Weşanxane derheqê kitabî de nê malumatan dano: ''Çewlîgê Heywanan yew romanê George Orwellî yo ke reya verêne serra 1945î de Îngilîstan de çap bîyo. Kitab de serebûtê çend heywanan yê ke vera merdiman vejîyayê û hêvî kerda ke komelo hîna azad û bextewer awan bikerê nusîyayî. Labêle serewedaritiş qîm nêkeno. Komelo ke ronîyeno komelê verênî ra xirabêr beno û peynîye de yew dîktatorîye ronîyena ke bi nameyê Napoleonî xozêk beno dîktatorê nê komelê heywanan.

Goreyê tayênan gama ke George Orwellî no kitab nuşto, ey Stalin ardo verê çimanê xo û rewşa Yewîya Sovyetan arde rê ziwan. Goreyê tayênan zî no melumat qetî nîyo. Çi ke esto ma eşkenê vajê ke George Orwell bi nê kitabê xo ceribneno ke derheqê zordarîye û semedanê aye de çimanê merdimîye akero.

Kitab serra 1945î ra nat açarîyeno gelek ziwanan ser.''

Dewa Axdatî ya qezaya Pulirî ya Dêrsimî de galûrî Koyê Sultanî zîl benê û herême xemilnenê.

Galûrê ke nîşaneyê xemgînîye yê koyan ê bi nameyê 'Şilêrî' zî şinasîyenê.

Merdimê ke wazenê nê vilanê rindan bivînê qasê saetêke û nêm şinê. Galûrê ke qasê mengêke şîn manenê, koyanê Vakurê Kurdîstanî xemilnenê.

Galûrî 80 cm ra heta 120 cm benê derg û tewr tay 200 tewirê ci est ê. Vakurê Kurdîstanî de 43 tewirê galûran est ê û nînan ra 20ê ci endemîk ê.

Goreyê dîn û bawerîyan hîkayeya galûran wina ya:

Xirîstayanan de wina vajîyeno ke wexto ke Hz. Îsa çarmixî rê dîyeno hêsirê ke çimê Dayîke Meryeme ra yenê war benê awa mîyanê galûran.

Bawerîya asûrîyan de zî wina vajîyeno ke galûre şewan awe dana arê, serê sibayî zî na awe kokî ra herikîyena war. Coka asûrîyî ci rê vanê 'veyva bermaye' û galûre sey fîraze hesibnenê.

Goreyê rîwayetêkê bînî Hz. Huseyîn wexto ke Kerbela de yeno şehîdkerdene lajê ci bermeno û coka galûre milê xo çewt kena û rengê ci zî sûr o.

“Ma dewijan reyde mîyanê dayîşûgirewtişî de yê, ma ra ame vaten ke Wekilê Çewligî Zekî Korkutata mudaxilê hedîse bîyo, idareyê daristanî reyde pêvînayîş viraşto û seba birnayîşê daran vindero telîmat dayo. Nê malûmatî sero ma eşkerayî betal kerde bî. Qerarê vindarnayîşê birnayene ser ma kêfweş bî. Çi heyf ke rastî de vindarnayîşê birnayene ra zêdeyî rê tehtîlê roşanî ser mabên dayo birnayiş. Badê tehtîlî ca de birnayîşê daran reyna ame dewam kerdene. Sebî ke telîmatê vindarnayîşî daran hewanîya û birnayîşê daran dest pêkerd? Zekî korkutata senî mudaxil bî û çi rê seke ame vatene birnayîş nêame vindarnayîş?”

“Şarê herême do qisey bikero, şarê herême do qerar bido!”

Awbendê ke herême de yenê viraştene, dimayê projeyê HES, GES û RES’î nika zî sînorê Kanîreş û Gimgimî de wazenê JES ( Santralê Enerjî yê Jeotermal) virazê, Cemallettîn Guzelî bale ante serê dorûverê ke xoza sey berê rantî vînenê reaksîyon mojna. Cemalletîn Guzelî vat nê projeyî seba krîzê îklîmî yê globalî û afetê xozayî rê dawetîye vejenê û wina dewam kerd:

“Ma sey esil wayîrê nê erdê qedîmî yê; vera talanê xozaya ma, daristanê ma, awa ma û merga ma reyna ma vengê xo berz kenê. Xoza tu wext xirabîya vera xo bê cewab nêverdena. Felaketê sey Laser, hezaz û depremî ma ra bi mîslî tepîya gêna. Çîyo ke ma aştî ra fehm kenê; kerreyê ma, herra ma awa ma, hewayê ma û darê ma pêrune reyde aştî bena.”

“Waştişê ma bi ca nêro ma do daristan de nobete bigîrê”

Şarê Cafranî û ÎHD’yî reyna waşt ke ca de birnayîşê daristanan bêro vindarnayîşî û ey tepîya game nêerzenê. Cemalletîn Guzelî dîyar kerd ke ey do çalakîyanê xo dewam bikerê û hişyarî da: “Birnayîş dewam bikero hewteyê vernîya ma de dewa cafranî de ma do eşkerayîya çapemenî organîze bikerê. Eke waştişê ma bi ca nêro û birnayîşê daran dewam bikero, ma do warê cayê birnayîşî de dest bi girewtişê nobeta xoza bidê dest pêkerdene.”

Ribêsî berzîya 4000î de rasenê û ribêsê verînî yê emserî vejîyayê.

Ribêsî vilanê çeqer û sipîyan kenê a. Ribêse serranê peyênan de sey ‘Mûza Kurdan’ yena zanayene. Ribêsî koyanê berzan ra arêdîyenê û tezgehan de sey qefşan roşîyenê. Ciwanî Şirnex de semedê arêdayîşê ribêsan vejîyayê qilê Kêla Horêyî. Ribêsî seba ke sihetî rê zaf baş ê û tehmê xo zaf weş o mîyanê şarî de xeylê yenê heskerdiş.

Şar pê îdareyê xo keno

Koyê Kurdistanî hetê vaş û nebatanê endemîkan ra xeylê dewlemend ê. Şar her wisar vejîyeno ware û koyanê berzan, vaş û fêkîyanê koyîyan dano arê û pê nînan îdareyê xo keno. Kîloyê ribêsan do emser 25 lîrayan ra biroşîyo. Arêdayîşê ribêsan hem şarî rê beno ger û seyran hem wesîleyê pirbîyayîşê heqbeyan.

Bi xabardayîşî ra dima ekîbî amey herêma qewimyayîşî û înan dest bi geyrayîşî kerd. Na xebate de, H.Ç. ya 45 serre ke dadîya panc gedeyan bî, bodrumê bîna de merde amey vînayîş. Seba mergê cinîye tehqîqat dîya dest pêkerdiş, labelê mêrdê aye L.Ç. hema nêameyo vînayîş.

Herêma qewimyayîşî de tedbîrê asayîşî ameyî girewtiş û cigêrayîş dewam keno. Seba dîyayîşê mêrdê aye L.Ç. yo ke vîndîbîyaye yo, xebate dewam kena.

Sebebo aşkere ê mergê H.Ç. dima otopsîyo ke Nêweşxaneyê Dewlete yê Colemêrgî de bêro kerdene do aşkere bibo.

Dîyarbekir de zî hêrîş

Îstanbul û Antalya ra dima, xeberêka hêrîşî ya bîne zî Dîyarbekir ra amey.

Goreyê malumatan; hedîse vizêr şew dorûverê saete 23.30î de qezaya Sûrî ya Dîyarbekirî de qewmîya. Kes yan zî kesanê ke nasnameyê înan nêbellî, verê şubeyê Bankaya Yapı Kredî de ke ya Grûba Koçî ya, hêrîşê bi çek kerd.

Gurekaranê bankayî serê sibayî de gama ke şubeyê bankayî akerd, caman de hernê fîşengan dîyî û xeber da ekîbanê polîsan. Ekîbê Mudurîya Asayîşî ya Dîyarbekirî verê bankayî cigêrayîş kerdî. Seba cigêrayîşî ekîban Cadeyê Gazî trafîkî rê girewt. Şubeyê banka cuwa pey ame qefilnayîş û nuşteyê “Şubeyê ma nêşeno xizmet bido, şima eşkenî şubeyanê bînan ra paştgîrî bîgîrê” ame daliqnayîş.

Fîkraya “cinîyanê kurdan” ya ke sermayedar Rahmî Koçî wextê akerdişê nêweşxaneyî yê Îzmîrî de vatbî, bibî sebebê reaksîyonêko pîl û derheqê ey de zî tehqîqat ame destpêkerdiş.

Umer Farûq Ersoz kam o:

Umer Faruq Ersoz, serra 1977 de dewa Çewlîgî Çilkanî de dadîya xo ra bîyo. Keyeyê înan esas dewa Gowdereyî Zuvêrî Kebîr ra yê. Mektebo verên Çilkanî de, mîyanîn Îmam Xetîp de, lîse zî Lîseya Weşîye de wendo. Mektebo berz de tehsîlê huqûqî dîyo.

Cuya memuratî ci rê teng ameya coka îstîfa kerdo. Dima şîyo Almanya. Uca zewecîyayo. Badê cû serra 2005î de agêrayo Çewlîg. Çewlîg de dest bi avûkatî kerdo. Semedê sebebanê sîyasîyan kewto hepis. Hewt serrî pey beran de mendo.

Nika ridê qedexebîyayîş ra nêeşkeno avûkatî bikero. Wexto ke hepisxane de bîyo, xeylêk kitabê kirdkî nuştî. Ey waşto ke ziwan û kulturê babî û kalikanê xo ser o bixebitîyo û bi kirdkî eseran bido ke qet nêbo bieşko deynê şarê xo û Heqî biney sivik bikero. Bi nameyê Esma û Veranas di keynayê ey estê. Heta nika hîrê hebî kîtabê ey weşanîyayê: Kekû, Berenge û Vervate

Nimûne:

BINÊ KURKÊ MEMÎ DE XONIMITIŞÊ ZÎNÊ

Halhala ke zêdîya Mem û Zîne bi dejan

Şerme ver a xo eşto koşkê Zîne sey gejan

Zînê waşto ke erd bişeqyo tira şêro war

Nêzanên çi bikiro verdîya, bî huşkê dar

Heverî rap rapîyê lingan dîyêbî goş a

Virisnê ke bîy nizdî bi yew tersê argoş a
Xo eşto binê kurkê Memî û xo nimito

Û kewto qelaqûto bin a nêkerdo wito

Vengê mîr Êzînî û Bekê Ewanî zima

Mat û maleq a amey hîrê heme çim çim a

Şarmeyê xo ver a Mem sey şiktayê yew elbik

Areq piro amên war mendibi îna çalpik

Darbê lingê xo kerdbi me’na nêşibi tede

Lingê xo xo zêderi key deybî sey yew gede

Bê rizayê mîr Êzîn kewtibi cayo mahrem
Çewî vatînên derey bin a nêbi namahrem

Mîr Êzînî bi hers a ame ver de edilya

Mûrê xo ardo pêser reng eşt û o bedilya

Mem ver a nêwarişt pay bi dûdil a dîya tew

La qet bin a anêkerdo Memê Alanî lew

Senî ke yew mîlçike tersê helîyan ver a

Xo erzena teliyêk bi can û bi cîger a

Zîn zî xo dabi binê wina bêxem roniştiş

Rîsîyayê denên ci bi hurmet a wariştiş

Leglega sîya ya ke kêmî yena vînayîş, hetê fotografkarê tebîetî Muratcan Toprakçî ra Çemê Pûlemûrî de ame qydkerdiş.

Toprakçî, îfade keno ke saetanê şefaqî de kenarê Çemê Pûlemûrî de gama ke ey temaşe kerdêne, leglega sîya dîyo û hema fotografê aye girewto.

Toprakçî vano ke, leglegê sîyayî binê pawitişî de yê û ganî kes zirar nêdo înan ke wa famîlyaya înan bizêdîyo.

Goreyê malumatan; Komîsyona Berze ya Weçînayîşî netîceyê weçînayîşî yê ke 1161 sindoqan, eşkere kerdî.

Goreyê netîceyanê verênen se ra 48,22ê sindoqanê ke ameyî akerdiş; Partîya Peymana Sîvîle se ra 50,89ê rayan girewtî û weçînayîş de yewin a.

Paşînyanî da zanayîş ke netîceyê weçînayîşanê parlamentoyî yê 7ê hezîrane, bê ke îhtîyacîya bi koalîsyonêke bibo, selahîyet û destûr dano Partîya Peymana Sîvîle.

Paşînyanî va ke partîya ey goreyê weçînayîşanê parlamentoyî yê serra 2021î paştgîrîyêka hîna zêde girewta.

Unîversîta de, sinifa ma de, Qers ra yew wendekar est bî. Xortêko semto sempatik bî. Merdimî rê estareyê xo şîrin ameyêne. Xoşxebera xo weş bîye. Meylê xo çepgirîye ser bî la duştê fikirê her kesî de hurmetdar bî. Fikrê xo, yê her kesî ra cor nêgirewtêne. Nêvatêne ke fikro tewr rast yê min o, her kes yê mi qebul bikero. Her kesî de embazîye kerdêne xortê ma.

Qezaya Qersî Posof ra bî la keyeyê înan xeylê wext ra ver Îzmît de ca bîbî. Pîyê xo yew karxane de karker bî. Pî zerrî dabî çepgirîye, mîyanê micadeleyê sendîka de ca girewtbî. Bîbî temsilkarê sendika. Çepgirîya xortê ma zî oca ra ameyêne.

Eslê înan Axiska (Ahiska) ra bî. Ma tirkê Axiska yê, vatêne. Wextêk ra urisî ver remayê, ameyê Posof de ca bîyê.

Xortê ma zanayêne ke ez ciwananê welatperweran ra ya, doza kurd û Kurdistanî kena. Xora ma ca-ca nê meseleyî ser ro minaqeşe kerdêne. Bi nezerê ey, kurdî ganî doza Kurdistanî mekerê. Tirkîya tirkan rê zî kurdan rê zî bes yena. Ganî tirk û kurdî pîya micadele bikerê; Tirkîya de îdareyêko sosyalîst bironîyo. Îdareyo sosyalîst hewtay û hewt sereyê tirkan û kurdan rê bes yeno.

Seba Kurdistanî îtirazê xo hîna zêde dewa xo ser ro bî. Çi wext ke ta biardêne ci, hema giraneyê mi de girewtêne:

Yaw, ez ewnîyaya xerîtaya Kurdistanî ra; şima dewa ma girewta! Ma kurd nîyê, dewa ma de zî boya/qandê Heqî yew kurd bîle çin o! Çi elaqeyê dewa ma û Kurdistanî! Çi heqê şima dewa ma de est o!

Xortê ma dewa xo ser ro goştê canê mi werdbî. Tim û tim nezilîyayêne bi mi ver. Dewa ma ha dewa ma!

Ez ewnîyaya ke no doza dewa xo ra fek ver ra nêdano, mi girewt bi verê xo:

Ero bira, yê to pêro-pêsero yew dew a. Ti oca de nêcuyenê, elaqeyê şima pê nêmendo. Dewa şima ha dewijanê şima dest de. Çi yewî bi nameyê kurdan ra ci rê çîyêk nêvato. Tenya xerîta ser ro mîytanê Kurdistanî de ameya nîşan dayene. Ti seba dewa xo hende dejenê; de bîya çimanê xo ver ke yê ma qocê/hende welat o û her roce bine potînan de naleno.

Xortê ma bî gims, xorîn-xorîn nefes ant bi xo zerre. Nefes cîgeran de masa û mend. Nêzana ke bi çi çekuye ra bido teber.

A roce ra teber, fek doza dewa xo ra ver ra da, qet qisa nêarde ê meseleyî ser.

Zanistî timûtim raştîyê ke/heqîqetê ke eslî û qetî nê ano meydan. No mimkun zî ni yo. Çunku kerde û dezgeyê însanî ra estî yê ke entîke çinyo. Kerde û dezgeyê însanî de her wext kêmasî esto. Beno ke kerde û dezgeyê însanî ra zêdeyîn tesîrê negatîf zî bêro war. Seserra 20in de di şerê dinya bi zanistî û teknolojîya nê wextî ameyê kerdene. Nê di şeranî dinya de bi milyanan însan merd bi û asteng mendî bî. Bombeya atomî şerê diyemînê dinya de ameyo şuxulnayene.

Ma verê ra nuşt bi. Zanayîş ra zanistî, zanistî ra zî tekonolojî virazyeno. Teknolojî şênberî ya zanistî yo. Cuya yê merdimîye yo rojane de tesîrê zanistî xo teknolojî de nîşan da no. Teknolojî ciwîyayîşê şarî hem asan keno hem zî beno ke zehmetîyan zî biya ro. Felsefayê zanistî tesîrê xo rexne kerdişê teknolojî ser o nîşanê felsefa dano. Çunku teknolojî şênberîya zanistî yo.

Teknolojî têgehê ke pêroyî û tarîxa merdimatîye de wayîrê hîkaye yê kê dergî yo. Hîkaye yê tarîxa merdimatîye, hîkaye yê tarîxa teknolojî yo zî. Merdimatîye bi teknolojî xo ser û xoza ser o hikm dayo şuxulnayene. Tarîxa merdimatîye destpêkerdişê merhelayê tekonolojîyo; kerra ra, daran ra, asin ra, îcade adirî ra ameyo û ewro resayo teknolojîya dîjîtalîzm î. Ewro heme dinya de hikmê têgehê şoreşa dîjîtalîzmî û zeka/zîrekîya viraşteyî yeno şuxulnayene. Dîjîtalîzm merhelê ke teknolojî yo. Zîrekîya viraşteyî zî merhelê ke dîjîtalîya. Dîjîtalîzm malzemanê xo yê xaman teknolojî ra, teknolojî zî malzemanê xo zanistî ra gêno. Yanî teknolojî şênberî ya zanistî ra, dîjtalî û zekaya/zîrekîya viraşteyî zî razberîya teknolojî ra muhlemê. Teknolojî, dijîtalîzm û zekaya/zîrekîya viraşteyî hîrê merheleyê hemçerxî yê.

Tarîxa merdimatîye de taye vateyê tilsiminî estê. Tilsimê nê vateyan tarîxa merdimatîye roşnî kenê. Wextoke însan nê vateyan ser o fikiryeno, rayê hîkaye yê tarîxa merdimatîye yenê vinayene. Wext vurîyeno. Wext xo dir heme estîyî, heme vateyî zî vurîyenê. Seke vateyê verênê ke raya heme raştîyan Bexda ra yena û heme rayê Roma ra vejîyenê esto. Inê vateyî hîkaye yê nîşan danê. Bi goreyê mi ewro zî nê vateyî hina bedelîya yê; heme rayî Pekin ra vejîyenê (Çin). Ewro dinya de teknolojîya Çinî tesîrdarê heme dinya keno û no semed ra heme hikimdaran û sermayedaran verê xo dayo Çînî. Şinê Pekin. Çin wayirê doneyanê pîlan, wayirê teknolojîyê enformatîkan, wayirê bîyoteknolojî û wayirê teknolojîya zîrekîya viraşteyî yo. Hindî heme rayî Roma ra nê, Pekin ra vejîyenê! Teknolojîya rojane; algorîtmayê doneyanê pîlan ra (Bigdata), teknolojîyê enformatîk ra, bîyoteknolojî ra, zîrekîya viraşteyî ra yenê meydan. Çin wayirê nê heme teknolojîyano. Têkilî û yewbîyaye nê teknolojîyan bi şoreşa dîjîtalîzm yeno name kerdene. Şoreşa dîjîtalîzm têkilî û yewbîyaye nê çar merkelan o; algorîtmayê doneyanê pîlan, teknolojîyê enformatîk, bîyoteknolojî û zîrekîya viraşteyî ra yeno pê. Nê merhelayê şoreşa dîjîtalîzmî yê zaf mihîm û hîra yê. La cayê ma zî misaît niyo. Ma nêeşkenê teferuat malumatan bi de re. (Seke teferuatan ez eşkena pêşnîyazanê xo binusa; hîrê kîtabê Yuval Noah Harari estê. Hem tarîxa merdimatîye ser o hem zî persgiranîyê merdimatîye rojane de awirê ke hîra danê însanî û malûmatê bi teferuat ca gênê.)

Dordor zî zanistî, heme ganîyan xozaya xo ya esli ra a birneno û xerîbdarî yeno viraştene. No ca de ciwabê na perse mihum o; zanîstî ser o kam desthilatdar o û zanistî bi kamcin amanc transferê tekonolojî beno? Belê na perse, persêke polîtîk a. Çunku hîkayeyê merdîmatîye de seserra 20în û seserra 21îne tesîrê tekonolojî cayêko mihum û taybet o. Şoreşa zanistî nê di sê serran de biyo şewe û tersê merdimatîye; laboratuwaranê zanistî û teknolojîkan de bombeyê jehrî û neweşîyê janî yeno viraştene. Perayîşê şoreşa dîjîtalîzm û weşanîyayîşê ekolojîkî pêro pîya dewam kenê[1].

Jehr û jan biyê ters û xofê merdimatîye. Duşutopya yî biyê raştîyê ke. Teknolojîyê enformatîkî duşutopya ya George Orwellî de (1984), bîyoteknolojîye duşutopya ya Aldous Huxleyî de (Dinyaya Cesartê Neweyî) biyê realîteyê ke merdimatîye. Gelo ma eşkenê newe ra; Dewlata Platonî, El-Medinetü'l-Fâzîlaya Farabî yî, Utopya ya Thomas More, Dewlata Tije ya Tommaso Campanella yî bivane û newe ra şîrove bikera? Gelo ewro no îmkan esto yan nê? Gelo îmkan û rayê felsefa no war de estê yan nê?

Dîjîtalîzm, hûmarkerdişê cuyayî yo. Cuya de çi estbo yeno qodkerdene. Qodkerdene bi goreyê algorîtma û erjnayîşê mentiqî şuxulyeno. Cuya bi goreyê algorîtma û erjê mentiqî dijîtalîze beno. Dîjîtalîzm tesirê xo bi analîzê doneyanê pîlan, bi teknolojîyê enformatîkîye, bi bîyoteknolojîye û teknolojîya zîrekîya viraşteyî, weşanîyayîşê ekolojîye ser o nîşan da no. Weşanayayîşê ekolojî zî vurîyayîşê îklîmî ser o yeno etudkerdene. Vurîyayîşê îklîmî zî cuyayê heme ganîyan ser o tesîro negatîf keno. Ma nika tesîrê nê teknolojîyan raşteraşte nêzanê. La vurîyayîşê îklîmî weş yeno etudkerdene.

Seke çendin rojî verê ra nuştoxe Semra BİRTANE ÖZDEMİR Zazakînews de hina nuşt bi; seba ke şaristan, febrîqa, tesîsê endustrîyê girdî vîrazîyayê, darê ameyê birnayiş her ca de betonan ra keyeyî, tesisî ameyî viraştiş û atmosfer de karbon, gaza metan hêdî-hêdî zêde bîyo. La oksijen zî atmosfer de kêm bîyo û gaz atmosferi ser o hîna zêde bîyo. Nê semedî ra eyom (îklîm) zî bedelîyayo.[2] Nê bedelînayîşî, ciwîyayê heme ganîyan ser o tesîrêko negatîf kerdo û do bi goreyê şîroveyê pisporan no tesîro negatîf dewam bikero. Ma ganî xoza bipawê û veşnayişê fosîlan nê, herinda înan de hina pank enerjî biveynî û nê enerjî ca bîgirê.[3]

Dîjîtalîzm malzemeyê xo yo xaman teknolojî ra, teknolojî zî malzeme yê xo zanistî ra gêno. Ewro estîyê/heqîqetê maxsîmalîstan/gîrdan ser o persgiranîyî nêmendê. Persgiranî estîyê/heqîqetê mînîmalîstan ser o ya. Ewro zî cigêrayîşê estîyê heqîqetî ser o xebatî dewam kenê. Cigêrayîşê heqîqetî xurtbîyayîş û averşîyayîşê zanistîyan ra hetkarî kerd o. Hişmendîya merdimatî ser o tesîrê ke pozîtîf kerdo, hoka ewnîyayîşê ke însanî hira kerd o. Seka însan xo û dorûver xo bişinasno hetkarî kerd o. Nay ra ser zanistî; kêmkerdişê hewcadarî de, asan kerdişê cuya da, xo zanayişê şexsî û komelî cayê ko muhîm gêno.

Wexto rojane yan zî rihêwextî de mefhûm û mewzûya zanayîşî dîjîtalîzmî ser o ya. Çunku averşiyayişê dîjîtalîzmî, mewzûya zîrekîya viraşteyî/zekaya viraşta heme waran de têmîyanek û alozîyê ke viraşta û heme zanayîş û heqîqet serobin kerd o. Seka heme têgehan û mefhûman, mefhûmê zanayîşî û heqîqet zî heloşya yo. Êdî yew zanayîşê heqîqetî çin yo. Zanayîşî/heqîqetî estê: Heqîqetê tesewurîye, heqîqeto zêdenayene, heqîqeto têmîyanekerde, heqîqeto hîrakerdîye estê. Dinya de çend însanî estê hendê ke hawa heqîqet yenê empozekerdene. No hukmo empozekerdiş ra xelesnayiş bi hoka ewnîyayîşê ke felsefî mumkûn o.

Beno ke bêro vatene; no demo ke hikmê dîjîtalîzmî û zîrekîya viraşteyî de hewcadarî û hukmê felsefa nê mendo. Bi goreyê mi eqsê nê fikrî derbasdar o; eke raşteraşt famkerdişê hukmê dîjîtalîzmî de û zîrekîya viraşteyî lazim bo; zêdeyîn hewcadarîya felsefa esto. Eke ma zanistî û felsefa zanistî ser o fikrê ko rafîne înşa nê kere, dîjîtalîzmî û zîrekîya viraşteyî ser o zî fikrê ko rafîne înşa nê beno. Çunku heme zanayiş, zanistî û zanyari yê ma fikrê rexne û nirxnayîşan felsefa ra herekyenê.

Gelo heme teknolojîyî raştî û weşî ser o awan benê? Gelo heme teknolojîyî raştî û weşî anê? Gelo îmkanê erjanê neweyan esto yan nê? Eke heme kerde û dezgeyê însanî weşî û başîye bi ardayêne, no çi halo merdimatîyo?

Seke yeno qebulkerdiş ke; felsefa exlaqî/etîk, rexneyê felsefa zanistî ser o yeno înşakerdene. Ma gereka çi bizane? Ma do bizanayî başî û xerabî seni ciya biker a? Ma do felsefa exlaqi/etîkî ser o dewam bikera

[1] Yuval Noah Harari, Seba Seserra 21ine 21 Dersî, Kolektif Kitap, 2018, r. 31.

[2] Semra BİRTANE ÖZDEMİR, Germinîya globale û vurîyayîşê îklîmî, Zazakînews, 29/05/2026.

[3] Semra BİRTANE ÖZDEMİR, Germinîya globale û vurîyayîşê îklîmî, Zazakînews, 29/05/2026.

Hewteyo verê ma qale astengdarîye fîzîkî kerdbî. No hewte zî ma dewam bikerî. Ma va ke astengdarîya fîzîkî asteng serr leşa ma do sey lînge, deste, kifte yan zî adeleyî ma.

Astengdarîya fîzîkî mîyan xo de tewir bi tewir a.

* Serapral Palsî (SP),

* Amputasyon,

* Dîstrofîye adeleyî,

* Felç,

* Ayî nêweşîye ke zayîş ra ameyî ...ûsn

Nê nêweşîye kok xo de 3 hawayî,

1-Astengê ortopedîk: No hawa de nêweşî serr este, edaleyî de xesar verdena.

2-Astengê nörolojîkî: No hawa de nêweşî ser mezg û omurîlîk de xesar verdena û merdîm zafan hareketan xo vînkeno.

Tirkîya de astengdarî ye fîzîkî zaf zehmet vînenî gere mîyan komel de gere zî mîyan gure de heyatî yîn re bîyo zindan.Gure TUİK ra Tirkîya de nîzdî 9 mîlyon astengdar estê mîyan yîn zî de nîzdî 2 mîlyon astengdarîye fîzîkî ye.Wextîk vejîyenî teber ezîyeto çile dest pekeno.Nêeşkenî weyşî mînîbuse yanzî otobbuse çunke gore yîn ra nêvirazyayo.Wextîk şinê apartman uca de zî nêeşkenî şer dîyar yanzî berî var derenca gore yîn ra nîya ,asansor gore yîn ra nîya.Vacî ma xo rê yew gure de bişuxulnê ma bihewni keye xo yew kes yîn nêgeno gure û komel yîn teber ra verdanê.

Heqî komelkîyî înan

En verî de gere nê astengdarî yew raporê weşîye bigerî. Dima zî merkezîye cigerayîşe rêberîye de raporê xo bivecî bade zî pê no rapor eşkeno bêpere hewte de heyan 3 saet merkezî rehabîlîtasyonan de tedawîye fîzîkî bivînî. Şaredarîyan zî no merdîman ra heqî awi de otobusan de pere kêm genê belkî çiko bêqiyme o la reyna zî rind o. Dewleti zî bacan de merdîm ra kêm gena ay zî çiko bêqiymet o.

Wendoxê min ê erjeyey heyan ziwane mi tadeya mi qale astengdarîye fîzîkî kerd.

Weşîye de bimanî.

No vaş demê verênê wisarî ra heta menganê hamnanî eşkîyeno bêro dîyene. Helug verê verkan pelê xo vejeno û nîşanê ameyîşê wisarî dano. Nê semedî ra şarê herême yê koyan helugi vîneno, zano ke wisar dest pêkerdo.

Helug, esasen vaşêkê serdinî yo û coka koyanê berzan de zaf yeno dîyene. Bingeyê ey de pîyazêk (sogan) û rîşeyanê xurtî estê ke bi înan reyde cemed ra xelisîyeno û demê verênê wisarî de pelan vejeno.

Kurdistanî de, helug Dêrsim, Çewlîg, Amed, Riha, û gelek bajaranê bînan de zî yeno dîyene.

Gama ke helug reseno, yew gilê rindek û rengîn vejeno, demê cuyeyê ey qij o. Gulê helugî bi reng est o; rengê zerd, kewe, sur û bover gulê helugî de estê. Gulan ra dima dane vejîyeno û dima zi gama ke no vaş huşk bîyo, bezre vila beno û wisarê bîn de newe ra helug vejîyeno.

Helug, seke şarê herêmî vano, vaşêko dermanin o ke zaf feydeyê ey estê

Nê wextî de pê telefonî keyeyê Çînarî gerîya û ci ra ame waştiş ke bivejîyê verê qehwexaneyî. Keyeyê Çînarî ke vecîya teber, hetê kesanê ke nasnameyê înan hema nêameyo tesbîtkerdiş ra pê fîşengan hêrîşê înan ame kerdiş. hêrîş de Sedat Çînar, birayê ey Mehmet Çînar û ênîşteyê ey A.Y. birîndar bîyî.

Bi xeberdayîşî ser o, ekîbê weşîyeû polîsî ameyî sewqkerdişê cayê hedîseyî. Kontrolo ke hetê ekîbanê weşîye ra ame kerdiş de, ame tesbîtkerdiş ke Sedat Çînar o ke giranî birîndar bibî, merdo.

Wazîyetê birîndarekî giran o

Mehmet Çînar û A.Y. yê ke birîndar bîbî, dima ke cayê hedîseyî de mudaxaleyê verên ame kerdiş, pê ambulansan wedarîyayî nêweşxane. Cenazeyê Sedat Çînarî seba kerdişê otopsî wedarîya morg û ame musayîş ke wazîyetê birîndaran ra A.Y.yî giran o.

Derheqê hedîseyî de zî cigêrayîşêko hîra ame destpêkerdiş.

Sîyasetmedar û akademîsyenê Kurd Prof. Yildirim, nêweşxaneyê xususî yê Amedî de, pêro mudaxeleyê doktoran reyde nêame xelesnayîş û 26ê Adara 2021î de emrê xo yê 62 serrî de dinyaya xo bedilna.

Qadrî Yildirim Kam o?

Qadrî Yildirim o ke serra 1959î de Lîceya Amedî de ameyo dinya, mabênê Kurdan de sey "Mamosta Qadrî" amêne şinasnayene.

Badê ke perwerdeyê xo yo sereteyî û mîyanên temam kerd, mabênê serranê 1986-1998î de zaf bajar û qezayan de sey mamosta û îdareker xebitîya.

Serra 1996î de Beşê Ziwan û Edebîyatê Erebkî yê Fakulteya Îlahîyatî ya Unîversîteya Harranî de Lîsansa Berze, serra 1998î de zî eynî unîversîte û eynî beşî de doktora kerd. Serra 1999î de Fakulteya Îlahîyatî ya Unîversîteya Dîcleyî de Beşê Ziwan û Edebîyatê Erebkî de sey Ardimkarê Doçentî dest bi kar kerd. Eynî beşî de Gulana 2004î de bi Doçent.

19ê Sibata 2010î de bi Profesor. Serra 2010î de Unîversîteya Mêrdînî ya Artûklûyî de sey Ardimkarê Rektorî dest bi kar kerd û sey Mudirê Enstîtuya Ziwananê Ganîyan ame tayînkerdene.

Weçînayîşê Pêroyî yê Parlamenterîye yê Hezîrana 2015î de, Partîya Demokratîke a Şaran (HDP) ra sey namzedê parlamenterê Sêrtî ame weçînayene, Weçînayîşê Parlamenterîye yê Teşrîna Peyêne ya 2015î de zî reyna HDP ra sey parlamenterê Sêrtî ame weçînayene.

Prof. Dr. Qadrî Yildirim, derheqê ziwan, edebîyat û erdnîgarîya Kurdan, Erebkî, Fariskî de wayîrê 14 kitaban o. Yildirim zaf qîmet daynê Zazakî zî û ti kerdêne ke wa Zazakî aver şêra.

Kitabê ey

• Kabul ve Red Arasında İslamî Feminizm, Avesta Yayınları, İstanbul, 2019
• Zerdüşt, Avesta ve Temel Öğretileri, Avesta Yayınları, İstanbul, 2019
• Kürt Medreseleri ve Alimleri (3 Cilt), Avesta Yayınları, İstanbul, 2018
• Bütün Yönleriyle Rojava - Efrîn (Afrin), Avesta Yayınları, İstanbul, 2018
• Birketü’l-Kelimat Menkıbeler Havuzu, Şeyh Muhammed Asım Oxini, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Avesta Yayınları, İstanbul, 2017
• İkinci Xanî / Xaniyê Duyem: HacîQadirê Koy,Tür: Biyogafi, Yazar: Kadri Yıldırım, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2016
• Mem û Zîn, Ehmedê Xanî, Dil: Türkçe, Kürtçe, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Avesta Basın Yayın, 2016
• Kürt Tarihi ve Coğrafyası-1: Rojava, Şemal Yayınevi, 2015
• Artuklu Kolay Arapça, İki cilt, Derleyici: Kadri Yıldırım, 2014
• Dîwan: Ehmedê Xanî Külliyatı-4, Dil: Kürtçe, Türkçe, Kadri Yıldırım, Avesta-Basın Yayın, İstanbul, 2014
• Espîdebazê Hemedanî/Hemedanlı Beyaz Şahin Baba Tahîre Uryan: Hayatı Görüşleri Divanı, Lorî - Hewramî - Kurmancî – Tirkî, Avesta Basın Yayın[8] İstanbul, 2013
• Temel Alıştırma ve Metinlerle Kürtçe Dilbilgisi, Dili: Türkçe, Kürtçe, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2013
• Hülasa-î Akaid - Akaidin Özü', Seyid Abdullah Nehri, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Semerkand Yayıncılık, 2013.
• Asker, Diplomat, Düşünür, Siyasetçi, Ressam, Şair ve Tarihçi: Muhammed Emîn Zekî Bey (1880-1948), Kürt Tarihi Dergisi, 2013
• Kültür Bakanlığı'nın Mem û Zîn Çevirisine Eleştirel Bir Yaklaşım, Dil:Türkçe, Avesta Basın Yayın, 2011
• Ehmedê Xanî'nin Fikir Dünyası, Kadri Yıldırım, Ağrı Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yay., 2011
• Eqîdeya Îmanê / İnanç Risalesi: Ehmedê Xanî Külliyatı-2, Dil: Türkçe, Kadri Yıldırım, Avesta-Basın Yayın, İstanbul, 2008
• Nûbehara Biçûkan (Arapça-Kürtçe-Arapça Sözlük): Ehmedê Xanî Külliyatı-1, Dil: Arapça, Türkçe, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2008
• Ehmede Xani ve Mem u Zin / Bir Şair Düşünür ve Mutasavvıf Olarak, İzeddin Mustafa Resul, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2007
• Ürdün Kürtleri, Muhammed Ali es-Siwereki el-Kurdi, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2007
• Kerkük: Tarih Politika ve Etnik Yapı, Kemal Mazhar Ahmed, Türkçeye çeviren: Kadri Yıldırım, Avesta Basın Yayın, İstanbul, 2005

kızarmış patates: kartola qelênaya

sosis: sosîs (n)

sucuk: sucuxe (m)

pastırma: pastirme (n)

yoğurt: mast (n), qatix (n)

tost: tost (n)

reçel: rîçal (n), aqît (n)

bal: hingimên (n)

kahve: qewe (n)

çay: çay (m)

süt: şit (n)

şeker: şeker (n)

ekmek: nan (n)

peynir: penîr (n)

zeytin: zeytune(m)

kavurma: qawirme (n)

tavuk: kerge (m)

hamburger: hamburger (n)

biftek: bîftek (n)

salata: salate (n)

çorba: germî (m), şorba (m), şorbike (m)

mercimek çorbası: mişewşî (m)

domates: firingî (m), şamike (m), lolike (m), tomatêse (m), balcana sûre (m), balcane (m)

hıyar: xîyar (n), buestûn (n)

soğan: pîyaz (n)

su: awe (m)

kola: kola (m)

şalgam: şelxem (m)

et: goşt (n)

yemek: werd (n), nan (n)

yiyecek: çîyê werdişî (n), çîyê werdî (n)

patates: kartole (m), patatîze (m)

meyve: meywe (n), fêkî (n), êmîş (n)

elma: saye (m)

portakal: porteqale (m)

çilek: çîlege (m)

üzüm: engure (m), tirî (m)

şeftali: xewxe (m), şeftalîye (m), pirçikine (m)

kayısı: mişmişe (m), qeysî (m), qeysîye (m)

vişne: wişna (m)

kiraz: gilyaze (m)
erik: alunça (m), êruge (m)

karpuz: hindî (m), zebeşe (m), qerpuze (m), buestûn (m)

kavun: beşîla (m), qawune (m)

balık: mase(n)

pirinç: riz (n), birinc (n)

havuç: gizêr (n), hewice (m), bûncike (m)

tatlı (nm) (tatlı yiyecek): şîranî (m), şîranîye (m); çîyê werdî yo şîrin, çîyê werdişî yo şîrin

yemiş: meywe (n), fêkî (n), êmîş (n)

turta: torta (m)

kek: kek (n)

dondurma:qeşaşit (n)

sebze: sewzî (n), zerzewat (n), tarrûtur (n)

fasulye: fasulya (m), lobî (m)

kabak: kundire (m), kuy (m); cacixe (m)

marul: xas (n), marul (n)

biber: îsot (n), bîber (n), bacik (n)

mercimek: nîske (m), mercû (m)

yağ: rûn (n)

tereyağı: kele (n), rûno kele (n)

yiyecek: çîyê werdişî (n), çîyê werdî (n)

içecek: çîyê şimitişî (n), meşrubat (n)

Ekîbî wextêko kilm de ameyî cayê şewatî, wayîrê keyeyî yo ke mîyan de bi û ame zanayîş ke adir ey veto, keye ra girewt û teslimê gurekaranê weşîye kerd. Ekîbanê îtfayîye dima ra mudaxaleyê adirî kerd, adir girewt binê kontrolî û hewna kerd.

Kesê ke ame tesbîtkerdiş adir ey veto semedê tedawîkerdiş wedarîya nêweşxane û derheqê hedîseyî de zî cigêrayîş lame dest pêkerdiş.

Hedîse de Ozkan Ş., cinîya ey Ayşe Ş. (45) û Musa B. weşîya xo vîndî kerdî. Tunê înan M.Ş. (12) û B.Ş. (16) zî birîndar bîyî.

Bi xaberdayîşî dima ekîbê weşîye, AFAD û cendirmeyî amey herêma qewimyayîşî. Ekîbê weşîye birîndarî wedarnay Nêweşxaneyê Zanîngeha Cumhuriyetî.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."