Mihemed Kurdî
Homa Tealayî riyê erdî ser o her çî semedê merdiman (însanan) xeleqnayo û reyna seba ke însanî ci ra îstîfade bikerê, her çî kerdo xizmetê înan. Coka însan, kaînat de bi estbîyeyo tewr bimbarek o ke Allahî o xeleqnayo. La çi heyf ke cuyê nê mexluqê tewr bimbarekî (însanî) yê riyê nê erdî ser o ewro zaf erjan bîyo û reyna kiştişê înan zî bîyo çîyêko asan.
Emser şaristanê Mêrdînî û deşta ci de serebûtê winasî zaf bîyî. Emser (2025) hetanî nika Mêrdîn û dormeyê ci de tewr tay 14 kesî întîhar kerdo û xo kişto. Mîyanê ê kesanê ke întîhar kerdo de pîl zî estbîyî, qij zî; kêneke zî estbîyî, lajek zî; xebatkar zî estbîyî, wendekar zî; ciwan zî estbîyî û emrê xo kerdbî temam zî. Seyîdxan Özdemîro 47 serre zî înan ra yew bi. O (Seyîdxan Özdemir) qezaya Qoserî de yew wendegehî de midur bi û 9ê Hezîrane de qatê bodrumî yê wendegehî de bi hawayêko daliqnayî û merde ame vînayene. Dima tehqîqatî ra ame zanayene ke Seyîdxan Özdemîrî semedê deynan ra xo kişto. Çend rojî verê cû, yew dewa qezaya Dêrikî de kênekeyêka bi nameyê Merve Demîr a 18 serre, hetê dewijan ra mîyanê hêgayan de bi hawayêko ke sîneyê xo ra birîndar a, ameye vînayene. Herçiqas yeno vatene ke Merveyê semedê problemanê familyayî ra xo kişto la hetanî nika zî sebebê xokiştişê aye bi hawayêko zelal nêno zanayene.
Reyna, heşt aşmî verê cû Dêrik de mamosteyêko bi nameyê Serhat Önelî, semedo ke tayînê ey nêvejîya, xo qatê pancinî ra eşt û xo kişt. Çi heyf ke welatê ma de zî qiymetê ganê merdiman nêmendo û komelê ma zî musayo xokiştişî. Herçiqas hîkayeyê merdimanê ke xo kişenê yewbînan ra cîya zî bê, peynî de pêroyînan semedê nêweşîyan ra xo kiştê.
Gelo kamcîn nêweşîyî benê sebebê xokiştişî?
Kurdistan de zî sey pêro welatanê bînan ê dinya, serebûtê xokiştişî roj bi roj zêdîyenê. Nê ramonenê ke mîyanê komelê ma de zî nêweşîyê psîkolojîkî zaf bîyê. Depresyon, sebebo tewr pîl ê xokiştişî yo. Problemanê familyayî û îqtîsadî, nêweşîyê ruhî û psîkolojîkî, tenyayî û bêçareyîye, depresyon û bêhêvîye, alkol û maddeyê hişberî zî sebebê bînî yê xokiştişî yê.
Seke ma pêro zî zanê, Tirkîya û Vakurê Kurdistanî de semedê polîtîkayanê şerî ra qeyranê îqtîsadî esto. Tesîrê nê qeyranî yê zaf xirabî şar û komelî ser o estê. Semedê nê qeyranî ra bi se hezaran merdimî bêkar ê û yê ke xebitîyenê zî mîyanê şertanê zaf xiraban de xebitîyenê. Semedê bêkarîye û şertanê zehmetan ê cuyayîşî ra, şar nêeşkeno îdareyê tutanê (domananê) keyeyî xo bikero û nêeşkeno kîraya xo bido ûsn. Nê problemanê ke mîyanê şarî de semedê qeyranê îqtîsadî ra virazîyenê, benê sebebê nêweşîyanê ruhî û nêweşîyê psîkolojîkî zî benê sebebê kiştiş û xokiştişan. Xora sebebo tewr pîl ê xokiştişê ciwanan problemanê îqtîsadî yê. Çi heyf ke roca ma ya ewroyêne de, semedê problemanê îqtîsadî ra zafaneyê ciwananê ma psîkolojîya xo xirab bena û hêvîya xo dinya ra birnena. Raşta ci, eke vernîya nê nêweşîyan nêro girewtene, serebûtê winasî do mîyanê komelê ma de hîna zaf bibê.
Vakurê Kurdistanî û Tirkîya de, cuyê merdiman ra zêdeyêr her çî vay o. Dewleta ke her roj her çî vay kena, vera xokiştişê hemwelatîyan de xo bêveng kena. Hetanî ke ewnîyayîşê dewlete bi nê qaydeyî bo, qirkerdişê (xokiştişê) winasî do roj bi roj zaf bibê.
Gelo do senî vernîya nê xokiştişan bêro girewtene?
Seba ke serebûtê xokiştişî welatê ma de kêmî bibê, ganî komelê ma hetê nêweşîyanê psîkolojîkan ra bêro hayîdarkerdene. Zafaneyê kesanê ke hetê psîkolojîkî ra nêweş ê, xo tenya vînenê û wina hîs kenê ke înan ra zêdeyêr kesê bînî sey înan çin ê. Coka, eke merdim înan bero hetê merdimanê ke sey înan nêweş ê, o çax înan do fam bikerê ke ê tenya nîyê û ewnîyayîş û fîkrê înan zî do bivurîyo. Reyna, wextê nêweşîye de hetkarîya nas û dostan zaf muhîm a; nêbeno ke kesê nêweşî bi tenê bêrê veradayene. Ganî keye û embazê ci her tim înan reyde bê û paştîya ci bigîrê û cuye bi înan bidê heskerdişî. Yew nuqtaya bîne ya muhîme zî tedawîkerdiş a; bêguman, tedawîyê raşt û hewlî do wezîyetê nêweşan hîna baş bikerê. Roca ma de tesîrê medyaya komelkî pêro komelî ser o esto; her çi beno wa bibo, ganî medya dima serebûtan ra pesnê xokiştişî nêdê. Çimkî, beno ke kesê bînî yê ke nêweşê ruhî yê zî xokiştişî bifikirîyê.