Murad Canşad

Ê, yewer Çewlîg ra yewer Mamekîye ra, hepisxane de di embazê ciwanî bîyî. Her di newe tepişîyabîyî, naşî û nezanê peyê beran bîyî. Sîyaset ra tepişîyabîyî la naşî û nezanê sîyasetî zî bîyî.

Her di zî zeîfek, esmer û qemer… Welatê esmerê qemerî rengê xo ra reng dabî cemalê înan. Por sîya, çim-biruyî sîya… Çewlîgic xeylê derg bî. Oyê Mamekîye zî derg bî la verê ey de taynêk kilmek mendêne. Çewlîgicê ma de xisletê qirixanê Dîyarbekirî est bî. Hawayê xo şîbî înan. Sey înan qirrike ra qisey kerdêne. Veng qirrike de zimmayêne û vecîyayêne teber. Oyê Mamekîye yewero hophopik bî. Qet fek nêameyêne pêser. Tim vitvitayêne, goş û kerrikê merdimî berdêne.

Çewlîgic wextêk ra şîbî medrese, hetêkê xo yo dîndar est bî. Dîn û îbadetî ser ezberkî bo zî wayîrê zanayişan bî. Kurmancî/kirdaskî nêzanayêne la bi kurmancî mewlid ezber kerdbî. Îcab bikerdêne, wendêne. Mewlidanê zazakî ra bêxeber bî. Estê yan çin ê, nêzanayêne. Oyê Mamekîye bi kulturê elewîyan pîl bîbî. Dîn û îbadetî ser ro wayîrê zanayişan mebo zî sond û silawetê xo zîyar û dîyaran ser ro bî. Wextêk ra kurs dîyo, weş tembur cenayêne. Nêeşkayêne bivaco la kilamê hetê Mamekîye weş cenayêne. Vengê xo muzîkal nêbî.

Her di ciwananê ma zazakî zanayêne. Tabî her di zî ziwanê mintiqaya xo… Fekê bînî ci rê xerîb ameyêne. Fekê mintiqaya xo qisey bikerê zî bi zazakî wendiş û nuştişê xo çin bî. Eger ke na babete ser ro derse bigirewtêne, eşkayêne bimusê. Xora badê-badê çendêk musayî. Xo bi xo musayî feqîrê ma. Mi berdêne fekê mintiqaya înan ra nuşteyî, kitabî dayêne ci; ver de bîyêne niqeniqa xo… Bi o şekil ra musayî.

Seba ke nê ciwanê ma hem hetê sîyasetî ra hem hetê hepisxaneyî ra xam û xeşîm ê, qey înan ra perwerdeyo xususî ronîyabî. Sey înan 6-7 ciwanî yew oda de ardî pêser, yew embazo ke xeylê wext ra yo peyê beran ra yo û eşkeno derse bido înan, da ser. O yo hetanî hîrê aşman înan rê dersdarîya bikero, ê yê hetanî hîrê aşman çendêk Toplumlar Tarihi, Diyalektik Materyalizm, PKK Tarihi bimusê.

Çi ciwanî biginê peyê beran ro, seba înan bi no tore yew dewreyê perwerdeyî ronîyeno. Înanê ke nê dewreyê verênî de pîya ca girewto, badê yewbînan de sey embazanê eskerîye benê can-cîger. Yê her çîyî, gama verêne wayîrê manaya girane ya. Tam û hewayê ci cîya beno. Merdim rahet-rahet xo vîr ra nêkeno.

Yê her di ciwananê ma zî winî bîbî. O dewreyê înan qedîyabî, hema-hema ser ra serrî vîyartbî la ê bi ruhê ê rocan besîyabî yewbînan ra. Bîbî diletê yewbînan. Seba ke ciwan ê, minasebetê xo zêde ra zêde kay û kelebutî ser ro bî. Tim leqirdîyê xo bi yewbînan kerdêne, têverde loqtîzikî eştêne! Ge-gane perpur/gefûgur kerdêne yewbînan ser, yewbînan ra rî çarnayêne. Heridîyayêne. Ney vatêne ez hindî to de qisey nêkena, ey vatêne ez… Vanê, vazdê pisînge hetanî mereke yo. Yê înan zî a babete ra bî. Perpur kerdêne yewbînan ser, dime ra zî dusîyayêne yewbînan ra, dayêne rayîr ro şîyêne. Cêrabîyayişê înan çin bî.

Çîyo ke mi rê tewr zêde ecêb ameyêne, sond û qesemê înan bî. Sey dîkan sere têver de tîk kerdêne. Seba ke çewlîgicê ma taynêk derg o, sey helîyan cor de xo verdayêne ser. Êyê Mamekîye cêr ra sey kuteke xo şanayêne bi ver. Her diyan têver de qajd û wajd kerdêne têra, bêçike şanayêne, dendanî qirçnayêne:

“Ti reyna wina bike, Quran Kerîm bo ez hindî to de qisey nêkena!” vatêne çewlîgicê ma.

“Duzgin Baba bo ke ez hindî to de qisey nêkena!” vatêne êyê Mamekîye.

No çiqas bivaco “Quran Kerîm bo”, o hende vano “Duzgin Baba bo… Ney “Quran Kerîm”ê xo ser ro, ey “Duzgin Baba”yê xo ser ro sond werdêne. Û caran zî nêvatêne no çi halê ma yo; ez qey vana “Quran Kerîm” ti qey vanê “Duzgin Baba”?.. îtirazê her diyan bi sondê yewbînan çin bî. Her diyan zî sey çîyêko tebîî/adetî sondê xo werdêne.

Ez ewnîyayêne halê înan ra û fikirîyayêne:

Gelo, nê ciwanê ma zanenê ke pîr û kalanê înan nê meseleyan ser ro senî qirrê yewbînan ardo? Eger ke bizanê, ê yê seba kerdena înan bivacê çi? Çîyo ke nê her di ciwanî bi halo tebîî têver de vanê, wextê pîr û kalanê înan de qey bîbî sebebê ceng û cedalî? Embazîya nê di ciwanan qey mabênê înan de çin bîye?