Ercan Çağlayan
Merkezê Kongre û Kulturî yê Unîversîteya Muş Alparslanî 5ê Nîsane 2026 de yew wextê tarîxî re şahîdî kerde. Namdaranê muzîkê şarî yê Zazayan ê ke dinya de yeno zanayene, Mikaîl Aslanî, dora verêne ke ameyo Muş, yew konsero tarîxî û programo sûdbexş/faydedar îcra kerd. (Mikaîl Aslanî, vere coy zaf rey waştibi ke Mûşî de konser bido, labelê yan misadeyê resmî nedîyêne yan zî salone peyda nêbîyêne. Peynîya xebat û keda derge ra dima, Mûşî de îcrayê nê konserî, hem hetê Aslanî ra hem zî hetê heskerdoxanê muzîkî ra zaf muhîm bi û no zî hetê her kesî ra eşkera bi). Embazê Aslanî, Cem Erdost Îlerî, Olcay Bozkurt, Sitar Sertaç Şanlı û Baran Ertaş zî konser de vejîyayî sehne. Performansê înan o sehne zî fewkalade bi. Teberê nînan de hunermend Aslanî, temsîlkarê modern ê kulturê dengbêjî ra Delîl Dîlanar zî mîhman kerd û yew konsero nêvîrakerdişî/bêvîrîkerdişî da.
Merkezê Kongre û Kulturî yê Universîteya Muş Alparslanî, 5 Nîsane 2026.
Na şewa taybete de, ke teqrîben 1200 heskerdoxê muzîkî salone pirr kerdî, tenya yew goşdarîya muzîkî nêbî, eynî wext de yew “pirdê melodiyan” bî ke ziwan û kulturî tede varar şîyî yewbînan. Konserî rê tenya heskerdoxê muzîkî yê ke Mûş de ciwîyenê nê, eynî wext de bajar û qezayanê dormeyî ra zî tewrbîyayîş zaf bî. Nê çarçewa de, bê merkezê Mûşî de, bi taybetî Gimgim [Varto] ra û heme qezayanê bînan ra zî yew koma goşdarîye ya zaf pîle konser de ca girewte. Bi taybetî, Elewîyan ê ke qezayanê sey Varto û Xinis de ciwîyênê, konserî rê eleqeyayo zaf pîl nişan dabî. Teberê Muşî de, Çolîg [Bingöl], Bitlîs, Batman, Van û Erzurumî ra zî konserî rê eleqe zaf bi. Konser, teqrîben hîrê saetî dewam kerd û peynîya konserî de heskerdoxanê hunerî govend na ro. Prosesê konserî de zaf goşdaran hema-hema her kilame de hunermendan rê îştîrak kerd û paşt da hunermendan.
Konserî de teyna goşdarî normalî çinî bî, îdarekaranê mehelî û zafanê mensubê sazîyanê sîvîlan zî protokolî de ca girewtibî. Mesela, şaredaranê/beledîyaya herême ra, Şaredarê Mûşî Sırrı Söylemez, Hemsereka Şaredarîya Gimgimî Gülbahar Kaya û Hemsereka Şaredarîya Tetwanî Belkiza Beştaş Epözdemir zî iştîrakê konserî kerdibî. Reyna, Serekê Baroyê Mûşî Kadir Karaçelik û çend îdarekaranê sazîyanê sîvîlan zî konser de ca girewtibî. Bêşik, no zî semedê wayîrvejîyayîşê fealîyetanê kultur û hunerî zaf muhîm yew gam a, yew merhale yo.
Konserî rê zafêr cîwanî tewr bîyî, la tewrbîyayîşê zafê heskerdoxanê hunerî yê ke serê 50 serrî ra yî, zî bale ante. Seba mi, yew taybetîya konserî zî, tewrbîyayîşê cînîyan yê çarşafinan bî ke humara înan kêmî nêbî. Konserî de Zaza û Kurmanc, Elewî û Sunî kişta yewbînan û têmîyan de bî. Teyna no fotograf, polîtîkayê rejîmê Kemalîstan puç kerdêne. Şima zanênê, îdeologanê Kemalîstan ra Hasan Reşit Tankutî kê pêşnîyaz kerdibi “mabêne Zaza û Kurmancan de barajêkê Tirkan awan bikê” û her di grûban yewbînan re dûrî bifînî. No konser û no fotografî mojneno ke, pêşnîyazê Tankutî çiqas bêmana û bêfayde mendo. Helbet no fotograf, seba Kemalîstanê sey Nazmi Sevgen û Naşit Hakkı Uluğî, ke waştênê Zazayan sey Elewî û Sunî yewbînan ra cîya bikê û mabênê înan de dişmenatî biramitê, amênê menaya xeyalşikitişî.
Merkezê Kongre û Kulturî yê Universîteya Mûş Alparslanî, 5 Nîsane 2026.
Çîyo ke konser de tewr zaf bala merdiman antêne, zafrengîya ziwananê sehneyî bi. Konser, bi eseranê Mikaîl Aslanî yê Zazakîyan/Kirmanckîyan dest pê kerd, bi beşdarbîyayîşê Delîl Dîlanarî, bi kilamanê/dêyîranê/lawikanê/strananê Kurmancî û Tirkî hîna dewlemend bi. Ziwanê qedîmî/kehenî yê Mezopotamya û Anatolya ke, eynî sehneyî de bi eynî heyecanî vajîyayî, goşdaran mîyan de coş û kefweşî yo pîl viraşt. Dêyîrbaz Mikaîl Aslanî bi tarzê xo yo xususî ke enstrumanê modernî û vengê tradîsyonî têmîyan kerdibi, salone heme sêhr/efsun/mest kerd. Bêguman, performansê orkestra yo serkewte zî semedanê nêvîrakerdişî/bêvîrîkerdişê konserî ra yew bi. Konserê Aslanî de goşdaran, xemgînî, kêf û coş pêro-pîya cuyayî. Aslanî, kilamanê/dêyîranê/lawikanê xo yê ke zaf yenê hes kerdene sey Mîraz, Çem Vano, Hal Yamano, Elqajîye, Gulbaharê, Hegayê Hergî, Way Way Nînna, Qereçore (Hey Kerê), Mel Şî û zafê bînî pêy xemgînî û şahî îcra kerdî. Wexto ke ma lawikanê hunermend Aslanî goşdarî kerdênê, ma xo Dêrsim de, Çolîg de, Gimgim de, Koyê Munzurî de, Koyê Sipî de, Warê Şerevdîn de, Raştê Qiban de û yan zî cayêkê muqeddesî/pîrozî yê Kirmancîya Beleke û Kirdane de dîyênê/vênayênê. Dêyîranê Zazakî ma ge berdênê Dizgun Baba, ge Muzir Baba, ge Heser Baba, ge Goşkar Baba, ge Sey Riza, ge Rençber Ezîz, gâh/ge Çirikê Xizirî û ge Kilavuzê Tûyê.
Merkezê Kongre û Kulturî yê Universîteya Mûş Alparslanî, 5 Nîsane 2026.
Konserî de yew hereketê şewe yo zaf rind û weş zî, beşdarbîyayîşê hunermend Delîl Dîlanar bi, ke sey hunermendo meyman vejîya sehne. Bi vejîyayîşê Dîlanarî, tufanê çepikanê salone, nîşanê wefa û hesretê şarê Muşî bî ke seba hunermendê xo nîşan da. Delîl Dîlanarî, bi vengê xo yo berz û vêşayî kulturê dengbêjî bi usulê modernî pêşkeş kerd. Her kilama dengbêjî kê hunermendî wendêne, goşdarî berdêne yew raywanîya tarîxê xorîn û cuyayîşê Kurdan. Dima mamosta Mikaîl Aslan û Delîl Dîlanarî duet kerd û kilamê Kurmancî yê kê zaf yenê zanayêne sey Neçîrvano, Serayê, Çi Çeme (Ehmed Beg) û kilamanê zafê bînî pîya vatî. Performansê her di hunermendan zî vîr û hafizayê şarê ma de nika ra cayêko weş û erjaye girewt.
Yeno ke zanayîş, huner, ziwanî tenya ferhengan û kitabanê gramerî de hepsî kerdene ra nexelesneno; eynî wext de ziwan, kuçeyan de, sehne de û tewr cayanê bînan de, bi taybetî hîsanê merdiman de awan keno. Raya ke hunermendê sey Mîkaîl Aslanî akerda, tenya serkewtena muzîkî nîya; eynî wext de mucadeleyê cuyayîşê yew ziwanî yo. Eşkera yo ke no konser zî, teyna yew organîzasyonê muzîki nêbi, menaya konser hîna xorin bi. Malum o ke, seba polîtîkayanê asîmîlasyonî û tedayê seserra peyêne, Zazakî nika hema-hema sekerat/nêvînê mergî de ya. Na nêweşîye ra werizîyayîş; tenya bi faalîyetanê bikalîteyan ê warê edebîyat, matbuat, huner, kultur û muzîkê Zazakî mimkun beno. Teda û qedexeyê serê ziwanê Kurdkî, herçiqas kêmî bîyê zî, dem bi dem dewam kenê. Bêşik, nê muameleyê keyfî yê vera Kurdkî, seba vînayîşê/asayîşê Kurdkî mîyanê hunerî de yew barîyero tewr pîl o. Eşkera yo kê, nê demanê peyênan de bi sistbîyayîşê nê astengan, ziwanê Zazakî û Kurmancî de sey yew ronesansî averşîyayîşêk est o. Na rewşe, bi taybetî seba Zazakî, ke nika a sekerat de ya, zaf muhîm o. Hêvî û waştişê ma no yo ke, polîtîkayê teda, qedexekerdiş û asîmîlasyonî yê vera ziwananê madunan/bindestan bi temamî wedarîyê. Bi nê qaydeyî, Zazakî zî, ke yew ziwanê madun o, bieşko hîna rehet nefes bigîro û biciwîyo. No sebeb ra, muhîmîya fealîyetanê hunerî û kulturî sey konferans, panel, workshop, sempozyum, konser û tîyatro, seba weşmendîya Zazakî nêna nîqaşkerdene. Na raye ra, paştdayîş û zafkerdena nê tewr fealîyetan, seba ma heme wezîfeyanê tewr verênan ra yew o. Ez hêvî û bawer kena ke, seba ke lazim o ma ziwanê xo re qiymet û paştgîrî bidê, çi ke destê ma ra yeno ma do bikerê.
Bê netîce/peynî de, ma xo vîr ra mekerî ke; ma tenya bi ziwanê xo, kulturê xo, tarîxê xo, îtîqatê/bawerîya xo û xafizaya xo ya kolektîfe eşkenê ganî bimanê. Ewro ziwanê ma, wendiş wazeno, fikirkerdiş wazeno, nuştiş wazeno, muzîk wazeno, hûner wazeno, fem û feraset wazeno, hîşyarî û şîyarî wazeno, cigêrayîş wazeno, zaf-zaf ked û emega xebatanê kulturîyan û entelektualîte wazeno. Yeno zanayîş ke seba miletê ma wendiş, cigêrayîş û nuştiş, muktesebatê miletê ma yê kulturî û entelektuelî xurt keno û mîlletê ma aver beno. No sebep ra xususen genc û ciwanê ma, jenerasyono newî, hîna zaf derheqê tarîx, kultur, bawerî, ziwan, cografya, ekonomî û demografîya Zazayan de bixebitî û cigêrayîşan bikerî. Encax, wîna yew şuûr û teşebus, ma bindestî ra, kolonîzekerdiş ra, hêsîrî ra, madunîyet ra xelesneno.
Mikaîl Aslan û Ercan Çağlayan, 5 Nîsan 2026, Mûş.
Not: Ez hunermendo erjaye Mikaîl Aslan û hevalê eyê kedkarî Mesut Ulusan û Eren Türker rê ke ez û keyeyê mi xususî dawetê konserî kerdî, çiqas teşekur bikerî kêmî yo. (Bi na wesîle, ez wazena embazê xo yo qedirberz Mutlu Canî zî bi xêr û şadî yad bikerî. Ey ma, Mikaîl Aslanî rê da şinasnayîş). Ê, her daîm wa vengê ziwanê ma Zazakî rê bibê veng û reng. Weş û war bê.