Murad Canşad
Peskoyî/Pezkovî malê koyî yo. Seba ke cayanê asêyan de sitar benê, tayn cayan de ci rê malê kemerî vacîyeno. Goreyê vatene; çimikê înan sey vilenceyî yê, dusîyenê kemer ra û ê piro war nêyenê.
Peskoyîyî heywanê nazenîn ê û bimbarek qebul benê. Bi goreyê bawerîya zazayan, peskoyîyî malê Xizirî yo. Ewlîyayanê zazayan berzanê koyan ra peskoyîyî çerenayê.
Winî aseno ke na bawerîye zaf kehan a, heme erdê Aryenan ser ra est a. Cayê peskoyîyan medenîyetê Xîtîtan/Hîtîtan de mihîm o. Heykel û rolyefê peskoyîyan taştê, xo rê kerdê sembol.
Bi bawerîya zazayan -bîlhesa zazayê Raya Heqî- kiştişê peskoyîyan suco giran o, kam ke bikişo belayêko pîl yeno ser de.
Na bawerîye -winî aseno ke- mîyanê cîya-cîya kulturan de vila bîya.
Ordîyê Akhayan seba cengê Troya (ÎV. seserra 12. yan zî 13.) yeno pêser la va nêyeno ke gemîyî bivisîyê operrê Anatolîya. Şamanî ra persenê ke qey va nêyeno. O vano; fermandarê ordîyî Agemennonî wextêk ra yew peskoyîye kişta, Îlahe Artemîse na kerdena ey ra hêrs bîya, o rîwal ra va nêyeno; lazim o Agemennon, keynaya xo Îphîgeneîa, Artemîse rê qurban bikero. Wexto ke keyneke qurban bikerê, Artemîse ci rê decena, herinda keyneke de yew peskoyî nana fekê kardî ver ra. (La qey peskoyî naya fekê kardî ver ra; tam cayê xo nêvîneno.)
Edebîyato klasik de meselaya Îbrahîm Edhemî est a. O, seydwanêko xedar bîyo. Zaf peskoyî kiştê. Ancî rocêk kewto bi peskoyîyêk dime ra. A game xeyb ra veng ameyo: Ey Îbrahîm, ma, ti seba nê çîyî afernayê! O, naye ser ra seydê peskoyîyan tobe keno.
Hîkayetê Sîyabend Û Xece de zî behsê peskoyîyan beno. Sîyabend kesêko serehuşk o. Tim rika huşke keno. Xece remneno; pîya şonê koyê Xelatî. Neqerde (bîlasebeb) keweno dime ra ke yew peskoyî bikişo. Nano pira, kelçeyêk (kelce) dirbetin keno. Şono ser ke sere bido piro. Kelçe bi halê xo yo dirbetin estrî kuweno qineste ra, ey teraş ro erzeno war. Cayo asê ra yew sincêre bena. Sîyabend cor de gineno ser ra, pira maneno. Xece kena-nêkena, nêeşkena ey bixelisna. O kefaretê xo dano û mireno.
Vacîyeno ke mella Mistefa Barzanî kiştişê peskoyîyan qedexe kerdo.
Hewle a ya ke kiştişê heme heywanan qedexe bo.