PINAR YILDIZ
Badê ke nuşteyê mi zazakîNews de vejîyayê çend embazan mi rê nuşt: “Ma nuşteyanê to ra hes kerd labelê ti zaf derg nusena no zî beno ke wendoxan eciz biko. Her yew nuşteyê xo ti eşkayêne sey di-hîrê nuşteyanê cîyayan biweşana.” Beno ke heqê înan bibo. Hela nê dewrî de ke însanî çend cumleyan ra vêşî çîyêk nêwanenê û her çî zaf lez helîyeno û şono de beno ke tehemulê kesî nuşteyanê dergan rê çinîbo. Labelê ez ê nuşteyan sey parçeyêk fikirîyabîya. Herçiqas her yewî de behsê nuştox, fîlm û kitabanê cîya-cîyayan bibo zî ê sereyê mi de pîya bî. Yan ê heman wextî de dekewtîbî cuya mi yan mi ê fikrêk ser o wendîbî û temaşe kerdîbî coka zereyê mi ra nêame ke ez înan yewbînan ra biaqitna. Ez do nuşteyanê xo de, nê waştişê wendoxan çiman ver de bigîra labelê terz û uslûbêkê merdimî zî esto ke merdim zafane ê rêçan ser o şino. Hey ma vînê!
Nê rojan de sînemayan de bereketê fîlman esto. Sînemayê ke serdestîya fîlmanê piyasa ê dorpêç kerdê, nê rojan de fîlmanê zaf cîya û alternatîfan mojnenê ra. Vizêrî ez zaf rencan û bêhewn bîya labelê ez reyna zî şîya fîlmê “Împaratorîya Arwêşan” yê Seyfettin Tokmakî.
Bi çend rojî yo seansê fîlmî estê û mi va beno ke êdî vîzyonî ra wedarê. Û wina zî bî, ewro fîlm wedarto. Xora wexto ke ez şîya salone zî kes salone de çinîbî dima camêrdêk ame û ez vana qey ma di kesan fîlmî temaşe kerd. Wexto ke fîlm qedîya karkerêkê sînema ame û va “Çira kes nêno nê fîlmanê hunerkîyan temaşe nêkeno!” Ma nêeşkayê çîyêk vajê û dima karkerî domna “Heyfê xo kenê!” Welhasil no mesele destpêkê sînema ra nat yeno munaqeşekerdene. Fîlmê ke zaf zêde yenê temaşe kerdene û fîlmê ke festîvalan ra bi xelatan agêrenê, mîyanê şarî de eleqenêvînayîşê înan! Welhasil!
Nê fîlmî emser, Festîvala Porteqala Zerrnina Antalya de (62.) xelata fîlmê tewr başî girewto.
“Împaratorîya Arwêşan” ra apey çi mend hîsîyatê mi ser o? Tenatî û bêçaretîyêka girde. Na dinya de xo rê cayêk nêvînayîş. Na dinya de seke kesêko baş zî nêmendo û pêro însanê xirabî û wehşî ameyê werteyê cuya ma de bi ê heme xirabîyanê xo kona xo ronaya û ma bênefes verdanê. Ma rê qasêk bustêk zî seba helm girewtişî û veradayîşî ca nêverdayo. Ge-ge merdim wextanê zaf tengan ra vîyareno. Ê wextan de seke rîyê nê dinya ser o cayêk zî nêmendo ke ma şorê. Seke însanêk zî nêmendo ke ma fehm biko û nê wextanê xo yê tengan ma înan reyde pare bikê. Nê wextan de bê hemdê xo ez vana “Erd Asin, Ezman Paxir o.” Mi no romanê Yaşar Kemalî nêwendo labelê bêhêvîtîyanê mi de, tenatîyanê mi de, wexto ke hemverê na dinya de tehemulê mi nêmaneno, nameyê nê romanî hertim yeno û goşanê mi de zimeno. Belê nê fîlmî de zî karaktero qijek/yan zî xortêko hema cêr ra yeno, zereyê dinyayêka winasî de asê mendo ke erd asin o û ezman paxir. Musa zereyê dinyayêka winasî de tekûtena mendo. Hem zî emrêko hema newe-newe dinya nas keno û fehm keno de, heme rîyanê ci yê xiraban reyde. Dîyar o ke maya Musayî na dinya de seba ey roşnîyêk biya labelê destpêkê fîlmî de ma vînenê ke maye hema newe merda. Musa zaf tay qisey keno labelê reyna zî cayêk de pîyê xo ra “Werekna herinda maya mi de ti bimerdêne” vano. Çike pî zî Musayî sey yew çimeyo ke ci ra feyde vîno, vîneno. Û coka o zî zafê kesanê xiraban reyde seke heta ke ganê ey, ey ra bigîrê, şono Musayî ser. Coka reyna Musa “Wexto ke şima mi ra çi wazenê?” vano, pî zî miyanê nê “şima”yan de yo. Mîyanê nê erdê asinî û ezmanê paxirî de, Musa xo rê şikeftêk mîyan de seke dinyayêka roşne awan keno. Belê zereyê na şikefte zî tarî yo labelê Musa bi heme zerrîzîzîya xo arwêşanê ke seba musabeqayan yenê şuxulnayene, daman ra xelisneno û ano tîya de înan sevekneno û weyî keno. Hemverê a împaratorîya xirabîyan de împaratorîyêka arwêşan awan keno. Hemverê a dinyaya tarî de, ê erde asinî û ezmanê paxirî de dinyayêka pak û roşne awan keno. Labelê fehm keno ke do a împaratorîya xirabîyan, êrîşê na împaratorîya arwêşan biko coka arwêşanê xo arê dano, kênaya ke nêzdîyê xo vîneno reyde qeyaxêk ser o ver bi dinyayêka meçhul şino.
No fîlm sey roşnî zî fîlmêko zaf tarî yo. Yanî seke cayêk de zî çilayêk nêna vêşnayene. Merdim tayê cayan de zar-zor kaykerdoxan vîneno. Keyeyê Musaînan de perdeyi hertim ante yê, çila qet çinîya, tena pixêrî de adirêk esto û alawîya ê adirî, roşnî dana keyeyî. Mektebî de, nêweşxaneyî de qet çilayî nêtafînîyenê, sehneyê ke teber de zî ameyê antene de hertim hewa û atmosferêko tarî, gewr û mijin esto. Na taybetmendîya roşnîya fîlmî, ca-ca temaşekerdişê ci zehmet kerdo. Labelê eke cayêk de sîstem hende puyîyayo û yew xorto ke hema newe dest bi cuye keno ser o hende hesab û kitabê xirabî bibê, dinya verê çimanê ey de bena dinyayêka asinên û kerrayên. Û na dinya zî ekranî ser o bi nê şekilîya asena.