ma biewnê Saîd Altunî ra.

Saîd Altunî şêrê extîyaranê Çoligî ra pers bikerê. Ê do vajê; Saîd hunermendêk xasek bi, hunermendêk pîl bi. Ê Saidî bi kilamanê ci yê zazakî şinasnayî, bi kilamê ci yê Day bego Vuno, DayLeyro, Awke Muradi, Ez Sekerî, nas kenê. Goştarî bikerê Saîdo Zaza, Saîdo çoligij bi ziwanê xo ye dayîke, şayîya ma, qedera ma, qehrê ma çendêk weş ardo ziwan û şarê xo mîyan de senî qedr girewto.

Ferhat Gezerî serranê 2000inî de Îstanbul Esenyurt de atolyeyanê binê nerdîvanî de xebatiyabi. Gezerî nêweşxanê Anqara de tedawî dîyêne, labelê tîya de merd. Cenzeyê Gezerî, serê sibayî Kanîreş de dewa Toklularî de amey definkerdiş.

Mehmet Emîn Îslamoğluyo ke mîyanê eynî nêweşî de bi zî nêweşxano ke tede bi de merd. Pê nê merganê, Kanîreş de hûmara kesê ke na nêweşîya karkerîye ra merdê resaya 32.

Ferhat Gezerî serranê 2000inî de Îstanbul Esenyurt de atolyeyanê binê nerdîvanî de xebatiyabi. Gezerî nêweşxanê Anqara de tedawî dîyêne, labelê tîya de merd. Cenzeyê Gezerî, serê sibayî Kanîreş de dewa Toklularî de amey definkerdiş.

Mehmet Emîn Îslamoğluyo ke mîyanê eynî nêweşî de bi zî nêweşxano ke tede bi de merd. Pê nê merganê, Kanîreş de hûmara kesê ke na nêweşîya karkerîye ra merdê resaya 32.

Dîma ke xeber amey wesnayîş, ekîbê weşîye, cenderme û polîsî ameyî cayê hadîse. Qeza de wesayît mîyan de 4 kesî birîndar bîyî. Birîndaran rê midahaleyo verên uca de ame kerdiş û dima bi ambulansan wedarîyayî nêweşxananê sûke.

Ekîbanê ewlehîye derheqê hadîseyî de cigêrayîş da dest pêkerdiş.

Kitab hetê weşanxaneyê Nûbiharî ra ameyo çapkerdiş û vilakerdiş.

Seyîdxan Kurijî da zanayîş ke, xeylêk wexto ke fikrîyayo ke nê roportajan sey kîtaban neşr bikerî. No kîtab de roportajî ke ey 22 kesan de kerdî estê. Nê roportajî cuwa ver cîya–cîya kovar û rojnameyan de ameyî neşr kerdiş.û wîna vano derheqê xebata xo de;

"Mi 1991 de bajarî Almanya Duisburg de dest bi viraştişî bernameyî radyo kerd. O wext mi dest bi karî rojnamewanî û roportajkerdişî zî kerd. O wext ra heta ewro ez sey yew rojnamewanî amatorî roportajan virazena. Mi zaf waranê kurdnasî de xebat kerda, la ez karê roportaj kerdi? ra zî zaf hes kena. Ez hem bi keyf roportaja wanena, hem zî bi keyf roportajan virazena. Mi hema-hema her hetî cematî ra însanan de roportajî kerdî. Mîyanî înan de polîtîkker, nuştox, hunermend û merdimî kalî estî. Taye roportajê mi zaf dergî û ser o minaqa?a zî ameyê kerden. Hem kurdkî (kurmanckî, kirdkî) hem tirkî hem zî almankî roportajî mi estî. Yew qismî roportajan mi kîtabî xo yo “Bi Vateyî Şahidan Hareketî Şêx Seîdî” (bi tirkî) de neşr kerdî. Ez xeylêk wexto ke fikrîyena ke nê roportajan sey kîtaban neşr bikerî. Labelê, mi waşt ez verî roportajanî kirdkî neşr bikerî. No kîtab de roportajî ke mi 22 kesande kerdî estê. Nê roportajî cuwa ver cîya–cîya kovar û rojnameyan de ameyî neşr kerdiş. O rid ra mi zaf mudaxeleyî ziwan û tedeyî (muhtewayî) înan nêkerd. Çunke, nê roportajî hinî bîyî belgeyî. Heto bîn ra roportajî wextanî cîya–cîyayan de virazîyayî, no rid ra zî mi o qeyde verdayî. Eger, no kîtab sey yew belgeyî bîblîyografyayî kirdkî rê bimano, ez do pê keyfweş bibî."

Vayo ke Koyê Ilgazî ra yeno

Ey va yê ke Koyê Ilgazî ra yenê
Boya çamî ane
Sima şîkîne mi rê Munzurî ra boya simbilî bîyare

Raya sima ke gine ro o het
Dalê min ê omidî ra selam vaze
Û porê domonûnê mi mişt de
Jede kî têwerte mekere
Je bêçikûnê mi tanîya mi ci rê bere

Û ez
Xo rê newe pantolî herînayî
Paltoyê mi hona çîno
Domonûnê mi ra vaze
Ez ke kewtune ra vîrî
Xo biçarne ro Koyê Munzurî kilamû vaze
Qe meberbe
Qe meberbe
Qe meberbe ha

Xo biçarne be Koyê Munzurî kilamû vaze
Ez Kastamonu Azdavay de binê barê ju zerrîya surginî de

Cemal Yilmaz, Azdavay 1980.

Sen Munzurlar’a benziyorsun erişmezliginle. Ben Dersim’e benziyorum, acilar yukluyum, Kalan Yayinlari, 2014, sayfa 11.

Açarnayîşê ziwanêk seba ziwanêkê bînî karêko zaf muhîm û erjaye yo; merdim eşkeno vajo ke yew senet o. Çike merdim tena nuşteyê sewbîna şarî nêaçarneno, eynî wextî de merdim kultur, huner, tebîetê ciwîyayîşê û pêro taybetmendîyanê înan zî açerneno ziwanê xo ser, coka no kar karêko zaf bi rûmet o.

Her merdim eşkeno pê ziwanê xo roman, hîkaye, estanike, şîîre û sewbîna çîyan binuso, labelê her merdim nêeşkeno açarnayoxîye bikero. Merdimo ke açarnayoxî keno eke pispor û zana nêbo nêeşkeno nê karî bi hawayêko serkewte bikero. Açarnayîş yew hunero zanistî û berz o, yanî her kesêkê qeleme girewta xo dest nêeşkeno açarnayîşî bikero. Nê karî rê berpirsîyarîye û westayîye lazim a. Sey pêro huneranê bînan hewcedarîya nê hunerî zî bi îlim û zanayîşî est o. No kar zî şert û qanûnê ci est ê, coka açarnayox ganî nê şertan baş bizano û mevejîyo teberê nê qanûnan. Kesê açarnayoxî ganî her di ziwanan baş bizanê; ziwano ke berhem pê nusîyayo û ziwanê açarnayîşê.

Açarnayîşî zaf hetan ra wendoxan ser o tesîr kenê; bêgûman ziwan, kultur, huner û edebîyat pê xebatên winasîyan aver şinê. Zafaneyê neteweyan bi nê karî ziwan û edebîyatê xo aver berdo û hema zî benê. Neteweyêk çiqas kehene û dewlemende ba zî reyna nêeşkena fek açarnayîşî ra verada, semedo ke bi rayîrê açarnayîşî edebîyat û kulturê sewbîna neteweyan şinasnena. Semedê averberdişê edebîyat û ziwanê ma, hewcedarîya ma kirdan zaf bi nê karî est o. Neteweyê sey ma, înanê ke pê ziwanê xo perwerde nêdîyo û apey mendê eşkenê bingeyê xo açarnayîşî ser o awan bikerê. Ma eşkenê berhemanê erjaye û serkewteyan yê şaranê bînan biaçarnê ziwanê xo ser û tira havil bivînê. Nika ma bêçare yê coka ganî ma îlim û zanayîşê sewbîna şaran ra îstîfade bikerê, heta daraxêk ganî ma açarnayîşê berhemanê serkewteyan bixebitnê û bi no qayde ma xo rê bingeyêkê îlmî ronê. Badê hêdî-hêdî ziwanê ma do bibo ziwanê edebî û zanistî. Bi nê qaydeyî ma zî do biresê daraxê neteweyanê serkewteyan.

Eke ma wazenê bibê şarêko jîr û zana ganî ma xo, ziwanê xo, tarîxê xo û edebîyatê xo bi xerîban bidê şinasnayene. Ma eşkenê berhemanê xo yê erjaye û tarîxîyan biaçarnê ziwananê bînan ser, ma eşkenê mirad û armancanê xo yê sîyasî û xozayîyan bi ziwanê xerîban binûsê, bi nê qaydeyî do şarê bînî zî şarê ma rast bişinasnê. Rayîro tewr asano ke ma xo bi xerîban bidê şinasnayene açarnayîş o. Ancî ma eşkenê eserê ke şaranê bînan ma kirdan ser o nuştê biaçarnê kirdkî ser, seba ke ê zî bi no qayde yê ma yeqîn bikerê û têkiliyê ronê. Yanî no karê açaranayîşî eşkeno ma zaf hetan de aver bero. Bêgûman şinasnayîşê şaranê bînan do ma rê berêko newe akero û do hetê sîyasî û komelî û dîplomasî ra ma pêt û xurt bikero. Tarîx de zaf nimûneyê winasî est ê, coka ma zî eşkenê karê açarnayîşê xo rê bikerê şorişêk û seba averberdişê şar û edebîyatê xo adirê ê şorişê zî pêt û weş bikerê.

Qasê açarnayîşî, açarnayoxî zî yanî kesê ke nê karî açarnayîşî kenê zî zaf girîng ê. Ganî sere de açarnayoxî ziwanê xo baş bizanê û jîr û jêhatîyê ziwanê xo bê. Helbet seba ke bieşkê açarnayîşanê başan bikerê ganî serdestê ziwanê ke tira açarnayîşî kenê bê. Ganî açarnayox derheqê babetanê ke açerneno de wayîrê zanayîşî bibo ke bieşko karêko serkewte bikero, eke wina nêbo açarnayîşê ci zî do bêhavil bibo. Her kesê ke di ziwanan zanenê nêeşkenê karê açarnayîşî bikerê, ganî açarnayox serdestê babeta ke do biaçarno zî bo. Yanî açarnayîşî zî beşê ci est ê, kesêka/o mamostaya/ê edebîyatî ya/yo nêeşkena/o berhemanê sey cografya, ekonomî û matematîkî biaçarno ziwanê xo ser. Semedo ke her kes pispor û zanayê beşê xo yo. Ganî ma nê qaydeyan ra haydar bê û ma goreyê nê qaydeyan açarnayoxîye bikerê seba ke karê ma serkewte bo û şarê ma tira havil û îstîfade bikero.

Her çend nê serranê peyênan de, edebîyatê ma de berhemê açarnayeyî est bê zî la ancî tay ê, ez hêvî kena do nuştoxê ma hema zaf berhemanê erjayeyanê xerîban seba şar û edebîyatê ma biaçarnê. Nê nuşteyê xo de mi cehd kerd ke ez babeta "açaranayîş" ser o biney malûmat bida.

Ez hêvî kena havila nê nuşteyî wendoxan rê biba.

Eno nuşetê reya verîne hûmara 75ine ya Kovara Vateyî de ameyo weşanayîş

Varanîşê varanî ver şaristan de zî şar zehmetî anceno.

Her çiqas mîyanê şarî de varan sey bereket yeno namekerdiş zî zêde ra varayîşê varanî ver şar mîyanê zehmetî de yo.

Heto bîn ra ewro zî Amed de torge (xijike) vara.

Şar vano, cara emser ezman qul bîyo.

Amed de aşma gulane de varan vareno
Şar vano, emser ezman qul bîyo pic.twitter.com/KqBsDWwadR

— Zazakî News (@zazaki_news) May 23, 2026

Goreyê çimeyan cuyayîşê Geronimoyî wina yo:

Domantî û ciwantîya Ey (1829 - 1846)

16ê Hezîrane 1829: Ewro mîyanê sînorê New Mexico de, kişta Çemî de, mîyanê qola Bedonkohe ya Apaçîyan de amo dinya.

Perwerdeyê ey: Mîyanê xoza de bîyo pîl, şopgirewtiş û seydwanîye de weste bîyo serekê Apaçîyanbi.

1846: Hema ke 17 serrî bi, pê qabîlîyetê xo yê berzî mîyanê Meclîsê Cengaweran ê qebîle ca girewt û cinîya bi nameyê Alope reyde zewicîya.

Serrê heyfgirewtişî (1851 - 1870)

5ê Adare 1851 (Qatloqîtal): Wexto ke serekê qebîle seba tîcaretî şibi şaristan, eskeranê Meksîka eşt kampê înan ser. Dayîka Geronimoyî, cinîya ey û hîrê domanê ci ameyî qetilkerdiş. Badê ney, ey cuyayîşê xo de sond wend ke vera mêrdekanê sîpîyan (beyaz adam) şer bikero.

Nameyê Geronimoyî: Mîyanê hêrişanê xo yê pêt û bêtersan ê vera eskeranê Meksîka de, eskerê dişmenî seba ke canê xo bîpawê, hawar kerdêne Aziz Jerome û qîrayêne "Geronimo!". Ey zî badê no name girewt.

Esaretê sînorî û remayîşî (1874 - 1885)

1874: Hukûmatê Amerîka 4.000 Apaçî şawît mîntîqaya ziwa û bêbereket a Arizona, yanî San Carlos Rezervasyon.

Cengawerê azadîye: Geronimoyo ke cuya koçberî û azadîye ra hes kerdêne û teslîmbîyayîş qebûl nêkerd. Ame tepiştil labelê kamp ra hîrê reyî rema.

Şerê gerîla: Pê grûbanê qijan ê cengaweran, bi serran ordîyê Amerîka û Meksîka peyê xo de kaş kerd, sînoran ser de eşt kampanê înan ser.

Xoverdayîşê peyên û teslîmbîyayîş (1885 - 1886)

Aşma Gûlane 1885: Remayîşê xo yo tewr pîl û peyên da dest pêkerdiş. Pîya bi 35 şervanan, 8 doman û 101 cinîyan mîyanê 10 aşman de sînor de derbê giranî day ordîyê Amerîka.

Seba tepîtişê Geronimoyî 5.000 eskerê Amerîka û 500 şopgîrewtoxê Îndîanî ameyî wezîfedarkerdiş.

4ê Êlule 1886: Seba ke şarê ey bi temamî vîndî nêbo û merdimê ke gane mendê bipawo, Arizona de verê General Nelson Milesî de bi teslîm bi.

Demê esaretî û mergê ey (1886 - 1909)

23 serrê xo yê peyênî sey zindanîyê şerî, zindanê Florida, Alabama û badê Fort Sill ê Oklahoma de vîyarna

Fîgûrê kulturê populerî: Serranê esaretî de xebata ramitişê erdî kerd. Hukûmatê Amerîka namdariya ey şixulna; Fuarê Dînya yê 1904inî de û merasîmê destpêkerdişê wezîfeyê Serekkomar Theodore Rooseveltî de sey "fîgûrê mojnayîşî" vejîya verê şarî.

17ê Sûbate 1909: Geronimoyo ke qet destur nêdîya ci wa ageyro erdê xo, 79 serrîya xo de Oklahoma de nêweşîya zatûrre ra merd û uca de goristanê Apache de amey definkerdiş.

Bi nê qerarî ra dima, Kemal Kılıçdaroğlu ewro avukatê CHPyî Çağlar Çağlayan, Mehmetcan Keysan û Hazar Kardaş wezîfe ra girewtî.

Se bibi?

Dawayê ke seba betalkerdişê Kurultayê 38inî û Kurultayê 21inî ê CHPyî ameybî akerdiş de, Daireya Huquqî ya 36ine ya Mehkemeyê Edliyeyê Herêmî yê Anqara seba her di kurultayan zî qerarê "mutlak butlanê tedbîrî" da.

Goreyê qerarî, Serekê Pêroyî yê CHPyî Özgür Özel û îdareyê ey wezîfe ra ameyî dûrîvistiş. Serekê Pêroyî o verên Kemal Kılıçdaroğlu û endamê Meclîsê Partî (PM) ê ke verê kurultayî wezîfe de bîyî, semedê tedbîrî ageyray wezîfeyê xo.

Na tewra semenderî mîyanê welatanê sey Sûriye, Lubnan, Îsraîl, Iraq, Îran û Tirkîya de ciwîyena û 3 tewirê ci estê ( kelpe, gumgumike, maymaran) Nê semenderê benekinî pê nameyê "Salamandra infraimmaculata" zî yenê zanayîş.

Îdareyê Taybet ê Sûke, aşma Gulane de zî mîntîqayanê berzan de seba akerdişê rayîranê mezrayan xebata xo rê dewam keno.

Solaxan de rayîrê mezraya Kuştepe ya ke gredayîya dewa Gençtavusî ya, pê makînayanê giranan amey akerdiş.

Labelê cayanê berzan de vewra ke resaya 3 metreyan, karê ekîban giran keno.

Serekê Pêroyî yê CHPyî Özgür Özelî zî dima nê qerarî, hesabê xo yê medyayê komelkî ser ra mesajêk weşana.

"Ma teslîm nêbenî"

Özelî qiseykerdişê xo yê mîyanê kombîyayîşê koma partîye pare kerd û wina va: "Ez soz nêdana şima ke ma do mîyanê baxçeyê gulan ra şorê îqtîdar. Ez seba xoverdayîşê vera neheqîyan û sebateslîmnêbîyayîşî soz dana şima. Ez seba şeref, heysîyet micadeleyî soz dana şima."

Bi ziwanê may; tena pey têkilî nêvirazîna. Ziwanê may, zaf çîyan îfade keno. Tarîx û kultur; bi ziwanê may, neqlê neslanê neweyan beno. Merdimî ke zaf ziawanan bizanê ufqê înan hina hera beno. Seba her merdimî, cayê ziwanê may cîya yo. Sere de merdimî, pey ziwanê may, xo sinasnenê, heme têkilîyanê xo, bi ziwanê may organize kenê, heme çîyan bi ziwanê may bonder benê. Merdimî; nasnameyê xo, fikrîyatê xo, bi zawanê may înşa kene, bi zwanê may dinya ra hewnînê û pey ziwanê xo dinya şirove kenê. Bi kilmî merdim bi ziwanê xo, xo înşa keno. Merdimî, ziwanê maya xo, xo vîr bikê; şahsîyetê xo ra, nasnameyê xo ra, hîsîyatanê xo yê cewherinan ra mehrûm manenê, ziwanê maya xo ra durî bikewê, xo ra û nasnameyê xo ra durî kewenê.

Zaf kulturî û zaf ziwanî, yew zengînîya nê welatî ya. Na zaf ziwanî û zaf kulturî, yew mîrasê merdimanî yo. Eke yew ziwan vînîbo, merdimanî; yew mîrasê kulturî ra mehrûm manena. Çi heyf ke Dewleta Tirkîye, realîteyê zaf ziwanî û zaf kulturî hima zî qebul nêkerda.

Yew ziwanêko pey qalî nêbo, heme waran de nêro suxûlnayîş vînî beno şono. Wexto ke yew ziwan televîzyonan de, medyaya dijîtale de, rojnameyan de, camîyan de, sazîyanê resmîyan, sazîyanê sîvîlan, xusûsen perwerdeyî de nêro şuxûlnayîş, zeîf beno û verra şono helîno.

Yew ziwan, tena keye de û dewan de qalî bibo, no ziwan aver nêşono. No tewir yew ziwan, hetê fikrîyatî ra, hetê zanistî ra tepa/tepîya maneno. Eke ziwan, her war de nêro şuxûlnayîş, pey nê ziwanê eserê namdarî nênusênê. Ziwanê ser o yew qedexe bibo û heme waran de nêro şuxûlnayîş, verra şono mensûbê nê ziwanê, ziwanê xo ra şermayenê, bi ziwanê xo qalî nêkenê. Çunku mensûbê nê ziwanê zanê ke, eke ziwanê serdestan nêzanê, bi nê ziwanê qalî nêkê, înan rê heme berê sîstemî qefilênê. Aye ra bindestan ra epey yew qisim; ziwanê xo ra, nasnameyê xora, welatê xo ra remeno. Hetta ma şîynê vajê, nê merdimi, bi temam ziwanê serdetan rê, fikrîyatê serdestan û menfeetê serdestan rê xizmet kenê.

Tirkîye de tewr qedexeyo giran, ziwanê may ser o beno. Semedo ke merdimî; hem hetê nasnameyî ra, hem hetê kulturî ra, hem hetê sosyalî ra, hem zî hetê fikrîyatî ra, bi hewayêko xozayî aver şêrê, ganî bi ziwanê may perwerdeyî veynê.

Semedo ke gede û ciwanê kurdan bi ziwanê may perwerdeyî nêveynenê, dersan ra tepa/tepîya manenê. Hetê psîkolojîkî ra, hetê pedagajîkî ra, hetê sosyalî ra probleman ciwîyênê. Bi taybetî gedeyê kurdan, adeta yew trawma ciwîyênê. Çunku verê heme çîy, bi yew ziwanêko nêzanê, perwerdeyî veynenê. Na ra tayê gedeyê kurdan, dibistanan ra remenê. Ciwanê kurdan, zanîngehan de sernêkewenê. Mesela bi taybetî, şaristananê kurdan de, îmtihananê unîversîteyan de sernêkewenê. Kurdî, bac danê, heme hewa ra hemwelatîya xo anê ca, la heqanê xo yê neteweyî ra mehrûm manenê. Ewta de heq-huqûq çin o, ewta de edalet çin o.

Gedeyî serranê xo yê verînan de, bi hewayêko xozayî ziwanê xo bonder benê. No ziwan, beno bingeyê bonderbîyayîşê înan. Eke gedeyî, bi ziwanê may perwerde veynê, motive benê, hina asan bonder benê û no bonderbîyayîş ra yew keyf gênê. Na ra dersanê xo de zî serkewenê

Eke gedeyî bi ziwanê may perwerdeyî veynê; hetê psîkolojîkî ra xo emnîytî de hîs kenê û xo bawer benê. Ay wext ziwanê xo baş bonder benê û hetê fikrîyatî ra aver şonê, ziwananê binan zî asan bonder benê. Komelî mîyan de bi cesaretê medenî xo îfade kenê. Kultur û nasnameyê xo; naskenê. Ay wext ziwanê xo rê û kulturê xo rê wayîr vejînê.

Bi ziwanê may perwerdeyî, seba tena yew şexsî nîya, seba heme komelî muhîm a. Eke heme gedeyê kurdan, ciwanê kurdan, hem zî heme komelê kurdan bi zawanê maya xo perwerdeyî veynê; hetê zanîstîya akademîkî ra, hetê huner û edebîyatî ra, hetê teknolojî ra serkewenê,

Dinya de 7000 ziwanî estê. Nê ziwanê 200 dewletan de qalî benê. Tayê dewletan de bi seyan ziwanê qalî benê. Dinya de, 113 dewletan de bi zaf ziwanî perwerdeyî dêna. Dinya de bi yew ziwanî perwerdeyî, hinê qebul nêveynîyêna.

Dewletî ke tede yew ziwan ra vêşêr qalî beno, goreyê hûmara nê ziwanan, dibistanî abenê û bi nê ziwanan perwerdeyî dêna. Mesela;

Spanya (Îspanya) de; bi zaf ziwanî perwerdeyî veynêna. Modelo yewin de; bi ziwanê spanyolkî perwedeyî dêna, ziwano dîyin zî yeno bonderkerdiş. Modelo dîyin de; ziwanê yê Heremê Xoserî, ziwanê perwedeyî yo, la spanyolkî zî yeno bonderkerdiş.

Kanada de, îngilîzkî û fransizkî, wirdî zî ziwanê resmî yî. Kam herêm de bi kam ziwanê vêşê qalî bibo, bi ay ziwanî perwerdeyî zî dêna. La wexto ke mureceatêko bes bibo, bi yewna ziwanî zî pewerdeyî dêna. Kanada de, 20 ziwanê yenê pawitiş.

Bi ziwanê may, perwerdeyî yew heqo ewrensel o. Xora yew prosesê aştî û demokrasî dewam keno. Mesela Tirkîye de, bi ziwanê may perwerdeyî hima zî qedexe ya. Tirkîye de, heme meseleyî, no zîhnîyeto şaş û antîdemokratîk ra yenê meydan. Xizanî, qrîzê ekonomîy û qrîzê sîyasîyî tede heme meseley, hezmnêkerdişê zaf ziwanî û zaf kulturî ra yenê meydan. Ma wazenê kurdkî zî bibo wayîrê yew statuyî û bi kurdkî zî perwerdeyî bêro dayîş.

Semedo ke 15ê Gulane, rojê vetişê yê kovara Haware yo, no roj se rojê yê Roşanê Kurdkî ameyo qebulkerdiş. 15ê Gulane Roşanê Ziwanê Kurdkî, heme kurdan rê pîroz bo.

Qe to gildê xo ra dara heridyaya dîya?

Yan zî guli telî û peldé xo ra şerm kerdo .?

Çirray zerr(îy)a awki, herri û toximî ra manena?

Va, cay mûzirîya varanî û hewrî keno..?

Kamik mîçiki leyîranê xo veyşan kena û serê înan akerdê verdana..?

Kamik verg, dej dono yewna vergî?

Qey kutik bîle birîna xeskerdoxdê xo nêlêseno..?

Qey vili xatirê hingi, hingi xatiri vili nêzana.. ?

Qe to yew şêro îşkencekerdox/îşkenceker dîyo?

Yan zî kamik sinborî, qelbê/zerr(îy)a cîrandê xo şikita...?

Kamik heywan daristan veşneno, halên xirabe keno...?

Kamik heywan verêverikan qîmêşê heskerdoxdê xo beno.?

Ardî ser o, mîlyonan reyde têra cîya bîyaye, bêj bi bêj karmûkêz esto.

Çend heban yewbînan reyde herb/şer kerdo, çend hebî raştê qetlîamî amey(î)/çend hebî raştê qetloqîtalan amey(î) ...?

Çend şêrî, cay û cagarandê xo ra qewiryayî/surgun bîyî...?

*Seba azad bîyayîşeyda jîni çend qertelî asmên di amey(î) kerrekerdiş.?

*Çend qertelî seba ki asmênan di azad î, amey kerre kerdiş?

To çirray estareyo zûrker dîyo.

Yan zî to keder û elemdê yewernayî ra keyfgirotoxo yaqamoz dîyo?

Kamik koyî, dewa qaştê/kêşûpileştê xo dejnaya?

Ew kamik royî/çemî bêbextey/îxanetey kerda behro ke debeno mîyan...?

Tena însan ancîna cehnimê însanî yo..

Zereyê adirî di tewr zaf teraynaye/sûrbîyaye hewna o yo../adir o !

Ciwîyeno, xirabey kerdişey(i) reyda...

Ciwîyeno, xirabey veynayîşey(i) reyda..

Vateyê postesûran

Goreyê qerarî, Serekê Pêroyî yê CHPyî Özgür Özel û îdareyê ey wezîfe ra ameyî dûrîvistiş. Serekê Pêroyî o verên Kemal Kılıçdaroğlu û endamê Meclîsê Partî (PM) ê ke verê kurultayî wezîfe de bîyî, semedê tedbîrî ageyray wezîfeyê xo.

Kişta bîne ra, CHPyî heme endamanê rê mesaj şawît û va: "Ma heme endam û rêxstinanê partîya xo, pê vengdayîşê Serekê ma Birêz Özgür Özelî, dawetê merkezî partiye kenê."

ZAZAKÎ NEWS — Abdullah Altuntaş, 32 serran ra dima hepsisxanê Kocaeli yo ke tede mendêne ra vejîya. Altuntaşo ke wextê tewqîfkerdişê xo de zaf hepsisxanan de ameybî tepîtiş, verê berê hepsisxane de pê keyfêko pîl ame pîrozkerdiş.

Altuntaş hetê keye û eqrebanê xo ra û pîya bî Îdarekarê Komeleya Hetkarî û Sîvîlî ya Keyeyanê Girewte û Hûkûmwerdan a Marmara (MATUHAYDER) pê gulan ame pîrozkerdiş.

Wextê nê pîrozbayî de Altuntaşî asmên ser o yew boran fîrna. Dima ra nê kesê ke ameybî têhet, verê hepsisxane ra pê konvoyêk kewtî rayîr û uca ra aqityay.

Şarê 16 dewanê ke do nê projeyî ra tesîr bigîrê, mintiqa de dore bi dore nobete gênê. Zaf temsîlkarê partîyanê sîyasîyan û rêxistinanê komelê sîvîlî yê bajaranê cîyayan zî, roje mîyan de dewijanê nobetdaran zîyaret kenê û paştdayîşê xo mojnenê ra.

Seba

paştdayîşî bajaranê cîyayan ra ameyê

Goreyê xebera Ajansa Mezopotamya, welatijêko bi nameyê Ethem Dîkmen seba zîyaretê xoverdayoxan Îzmîr ra ameyo. Dîkmenî îzah kerd ke projeyê JESî "polîtîkaya dewlete" yê û va: "Ewro eşkenê bêrê Gimgim, meşte şêrê Çêrme yan zî Çewlîg. Coka, teberê têkoşînê hemparî de tu şansê ma çin o."

Yewna welatija ke Îzmîr ra ameya, Kîymete Kanmaze zî îfade kerd ke ê vera JESî de yê û ganî erdê înan çîn nêba.

Îdarekara Şubeyê Îzmîrî yê Komeleya Elewîyanê Demokratîkan (DAD) Elîfe Hurustane da zanayîş ke projeyê JESî de tehlûkeyê zaf pîlî est ê û bale ante ser ke ê do heta betalkardişê projeyî têkoşîn bidê.

Elîfe Hurustane va, "Tena warê ma mîyanê destê ma de mendo" û wîna dewam kerd: "Têkoşînê ma do heta peynî dewam biko."

Nurane Demire zî va xoverdayîşo ke vera projeyî dest pêkerdo muhîm o û ard ziwan ke welatijî seba pawitişê erdê xo mîyanê xoverdayîşî de yê.

Do rayşîyayîş bêro kardiş

Goze Çîçeke ke dewa Xaşxaşî ya Gimgimî ra ya û Kocaelî de nişena ro, beşdaranê çalakîye ra yewe bîye ke paştî daye. Goze Çîçeke ard ziwan ke a seba destekdayîşê nobete Kocaelî ra ameya û wîna va:

"Zaf cayanê Tirkîya de xebatê cîgêrayîşê madenan est ê. Seba ke ma vera nînan de hesasîyetê xo bimojnê, ma tîya de yê. Do embazê ma yê Êlih, Mûş, Îzmîr û Xarpêtî zî bêrê. 21ê Gulane de (ewro) ma do ver bi Gireboayî rayşîyayîş bikê. Qîymetê na herêm (mintiqa) seba merdiman zaf gird o. Ma qîymet danê herra xo û zîyaretgehanê xo."

Nîlufer Mavîdenîza ke va a bi mexsedê paştdayîşê xoverdayîşanê ekolojîyî yê cayanê bînan yê Tirkîya geyrena zî va: "Ma pawenê ke her kes bêro tîya. Eke ti nêveşê, ez nêveşa, do tarîtîya ma senîn bivejîya roştîye?"

Hasan Demîrkaiyê ke Xarpêt ra ameyo, nêrazîbîyayîşê xo mojna ra û va: "Ganî xoverdayîş heta netîcegirewtişî dewam biko. Ganî merdimî bêumîd nêbê. No..."

Maya Gülnaz Tekdal Varto ra veng dana pic.twitter.com/CUangEVOCS

— Zazakî News (@zazaki_news) May 21, 2026