Belgeya netîceyî ya Konferansê Ziwanê Kurdî ke Dezgehanê Ziwanî yê Demokratîkan bi şîarê "Sttuyî heta perwerdeyî çarçeweyêka newîye seba muzakereyan" 27-28ê hezîrane de viraşt, ame eşkerakerdene. Kombîyayîşo ke Merkezê Kongreyî yê ÇandAmedî de bî, zaf kesî beşdarê ci bîyî.
Kurmancîya eşkerayîye sey komîsyonê amadekarî yê konferansî Leyla Kaymaz wende, Kirmanckîya ci zî Mehmet Şahinî wende.
Eşkerayî wina ya:
Amanco bingeyîn ê konferansê ma o bî ke ser statûya huqûqî ya kurdkî, sîyaset û polîtîkayê ziwanî, perwerdeyîyo bi ziwanê maye, rol komelî û stratejîyê ameyoxî yê ziwanê kurdkî, di mabênê akademî, sîyaset û sazgehanê komelî yê sivîlî de binyadê muzakere, hetkarî û fikirîne awan bikero. Konferans di rojî dewam kerd û hewt roniştişan ra pêk ame.
Di her roniştişe de sernameyê cîya ameyî erjnayiş. Her sername bi pers û persgirêkanê xo ame erjnayiş û tehlîlê çareserkerdişê problemê komelî yê ziwan û perwerdeyî ameyî cigêrayiş û di netîce de tespîtê zaf muhîmî ameyî kerdiş. Persgirêkê estbîyayeyî ameyî erjnayiş û pêşnîyarê çareserkerdişî yê şênberî vejîyayê werte.
Di wirdî rojanê konferansî de bi desan sazgeh û dezgeyê demokratîkan ra 550 delegeyî beşdar bî. 19 panelîstan bi babetanê xo yê cîyayan ra meqaleyî xo pêşkêş kerdî.
Konferansê Ziwanê Kurdkî de nê babetan sero erjnayîş virazîya;
-
Statûya huqûqî ya kurdkî, rewşa estbîyaye û perspektîfê ameyoxî,
-
Ziwanê maye û perwerdeyîya bi zafziwanî û zafzaravayî, stratejî û zehmetîyê aye
-
Di pawitişê hişmendîya ziwanî de rolê kultur, huner û medya
-
Bi tewirbîyayîşê komelê sivîl cerebnayîşê xurtkerdişê kurdkî (Di bikarardişê ziwanê kurdkî de tewirbîyayîşê însiyatîfê sivîlî)
-
Di mabênê nifşan de sewqkerdişê kurdkî û stratejîyê dewam kerdene.
-
Stratejî û polîtîkayê partî û rayberîyanê herêmî yê ziwanî
-
Stratejî û polîtîkayê ziwanê kurdkî (Plan û dezgeyê ziwanî), muzakereyî ameyî kerdiş û qerarî ameyî girewtiş.
Konferansê ma de muhîmîya ziwanî yê seba şarî, komel û neteweyî ame erjnayiş. Ziwan tena sey amûrê eşkerayî nêro vînayiş. Ziwan merdimî keno merdim, şar û neteweyan keno wayîrê nasnameyî. Ziwan, vîr o pîl yê komelî yo. Babeta estbîyayîş û çînbîyayîşî ya. Hêmanê xo awakerdişê komelî yo. Estuna bingeyîn ê netewebîyayîşî yo. Seba şarê kurdî kilîtê statûya sîyasî, xobîyayîş û azadî yo. Ziwan mîrasê ko ganî yo ke vîr o tarîxî, erjê kulturî û roniştîbîyayîşan wextanê verênan ra geno û teslîmê ameyoxî keno. Bi nê babetî cuye bi mana keno û fîrazbîyayîş an zî nêzdîbîyayîşê ey garantî keno.
Şarê kurdî vera pêlê asîmîlasyonî xoverdayîşê ke tarîxî nîşan dayo û wayîrê ey qewet û îradeyî yo û eşkeno ke ê pêlî pûç bikero. Konferansê Ziwanê Kurdkî bi nê hiş û vîrê ziwanî goreyê amancanê xo pêk ame. seba xebatanê ziwanê kurdkî mîqyasî ameyî diyarkerdiş ke nê krîterî do bibê binyadê berzkerdişê prestîjê ziwanê kurdkî. Şixulnayişê ziwanê kurdkî, zey krîterêko esasî ê welatparêzîya kurdkî ame dîyar kerdene. Kurdkî sey mîqyasê temsîlê sîyasî ya şarê kurd û rayberîya cugehê kurdan ame pênasekerdiş.
Konferansê ma seba kar û barê ziwanî vîzyoneke diyar kerdo. Bînyadê nê vîzyonî no yo; do xebatê seba ziwanî çarçewaya pawitişî ra bivejîyê. Bi averberdiş û şuxulnayişê kurdkî sey hewldanêko awankar ê cuya neteweyî û demokratîk bêro ramitene.
Konferansê ma seba pawitiş, şuxulnayiş û averberdişê ziwanê kurdkî tay weznî û wasita sey statu, perwerdeyî bi ziwanê maye û sewqkerdişê ziwanî ya mabênê nifşan diyar kerd. Bi taybetî seba sewqkerdişê ziwanî ya mabênê nifşan, xurtkerdiş, cuyayîş û komelîkerdişê ziwanê kurdkî îmkanê muhîmî ameyî dîyar kerdene. Sey awankerdişê dibistanê xoser, dibistanên online, dibistanên gerok, verdibistan (kreş), akademî û weqfê ziwanî û hwd. ameyî binamekerdiş.
Konferansê ma hewldanê rayberîyanê herêmî seba pawitiş û averberdişê ziwanê kurdkî pozîtîf vîna yo û paştîdayena xo ya seba nê hewldanê înan wina vato.
Konferansê ma pawitiş, averberdiş û bikarardişê ziwanê kurdkî sey mîsyonêkê neteweyî pênase kerdo. Nê tena sazgehê ziwanî, pêro dînamîkê têgerayîşê kurdkî sey kerdoxê nê mîsyonî ameyî dîyar kerdene. Goreyê nê qerarî do pêro sazgeh, dezgeh, platform û dorûverê welatparêzî bi hawayêko şênber, plan û programê xo yên serrane yê derheqê ziwanê kurdkî de dîyar bikerê. Raporê xo yê xebatanê ziwanî bi raya pêroyî re pare bikerê. Seba teqîbkerdişê nê qerarê ke ameyê gîrewtiş û xurtkerdişê xebatanê ziwanê kurdkî do mekanîzmayek bero sazkerdiş.
Konferansê ma statûya kurdkî sey mîqyasa sereke yê çareserîya demokratîk pênase kerdo. Kilîtê prosesê Aştî û Komelê Demokratîk bi kilîtê statûya ziwanê kurdkî eşkeno bêro akerdiş. Naye ra, konferansê ma waşt ke rakerdişê astengîyanê vernîya statûya ziwanê kurdkî kerdo. Awankerdişê huqûqa ziwanê kurdkî seba şarê kurdî babeta sereke ya.
Muzakere seba awankerdişê statûya kurdkî û seba cuyayişê kurdkî babeta tewr muhîma. Do şaro kurdî seba averberdiş, pawitiş û şuxulnayişê kurdkî, yewîya tewr hîra saz bikero. Û seba nê zî do muzakereyekê zereyî bikero û gamanê muhîman seba ziwanê xo bierzê.
Pêşniyar û qerarê ke di netîceyê nê munaqaşe û erjnayişan de vejîyayê werte nê yê:
-
Ma azadîya Serek Ocalanî û têkoşîna ziwanî yewbinî ra cîya nêvînenê. Têkoşînê pawitiş, averberdiş û hîrakerdişê kurdkî, sey parseyê de têkoşînê bicaardişê azadîya fîzîkî ya Serek Ocalanî vînenê.
-
Şuxulnayişê ziwanê kurdkî krîterê temsîlê sîyasî yê şarê kurdî yo. Kam wazeno şarê kurdî temsîl bikero û şaristananê kurdan de rayberî bikero gere bi kurdkî bizano.
-
Hefteya 15ê Gulanî (Roşanê Ziwanê Kurdkî) do sey festîvalî bêro pîrozkerdiş. Di nê hewteyî de xeynî rewşê awarteyan tu programê ke bikewê vernîya 15ê Gulanî do nêrê viraştene.
-
Seba averberdişê û ganîkerdişê ziwanî do 2 serran re reyke konferans bêro viraştiş.
-
Seba ke sazgehê ziwanî binê yew sîwane de xebatê hempare bikerê, do Komîna Sazgehanê Ziwanê Kurdkî bêro awankerdiş.
-
Seba ke ziwanê kurdkî Kurdîstan de bibo ziwano yewin, pêro nûşteyê sazgehanê kurdan do bi kurdkî bêrê hedrekerdiş, eke hewceyî pê bibo ziwanê bînan kurdkî ra bêrê açarnayiş.
-
Seba sazîbîyayîş û domdarîya kar û baranê folklorî, bi paştgîrîya rayberîyanê herêman planî bêrê kerdene.
-
Heme sazgeh û dezgeyê welatparêzî seba xebatê ziwanî do butçeyekê abirnê.
-
Do pêro sazgehî seba xebatkaranê xo yê ke nêzanê bi kurdkî qisey bikerê, biwanê û binûsnê, goreyê asta înan ê zanayê ziwanî kargehê (atolyeyê) mûsnayişê kurdkî bêrê viraştene.
-
Do keyepelê fermî yê sazgehan, hesabê sazgehan ê medyaya dîjîtal û verwendê çapemenîyê vernî bi kurdkî bêrê weşanayiş. Eke hewce bo seba ziwanê bînan kurdkî ra bêrê açarnayiş.
-
Seba awankerdişê dibistanêko online xebate bêro destpêkerdiş.
-
Do seba kurdkîkerdişê peyzajî ya şaristanî (namê sazgeh, dezgeh, kuçe, park û hwd.) xebate bêro kerdiş.
-
Seba rayraberdişê xebata hempar û yewgirewte yê ziwanê kurdkî, do bi pêro dorûverê ke seba kurdkî xebitîyenê hewldaneke bêro destpêkerdiş.
-
Konferansê Ziwanê Kurdkî qerarê ke di Konferansê Rayberiyê Herêmî ke di 8 û 9ê hezîrana 2026 de seba dezgeyê ziwanê kurdkî gîrewtibî pozîtîf vînenê û paştgiriya xo dîyar kenê.
-
Seba ke zaravaya kurdkî ya kirmanckî (zazakî) binê tehlukeyê vinîbîyayîşî de ya û seba reyna bibo ziwanê cuyayişî, hewcedarî bi xebatanê plankerdeyî esta. Na çarçewa de sazgehê xoser (Weqf an zî Akademî) bêro sazkerdiş.
-
Konferansê Ziwanê Kurdkî de seba akerdişê qanalêke televîzyonî ke safî kulturî bo û qanalêke xoser a kirmanckî (zazakî) ame pêşniyar kerdiş û bi yew vengî ame qebûlkerdiş.
Pêro qerarê Konferansê Ziwanê Kurdkî bi yew vengîya delegasyonî ameyî qebûlkerdiş.
Seba mêmandarîya Şaredarîya Amedî ya Şaristanê Girdî, seba paştîdayena Şaredarîya Peyasî û Farqînî ma Sipasdar ê.
Seba komisyonê hedrekar ê konferansê ke temsîlkaranê sazgehanê ziwanî, sazgehê çapemenî, sazgehê kulturî, kede, rayberiyê heremî, sazgehê huqûqî û TJA’yî ra pê ameyî û mîyanê ahengî de bi kedêka zaf girde konferans rayra berd û bi netîce kerd, ma spasdar ê.
Seba pêro delegeyanê konferansî ke înan bi coş, sebr, qerardarî û baldarî beşdarê konferansî bî, ma înan rê spasdar ê.
KOMÎSYONO AMADEKAR Ê KONFERANSÊ ZIWANÊ KURDKÎ
03/07/2026
