Mehmet AY
Beno ke şima na çekuya medyayê komelkî zaf eşnawita, labelê ma na çekuye hema newe şinasnenê. Na çekuye, averşîyayîşê teknolojîye ra dima, bi vejîyayîşê înternetî kewte cuyayîşê ma. Eke ma wazenê medyayê komelkî bimusê, ganî ma verê cû înternetî bişinasnê.
Ewilî, înternet serra 1969î de Amerîka de sey projeyêkê leşkerî (ARPANET) vejîya û dima pêro dewletan de vila bi. Welatê ma Tirkîya de serranê 1993-1994î de bajaranê Stenbol û Îzmîrî de komputerî bi înternetî yewbînan rê ameyî girêdayene. Raste, înternet newe kewto cuyayîşê ma (nezdîya 40 serrî yo esto), la qasê panc hezar serran cuyayîşê ma vurna.
Zanaye Dr. Suleyman Seferogluyî vato ke; “Înternet dinya pêra girê dano; pêro dinya bîya sey yew dewe, her kes eşkeno yewbînan reyde qisey bikero û her kes eşkeno yewbînan bivîno.” Labelê sînorkerdiş çin o.
Ma pêro dinya pêra girê daye, no zaf weş o; labelê çîyo ke baş nîyo, ma çîyêko wina asteng kenê. Wexto ke sînorê yew çî çinê bo, o çî destê ma ra vejîyeno û kontrolê ey dekeweno destê kesê bînî; no zî çîyêko baş nîyo.
Medyayê komelkî de, yew kes înternet ser o fikrê xo bi qiseykerdiş, fotograf yan zî vîdeoyan pare keno. Seke ma va, yew sînorê ci çin o.
Platformê ke tewr zaf zanîyenê X, Instagram, Facebook, TikTok ûsn yê... Tayê kesî yew medyayê komelkî xebitnenê, tayê kesî zî yewî ra zêdeyêr xebitnenê. Hema hema ma eşkenê vajê ke pêro merdimî tewrêk medyayê komelkî xebitnenê.
Ti keyeyê xo de ronişenî, çayê xo şimenî û yew sereyê dinya ra kesêk reyde qisey kenî; şima yewbînan vînenê yan zî vîdeo erşawenê. Eslê xo de no çîyêko zaf weş o. Nê sebebî ra merdim wazeno ke her tim medyayê komelkî de wext bivîyarno.
Ma wazenê (qayîl î) la wextê ma şono û karê ma tepey maneno. Eke ma wendekar ê, dersa ma; kar de karê ma; keye de karê keyeyê ma tepey manenê. Pabesteyîye (girêdayîye) tîya de vejîyena meydan. Merdim wazeno ke pêro wextê xo medyayê komelkî de bivîyarno.
Seke zaf nêweşîyanê psîkolojîkan de esto, tedawîya na nêweşîye zî di tewir a:
1. Tedawîya bi qiseykerdişî (Psîkoterapî): Ganî nêweş, yew psîkologî reyde derheqê nêweşîya xo ser o qisey bikero. Çimkî nêweş nêeşkeno bi sereyê xo na nêweşîye ra bixeliso.
2. Tedawîya bi dermanan: Ganî nêweş dermananê ke hetê doktorî ra ameyê nuştene, bi rêkûpêk bişuxulno.
Weşîye de bimanê.