Mihemed Kurdî
Zaf welatanê dinya û Rojhelato Mîyanîn de ciwanî seba meseleyanê îqtîsadî, sîyasî û komelkîyan bi rayîranê qaçaxan ver bi welatanê Ewropa û Rojawanî şonê. Ciwanî bi hêvîya awankerdişê îstîqbalêko başêr, bêyî ke cuja xo bifikirê, bi rayîranê xeyrîresmîyan koçê Rojawanî kenê.
Nê serranê peyênan de Kurdistan de zî nîsbetê koçbîyayîşê qaçax yê ciwananê kurdan ver bi welatanê rojawanî roje bi roje zêdîyeno. Her serre bi des hezaran ciwanê ma seba şertanê giranan ê cuye neçar manenê ke welatê xo caverdê û seba şîyayîşê Rojawanî verê xo bidê rayîranê xeternakan.
Sebebê koçberîye
Bêguman sebebo tewr pîl yê koçkerdişê ciwananê ma, semedê ekonomîkî yê. Welatê ma de îmkanê karî zaf kêmî yê, aye ra zî bêkarîye resaya dereceyêko zaf xeternak. Roja ewroyêne de ne zafîya ciwananê ma yê wendeyan yena tayînkerdene û ne zî ê nêwendeyî eşkenê xo rê karêk bivînê. Çi heyf o ke ê ke yenê tayînkerdene û kar vînenê zî nêeşkenê debarê xo bikerê, xo rê îstîqbalêk awan bikerê û xeyalanê xo bîyarê ca. Xora dewijî seba bahayîye û mesrefanê vêşêran ne eşkenê hêgayanê xo biramê û ne zî eşkenê heywananê xo weye bikerê.
Seke ma pêro zî zanenê welatê ma dagîrkerde yo, aye ra zî heqê ma yê bingeyînî yê sey ziwan, nasname, fikir û kulturî binê zext û qedexeyan de yê; coka zî ciwanî seba tedayanê sîyasîyan her wext bi ters cuyenê. Ciwanê ke seba çinbîyayîşê azadîye nêeşkenê heqê xo bivisnê dest, bawerîya xo sîstemî ra birnenê û dima zî seba bêhêvîbîyayîşî, verê xo danê Ewropa.
Xetereyê rayîrê qaçaxîye
Seba şîyayîşê Rojawanî bi rayîranê qaçaxan ganî her ferdêk des hezar dolaran bido qaçaxçîyan; yanî qaçaxçîyî serê merdimî tewr kêmî des hezar dolaran wazenê. Ciwanî zî seba ke biresê xeyalanê xo bi deyn û kredîyan pereyanê qaçaxçîyan arê danê û dima zî seba raywanîyêka ke netîceya aye dîyar nîya verê xo danê felekê, paştîya xo danê oxirê û şonê. Dima rayîrkewtişî cuya zehmete dest pêkena; zaf reyan qaçaxçîyî raywanan xapênenê, pereyanê înan gênê û înan nîmeyê rayîrî de caverdanê.
Raywanî seba bêîmkanîyan ge-ge bi rojan vêşan û têşan manenê. Seba ke biresê amancê xo ganî ê serdîye de zî germîye de zî koyan, birran û deryayan ra ravêrê. Yanî raywanî neçar ê ke vera mercanê giranan ê tebîetî xover bidê. Heta nika bi hezaran ciwananê ma rayîran û deryayan de cuya xo vîndî kerda û kes nêzano meyîtê înan ça de yo. Heta nika bi hezaran kurdî zereyê hepisxane û kampan de esîr mendê û rizîyayê; bi nê hawayî bi hezaran kesî zî seba fîdyeyî kewtê destê çeteyan.
Yanî bi kilmî rayîrê qaçaxîye pirrê fikar, ters û zehmetîyanê giranan ê; raywanî rayîr de bi xetereyanê pîlan re ri bi ri manenê. Rayîrê qaçaxîye hetê psîkolojîye ra zî merdiman ser o tesîranê zaf xorînan û daîmîyan virazeno.
Seba neteweyan ehemîyetê ciwanan
Goreyê statîstîkan verê cû zafîya nufusê Kurdistanî ciwan bîye, labelê dima şîyayîşê ciwanan ewro welat de zafîya nufusî kokim a; bi taybetî zî dewan de ciwanî zaf kêm bîyê. Bêguman kêmbîyayîşê ciwanan seba netewe û welatê ma xetereyêko zaf pîl o, çunke ciwanî îstîqbalê welatêk ê. Tarîx de pêro şoreş û têgêrayîşê komelkî bi rayberîya ciwanan ameyê meydan; aye ra zî ê (ciwanî) enerjîya newebîyayîş û bedilyayîşî yê.
Ameyoxê her welat û neteweyî girêdayeyê rewşe, enerjî û helwêsta ciwananê înan o. Yanî ciwanî, seba neteweyan sitûnê bingeyînî yê îstîqbal, pawitiş û averşîyayîşê komelî yê. Reyna ziwan, tarîx, kultur û ercê neteweyî bi hêzê ciwanan yenê pawitene û seba neslanê neweyan yenê neqlkerdene. Ciwanî bi hêzê xo yo fîzîkî, îdeolojîk û afirnayanê xo, waranê îqtîsadî, zanistî û hunerî de dînamîkê serekeyî yê welatî yê. Reyna waranê sîyasî û asayîşî de ciwanî hîna zaf tewrê xebatanê azadî û pawitişê şar û welatê xo benê. Vera zulm û zordarîye de vengê tewr berz yo yê komelan reyna ciwanî yê.
Ciwanî û hêzê înan seba şar û welatan zaf girîng ê; labelê seba neteweyanê sey ma kurdan ê bindest û bêdewletan, ciwanê hişyarî yê welatperwerî zaf zêdêr muhîm ê. Çi heyf o ke seba koçan welatê ma (Kurdistan) roje bi roje ciwanan ra veng beno û ma bêpaştî manenê.
Amanc o yo ke Kurdistanî ciwanan ra veng bikerê
Bêguman dagirkerî, ma ra başêr qîymet û hêzê ciwanan zanenê; aye ra zî "vengkerdişê Kurdistanî yê ciwanan ra" projeyê înan o. Dagirkerî wazenê ciwananê kurdan bi teda û fişaranê îqtîsadî û sîyasîyan bidê koçkerdene; yanî na zî vera kurdan de polîtîkaya şerê taybetî ya. Çunke ê zî baş zanenê ke eke ciwanê ma yê kurdî koç bikerê, o wext Kurdistan do hêzê xo yo tewr dînamîk, yanî hêzê ciwanan ra bêpar bimano. Aye ra zî seba ke biresê amancê xo, dagirkerî bi polîtîkayanê xo yê sîstematîkan ciwananê ma teşwîqê koçkerdişî kenê û Kurdistanî îmkananê karî ra bêpar verdanê.
Ciwananê ma yê kurdan heta nika vera dagirker û zaliman de zaf reyan bi ceng û qehremanîyan veng û nameyê xo dinya de vila kerdo. Aye ra zî dagirkerî seba qehremanî û hêzê înan wazenê ke Kurdistanî ciwananê welatperweran ra veng bikerê. Eke ê biwazê, çawa ke vernîya kurdanê welatperweran gênê, eşkenê bi hawayêko zaf asan vernîya koçê ciwananê ma zî bigêrê; labelê seba ke estbîyayîşê kurdan seba înan tehdît o, ê verê cû ra razî yê ke Kurdistan bêhêz (bêciwan) bimano.
Vateyêko verênan esto; vano ke: “Meydan yê înan o, estor yê înan o, ramitiş zî bi zerrîya înan o.” Dagirkerî zî hetêk ra ma asîmîle kenê, hetêk ra heme dewlemendîyanê ma wenê û ma feqîr verdanê, hetêk ra zî ma neçarê koçkerdişî kenê.
Pêro parçeyanê Kurdistanî de rewşa ciwananê ma seyyewbînî ya; eke vernîya nê xeterî (Vengkerdişê Kurdistanî yê Ciwanan ra) nêro girewtene, roje bi roje ma do zeîf bibê û bimusê bindestîye.
