Bahrî ÇABUK

Felsefe fikrêko kûmûlatîf o. Kûmûlatîfî yeno manayê têdima rêzkerdene, pêser lod kerdene yî. Fikro felsefî bi pêser kerdene û bi lode kerdene aver şino. Wexto ke yew kes biwazo felsefe ser o bixebitî yo ganî hetanî dest pê kê felsefeyî şêro. Eke yew feylozof biwazo sîstemê xo yo xosere awan bikero ganî xora ver heme felsefeyî, heme feylozofan û heme sîstemî ênan mişahede bikero. Çimkî felsefe fikrêko kûmûlatîfo û bikûmûlatîfî aver şino. Kûmûlatîfî, dorna kerdene dano vindarnayişî.

Taybetê fikrê felsefe yo kûmûlatîf dorna kerdişê fikrê felsefî niyo û dorna kerdiş, fikrê felsefî qut keno. Çimkî dorna kerdiş fikrê felsefe yî xerepneno û averşiyayişê felsefe yî vindarneno. Taybetê kûmûlatîfî sîstematîze kerdişê fikrê felsefî yo. Na sîstematîkî xetêka veracor kerdene û têmiyanek nê, xetêka helezonîka û veracor ra ya.

Ez wazena na taybetê bi analojîyê ke mişahade bikere. Ma analojiya xo bi awanîyê ka zafqatî ser o bidere. Ma do fikrê felsefayî seka awanîyêke zafqatî qebul bikere. Bingeha na awanîya zafqate dest pê kê felsefeyê sîstematîkî yo û teqabûlê felsefayê demo entîk keno. Eke bingeha na awanîya zafqate raşt û mezbut bêro mişahade kerdene, wextê ko qatê ke na bingehî ser o bêrê awan kerdiş, gereka xercû xîçê na bingehîye raşt bêro zanayene. Çimkî felsefe de heme mevzûyî û problemî bi tabetê kûmûlatîfî ra alaqedarê. Taybetê kûmûlatîfî fotografê heme mewzûyanê verê yê felsefey nawîyayeno.

Gelo xerc û xiçê na binghîye/qata yewîne çi yo? Mewzûya na bingehî/qate çi ya? No xerçû xiç senî têmiyan biyo? Babet û tedayi na bingehî/qata çi yê? Westayê (feylozof) na bingehî/qate kam o, senî fikir ya yo û çi fikirya yo? Nê persî taybetê fîkrê felsefe kûmûlatîfî yeno ca.

Wexto ke malzemeyê bingehî bêro zanayane, hewcadarîya malzmeyê qatana neweyan yeno diyayene. Wexto ke xerç û xiçê na bingehî bêro zanayane, hewcadarîya xercûxiçê qatanê neweyan yeno hadre kerdene. Wextê ko babet û tedayîyê bingehî bêro famkerdene ya babet û tedayîyê neweyî yenê fikiryayene yan zî eynî babet û tedayeyî biawirêko neweyî do bêre awan kerdene. Wextêko westayê (feylozofê) malzemayê na bingehî yan zî qatê binan bêro şinasnayene, fikrê û hişmendîya westayê bêro famkerdene verniya averşiyayişê neweyî abenê û qatê neweyî/zanayarîyê neweyê awan benê. Ma do bi taybetê felsefe fikrê ko rexneyî yo ser o dewam bikere…