Murad Canşad
Menga payîzî ya verêne vecîyaye ameye û ma dest bi sinifa hîrêyine ya lîse kerd, Ceyhunî xo dusna mi ra.
May û pîyî yewbînan ca verdabî, leweyê kalikî de mendêne Ceyhunê ma. Ey ra teber leweyê kalikî de kes çin bî. Lac û keynayî pêro bîbî pîl, bîbî wayîrê keye û kulfetî.
Delalîyê kalikî Ceyhun bî. Çuleyê hakî de kerdêne pîl! Qet zerrîya ey nêşikitbî, zaf rî dabî ci. Lacekêko kelebut bî Ceyhun, tey de sere nêbîyêne. Aya ke xoceyan ey dest ra antene!..
Dersê Ceyhunî qet rind nêbîyî. Ma goşê xo dersan ser ro yo! Wextê hamnanî tim şîyêne bütünleme sınavı. Ez vana peyêna peyêne xoceyan ci rê ardim kerdêne ke wa hîrê serrê xo temam bibê ke ci ra bixelisîyê. Eger ke serrêk tekrar bikero, ê do serrêk zêde ra cewrê ey biancê.
Ceyhunî semedê kopya ra xo dusnabî mi ra. Ma serranê verênan de eynî sinife de nêbîyi la ey zanayêne ke derse mi rind ê; wexto ke ma dersxane (sinife) de cayê xo bewlî kenê, “keko Murad” vat, xo na çengeyê mi ver ra. Sey pisînge dor û verê mi ro şî û ame. “Keko Murad, xora serra peyêne ya, ez hamnan şona Îstanbul, ez kotî ra seba bütünleme sınavı oca ra biyera Xarpêrt; hindî piştîya mi ti yê…”
Dersa edebîyatî de ma yew şîîre wende. Deme cumhurîyetî de nusîyaya la şaîrî bi usulo verên nuşta. Yanî bi usule edebîyatê dîwanî…
Bi usule edebîyatê dîwanî nuştişê şîîran hezar zor û zehmet o. Ganî tey de qafîye bibo, ganî humara heceyan ê her reze eynî bo, ganî dergî û kilmîya heceyan eynî ba… O semed ra qalibî est ê, şîîrî goreyê ê qaliban nusîyenê. Sey fa’îlatûn fa’îlatûn faîlûn…
O rîwal ra xezînaya çekuyanê şaîran ganî tengicîyaye biba. Ganî şaîr çend ziwanan bizano ke goreyê qalibî çekuyanê cîya-cîya ziwanan ra îstifade bikero. Yew- di ziwanî qîm nêkenê. Tenya bi sereyê xo tirkî qet û qet qîm nêkeno.
Şîîre de yew çekuye est a ke çi yew manaya ci nêzaneno. “Ca bi ca”… Embazanê ma xoceyî ra pers kerd ke yena çi mana.
Xoceyî rasta-rast cewab nêda, kewt îzahatan dime. Wazeno hîrûhîra îzahat bido ke şaîrî qey na çekuye bikar arda.
“Na çekuye bi zazakî ya, yena manaya yer yer” vat mi kîştîya xo de bi piste-pist ra Ceyhunî rê.
Ceyhun cewabê yew perse bizano û cayê xo de sukut bivindo! Caran saet û deqaya vindertişî ya!
“Xoce, na çekuye bi zazakî ya!” vat.
Xoceyî senî ke “zazakî” eşnawit, çimî ardî pira ke reyna çekuya winasîye fek ra mevecîya. Serre 1993; ti zerreyê sinife de qalê zazakî bike! Xoceyî vengê xo hîna berz kerd ke çew (çiyew) vengê Ceyhunî mehesno. Bi çiman ra û bi vengê xo ra pustirme keno ser. Cayê xo de binişe ro, vengê xo mevece! vano.
Oyo ke Ceyhunî zeft bikero, kam o! O zî dahîna zêde vengê xo berz keno ke heme sinife bihesna; her kes bivaco ke helal bo ci rê, persa ke kes cewabê ci nêzaneno, o zaneno!
Rast ra zî heme sinife şaş û mat bîbî, ewnîyayêne ey ra. Sirayanê verênan ra fekê keynekan akerde mendbî. Ewnîyayişê ra bewlî bîyêne ke hemeyan xo zerre de vatêne: Ceyhun û cewabê na perse!
Derdê xoceyî yewna derd, derde Ceyhunî yewna derd, derdê sinife yewna derd…
“Xoce, zazakî ya!”
Xoceyî dahîna tuj awir da Ceyhunî ser, çendna vengê xo berz kerd:
“Şaîr bi na çekuye zaf gêrayo. Şîîra xo nuşta, cayê na çekuye veng mendo. Çend serrî pê gêrayo ke hetê weznî ra çekuyêka minasibe bivîno. O semed ra na şîîre çend serrî dest de menda, neşir nêkerda.”
“Xoce, bi zazakî ya!” vat reyna Ceyhunî.
Xoce qîrra ser:
“Lacoo hişş!”
Ceyhun caran hiş û piş zaneno! Qey saeta hiş û pişî ya!
“Xoce, bi zazakî ya! Yena manaya yer yer!”
Xoce û Ceyhun kewtê mîyanê reqabetê giranî. O “hiş” vano dest nano fekî ser; o “zazakî ya” vano, vengê xo keno berz…
Xoceyî seyr kerd ke bîyayene bîya, şîyayene şîya… Her kesî fekê Ceyhunî ra “zazakî” eşnawito. Xoce Xarpêrt ra bî, zazakî zanayêne la nêwaştêne zerreyê sinife de behsê çîyê winasîyî bibo.
Axirî xoceyî Ceyhunî ver de sere ard war:
“Laco de temam! De temam, zazakî ya!..”