Serekê Amerîkayê Donald Trump seba Zîrveya G7î Fransa de bi û ey kopîyêka pîyameyîşî wexto ke Serekkomarê Fransayê Emmanuel Macronî reyde bi, Qesra Sipî de îmze kerde.

Îran: Merasîm çin o

Tehranî eşkere kerd ke seba metnê pîyameyîşî tu merasîmê îmzekerdîşî Swîsreyê de nêamo viraştiş. Hetê Îranî ra zî Serekkomar Mesûd Pizîşkiyanî peymane îmze kerde.

Bajarê Dêrsimî, bi tebîetê xo yo bêemsal, awa xo ya zelal û nebatê xo yê endîmîkî şarî rê yew cuyê tebîî pêşkêş keno.

Kal û pîranê Dêrsimî sirrê emrê xo yê dergî eşkera kerd.

Dêrsim, ke wayîrê Gela Munzurî û Pilurî yo, serranê peyênan de sey bajaro ke cuyê tebîî paweno, vejîyayo ver. Bajar bi weşîya xo ya tebîî û kulturê xo, nê demanê peyênan de bajaranê ke tewr zêde turîstan meyman kenê, înan mîyan de yo.

Şarê Dêrsimî heta mecbur nêmanê, werdê fabrîkayan nêwenê.

Kal û pîranê Dêrsimî yê 90 serrî û serê ci, sirrê cuyê xo yê dergî bi werdê tebîî û tebîetê Dêrsimî girê danê. Ê neslanê neweyan rê şîret kenê ke werdê tebîî yê ke merdimanê verênan werdêne, biwerê.

Seydalî Kizilbogayê 94 serrî sirrê cuyê xo yê dergî wina eşkera kerd:

“Ez 94 serre ya. Ma qatix, run, mast û qeymax werdêne. Kesî çayî ra hes nêkerdêne. Ma nê çîyî meymananê xo rê zî pêşkêş kerdêne. Heme çimeyê awe yê ke koyî ra vejîyenê, derman ê.”

Alî Yildizo 90 serrî zî vat, “Heywanê ma estbî, ma run viraştêne, ma penîr viraştêne û ma tena ê werdêne. Runê ewroyênî run nîyo, ma vere cû runê heywanan werdêne la ma rê vatêne o run rind nîyo. Ma zî dest bi werdişê runê hazirî kerd û nêweşî dest pêkerd. Tansîyonê mi badê ê runan berz bi.”

Yaşar Soyluçîçekî zî wina vat, “Ma do, mast, toraq û run wemê, ma bi nê çîyan bîyê pîl û ma nînan ra fek veranêdanê. Hewayê Dêrsimî zî zaf weş o. Wexto ke ez Bursa de manena, tansîyonê mi her tim berz o la wexto ke êna Dêrsim, yeno war.”

Cemîle Çîçeka 80 serrî zî wina vat, “Bi saya runê ma yê verênî û toraqaêma, ma resayî nê serran û ma cuyê xo dewam kenê. Eke ma werdê nê demî biwerdêne, ma do dermanan ra nêxelisîyêne. Merdimê nika dermanan gurenenê, her çîyî şimenê, her ke şono hetê xirabîye ser o şonê.”

Emîne Demîr zî wina behs kerd, “Merdimê nika seba çîyanê ke wenê, emrê înan kilm o. Ciwanî mirenê, nêeşkenê bixebitîyê. La ez 70 serre ya û ez xebitîyena, no zî bi saya run û toraqo ke ez wena.”

ZAZAKÎ NEWS — Xebata ziwanî ya ke Savaş Şengul û Loran Şengulî kerdî, seba edebîyatê domanan yew rayîro newe akeno. Asmên, yew karaktero 9 serre yo ke domanan rê hem hîkayeyan amade keno, hem zî ziwanê Kırmanckî/Zazakî înan rê musneno.

Savaş Şengulo ke nuştoxê kitaban o, vano: "Ma waşt ke domanê ma zonê xo bizanê û bimusê. Ma bi hekayeyê Asmênî, dinyayêka newe virazenê." Loran Şengul o ke lajê ey o zî bi resîmkerdişê xo yê şênî, kitabê domanan keno hîna rind. Ez be lazê xora, Loran Sengul, o surredaro ezik nusnon . Ma domanu rê kitav vet ke zonê xo bızanê, bımusê. Mesela jü laakiya. Namê di Asmên o. 9 seri dero. Zaf çihleko. Zaf nun weno. Macera di zafê. Ma 6 asmen dê rey jü mesela newê vırazemê. Ma sıfte Zazaki Fransızki vet be na ra Zazaki Tırki ki esto.”

Proje, hem Zazakî-Fransizkî hem zî Zazakî-Tırkî çap beno. No zî yew şansêko pîl o seba domanê ke welatî ra dûrî ciwîyenê.

Karekterê kitaban Asmên, serê hewt seran de konseranê Kadın Hakları Günü de zî ameyo naskerdene û nika mîyanê yew keyeyê neweyî de hekayeyê xo rê dewam keno.

Savaş Sengul derheqê kitabe xo de wîna vano: “Dêsim dê, dere Sansê dê dewa Çüliyê dê amanê riye dina. Ma jü zonê xo zanıtêne. Ita ma Fransızki musayme, peydana ki Tırki. Ez be lazê xo ra ma wazemê ke gencanê ma ki zonê xo, xo vira mekerê. Bızanê. Bıwanê. Barê kerê.

Asmên Belgika dê, Almagna dê, Fransa dê, İsviçra dê be Lübnan dê şiyo resto çeu.

Jü şênatiye be Roca Cênikanê Emegdaran Asmên ça guret. Ita Cenevre dê şime konser.

Nıka yeno Festivalê Dêsim Frankfurtê.

Wendisê sıma şen bo Asmên ra pia.

Nıka domanu piye xo ra vanê çihleko. Namê Zazaki zanenê.

Pede pede domanê ma musenê, wazenê, ma ki ses asme de rê jü mesela Asmên vezeme amême meydan.”

Kitab, mîyanê 6 aşman de yew hekayeyê neweyî ra ameyo viraştiş. Domanî, sey Asmênî hewna çihlekê, nan wenê û macera ra macera gêrenê. Savaş û Loran Şengul wazenê ke bi nê rayîrî, ziwanê ma neqlê neslanê neweyan bibo.,,

Şima eşkenê derheqê kitabî de tîya ra malumat bigîrê

Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."

Kovara Vateyî ke serra 1997’î ra nata safî bi Zazakî yena weşanayene, ziwan, kultur, huner û xeylî babetanê bînan bi Zazakî wendoxanê xo rê pare kena. Kovara ke desan serrîyo ke bi hawayêko perîyodîk weşanê xo domnena, averşîyayîş û standardbîyayîşê Zazakî de wayîrê rolêkê muhîm a.

Ena nuşte kîtabê Remezan Alanî de yew qisimê nuşteyîya ke yê Xelîl Xeyalî ya û serrê 1913 de kovara Rojî Kurd de weşanîyaya. Xelîl Xeyalî seba ke o wext şarê bajaran hetê ziwanî ra sist dîyê û xo serê dewijan de dîyo ena nuşte înan ser o nuşta. Eke eyro weş bibayne gelo bivatêne se?

Xelîl Xeyalî, kurdanê Bidlîs ra yo û 1864 de Mutkî de dadîya xo ra bîyo. Bidlîs de medresa wenda û badê şîyo îstanbul. O wexto îstanbul de kurdanê zanayan û roşnvîran bîyo ke gelek xebatê ey zî est ê. Sey komelaya kürt Teavun Cemîyetî, kürd Neşrî Maarif Cemîyetî, Kürdistan Tealî Cemîyetî de rolê awankerdoxî û karê muhîmî kerdî. Kovaranê kurdan de sey yew serekê aqil û fikrî nuşteyî nuştî. 1946 de îstanbul de wefat kerdo. (Allah rehmê xo bi ey bikero)

“Gelê şarê bajarî, ma û şima di dewêke de mîyanê eşîrêke de birayê yewbînan bî. Şînê ma, şayîyê ma, hewar û gazîyê ma yew bî, ma têdir weriştêne û roniştêne. Ma yewbînan de de'wayê pîlîtî û qijîtî nêkerdêne. Qijê ma yewbînan de gawanî û şiwanî kerdêne. Keyna û cinîyê ma têdir şîyêne bêrî û hênîyan.

Dewr û zemanî şima ma ra qerefna, şima şîyê bajaran, ma mendî di dewan. Çimê şima bajare de abî, şima bî wayîrmal, ma feqîr û belengaz mendî. Gama ke şima ziwanê şarê bajarî musayî dewijî û kurdîtî ra açarîyayî. (...)

Ey şarê bajarî, şima weş bizanê ke şima bê ma nêeşkenî, eke ma nêbi şima bi çi bajarê xo, qesrê xo, malê xo weye kenî? Bi ziwanzanîyêke şima terka miletê xo kerd û şima te'dayîya cinsê xo rewa dî, eke di kîtabê muslumantî de ameyo nuştiş, nîşanê ma dewijan bidêne, ma zî pê bihesî, gerre û gazîyan verade. Ney şima neheqî kenî bi ma, emrê Homayî nêanî ca. Bêrêne Homayî ra bitersêne, ma biratîya xo ra meerzêne.

Şima zanî ke ma, şima û babî û bapîrê şima nas kenî, şima ça ra ameyî, çi kes î, "şarê bajarî erdan ra zergûn nêbîyê, asmênan ra nêameyî, elbet hetê dewe ra ameyî. Hetê dewe de xeyjê kurdan ma kesî nêvînenî.(...)

Şima bîyê zana, ma nezan mendî, destê şima ra her çî yeno, destê ma ra çîyêk nêyeno. Di rayîrê Homayî de ey şarê bajarî, esl û bestê xo vîndî mekêne. Di mîyanê aleme de xo û ma caris mekêne.”

Xelîl Xeyalî, Gilî û Gazîn, Rojî Kurd 1913.

(Keşkûl, Remezan Alan)

Kurmancî ra açarnayox: Resul Yildirim

Zemanê verênan zemanê paşa û siltanan bi. Hukimdarîye şaristan û bajaran de destê înan de bîye û selahîyetê înan zî zaf bî. Vanê rocêk, cinîya siltanekî cira vana: "Ez hînî nêeşkena bivejî teber."

Siltan vano: "Çira?"

Cinî vana: "Cinîyê şarî zî sey mi bîyê. Ez giştireyê zerdî kena engiştanê xo, ez ewnîyena ke cinîyê dewlemendan û bazirganan zî kerdê engiştanê xo. Ez bazinî kena destanê xo, kemerî xo ra dayena, la ez vînena ke yê înan zî est ê. Êdî şar mi û ê cinîyanê dewlemendan yewbînan ra cêra nêkeno. Na rey ez nê çîyan qebûl nêkena. Mîyanê cinîyan de qedr û qîmetê mi nêmend. Coka ganî ti nê derdî rê çareyêk bivînî."

Siltan zî hema bi lezabez veng dano merdimanê xo û înan rê vano: "Ferman bidê û bivajê ke nika ra dima şaristanê ma de qedexe yo ke cinî zerdî xo ra bikerê/bidê."

Merdimî fermana siltanî bi ca ardî û derheqê bira newî de şar agahdar kerdî. La her çi cinîya ke fermana siltanî eşnawite, nêrazîbîyayîşê xo mojna û vate: "Ma qebûl nêkenê! Na çi bira Siltanî dayê? Çi rey zerdî cinîyan rê qedexe benê?"

Cinîyan heme cayanê şaristanî de vera na bira Siltanî de vengê xo berz kenê.

Badê ke wezîran zî vengê cinîyan eşnawit, şîyê hetê Siltanî û cira vatî: "Ez xulamê to, çira to wina kerd? Armancê to çi yo? Ti çira ma ra nêpersena û nêvana ez do filan çîyî bivaja? O çax ma zî do to rê bivatêne xelet o yan zî rast o. To verê ma de armancê xo ma rê bivatêne, ma zî do bi awayêko bînî bivatêne to xelet vato."

Siltanî vat: "Senî yanê?"

Wezîrî vat: "Eke to bivatêne; nêbeno ke cinîyê rindekî zerdî xo ra bikerê/bidê, tenya cinîyê pîs eşkenê zerdî xo ra bikerê/bidê, o çax perse do nêvirazîyayêne û yewê zî vengê xo nêkerdêne."

Siltanî vat: "Mi na nêzanayêne."

Wezîrî vat: "Eke to nêzanayêne, çira to ma rê nêpersa û hema wina lezabez bire da?"

Siltanî vat: "Raşt o, ganî mi şima rê zî bivatêne, la çîyo ke şî dima mekewe, ma nika se bikerê?"

Wezîr vano: "Eke ti biwazî ez eşkena viraza."

Siltanî vat: "Hema ti serbestî, şo viraze, ti senî virazenî, viraze."

Na rey wezîrî veng da şarî û vat: "Cinîyê ma yê ercaye, Siltanî bira xo biney bedilna û vat ke: Nika ra dima cinîyê ke rindek nîyê eşkenê zerdan pa bikerê, la yê ke rindek ê xora rindek ê. Na rey do semedê çi zerdîan pa bikerê?"

Roca binê cinîyêka tenya zî giştireyêk nêkerda engiştê xo, çimkî cinîyêka tenya zî nêvana ez bêrûçika (pîs). Heme zî xo sey horîyanê behiştê vînenê û heme xo ra razî yê. Peynî de veng cinîyan ra birrîya û şaristanî de zerdî tenya cinîya Siltanî rê mendê.

Manaya nê meselaya na ya: Ganî merdim çi rey rew/lez bira/qerarê nêdê. Hertim wextê musaîdî bido, çimkî bira rew beno semedê poşîmanî û xeletîyan. Merdim çendêk zana bo wa bibo, reyna zî ey ra merdimê zanayêr estê. Aye semed ra verî ke merdim çîyêko bikero ganî bi merdimanê dorûverî reyde mişewre bikero û dima fikrê kamcînî weş bi, wa bi yê ci bikero. Yew vateyêka ma yê verênan est o, vano: "Dinya ra biperse, la bi yê xo bike."

Yadkerdişî de zaf reyî sloganê “Şehîd namirin” ame vatene. Parlamenterê DEM Partî yê Îzmîrî Îbrahîm Akin, Dayîkê Aştî û zaf welatîyî tewrê programê yadkerdişî bîyî.

Yadkerdişî de maya Denîz Poyraz, Fehîme Poyraz û Parlamenterê DEM Partî yê Îzmîrî Îbrahîm Akinî qsey kerd.

‘Wa êdî gonî nêrijîya’

Maya Denîz Poyraz, Fehîme Poyraz waşt ke aştî pêroyê dinya de vila biba, Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan azad bibo û wina vat: “Şehîde, şehîda ma pêrûnan a. Ma wazenî pêro girewteyî û girewteyê ke zindanan de yê serbest bêrê veradayene. Ganî ma pêro mil bîdî milê yewbînan û yewbînan verar bikerî. Ma wazenî dinya de cuyêka weşe, arame û pirrê aştî biba. Ma na dinya de aştî wazenî. Ma na yewe dewleta Tirkîya ra zî wazenî; wa destê xo yê aştî derg bikera, êdî gamanê aştî bierza. Seba gaman paweyê çi yê? Wa êdî gonînêrijîya.”

‘Masaya ci hema zî cayê xo de ya’

Parlamenter Îbrahîm Akinî zî bal ant dewaya Denîz Poyraze ser o, dîyar kerd ke ê do taqîbkerdişê dewa ra fek veranêdî û wina vat: “Tam 5 serrî verê cû nê saetan de, awanîya ma yê şaristanî de kiştişêk qewimîya. Kiştox ame muhakemekerdiş, eya, cezaya xo girewt labelê seba ma na dewa hema zî nêameya girewtiş. Ma pêro nê hêzan nas kenê ke hetkarîya ey kerda, ey organîze kerdo û verê ey dayo ucayî. No kiştox seba qetilkerdişê bi desan û bi seyan embazanê ma amebi plankerdene û ma dî ke no kar bi hêzanê derdûdorê xo reyde viraşt. Rîyê naye ra, ma tîya de reyna vanî ke şexsê Denîz Poyraz de ma do na dewa ra fek veranêdê û ma do heta peynî peyê ci de bibî. 5 serrî vîyartî, labelê sey vizêrî yo; ewro zî zereyê awanîya ma de masaya ci hema zî cayê xo de ya. Denîz Poyraz mîyanê ma de her wext gandar a. Ma aye xo vîr ra nêkerd, ma do xo vîr ra nêkerê.”

Merasîmê yadkerdişî vastişê sloganan reyde qedîya.

Goreyo ke yeno zanayene 200 serrî verî şarê na dewe Dêrsîm ra sebebo ke nêno zanayene ra verê xo dayo qezaya Muşî Gimgim. Şar uca zî sitar nêbîyo û bi mal-milk, doman û pezê xo verê xo dayo Erdexan û dewa Gundîk de bica bîyo.

Şarê Gundîkî bi serran o ke bi karê weykerdişê heywanan û ramitişê erdî uca xo rê kerdo welat.

Goreyo ke zanîyeno hetanî serra 70-80î dewe de qasê 500 keyeyî estbîyê bi qasê hîrê hezar kesî tede ciwîyayêne.

No fotografe serranê 1980'an de ameya antene

Labelê ewro hema vej tena 100 keyeyî dewe de mendê û goreyo ke texmîn beno dewe de tena 300-400 kesî mendê.

Şarê Gundîkî şarêko wende yo û seyan gêncî mekteban de wendişê xo bi hawayo serkewte temam kerdê û şîyê şaristananê bînan de bîyê karmend.

Şarê dewa Gundîkî mabênê nê demî de sebebanê ekonomi û sîyasî ra zafê xo barê şaristananê sey Îstanbûl, Anqara û Îzmîrî kerdo.

Dewe de xususî nifusê kalûpîran kêmî bîyo. Labelê êyê ke şîyê teber zî wextê hamnanî de yenê dewe û merdimanê xo ziyaret kenê.

Dewe de yew cemxane esto û şarê ma yo Ewlewî uca îbadetê xo keno.

Şarê dewe hîna zî ziwanê Kirmanckî-Zazakî qisey keno.

Ez ge-ge xo bi xo tay çîyanê kilma nusena. Ez înanhesabanê xo yê medya sosyale de vila kena. Xora bi ziwanê ma çi bêro merdimî vîr merdim binuso baş o.

Ez zî wîna kena. Ez wazena înan şima dir pare bikî.

1-Ez çend serrî verî Îstanbul de bîya mêmanê çend şinasîyan. Keye de çend kesê bînî zî estbî. Karê înan dizdî bi. Yewî pers ker va, ti zî diz î? Mi va ney ez dizd nîya. Va, ti esrar roşenî? Mi va, ney ez nê çîyan nêkena. Va, çi îşê to esto tîya de? Mi va, haydê xatirê şima...

2-Ez ewnîyena derdorê xora ke her kes çîyêk weno. Seke bi serrano veyşan ê. Wenê labelê onca mird nêbenê. Ez vera înan şermîyena. Kena nêkena çîke mi qirike ra nêşino war. Ez pê înan şaş manena. Nê kesî çi ça ra ameyê? Ez çira nika mîyanê înan de ya?

3-Senî ke ez bufe ra kewta zerre ti uca de bîya. Xeyalê bi serran amebi ca. Çi gamêka tarîxî û şahane! La to xo kerd raşt û ti şîya. Ney... Gere mi o raştameyîşê ma qeyd bikerdêne. Mi yew colaya serdine şimit, tenekeyo veng ard keye. Nika ez wenîyena ci ra. Seke ewnîyena to ra

4-Belkî mi çend vateyê weşî bivatêne rîyê înan tay bihuyayêne. Raştîyê ke mi vatî weşê înan nêşibî xora. Xemê mi de nêbi tabî. Qêmetê tîza herî înan ra zaf a nika çimê mi de. Xora mi nêwaştêne wa mi ra hes bikerê û bi ê rîyê xo yê bêrûçikî mi rê bihuyê û qisey bikê.

5-Rîyê înan manenê rîyê xozan. Zerrîya înan bibî sey jehrê marî. Qiseyê înan sey vengê cinawiran bî. Ez se ra şîyêne rîyê înan... Rîyê înan o dirî, bêri mi çiman ver o bi tim.

6-Va, ez hamnanî ra hes nêkena Mi va, qey? Va, zimistan çekêtê mi estê. Heme zî bi qalîte yê. Ez eşkayêne pê înan fors bikera. La nika! Nika ma pêrûne ser o tîşortî estê. Pê tîşortan fors nêbeno. Mi va, ti zî çekêtanê xo xora bide onca. Naye ser ma êdî çîke nêvat..

7-Ma dewe de ronişte bî. Verê ma ra yew hero qer vîyart. Mi va, tay însanan ra bêzerar o no her Ey va, her her o, heta şan zireno, çereno, şimeno, fişqî keno... Mi va, sankî ti çîyêko bîn kenî!

8-Ewro ma veyveyan ser o qisey kerd Gelo veyve hamnan weş o yan zimistan? Ey va hamnan weş o mi va zimistan Va, hamnan serê hewzan de virazenê merdim pê honik beno Mi va zimistan salonan de virazenê merdim zere de germin beno Mi fehm kerd ke krîterê ma goreyê dereceyê hewayî yo

9-Ez zehf kuna merdimanê dinyanedîyan ver. Çimkî ez nêşkena înan ser o analîzêk bikî. Belkî ez eşkena derheqê her grûbe de çîkêk vajî la wexto ke mewzû bena merdimanê dinyanedîyan, fekê mi gêrîyeno. Ma qij bî pîlê ma tim ma rê vatêne, "îna meke, sey dinyanedîyan meke"

Welatîyê bi nameyê Bulent Aldagî va ke: "Ez her peynîya hefteyî bi wesayîtê xo şona baxçeyê xo yê Mahaleyê Korudaxî la rayî zaf xirab ê. Wesayîtê mi zaf reyan kewt mîyanê çalan û xirab bi. Ez wazena ke nê rayîrî wextêko kilm de bêrê viraştiş."

Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî, seypêyîya cinsîyetê komelkî heme qadanê xîzmetî de sey prensîbê bingehîn kerdo esas û dewam kena ke heqê îstihdamê cinîyan qurt bikero. Seba ke konforê resî zêde bikero û komresê şaristanî asan bikero, 49 otobusê neweyî fîloya xo rê îlawe kerdî û nê prosesî de seba ke cinî komelî de hîna asaye bibê, xebatêka muhîme kerde.

12 şoforê cinî

Erebeyanê neweyan reyde nika komresî yê şaristanî de 12 cinî Şoforî ke 40 rojî perwerde dîyo, do bixebitîyê. Cinî ke bi serranê dergan vera cîyakerdişî de mendî û qada resî ke sey "karê camerdan" yeno vîneyane, tede ca girewtiş, hem heqa îstihdamî hem seypêyîya komelkî hem zî qada resî rê dewrêko newe ano.

"Ma wazenê seba înanê ke wazenê nê karî bikê, bibê nimune"

Şofora cinî Şenay Kurekçî va: "Cayê ke destê cinî dest pano, rind beno" û wina dewam kerd: "Nê trafîkê amedî yê probleminî de ramitişê otobusêka 12 metreyî zehmet o, ma wazenê herkesî rê bimojnê ke ma zehmetîyan de ser kewenê, ma wazenê seba herkesî ke wazenê nê karî bikerê, bibê nimûne."

Heme cinîyê ke Şaredarîya Amedî de şoforîya komresî kenê, yew bi yew îfade kerd ke ê wazenê tabûyan birijnê û no karo ke tira vajîyeno “karê camêrdan” o, bikerê û nê tabûyî birijnê.

Denîz Nakî, ke 9ê Temmuza 1989î de ame dinya, eslê xo de Dêrsimij o la Almanya de pîl bîyo. Goreyê serra 2025î, o 36 serre yo. Futbolî rê tewr verî FC Düren 77 de dest pêkerd û heta serra 2003î FC Düren-Niederau de kay kerd.

Kariyerê ey û tîmê ke tede kay kerd

Denîz Nakî, serra 2003î de transferê Bayer 04 Leverkusenî bi. Dima ra, tîma Leverkusen U-19, Bayer 04 Leverkusen, Rot Weiss Ahlen û peynî de zî Amedsporî de kay kerd. Nakî, sewîyeyanê cîya-cîyayan ê Almanya de zî formaya mîlî dayo xora.

Kariyerê Denîz Nakî yo bi Min-u-Mecî: Hêrişî, Cezayî û Zîndan

Denîz Nakî, ke verî zî Tirkîya de futbolî ra heta-hetanî (emrê xo pêro) men bîbî, kariyerê ey tim bi hedîseyanê cîyayan ame rojeve.

Tirkîya de futbolî ra heta-hetanî men bi

Denîz Nakî, ke sezonê 2013/14î de Gençlerbirliğî de kay kerdêne, wextê hedîseyanê Kobanê de semedê eşkerayîyanê xo ra Enqere de rastê hêrişî amebî. Serra 2014î de kontratê ey bi ê taximî reyde amebî fesihkerdene.

Nakîyo ke dima ra transferê Amedsporî bi, derheqê ey de demê Hedîseyanê Xendekan ê Sûr û Cizîre de semedê parekerdişanê ey ê medya komelkî proseso huqûqî dîyabi destpêkerdene. Nakî, maçê Mersin İdmanyurduyî ra dima rastê hêrişê yew terefdarî amebi.

Heyetê Dîsîplînî yê Futbolî yê Profesyonelî (PFDK), wexto ke proseso huqûqî dewam kerdêne, kaykerê Amedsporî Denîz Nakî rê 3 serrî û 6 aşmî musabeqayan ra men û 273 hezar lîra ceza pereyî birna. Semedo ke na ceza 3 serran ra vîyarte, goreyê qaydeyan o Tirkîya de futbolî ra heta-hetanî men bi.

Almanya de hêriş û zîndan

Nakî Almanya de wexto ke bi erebaya xo rayîr ser o bi, rastê yew hêrişê çekdarî amebî. Hêrişî ra dima, Nakî medya komelkî ser o eşkere kerdbî ke o do nêageyro Tirkîya.

Nakî, ke semedê yew hedîseyê edlîyî ra Almanya de 1 serre tepişte mend, aşmanê vîyarteyan de veradîyabî.

Denîz Nakî, ke Tirkîya de futbolî ra men o, dima ra îlan kerd ke o transferê tîma SV Kürdistan Dürenî ya Almanya bîyo.

Ge-ge ez vana, werrekna ez zî ê kesanê biîntîzaman ra bibîyêne û mi wextê xo hîna baş bişuxulnayêne. Mesela mîyanê rojêk de merdim bieşko kar û baranê xo yê mecburîyan ca bîyaro; qet nêbo pancas rîpelî yew metnê edebîyî biwano; fîlmêk temaşe biko; belkî eke enstrumanêk museno tayê wextê xo bido ci; yan zî eke ziwanêko newe museno biney ê ziwanî bigoşdaro yan zî biwano; û helbet merdim bieşko her roj çîyêk nênuso zî a gama mabênê qeleme û kaxitî de pabeyê vate û cumleyanê xo bimano…

Beno ke no çî çîyêko zaf zehmet nîyo eke merdim bieşko xo rê biko sey edet û qayîdeyê heyatî, cayêk ra dima do bieşko nê sîstemî bikero mîyanê cuya xo. Labelê seba mi çîyêko zaf zehmet o, mi zaf reyan ceribna beno ke bêîmkan nîyo labelê zehmet bî. Ê wextan de badê çend rojan ez ferq kena ke ez çîyêk ra tehm nêgêna. Çike cuya mi de wexto ke ez bi kelecanêk dest bi çîyêk bika yan zî ez karêk bika, ez bi heme hêz, waştiş û konsantrasyonê xo wazena tena ê çîyî bika. Coka zaf reyan wexto ke ez dest bi xebatêka akademîke kena wextê wendişî de ez qet nêeşkena binusa çike seke ez dekewena mîyanê warêkê zaf hîrayî ke ez peyda kerdişê çimeyanê neweyan ra, wendişê înan ra mird nêbena û dima merhaleyê nuştişî de zî ez nêwazena çîyê cuya rojane zî bikewê mabênê min û a dinyaya mina nuştişî.

Wexto ke ez metnanê xo yê edebîyan nusena zî wina yo; ê wextan de (ke goreyê mi wextêko zaf taybet, hesas û nazenîn o) ez nêwazena şîîrêk zî, hîkayeyêk zî, rîpelêk çîyêk zî biwana; yan zî çîyêk temaşe bika; beno ke tena muzîkêko sivik zereyê keyeyê mi de veng dano. Serebûtê minê wendişê tekstanê edebîyan û temaşekerdişê sînema zî wina yo. Zaf reyan mîyanê hezar karan de (ke zafane karê mecburîyê ke tarîxê temamkerdişê înan zî dîyar û sînordar o) seba ke ez boya xo vera bida ez dest bi romanêk yan zî metnêkê edebîyî kena û dima ez hew vînena ke mi “ê karê esasî” xo vîr ra kerdê û dekewta dimayê serebût û dinyaya edebî ya nuştoxêk. Yan zî reyna seba ke ez boya xo vera bida mi dest bi fîlmêk kerdo û dima ez vînena ke ez xo mîyanê kullîyatê sinemaya bêsînore de vînena ke cuya mi tena bîya temaşekerdiş. Velhasil! Coka zaf reyan wextêko zaf dergî de ez qet nêeşkena çîyêk temaşe bika yan zî metnanê edebîyan biwana.

Wendoxê Zazakî Newsî yê ke ê nuşteyê ma yê sînema dîyê, vînenê ke demêk ez reyna dekewta mîyanê dinyaya sînema û mi çend nuşteyî zî nuştê û wendoxanê Zazakî Newsî reyde pare kerdî. O wext zî demêko zaf derg bî ke mi çîyêk temaşe nêkerdîbî û ê tersî ra mi nêwaştêne ez xo nêzdîyê dinyaya sînema bika. Labelê nêzdîyê merasîmê xelata Oscarî bî û zaf cayan de behsê fîlmanê ke sey namzed mojnîyabî ra bîyêne. Mi ê fîlman ra tena çend teneyî temaşe kerdîbî. Badê wextêkê zaf dergî kelecanê sînema amebî mi, salonanê sînemayan de, platformanê dîjîtalan de ez dekewta nê fîlman dima (û mabên de mi çend fîlmê bînî zî temaşe kerdî) û ê nuşteyî vejîyayê werte. Labelê ê nuşteyan de kategorîyêk kêm mend ke heta şewa xelate mi înan ra tayê temaşe kerdîbî û tayê zî mendîbî. A kategoriye, kategorîya fîlmo tewr baş yê mîyanneteweyî bîy. Nê kategorîyî de panc fîlmî sey namzed ameybî weçînayene:

Fîlmê “Sentimental Value” yê rejîsoro norveçij Joachim Trier yî:

Fîlmê “The Secret Agent” yê rejîsoro brezîlyayij Kleber Mendonça Filho yî:

Fîlmê “It Was Just an Accident” yê rejîsoro îranij Cafer Penahi yî.

Fîlmê “Sirāt” yê rejîsoro galîçyayij Óliver Laxe yî.

Fîlmê “The Voice of Hind Rajab” yê rejîsora tunusije Kaouther Ben Hania ye.

Nê fîlman ra fîlmê Cafer Penahiyî, nameyê Fransa ser o; yê Oliver Laxeyî zî nameyê Îspanya ser o sey namzed ameybî mojnayene. Şewa xelata Oscarê 2026î de nê fîlman ra “Sentimental Value” yê Trierî, nameyê Norveçî ser o xelata fîlmo tewr baş yê mîyanneteweyî girewt. Esasê xo de emser namzedê ke nê kategorîyî de mojnîyayê ra hema-hema pêro serkewte bî û coka verê xelate mi zafê rexnegiranê sînema ra eşnawit ke xelate şora kamcîn fîlmî rê zî qerarêko ca de yo. Mi nê fîlman ra tena fîlmê “The Voice of Hind Rajab” temaşe nêkerdo. Labelê fîlmê bînî rasta zî wayîrê veng û dinyayêka xususî yê.

Wexto ke mi nê fîlmî, derûdormeyê heman konseptî de temaşe kerdê, ez wina fikirîyaya ke seke nê fîlmî derheqê na dinya û seserra ke ma tede ciwîyenê de panoramayêka dinya bî. Seke “Sentimental Value” yew welatêko ewro ma sey utopyaya ke bîya rast pênase bikê do xelet nêbo yan zî yew welato ke standardê ci zaf berzî yê de vîyartêne û ma uca de zî dej, tengijîn û a dinyaya ruhanîya însanî ke her ca de, binê heme şertan de zî yew a dîyêne.

Reyna Cafer Penahiyî yew leteyê bînî yê dinya motêne ma. Na dinya û no welat zaf reyî polîtîkayê ke hemverê hemwelatîyanê xo de bikar ana, yena rexnekerdene. Ê rojan de, o şero bêmana û êrişo neheq yê Amerîka berdewam bî. Heme dinya waştêne a dinyaya girewteya ke heme hetan ra ameybî dorpêç kerdene bi heme veng û renganê ci yê cîyayan nas biko. Coka beno ke fîlmê Penahi seke ma a dinya hîna baş fehm bikê rayîrêk akerdêne. Penahiyî rasta zî fîlmê xo de berê fehmkerdişê a dinyaya Îranî ya ke mîyanê xo de girewtabî, şarê xo kerdêne çend leteyî û girewtêne binê hêz û serdestîya xo û fetisnayêne, ma ver o akerdêne. Îronî û trajedîya tewr girde zî seba nê fîlmî ceza bi rejîsorî ameybî birnayene û eke bişîyêne welatê xo do biameyêne tepiştene. Badê merasîmê xelate Penahi şî welatê xo û dewaya ey hema ra zî berdewam a.

Fîlmê “The Secret Agent” ma berdêne yew qitayê bînî yê dinya û serdestî; hukm û nêheqîyê ke hemverê şarî de ameyêne kerdene, kartelan ser ra eşkera motêne ra. Na reye ma şîyêne yew qitaya bîne ya dinya, serranê hewtayan yê Brezîlya û ma a rewşa bêhuquq û neheq eşkera dîyêne. Reyna sey îronîyêk wexto ke mi fîlm temaşe kerd, çend rojî ma bî şahide şerê kartelanê meksîkayijan ke merdim fikirîyayêne beno ke fîlmo ke serranê hewtayan yê Brezîlya motêne ra hema ra zî ganî bî.

Fîlmê “Sirat”î yew dinyaya mi rê dûrî motêne ra, muzîkanê elektroyan reyde ma berdêne dinyayêka partîyanê ‘rave’yan. Labelê yew ca ra pey mîyanê ê tengijînî de ma dîyêne ke pirdê sîratî ra vîyartiş hertim sey metaforê dinyaya bîne nîyo. Ma bi dej, tengijîn, waştiş, başî û nebaşîyanê xo eşkenê na dinya de zî xo hemverê ê pirdî de bivînê. Hem zî bi kesanê ke sey ciwîyayîş û fikir qet nêzdîtîya ma çinîba reyde ma xo ê pirdî ser o bivînê. Labelê o çîyo ke ma ano tê het bi ê hîsanê însanetî ser ra ma ê kesan reyde xo hemverê ê pirdê siratî de bivînê. Û bi heme endîşe, ters, ê çîyê ke ruhê ma û kesayetîya ma gênê binê hêz û serdestîya xo reyde mecbur bimanê ke ê pirdî ra bivîyarê. Belê beno ke, wexto ke ma heme çî ca verda û êdî çîyo ke ma vîndî bikê nêmano ma do bieşkê ê pirdî ra ravîyêrê hemver û xo “bixelesnê”. Labelê eke ruhê ma de şik, îxtîras, tengijîn, ters, waştişê hîna girdî bibê ma do nêeşkê ê pirdî ra vîyarê; ma do ê pirdî ser o vîndî bibê û şorê. Fîlmê “The Voice of Hind Rajab” zî yew dram û wehşetê însanetî yo ke bi serrano verê çimanê heme dinya de qewimîyeno, meseleya Fîlîstînî, motêne ra ke heyf ke ewro hema ra zî berdewam o.

Na kategorîye, problemê leteyanê cîya-cîyayan yê dinya motêne ra ke mûnite, meseleyê şexsîyî, karakterî, ziwanê miletanê cîyayan û sey problemanê sexsîyan yê ê welatan bibîyêne zî mîyanê na dinyaya ma ya global a ke her çî bi şekilêk girêdayeyê yewbînî yo de bîyêne heman meseleya ma pêrûne. Sey vatişê peyênî, belê heyat çîyanê nêmcetmendeyan ra hes nêkeno û ma zî no nuşteyo ke seke dewamê rêzêk bî û nêmcet mendîbî axirî temam kerd û pêşkêşê wendoxanê xo kenê.

Na zî dewlemendîya tebîatî ya herêma Pilemurîye eleqeyê şarî û xerîban ancena xo ser.

Tayê dewanê qezaya Sûrî ya Dîyarbekirî û herêma Têrkan a ke mabênê qezayanê Pîran, Hêni û Gêl de ca gêna çend sey serrî yo ke no edet dewam keno. Her serre 15ê Gulane de no festîvalo şîdetin dest pê keno û heta peynîya aşme dewam keno. Ciwanî û keyeyê înan pîya nê rîtuelî bi hawayo nîzamî anê ca.

Ciwanî, koma xo de bi amadebîyayîşê hakemî reyde danê yewbînan ro. Hakem, ê ke serkewtî yê yan zî ê ke nêeşkenê yewbînan, yewbînan ra cîya keno

No kultur bi seyan serran o ke herêma Têrkan de esto û dewam kena. Her serr şahî 15ê Gulane de dest pê kena û heta 25ê Gulane dewam kena. Qamçî qayîşan ra yan zî bi çiwayan ra û parçeyanê qumaşî ra yenê viraştiş.

30ê Adara 2018î de Îstanbul de şîyo heqîya xo ser. Cenazeyê ey Dîyarbekir de Goristanê Berê Mêrdînî de ameyo definkerdiş.

Zaza Şêxmus 70 serrîya xo de merdo. Deyîrbazanê namadaran ê sey Îbrahîm Tatlıses, Ahmet Kaya, Mahsun Kırmızıgül, Emrah rê qasetî kerdî hadre û namdarîya înan de tesîrê ey esto. En peynî Azer Bülbülî rê qasetî vetî o kerd namdar.

Semedo ke namdar bi Dîyarbekir de zaf keyeyê ke verî pêrodayîş kerdbî ê kerdî haşt zî.

No zî mojnano ke, Zaza Şêxmûs tena muzîk dir eleqedar nêbîyêne, zaf meseleyanê mîyanê şarî dir zî eleqedar bîyêne.

Serra 1990 de nameyê ey yew suîkato ke gazînoyêk de Îbrahîm Tatlisesî rê bibi de vîyart. Zaf rey kewto hepisxane rîyê nê bîyayîşan ra.

Îstanbul de serê gazînoyan de tesîrê ey estbi. Kesê ke Zaza bî xûsûsî wayîrê înan vejîyaynê la semede ziwanê Zazakî û nasnameyê Zazakî yew xebate û kedêka ey nêbîya.

Sona binê manga, dest de badî* ya
Rî ra rindek a, lese ra siftik* a barî ya
Axure de gina war o, linge tadîya
Gula xo rê kor bî, linga xo ce vejîya
Girr bîya gilendîk a sipî ya, alajîya*
Puçikê xo emeg ra rindek virajîya
Hunermend a, dakila xo ci ra rajî ya
Hunerê canikû (ciwanikû) ca be ca vajîya
Hêga çînena dest de vaşturî ya
Dima (dime ra) tapol* kena dake visturî ya
Vana gula mi ça (çira) honde mirojî ya
Fîna huyayîs, dake zof mostorî* ya
Nîşte ro araşîne ra, şîya mûrî(ye) ya
Bîye têsan û vêsan, endî perojî ya
Werdê xo ewro gulik a tejî ya
Ver va (ver bi) usarî de kowû ser de vejîya
Veyvike va ke “daye, sene cîranî ya”
Haqa non û sole endî serevdî ya
Çi hêf ke jubînî rê kakuçê sarî* ya
Coka serm û edebê rîyê qulî rîşîya
Ma ser ro ram û roştîya dîna tarî ya
Raya xo sas kerda rêçe vîndî bîyayî ya
Linga pîr û rayverî çever (der) ra birîya
Dîrega/ustina îqrarî têla muye ra barî ya
Daye ti vaze endî dîna penî ya
Vane ser û bine, rî û zere (ra) lone bîya
Qul e zalimî dest de zaf qefelîya
Oncîya kî îqrarê xo ra nêtexelîya

Şîîr Fatma Malkoç
15 06 2026

*
Badî: uskira, xizik o qiskek
Siftik (siftik û barî): bezna derg û barî ye
Alajî bîyayîs: têwerte kewtîş, alajîyayîş
Tapol kerdene: Are dayene, pêser ardene
Moştorî bîyayîs: şa û şen bîyayîş, şaqacî bîyayîş
Kakuçê sarî: keşî rê xêr û xizmete ke kerde ci rê serevde kerdene, rî sanayene, qal kerdene, mahcup kerdene

Goreyê beyanato ke hetê hesabê fermî yê medyaya sosyale ya TBMMî ra ame dayîş de wina ame vatiş:

"Ame aşkerekerdiş ke nê prosesî de serkewtişê pîlî û averşîyayîşê muhîmî ameyê vînayîş. Sîyaset zî mesulîyetê xo ardo ca û netîceyî xêrinî ameyê girewtîş. Pêvînayîş de ame vatiş ke seba serkewtişê prosesê 'Tirkiyaya bê Terorî', parlamento de vetişê qanûnan zaf muhîm o."

No ko koyê mengene yo
wexta wan de şefeq dano
no ko çêleyê nemrûdî yo
wexta hemberê nemrûdî de şefeq dano
kiştêke to qeşa gêna, asoyê qefqasî yo
kiştêke to malê eceman secade yo
cayê berzan de weşeyê lûlikan
kevokê fîrarî aw sero
keriyê pezkovî
refê zerecan…

Mêrxasî înkar nêbena
şerê yew bi yew de nêkewtî
hezar seran ra nata lacê nê erdî
bê ma xebera ça ra bidê
no refê qulîngan nêyo
asîman de qeflê esteran nêyo
hîris û hîri zerî yê guleyînî
hîris û hîri yeniyê gunî
nêherikênê,
biyê gole nê koyî de…

2

Verê qiyamî de arêweşêke vazda
paşte gewr
pîze sipeye sey şitî
xerîb, dicanî, yew arêweşa koyan
di fek de zerî yew arêweşa reben
merdimî dana tobekerdiş
xewle bi, xewle bi wextan ra
berbangêke bêqisûr û oryan.

Hîris û hîriyan ra yew aniya
pîzey ey de vengiye veyşanî
por û rî bostêke
yaxey ey de espicî
aniya çengê ey ver de
yew mêrxaso zeredojeh
aniya arêweşe ra
aniya pey xu ra

Filîntaye ey hamî vîrî
binê başna de herednayî
kewte vîrî, cehniye deşte heranî
pelçimî ya morîyê zergûnî
miyanê çiman de nîşane
hîri simê sipeyî
sey tûre nerm û şenik
cehniyêke seglawî
seyîn verê Hozatî ra peryayî!

Enka na bêçare û girêdaye
ana miyanê kuftan de lûleyêke serde
nêbayayine
şikayine şoro cayê berzan...
nê koyî koyê dost ê, da qedrê ey bizanê
homa sera vîneno, nê cayî merdimî şermezar nêkenê
destê westayî
wele cixareya tavistî
ziwanê marê verê ticî
paneyişê ewlîne de
tera kenê...

Nê çimî qet nêkewtî faqe
dojehê geliyê paweyê hewrêsan
xiyaneto nerm yo bi vewrî
nişîvan
çimê aşnayî...
bêçare
da bêro kiştiş
ferman estbi
wa êdî şilindeyî çimanê ey
zere ey teyrê leşwerdey borê...

3

Ez hamiya kiştiş
verê koyan de neqebêko tenha
wextê nimacê sibay
ez vezelyawa
bi gunî, na dergbiyaye...

Ez hamiya kiştiş
hewnê min şewan ra tarî
yew nêvano xêr o
canê min gênê bê ecel
kîtaban de ca nêbeno
paşayêk şîfre dawo
ez hamiya kiştiş bê pers û mehkema

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
guleyê domdomî
min fek de perçe perçe

4

Fermane kiştişê ca bi
dûmano çivît yê koy
û vayê serê sibay
miyanê gunî de mend
dima ra ewca tifingî çikinay
haniyay vereke ma ra
seh kerd înan
rind hanay
pişteya min ya hûnaye kermanşay
tisbihe min û qutiye min girotî û şî
pêro diyarî bî ecemistan ra

Ma kerwa yê, bira yê, merdimê yewbînan
ey hetî de miyanê konan de
ma keynay dayê yewbînan bi seseran
ma cîranê jewbînan
kergê ma konê miyanê yewbînan
nezanî ra nê
feqîrî ra
zere ma nêbiya germine pasaportan ra
no yo sebebê qetlê ma
namey ma beno eşqîya
kaçaxçî
rêbir
xayîn…

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
guleyê domdomî
min fek de perçe perçe

5

Pirodê lawo
pirodê,
ez na rehetî nêmirena
ez kuçike de bizot a
zere min da esto min vatiş
înan rê ke fam kenê
bay min çimê xu verê riha de
hîrê zî birayê xu
hîri xortê şenikî
hîri parçeyê koyan nêmirdoxê emrê xu
serê bircan, qilan û minareyan ra
kerwa, merdim, qicê koyan
wexta vindertî qarşî frensiyan

Xalê min o qic, Nazif, simbêl zergûn
yew xorto çeleng
şenik
siwariyêko baş
vato birano pirodê
rocê namûsi yo
û estore xu viraznawa wirdî lingî peynan ser.

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
min fek de perçe perçe yê
guleyê domdomî

Ahmed Arif

Kurdî: Serdar Roşan

Kaynak: Hîris û Hîri Guleyî

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."