Kupaya Dîna ya FIFA 2026î de, 16 stadandê cîya-cîyayan de, 4 hefte wextî yê cîya-cîyayan de, pêro pîya 104 maçî do bêrê kaykerdiş. 78 maçî do Amerîka de bêrê kaykerdiş.

Stadê Mexico Cityî yo ke eynî nameyê paytextê Meksîka tede esto û bi kapasîteya 83 hazar kesî ya, tarîxê Kupaya Dîna de do bîbo stadê yewin yo ke 3 rey mêmandarîya maçê akerdişî kerda û do bikewe tarîx.

Stadê Mexico Cityî de verê cû zî akerdişê Kupaya Dîna ya 1970î de maçê Meksîka-Yewbîyayîşê Sovyetî (0-0), akerdişê Kupaya Dîna ya 1986î de zî maçê Îtalya-Bûlgarîstanî (1-1) amebî kaykerdiş.

Stadê Mexico Cityî yo ke tede efsaneyê tarîxê futbolî Pele yo Brezîlyayijî serra 1970î de kupa berz kerdbî û Maradona yo Arjantînijî serra 1986î de “gola seserrî” eştbî, akerdişê Kupaya Dîna ya 2026î de do mêmandarîya maçê Meksîka û Afrîkaya Başûrî biko.

Turnuva de 104 maçî do DYA, Meksîka û Kanada de pêro pîya 16 stadanê cîya-cîyayan de bêrê kaykerdiş.

Mabênê 16 stadanê cîya-cîyayan de, tewr pîlê ci bi kapasîteya 94 hazar kesî Stadê Dallasî yo, tewr qijê ci zî bi kapasîteya 45 hazar kesî Toronto de ca gêno.

Programê maçan wîna yo:

11 Haziran Perşembe:

A Grubu: Meksika - Güney Afrika, Mexico City Stadı, 22.00

12 Haziran Cuma:

A Grubu: Güney Kore - Çekya, Guadalajara Stadı, 05.00

B Grubu: Kanada - Bosna-Hersek, Toronto Stadı, 22.00

13 Haziran Cumartesi:

D Grubu: ABD - Paraguay, Los Angeles Stadı, 04.00

B Grubu: Katar - İsviçre, San Francisco Bay Area Stadı, 22.00

14 Haziran Pazar:

C Grubu: Brezilya - Fas, New York New Jersey Stadı, 01.00

Haiti - İskoçya, Boston Stadı, 04.00

D Grubu: Avustralya - Türkiye, BC Place Vancouver Stadı, 07.00

E Grubu: Almanya - Curaçao, Houston Stadı, 20.00

F Grubu: Hollanda - Japonya, Dallas Stadı, 23.00

15 Haziran Pazartesi:

E Grubu: Fildişi Sahili - Ekvador, Philadelphia Stadı, 02.00

F Grubu: İsveç - Tunus, Monterrey Stadı, 05.00

H Grubu: İspanya - Yeşil Burun Adaları, Atlanta Stadı, 19.00

G Grubu: Belçika - Mısır, Seattle Stadı, 22.00

16 Haziran Salı:

H Grubu: Suudi Arabistan - Uruguay, Miami Stadı, 01.00

G Grubu: İran - Yeni Zelanda, Los Angeles Stadı, 04.00

I Grubu: Fransa - Senegal, New York New Jersey Stadı, 22.00

17 Haziran Çarşamba:

I Grubu: Irak - Norveç, Boston Stadı, 01.00

J Grubu: Arjantin - Cezayir, Kansas City Stadı, 04.00

Avusturya - Ürdün, San Francisco Bay Area Stadı, 07.00

K Grubu: Portekiz - Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Houston Stadı, 20.00

L Grubu: İngiltere - Hırvatistan, Dallas Stadı, 23.00

18 Haziran Perşembe:

L Grubu: Gana - Panama, Toronto Stadı, 02.00

K Grubu: Özbekistan - Kolombiya, Mexico City Stadı, 05.00

A Grubu: Çekya - Güney Afrika Cumhuriyeti, Atlanta Stadı, 19.00

B Grubu: İsviçre - Bosna-Hersek, Los Angeles Stadı, 22.00

19 Haziran Cuma:

B Grubu: Kanada - Katar, BC Place Vancouver, 01.00

A Grubu: Meksika - Güney Kore, Guadalajara Stadı, 04.00

D Grubu: ABD - Avustralya, Seattle Stadı, 22.00

20 Haziran Cumartesi:

C Grubu: İskoçya - Fas, Boston Stadı, 01.00

Brezilya - Haiti, Philadelphia Stadı, 03.30

D Grubu: Türkiye - Paraguay, San Francisco Bay Area Stadı, 06.00

F Grubu: Hollanda - İsveç, Houston Stadı, 20.00

E Grubu: Almanya - Fildişi Sahili, Toronto Stadı, 23.00

21 Haziran Pazar:

E Grubu: Ekvador - Curaçao, Kansas City Stadı, 03.00

F Grubu: Tunus - Japonya, Monterrey Stadı, 07.00

H Grubu: İspanya - Suudi Arabistan, Atlanta Stadı, 19.00

G Grubu: Belçika - İran, Los Angeles Stadı, 22.00

22 Haziran Pazartesi:

H Grubu: Uruguay - Yeşil Burun Adaları, Miami Stadı, 01.00

G Grubu: Yeni Zelanda - Mısır, BC Place Vancouver Stadı, 04.00

J Grubu: Arjantin - Avusturya, Dallas Stadı, 20.00

23 Haziran Salı:

I Grubu: Fransa - Irak, Philadelphia Stadı, 00.00

Norveç - Senegal, New York New Jersey Stadı, 03.00

J Grubu: Ürdün - Cezayir, San Francisco Bay Area Stadı, 06.00

K Grubu: Portekiz - Özbekistan, Houston Stadı, 20.00

L Grubu: İngiltere - Gana, Boston Stadı, 23.00

24 Haziran Çarşamba:

L Grubu: Panama - Hırvatistan, Toronto Stadı, 02.00

K Grubu: Kolombiya - Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Guadalajara Stadı, 05.00

B Grubu: İsviçre - Kanada, BC Place Vancouver Stadı, 22.00

Bosna-Hersek - Katar, Seattle Stadı, 22.00

25 Haziran Perşembe:

C Grubu: İskoçya - Brezilya, Miami Stadı, 01.00

Fas - Haiti, Atlanta Stadı, 01.00

A Grubu: Çekya - Meksika, Mexico City Stadı, 04.00

Güney Afrika Cumhuriyeti - Güney Kore, Monterrey Stadı, 04.00

E Grubu: Curaçao - Fildişi Sahili, Philadelphia Stadı, 23.00

Ekvador - Almanya, New York New Jersey Stadı, 23.00

26 Haziran Cuma:

F Grubu: Japonya - İsveç, Dallas Stadı, 02.00

Tunus - Hollanda, Kansas City Stadı, 02.00

D Grubu: Türkiye - ABD, Los Angeles Stadı, 05.00

Paraguay - Avustralya, San Francisco Bay Area Stadı, 05.00

I Grubu: Norveç - Fransa, Boston Stadı, 22.00

Senegal - Irak, Toronto Stadı, 22.00

27 Haziran Cumartesi:

H Grubu: Yeşil Burun Adaları - Suudi Arabistan, Houston Stadı, 03.00

Uruguay - İspanya, Guadalajara Stadı, 03.00

G Grubu: Mısır - İran, Seattle Stadı, 06.00

Yeni Zelanda - Belçika, BC Place Vancouver Stadı, 06.00

28 Haziran Pazar:

L Grubu: Panama - İngiltere, New York New Jersey Stadı, 00.00

Hırvatistan - Gana, Philadelphia Stadı, 00.00

K Grubu: Kolombiya - Portekiz, Miami Stadı, 02.30

Demokratik Kongo Cumhuriyeti - Özbekistan, Atlanta Stadı, 02.30

J Grubu: Cezayir - Avusturya, Kansas City Stadı, 05.00

Ürdün - Arjantin, Dallas Stadı, 05.00

Eleme Turları

Turnuvada son 32 turundan itibaren final maçına kadar oluşan TSİ program ise şöyle:

Son 32 turu

28 Haziran Pazar:

Maç 73: A Grubu ikincisi - B Grubu ikincisi, Los Angeles Stadı, 22.00

29 Haziran Pazartesi:

Maç 76: C Grubu lideri - F Grubu ikincisi, Houston Stadı, 20.00

Maç 74: E Grubu lideri - A/B/C/D/F Grubu üçüncüsü, Boston Stadı, 23.30

30 Haziran Salı:

Maç 75: F Grubu lideri - C Grubu ikincisi, Monterrey Stadı, 04.00

Maç 78: E Grubu ikincisi - I Grubu ikincisi, Dallas Stadı, 20.00

1 Temmuz Çarşamba:

Maç 77: I Grubu lideri - C/D/F/G/H Grubu üçüncüsü, New York New Jersey Stadyumu, 00.00

Maç 79: A Grubu lideri - C/E/F/H/I Grubu üçüncüsü, Mexico City Stadı, 04.00

Maç 80: L Grubu lideri - E/H/I/J/K Grubu üçüncüsü, Atlanta Stadı, 19.00

Maç 82: G Grubu lideri - A/E/H/I/J Grubu üçüncüsü, Seattle Stadı, 23.00

2 Temmuz Perşembe:

Maç 81: D Grubu lideri - B/E/F/I/J Grubu üçüncüsü, San Francisco Bay Area Stadı, 03.00

Maç 84: H Grubu lideri - J Grubu ikincisi, Los Angeles Stadı, 22.00

3 Temmuz Cuma:

Maç 83: K Grubu ikincisi - L Grubu ikincisi, Toronto Stadı, 02.00

Maç 85: B Grubu lideri - E/F/G/I/J Grubu üçüncüsü, BC Place Vancouver Stadı, 06.00

Maç 88: D Grubu ikincisi - G Grubu ikincisi, Dallas Stadı, 21.00

4 Temmuz Cumartesi:

Maç 86: J Grubu lideri - H Grubu ikincisi, Miami Stadı, 01.00

Maç 87: K Grubu lideri - D/E/I/J/L Grubu üçüncüsü, Kansas City Stadı, 04.30

Son 16 Turu

4 Temmuz Cumartesi:

Maç 90: Maç 73 Galibi - Maç 75 Galibi, Houston Stadı, 20.00

5 Temmuz Pazar:

Maç 89: Maç 74 Galibi - Maç 77 Galibi, Philadelphia Stadı, 00.00

Maç 91: Maç 76 Galibi - Maç 78 Galibi, New York New Jersey Stadı, 23.00

6 Temmuz Pazartesi:

Maç 92: Maç 79 Galibi - Maç 80 Galibi, Mexico City Stadı, 03.00

Maç 93: Maç 83 Galibi - Maç 84 Galibi, Dallas Stadı, 22.00

7 Temmuz Salı:

Maç 94: Maç 81 Galibi - Maç 82 Galibi, Seattle Stadı, 03.00

Maç 95: Maç 86 Galibi - Maç 88 Galibi, Atlanta Stadı, 19.00

Maç 96: Maç 85 Galibi - Maç 87 Galibi, BC Place Vancouver Stadı, 23.00

Çeyrek Final

9 Temmuz Perşembe:

Maç 97: Maç 89 Galibi - Maç 90 Galibi, Boston Stadı, 23.00

10 Temmuz Cuma:

Maç 98: Maç 93 Galibi - Maç 94 Galibi, Los Angeles Stadı, 22.00

12 Temmuz Pazar:

Maç 99: Maç 91 Galibi - Maç 92 Galibi, Miami Stadı, 00.00

Maç 100: Maç 95 Galibi - Maç 96 Galibi, Kansas City Stadı, 04.00

Yarı Final

14 Temmuz Salı:

Maç 101: Maç 97 Galibi - Maç 98 Galibi, Dallas Stadı, 22.00

15 Temmuz Çarşamba:

Maç 102: Maç 99 Galibi - Maç 100 Galibi, Atlanta Stadı, 22.00

Üçüncülük Maçı (Bronz Final)

19 Temmuz Pazar:

Maç 103: Maç 101 Mağlubu - Maç 102 Mağlubu, Miami Stadı, 00.00

2026 FIFA Dünya Kupası Finali

19 Temmuz Pazar

Maç 104: Maç 101 Galibi - Maç 102 Galibi, New York New Jersey Stadı, 22.00

https://www.zazakinews.com/ne-bi-to-ne-be-to-beno-zazaki-keyeye-ma-ya

2- Xerîtaya Cîhanî ya Muhammed El-Idrîsî

https://www.zazakinews.com/xeritaya-cihani-ya-muhammed-el-idrisi-2

3- Doza dewe, doza welatî

https://www.zazakinews.com/doza-dewe-doza-welati

4- Zanistî û Felsefa Zanistî-2

https://www.zazakinews.com/zanisti-u-felsefa-zanisti-2

5- Nîjadperestîye ruhê Tirkan de esto

https://www.zazakinews.com/nijadperestiye-ruhe-tirkan-de-esto

6- Zazakî û Zazayî

https://www.zazakinews.com/zazaki-u-zazayi

Mamosta Muhemmed Cîhangîr Çotla Darahênî ra nimûneyan dano.

Fekê dewa ma yan ziwano nuştekî raşt o?

Firîk Dede pîranê Ocaxa Derwêş Cemalî ra bi. Firîk Dede 10ê Temûze 2007î de şibi heqîya xo.

‘Dejê ci zî nêniştê hêsirê ci zî’

Firîk Dede Pilûre de cuwîyayêne. Derheqê tradîsyonê fekkîyî de temsîlkaranê peyênan ra bi. Firîk Dede pîranê Dewrêş Cemalî ra bi û 2007î de 106 serrîya xo de şi heqîya xo.

Wextê darbeya 80yî de lajê ey verê çimanê kekê xo de bêstîyabi darêk û hetê Yuzbaşîyo Qulaxsizî ra gande-gande amebi vêşnayene. Nameyê lajê ey Behzad bi. A roje ra dima Firîk Dede sîya best û reyna hêrdişa xo nêqesna, qisey nêkerd û hêsirê ci nêniştê.

“Pêro zîyar û dîyarî ma ra hêrs bîyê..

Meperse çi ameyo ma ser lawo, wextêko tarî bi. Ma ke sifreyanê heramîyan ser de da pêro, ma binkewtê. Bizane ke lawo pêro tarîyî xirab ê. Coka pêro emrê xo de mi sodirî rê secde kerdo. Çimkî sodir xeberdarê roştîye yo. Roştîye pîr û pak a.

“Ma tilsimê Dêrsimî xeripna lawo”

Xo vîrî ra mekere ke pêro Daranê pîlanê Dêrsimî ma rê verare kerdibî ya û koyê ma şikefta mazlûman bî. La ma rêça xo ra vejîyayê. Ma sifreyê zaliman de piranê goninî werdê. La înan nîya nêkerdibi, wayîrê rêça xo vejîyaybî. Ma tilsimê Dêrsimî xeripna lawo û ma hesabêko giran da. Ti nika fam kenî ez çira hêrs bîya lawo?”

Ma kamilanê xo bi zerrîyane, bi hurmet û eşqî yad kenê.

Şarê ma zî pê qilç û çiwa dinya çarneno, xwu rê kerda yew kayî.

Vajîyeno keno kay demê bermekîyan û abasîyan ra yeno.

Demê xelîfe Mêmunî de dinya veraver û seraser-enlem boylam pê mawîyaya, haca ko vanê pê mawitê yew la û yew çiwayê. Aye ra no kayê mêmunî zî pê qilç û çiwa kay beno.

Not: Cayo ke video ameyo antiş û kay beno Darahênî yo

Video: Muhemmed Cihangîr Çotla

Mîyanê Zazayan de kayê Mêmun

Vanê Xelîfe mêmunî pê la û çiwa dinya daya pê mawitiş. Şarê ma zî pê qilç û çiwa dinya çarneno, xwu rê kerda yew kayî. Vajîyeno keno kay demê bermekîyan û abasîyan ra yeno.

📍Darahênî

📽️Muhemmed Cihangîr Çotla pic.twitter.com/6HmrazpQbh

— Zazakî News (@zazaki_news) June 9, 2026

Zazakî ziwananê kurdkî ra yew ê ziwanêko îranîya bakurê rocawanî yo.

Cayê zazakî ser o ziwanşinasan mîyan de di fikrî estê.

Zafaneyê ziwanşinasan vanê ke zazakî ziwananê kurdkî ra yew a. Goreyê Peter Lerch (1856-57), Friedrich Müller (1864), Albert van Le Coq (1903), Ely Bannister Soane (1913), K. R. Ayyoubi, I. A. Smirnova (1998), M. J. Kenstowicz (2004) zazakî yew lehçeya kurdkî ya.

Ancî goreyê zafaneyê kurdan zazakî yew lehçeya ziwanê kurdkî ra yo. Goreyê tayê ziwanşinasan zî zazakî-goranî ziwanê kurdkî nîyê.

Reya yewine Oskar Mann û wendekarê ey Karl Hadank îdîa kerdê ke zazakî lehçeyêka kurdkî nîya. Nê sebebî ra heta ewro zî tayê ziwanşinasî zazakî sey ziwanêko cîya qebul kenê.

Serra 1985î de Zanîngeha Michiganî (DYA) Terry Lynn Todd cigêrayîşêko nameyê ey "A Grammar of Dimli (Also known as Zaza)" yo pêşkêş kerd. Dr. Ludwig Paul Zanîngeha Giessenî ra (o alman o û nika Zanîngeha Hamburgî de yo) û Dr. Zülfü Selcan zî Zanîngeha Berlînî ra zazakîya Dêrsimî ser o kitabî vetî. Reyna, ziwanşinasî K. R. Ayyoubi û I. A. Smirnova zî zazakîya Dêrsimî ser o kitabêk amade kerdê.

Zazakî tewr zaf bakurê Kurdistanî de yena qiseykerdene, la hetê humara qijkeke ra tayê heremanê başûrê Kurdistanî û Anatolîya Mîyanêne de zî yena qiseykerdene. Heto bîn ra sebebanê koçberîye ra nê serranê peyênan de, humarêka gird zazakîqiseykerdoxî zaf bajaranê Tirkîya û rocawanê Ewropa de vila bîyê. Eyalet û bajarê ke tede zazakî yena qiseykerdene nê yê:

1.Aksaray (Hilkecik)

2.Bidlîs (Modkan)

3.Çewlîg (Azarpêrt, Bongilan, Çêrme, Dara Hênî, Gêxî, Kanîres û Xorxol)

4.Dêrsim (Çemişgezek, Mazgêrd, Pêrtag, Pilemuriye, Pulur, Qisle û Xozat)

5.Dîyarbekir (Çêrmûg, Çinar, Erxenî, Gêl, Hênê, Hezro, Licê, Karaz, Pasûr, Pîr û Şankus)

6.Erdêxan (Mêrdinik)

7.Erzîngan (Îliç, Kemaliye, Kemax, Moşe û Têrcan)

8.Erzirom (Aşqele, Çad, Hesenqele û Xînûs)

9.Meletî (Sîro)

10.Mûş (Gimgim)

11.Riha (Sêwreg)

12.Şemsûr (Aldûş)

13.Sêrt (Hewêla)

14.Sêwas (Qengal, Zara, Ulaş, Macîran û Divriğî)

15.Xarpêt (Dep, Maden, Miyaran, Palo, Qovanciyan, Sivrice û Xulaman).

Dormaleyê hîrê-çar mîlyonî kesî estê ke xo sey kird, kirmanc, dimilî yan zî zaza name kenê.

Namekerdiş

Kesê zazakîqiseykerdoxî ziwanê xo nameyanê cîya-cîyayan reyde name kenê.

•Kirdkî: Herêma Çewlîgî, bakurê Dîyarbekirî de zafane xo rê kird û ziwanê xo rê zî kirdkî yan zî kirdî vanê. Çekuya "kird" û "kurd" hetê etîmolojîk ra eynî kok ê.

• Kirmanckî: Herêma Dêrsim û Erzînganî de xo rê vanê kirmanc û ziwanê xo rê zî kirmanckî. Çekuya "kirmanc" û "kurmanc" hetê etîmolojîk ra eynî kok ê.

• Dimilkî: Herêma Çêrmûg, Sêwreg, Aldûşî de xo rê vanê dimilî û ziwanê xo rê zî vanê dimilkî yan zî dimilî.

• Zazakî: Herêma Xarpêt û Madenî de xo rê vanê zaza û ziwanê xo rê zî vanê zazakî. La no namkerdiş serranê peyênan de, cayanê bînan de zî vila biyo.

•Nameyê Bînî: Herêma Qoçgirî û Sêwasî de merdimî ziwanê xo rê vanê dimilkî yan zazakî, xo rê zî vano zaza yan zî dimilî. Înan rê Gimî zî yeno vatene. Herêmanê Xînûs û Varto de şarê uca xo rê vano Şarê Ma, yanî "şarê ma", ziwanê xo rê vanê Zonê Ma, "ziwanê ma". Înan rê Çarek û Lol zî yeno vatene. Çînî, Çarek û Lol nameyê eşîrê kirmanc ê.

Netîceya xebata standardîzekerdişê nê fekî de, nê nameyan ra kirmanckî ameyo tercîhkerdene û nika wareyê nuştişî de yeno bikarardene.

Fekê Zazakî

Zazakî de zaf fekê qijkekî estê. Goreyê ziwanşinas û nuştoxanê ke zazakî ser o xebitîyenê, merdim eşkeno zazakî bikero di fekê girdî:

1. Zazakîya bakur yan zî fekê (şêweya) Dêrsimî: Herêma Dêrsim, Erzîngan, Qoçgirî û Gimgimî de yeno qiseykerdene. Merdim şeno vajo ke kurdê elewî qisey kenê.

2. Zazakîya başûr yan zî fekê (şêweya) Dêrsimî: Çewlîg, Elezîz, Dîyarbekir û Sîwêrekî de yeno qiseykerdene. Merdim şeno vajo ke kurdê sunnî qisey kenê.

Goreyê tayê ziwanşinasan û nuştoxan zî zazakî de hîrê fekê serekeyî estê:

1. Zazakîya bakur: Herêma Dêrsim, Erzîngan, Qoçgirî û Gimgimî de yeno qiseykerdene.

2. Zazakîya mîyanêne: Çewlîg, Elezîz û tayê qezayanê Dîyarbekirî de yeno qiseykerdene.

3. Zazakîya başûr: Herêma Çêrmûg, Sîwêrek û Aldûşî de yeno qiseykerdene.

Wexto newe ame aşkerekerdiş

Amed de bi tewrbîyayîşê Serekê Pêroyî yê DEM Partî Tuncer Bakirhan, Serekê Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) Çîgdem Kiliçgun Uçar û Keskîn Bayindir, parlamenter û serekê şaredariyan ê DEM Partî bernameyêk ame viraştîş.

Bernameyo ke nameyê ey “Deklarasyona seba Mîtîngê Azadî” bi de wextê neweyî yê mîtîngan ameyî aşkerekerdiş. Goreyê beyanato ke ame dayîş, 27ê hezîrane de Wan û Mersîn de, 28ê hezîrane de zî Amed û Estemol de seba Ocalanî mîtîngî yenê viraştiş

Goreyê beyanato ke hetê Saziya Neteweyî ya Îdareyê Afetî yê Afxanîstanî ra ame dayîş, pêro welat de 18 hezar û 800 keyeyî nê afetî ra zirar vînayê. Ame zanayîş ke nêzdîyê 2 hezar keyeyî bi temamî rijîyayî û 7 hezarî ra zafêr keyeyan de zî zirar ame meydan.

Rîyê laseran ra rayîr û binawanîya ziretî de zî zirarêko pîl virazîya û 580 kîlometre rayîr xirab bî

Naye ser o verê berê Meclîsî de têmîyankewtiş vejîya û mabênê hetgiranê Kemal Kiliçdaroglu û Ozgur Ozelî de tengijîyayîş qewimîya. Wexto ke krîz dewam kerdêne Kemal Kiliçdaroglu qerar da ke beşdarê kombîyayîşî nêbeno û saetanê vernî de do Merkezê Pêroyî yê CHP’yî de eşkerayîyêka nuştekî bido.

Reyna Serekê Meclîsî Numan Kurtulmuşî zî Kemal Kiliçdaroglu rê nuşteyêk şirawit û diyar kerd ke ê bi mazaretê “Asayîşî” seba kombîyayîşê CHP’yî zîyaretê welatijan qebul nêkenê, do destûr nêdîyo welatijî tewrê kombîyayîşê grûbe bibê.

Tewr peyên zî, pezkovîya ke amey cayê peykeranê pezkovîyan yê verê Qonaxê Hukumetî, mabênê di peykeran de vindert û dîmenêko balkêş vet meydan. Pezkovîya ke wextêko kilm pîya bi peykeran bêhereket mende, hetê welatîyanê derdorî ra bi meraq ame temaşakerdiş.

Dewleta Tirkîya semedo ke kultur, tarîx, deyîr û ziwanê Kurdan wertê ra wedaro û welatê ma de zî otorîte û serwerîya xo bido qebulkerdiş seserrî ra vêşêr o ke verba ma Kurdan de nîjadperestîyêka bê sînor bikar anê. Semedo ke "Nîjadperestî" îdolojîyê dewlete yo resmî yo ewro şar, çapemenîye sazî û komeleyê tirkîya zî bi eynî zixnîyetî galeyê Kurdan kenê.

Serekê Rûmetî yê Koç Holdîngî Rahmî Koçî 5ê Hezîrane de qezaya Balçova ya Îzmîrî de beşdarê akerdişê nêweşxaneyêko Emerîkî bibi. Koçî weyra de derheqê cênîyêka Kurd û doxtorêkî de wina vatibi;" Badê ke diktorî derdê cênîya Kurd goştarit, cira vato ke 'şira pey perdeyî de xo tazî bikera', cênî cira vata ke 'doxtor vernî de ti xo tazî biko'." Wexto ke Koçî enê heqaretî cinîyanê Kurdan kerdêne Binalî Yildirim serekwezîrê Tirkîya yê verên û merdimanê bînan yê dormeyê ey de zî bê eyb û şerm bi huyayîş goştaritêne. Badê ke heqeretên Koçî yê nîjadperestîye medyaya dîjîtalî ser o neşr bîyê zaf kes, partî, het û sazîyan reaksîyonê wişkî nîşan dayê û xebatnayoxan ra waşt ke şirketanê pabesteyê Koç Holdîngî boykot bikerê. Ancî zaf Kurdî û merdimê wayîrê wîcdanî semedê ena nîjadperestîye nerazîbîyayîşê xo mojna û waştê ke Koç cênî û şarê Kurdî ra ozirê xo biwazo. Bi pîlbîyayîşê reaksîyonan reyde wezîrê edaletî zî neçar mendî ke vera heqaretanê Koçî yên nîjadperestîye de tehqîqat bido destpêkerdene. Badê Koç Holdîngê hesabê xo yê fermî de nameyê Rahmî Koçî ser o medyaya dîjîtalî de yew twît vila kerd û bi di risteyan ozirê xo waşt o. La Rahmî Koço ke qisekerdişanê xo de cênîya Kurd kerdo armanc wextê ozirwaştişî de nameyê Kurdan bikar nêard, eno zî mojneno ke ozirwaştişê ci zerrî ra nîyo. Xora tay partî û baroyê vakurê Kurdîstanî dozgerîye de gerreyê Rahmî Koçî kerdê û waştê ke enê suco nîjadperest ke aramîya şar û komeleyê xerab keno bê ceza nêmano.

Edeb û Terbîye Bi Emr û Zengînîye Nîyo

Nîjadperestîye bexşêko xozayî nîyo eksê ci nêweşîyêka pîskolojîk û exlaqî yo. Rahmî Koç karmendêko zaf zengîn û namdar o, bi emrê xo zî zaf pîl o la çi heyfo ke hema zî edeb û terbîye ra parê xo nêgirewto, hema zî merdimîye ra parê xo nêgirewto, çimkî amênê ci xerab o. Bêguman eke heya, edeb û terbîye pê pereyan bi ameyêne rotêne Rahmî Koçî do xora bierînayêne, la semedo ke fikr, hişmendî û zîhnîyetê ci xerab o û haya ey, halê ey rê çin o. Rahmî Koçî bi nê heqaret û nîjadperestîya xo tenya cahîlîya xo nêmojna û eynî wextî de duşmenîya xo ya vera Kurdan dîyar kerdo. Helbet ma baş zanenê ke "Asinê xerabî ra şimşêrî baş nêvirazeno" yanê ma zîhnîyetê yê sey Rahmî Koçî baş şinasnenê û ma hêvîya başîyê zî înan ra nêkenê la wa her kes bizano hedê pîyê kesî zî nîyo ke bi heya û edebê cênîya Kurdî yarîyê xo bikerî.

Seba ke nê heqaretên nîjadperest meşrû nêbî ganî ma Kurdî zî vera nê nîjadperestîye de bêveng nêmanê, nerazîbîyayiş û reaksîyonê xo her ca de bimojnê/nîşan bidê. Helbet Rahmî Koç faşîsto verên nîyo ke şarê ma rê heqeret kerdo la eke ma ewro vera na nîjadperestîye de bêveng bimanê do hîna zaf faşîstê sey Rahmî Koçî şarê ma rê heqeret bikerê û ma qij bivînê. Aye semed ra ganî heme het û kesên ke xora vanê ma Kurd ê û ma însan ê vera na nîjadperestîye vengê xo berz bikerê û enê heqeretî qebûl nêkerê ke seba ke rayêkê bînî çew bêhedî û bêhurmetîyêko wina nêkero.

Semedo ke heqaret cînîyanê ma rê kerdo ez Rahmî Koçî, yê ke dormeyê ey de huyayêne, yê bi eşkera û nimitkî paştîya ey kenê û yê ke vera nê heqaret û nîjadperestîyê de bêveng manenê hemeyan lanet û şermezar kena. Cênîya Kurd esalet a, rûmet a û taca serê ma ya.

Kitab hetê Weşanxaneyê Avesta ra ame weşanayene.

" Qertalê Kurdistanî Yado" ke Kamiran Alî Bedirxan û Herbert Oertelî pîya nuşto, serra 1937î de Almanya de weşanîyabî.

Kamiran Elî Bedirxan kitabê xo yê 168 rîpelan de derheqê Yadoyî de qisey keno. Bedixan pesnê Yadoyî keno û behsê jêhatî, camêrdî û fedekarîya ey keno.

Nuştox şexsê Yadoyî de têkoşînê azadîya şarê Kurdî ser o vinderto.

Kitabê" Qertalê Kurdistanî Yado" derheqê şarê Kurdî û erjê înan, têkilîyê zereyî, dinamîzmê kulturî û bi taybetî micadeleyê azadîye de bi hawayêko serkewte malumatan dano. No kitab de Kamiran Elî Bedirxan, estetîk û muhtewa ra eserêko kamile ardo meydan û Yado kerdo malê edebîyatê Kurdî.

Yado ( Yadîn Mehmud Ebas) kam o?

Demêk dima embazanê ey fehm kerd ke Kızılkaya awe de şîyo û înan hedîse xeber da 112. Bi xabardayîşî dima ekîbê weşîye û ekîbê xelaskerdişî amey herêma qewimyayîşî.

Dewijan o awe ra vet

Muhammet Umut Kızılkaya hetê dewijan ra awe ra ame vetiş, ame tespîtkerdiş ke weşîya xo vîndî kerda.

Cenazeyê Kızılkayayî, seba muameleyanê otopsî wedarîya morgê Saziya Tîbê Edlî ya Dîyarbekirî.

Derheqê hedîse de tehqîqat ame destpêkerdiş.

Weşanxane derheqê kitabî de nê malumatan dano: ''Çewlîgê Heywanan yew romanê George Orwellî yo ke reya verêne serra 1945î de Îngilîstan de çap bîyo. Kitab de serebûtê çend heywanan yê ke vera merdiman vejîyayê û hêvî kerda ke komelo hîna azad û bextewer awan bikerê nusîyayî. Labêle serewedaritiş qîm nêkeno. Komelo ke ronîyeno komelê verênî ra xirabêr beno û peynîye de yew dîktatorîye ronîyena ke bi nameyê Napoleonî xozêk beno dîktatorê nê komelê heywanan.

Goreyê tayênan gama ke George Orwellî no kitab nuşto, ey Stalin ardo verê çimanê xo û rewşa Yewîya Sovyetan arde rê ziwan. Goreyê tayênan zî no melumat qetî nîyo. Çi ke esto ma eşkenê vajê ke George Orwell bi nê kitabê xo ceribneno ke derheqê zordarîye û semedanê aye de çimanê merdimîye akero.

Kitab serra 1945î ra nat açarîyeno gelek ziwanan ser.''

Dewa Axdatî ya qezaya Pulirî ya Dêrsimî de galûrî Koyê Sultanî zîl benê û herême xemilnenê.

Galûrê ke nîşaneyê xemgînîye yê koyan ê bi nameyê 'Şilêrî' zî şinasîyenê.

Merdimê ke wazenê nê vilanê rindan bivînê qasê saetêke û nêm şinê. Galûrê ke qasê mengêke şîn manenê, koyanê Vakurê Kurdîstanî xemilnenê.

Galûrî 80 cm ra heta 120 cm benê derg û tewr tay 200 tewirê ci est ê. Vakurê Kurdîstanî de 43 tewirê galûran est ê û nînan ra 20ê ci endemîk ê.

Goreyê dîn û bawerîyan hîkayeya galûran wina ya:

Xirîstayanan de wina vajîyeno ke wexto ke Hz. Îsa çarmixî rê dîyeno hêsirê ke çimê Dayîke Meryeme ra yenê war benê awa mîyanê galûran.

Bawerîya asûrîyan de zî wina vajîyeno ke galûre şewan awe dana arê, serê sibayî zî na awe kokî ra herikîyena war. Coka asûrîyî ci rê vanê 'veyva bermaye' û galûre sey fîraze hesibnenê.

Goreyê rîwayetêkê bînî Hz. Huseyîn wexto ke Kerbela de yeno şehîdkerdene lajê ci bermeno û coka galûre milê xo çewt kena û rengê ci zî sûr o.

“Ma dewijan reyde mîyanê dayîşûgirewtişî de yê, ma ra ame vaten ke Wekilê Çewligî Zekî Korkutata mudaxilê hedîse bîyo, idareyê daristanî reyde pêvînayîş viraşto û seba birnayîşê daran vindero telîmat dayo. Nê malûmatî sero ma eşkerayî betal kerde bî. Qerarê vindarnayîşê birnayene ser ma kêfweş bî. Çi heyf ke rastî de vindarnayîşê birnayene ra zêdeyî rê tehtîlê roşanî ser mabên dayo birnayiş. Badê tehtîlî ca de birnayîşê daran reyna ame dewam kerdene. Sebî ke telîmatê vindarnayîşî daran hewanîya û birnayîşê daran dest pêkerd? Zekî korkutata senî mudaxil bî û çi rê seke ame vatene birnayîş nêame vindarnayîş?”

“Şarê herême do qisey bikero, şarê herême do qerar bido!”

Awbendê ke herême de yenê viraştene, dimayê projeyê HES, GES û RES’î nika zî sînorê Kanîreş û Gimgimî de wazenê JES ( Santralê Enerjî yê Jeotermal) virazê, Cemallettîn Guzelî bale ante serê dorûverê ke xoza sey berê rantî vînenê reaksîyon mojna. Cemalletîn Guzelî vat nê projeyî seba krîzê îklîmî yê globalî û afetê xozayî rê dawetîye vejenê û wina dewam kerd:

“Ma sey esil wayîrê nê erdê qedîmî yê; vera talanê xozaya ma, daristanê ma, awa ma û merga ma reyna ma vengê xo berz kenê. Xoza tu wext xirabîya vera xo bê cewab nêverdena. Felaketê sey Laser, hezaz û depremî ma ra bi mîslî tepîya gêna. Çîyo ke ma aştî ra fehm kenê; kerreyê ma, herra ma awa ma, hewayê ma û darê ma pêrune reyde aştî bena.”

“Waştişê ma bi ca nêro ma do daristan de nobete bigîrê”

Şarê Cafranî û ÎHD’yî reyna waşt ke ca de birnayîşê daristanan bêro vindarnayîşî û ey tepîya game nêerzenê. Cemalletîn Guzelî dîyar kerd ke ey do çalakîyanê xo dewam bikerê û hişyarî da: “Birnayîş dewam bikero hewteyê vernîya ma de dewa cafranî de ma do eşkerayîya çapemenî organîze bikerê. Eke waştişê ma bi ca nêro û birnayîşê daran dewam bikero, ma do warê cayê birnayîşî de dest bi girewtişê nobeta xoza bidê dest pêkerdene.”

Ribêsî berzîya 4000î de rasenê û ribêsê verînî yê emserî vejîyayê.

Ribêsî vilanê çeqer û sipîyan kenê a. Ribêse serranê peyênan de sey ‘Mûza Kurdan’ yena zanayene. Ribêsî koyanê berzan ra arêdîyenê û tezgehan de sey qefşan roşîyenê. Ciwanî Şirnex de semedê arêdayîşê ribêsan vejîyayê qilê Kêla Horêyî. Ribêsî seba ke sihetî rê zaf baş ê û tehmê xo zaf weş o mîyanê şarî de xeylê yenê heskerdiş.

Şar pê îdareyê xo keno

Koyê Kurdistanî hetê vaş û nebatanê endemîkan ra xeylê dewlemend ê. Şar her wisar vejîyeno ware û koyanê berzan, vaş û fêkîyanê koyîyan dano arê û pê nînan îdareyê xo keno. Kîloyê ribêsan do emser 25 lîrayan ra biroşîyo. Arêdayîşê ribêsan hem şarî rê beno ger û seyran hem wesîleyê pirbîyayîşê heqbeyan.

Bi xabardayîşî ra dima ekîbî amey herêma qewimyayîşî û înan dest bi geyrayîşî kerd. Na xebate de, H.Ç. ya 45 serre ke dadîya panc gedeyan bî, bodrumê bîna de merde amey vînayîş. Seba mergê cinîye tehqîqat dîya dest pêkerdiş, labelê mêrdê aye L.Ç. hema nêameyo vînayîş.

Herêma qewimyayîşî de tedbîrê asayîşî ameyî girewtiş û cigêrayîş dewam keno. Seba dîyayîşê mêrdê aye L.Ç. yo ke vîndîbîyaye yo, xebate dewam kena.

Sebebo aşkere ê mergê H.Ç. dima otopsîyo ke Nêweşxaneyê Dewlete yê Colemêrgî de bêro kerdene do aşkere bibo.

Dîyarbekir de zî hêrîş

Îstanbul û Antalya ra dima, xeberêka hêrîşî ya bîne zî Dîyarbekir ra amey.

Goreyê malumatan; hedîse vizêr şew dorûverê saete 23.30î de qezaya Sûrî ya Dîyarbekirî de qewmîya. Kes yan zî kesanê ke nasnameyê înan nêbellî, verê şubeyê Bankaya Yapı Kredî de ke ya Grûba Koçî ya, hêrîşê bi çek kerd.

Gurekaranê bankayî serê sibayî de gama ke şubeyê bankayî akerd, caman de hernê fîşengan dîyî û xeber da ekîbanê polîsan. Ekîbê Mudurîya Asayîşî ya Dîyarbekirî verê bankayî cigêrayîş kerdî. Seba cigêrayîşî ekîban Cadeyê Gazî trafîkî rê girewt. Şubeyê banka cuwa pey ame qefilnayîş û nuşteyê “Şubeyê ma nêşeno xizmet bido, şima eşkenî şubeyanê bînan ra paştgîrî bîgîrê” ame daliqnayîş.

Fîkraya “cinîyanê kurdan” ya ke sermayedar Rahmî Koçî wextê akerdişê nêweşxaneyî yê Îzmîrî de vatbî, bibî sebebê reaksîyonêko pîl û derheqê ey de zî tehqîqat ame destpêkerdiş.

Forumê Aştî û Azadîye hetê Enstîtuya kurdî ya Amedî û Şaredarîya Bajarê Girdî yê Amedî ra ame organîzekerdiş,

Amed de siba wesîleyê Roşanê Ziwanê Kurdî ra bi nameyê “Rayîr û metodê ganîkerdişê ziwananê ke binê tehluke de yê” forumêk virazîya.

Na komxebate, hetê Enstîtuyê Kurdkî ya Amedî ra sey hîrê roniştişan amey hedrekerdene.

Roniştişo dîyin de babeta “Dezgehkîkerdişê Kirmanckî” amey munaqeşakerdene û Ehmedê Bira sey qalîkerdox û Nesîb Gultekîn sey moderator ca girewt.

*Na xebere bi destekê madî yê Sefaretxaneyê Almanya yê Anqara, çarçeweya 'Projeyê Xurtkerdişê Dezgehanê Medyaya Herêmî yê bi Wasitaya Mentorîya Mîyanneteweyîye û Vurnayîşê Dîjîtalî' de ameya amadekerdene, mesuldarîya muhtewayî aîdê dezgehê ma ya."