ZAZAKÎ NEWS - Merkezê Cigêrayîşanê Sîyasî û Cimatkî (SAMER), Tirkîya û Vakurê Kurdîstanî de rewşa xebitnayîşê ziwananê dayîke yê teberê Tirkî ser o û waştişanê derheqê nê ziwanan de cigêrayîşêko hîra viraşt.
Rapor, pêvînayîşanê ke mabênê 4-10ê Sibata 2026î de bi 1,540 kesan reyde ameyê kerdene ser o ame amadekerdiş.
Cigêrayîş de ame tesbîtkerdiş ke ziwanê dayîke yê %82,8ê beşdaran Kurmancî û yê %9,4ê înan zî Kirmanckî/Zazakî yo. Goreyê vilabîyayîşê herêmî zî, %45ê beşdaran Herêma Başûrê Rojhelatê Anatolîye (Vakurê Kurdîstanî) de, %20,5ê ci Herêma Rojhelatê Anatolîye de û ê bînî zî herêmanê bînan de ciwîyenê.
Keye de ziwanê dayîke, kuçeyan de tirkî serdest o
Daneyê cigêrayîşî mojenê xebitnayîşê ziwanê dayîke zereyê keyeyî de her ke şono kêm beno. Ziwano ke tewr zaf zereyê keyeyî de yeno qiseykerdene se ra %49,5 Kurmancî yo, la Tirkî se ra %38,1 de mendo.
Qabîlîyetê wendiş û nuştişî zeîf o
Qabîlîyetê famkerdiş û qiseykerdişî yê beşdaran berz o, la warê wendiş û nuştişî de kêmîye esta. Bi taybetî qabîlîyetê nuştişî de %36,6ê beşdaran cewabê "qet" dayo.
Beşdaranê ke ziwanê xo kêmî zanê yan zî nêeşkenê qisey bikerê, sebebê tewr pîl ê nê halî sey "çinbîyayîşê mekteb û çimeyanê ke bimusê" (%58,1) mojnayo.
Herçiqas ke xebitnayîşê ziwanî cuyayîşê rojaneyî de kêmî bîyo zî, waştişê perwerdeyê bi ziwanê dayîke sewîyeya rekorî de ame peymitene.
Persa "Gelo şima wazenê tutê şima bi ziwanê xo yê dayîke perwerde bivînê?" rê, %98,7ê beşdaran cewabê "E/Heya" dayo. Beşdaran no waştiş sey "heqêko bingeyên ê merdimî" nîşan dayo. %82,1ê beşdaran dersê weçînayeyî yê ke mektebanê nika de yenê dayene, "zaf kêmî" vînenê û wazenê ke perwerde verê mektebî ra dest pêbikero û bi ziwanê dayîke bo.
