Murad Canşad
Zazayî hetanî nika bi formê eşîran cuyayê. Her eşire wayîrê yew mintiqa ya; axayê xo est o, pîlê xo est ê. Her çiqas ke mîyanê eşîran de eynî az ra bîyayiş mihîm bo zî no peymeyo tekane nîyo. Tayê kesê xerîbî yan zî tayê kesanê bînanê ke mîyanê eşîra xo de pê nêkerdo, şîyê xo besno yewna eşîre ra û bîyê merdimê înan.
Eşîrî hem mîyanê zazayanê sunîyan de hem mîyanê zazayanê elewîyan de est ê. Formo sereke yê cuyayişê komelî eşîrî yê. Cografya nameyê eşîran girewto; erdê/mintiqaya demenan, erdê heyderan, erdê çarekan…
Tayê cayan de nameyê eşîran pey de mendo, nameyê mintiqa vecîyayo vernîye. Şarê yew mintiqa bi nameyê mintiqaya xo nasname ronayo; aye ser ra xo name kenê. No çî hîna zêde terefê Çewlîgî de bîyo adet. Çewlîgican ra tayênen nameyê eşîre fek ver ra dayo, nameyê mintiqa girewto. Sey Sîwan û sîwanican, Govdere û govdereyican, Senceq û senceqican…
Çi eşîran ser ra xo name bikerê çi mintiqayan ser ra; qisimê nê şarî ewam o, ehalî yo.
Şaro ewam û ehalî ra teber zumreyê ruhwanan est o.
Ruhwanî mîyanê sunîyan de keye bi keye yê. Nê keyeyî, mensubê eşîran nîyê, yew eşîre ra nîyê. Mensubê eşîran mirîdê nînan ê. Nînan rê şeyx vacîyeno. Keyeyê Sebtîyan, keyeyê Ensarîyan nînan ra yê.
Ruhwanê mîyanê elewîyan ocaxe bi ocaxe yê. Ocaxî mensubê eşîran nîyê, yew eşîre ser ra nîyê. Înan rê pîr vacîyeno. Mensubê eşîran talibê înan ê. Sey Kurêşan, Babamansuran, Derwîşcemalan, Saltukan, Axuçanan…
Yew xeletîye est a ke nê ocaxî ca-ca bi nameyê eşîran yenê vatene: Eşîra Kurêşan, eşîra Derwîşcemalan, eşîra Saltukan…
Bi no tore namekerdiş xelet o. Eşîr û ocaxî eynî çî nîyê. Mensubê eşîran ehalî yê; kesê axayî, begzadeyî, citkarî, dewicî, mirêbayî, rencberî, şiwaneyî…
Mensubê ocaxan ruhwan ê; rayberî, pîrî, mirşîdî… Nê, bi bawerî û Raya Heqî/Heqîye elaqedar ê. Karê nînan tembur û saz o, waz û awaz û nîyaz o, cem û cemat o.