Enwer Yılmaz

Tirkîya de emser (2026-2027) do 10 hezar mamostayî bêrê tayînkerdiş. Gelo mîyanê na kadroya pîle de semedê ziwanê Kurdkî (Kurmancî û Zazakî) ke ziwanê mîlyonan kesan o, çend kontenjan ameyo dayîş? Tena 5. Heya, bi nuşte zî bi reqem zî tena şeş. çarê ci Kurmancî, yewê ci Zazakî.

Wezaretê Perwerdeyî yê Neteweyî eşkera kerd ke bi qasê 10 hezar mamostayî do bigîrîyê kar. Xora ma zanê par 15 hezar mamosteyî ameybî girewtiş û înan ra 5 seba kurmancî 1 seba Zazakî amebi tayînkerdiş. Cîwanî bicoş ê, mektebî paweyê personelê xo yê. Tîya her çî normal aseno. Labelê wexto ke merdim welat ra û sey Kurdêk ra biewnîyo ci, çi heyf ke “xetaya plankerdişî” ra zaf bi qestî nêvînayîşê ziwanêk o no.

Şima zanê ke mîyanê ê 10 hezar mamostayan de, seba Kurdkî ke ziwanê dayîke yê mîlyonan merdiman o, payê ci çiqas o? Tena 6. Şima xelet nêeşnawit; 4ê ci Kurmancî û 1ê ci Zazakî, pêro pîya 6 kesî.

Eke merdim biewnîyo qiseykerdişanê fermîyan, her çî rayîrê xo de aseno. Mufredat de binê nameyê “Ziwan û Lehçeyê ke Cuwîyenê” de Kurdkî sey dersa weçînayeyî (seçmeli) ca gêna. Dewlete vana, “Ma asteng wedarit, kamo ke wazeno wa biweçîno, kamo ke wazeno wa bimuso.”

Ma wîna bifikre, yew merdim; wazeno ke gedeyê ci ziwanê xo, kulturê xo mekteb de û yew ortamê akademîkî de bimuso. Şino idare, wazeno ke formî dekero. Cewabo ke o gêno, bi serran o nêbedilyeno: “Xocam a derse meweçînê, mamosta çin o”, “Sinifa bese nêameye pê”, “Şima matematîk yan zî dersa dînî biweçînê hîna baş o.”

Mîyanê 10 hezar kesanê ke yenê girewtiş de cîyakerdişê 5 kontenjananê Kurdkî, seba welî û wendekaran yew mesaja eşkera ya: “Na derse meweçînê, çunke ma do na derse nêdê wendiş.”

Unîversîteyanê sey Artuklu ya Mêrdînî, Çewlîg, Dîcle û Munzur (Dêrsim) de serran o ke beşê Ziwan û Edebîyatê Kurdkî perwerde dîyeno. Cîwanî nê beşan de kede danê, tez amade kenê, formasyonê pedagogîkî gênê. Îstatîstîkî eşkera yê: 2012 ra heta serra 2027, nê beşan ra 847 kesî mezûn bîyê.

Madem wina yo, eynî dem de, yanî mîyanê nê 15 serran de hûmara mamostayanê Kurdkî yê ke kar de yê çend a? Tena 213. Nînan ra 210ê ci MEB de, hîrêyê ci zî îdareyanê herêmîyan de yê.

Bi seyan cîwanî, dîplomayê înan dest de, hêvîyê înan zerrî de, pawenê. Dewleta ke yew mamoste nêdana yew derse, materyalanê a derse amade nêkera û teşwîq nêkera; no tercîhêko polîtîk o û zanebîyîş yo. No tablo isbat keno ke dersa Kurdkî sey modelekê perwerdeyî yo domdar nê, sey aksesuarêkê “dostî wa sûke de bivînê” yeno vînayîş.

Çîyo ke ma tîya de îtîrazê ci kenê, tena reqemê “5”î nîyo. Eslê mesele, pare û cayê yew ziwanî yo. Yew ziwan tena bi qiseykerdiş nêcuwîyeno; bi musnayîş, nuştiş û neqilkerdişê bi dîsîplînêkê akademîkî cuwîyeno.

Gama ke ewro ameya eştene, mojneno ke zîhnîyet Kurdkî sey zengîniyêka kulturî ya ke ganî paştî bêra dayîş nêvîneno; sey yew warê ke “ganî binê kontrolî de bo, heta eke mumkîn o wa nêasno” kod keno.

Gelo seba ê cîwananê zernênan ke beşanê mamostayîya Kurdkî de wendê û keda înan rê heyf nîyo?

Bi xulasa; Tirkîya de seba dersa Kurdkî “esta” la pratik de yena astengkerdiş. “Weçînayeyî” yeno vatiş la weçînayîşê aye yeno astengkerdiş. Unîversîteyan de beşî yenê akerdiş la berê mekteban mezûnan rê yenê kilitkerdiş.

Mîyanê kadroyêka pîle ya 150 hezar kesan de cayê 5 kesan, lutif nîyo; eyb o.