Mihemed KURDÎ
Verê cû şertê ciwîyayîşî sey nikayî hende asan nêbîy, bitaybetî zî Kurdistanî de feqirîyê ver şarê ma yê kurdan zaf zehmetî antêne.
Şarê ma yo ke dewan de ciwîyayêne bi zehmetî îdareyê keyeyê xo kerdênê. Goreyê ke pîlanê ma vatêne zaf reyan nanê xeleyî nêkewtêne destê şarê ma. Bitaybetî zî demserra zimistanî şarê ma bê derfet verdayêne û cuyê şarî zaf zehmet kerdêne. Şarê ma yo feqîr zimistanan yew pîze mird û yew vêşan rakewtêne. Na rewşe demî ra pey yanî wextê domanîya ma de biney başêr bîbî.
Yeno vîrê mi 25-30 serre verê cû gama ke ma doman bîy, ne sey nikayî wina zaf solî û kincê ma est bîy, ne hende çîyê-mîyê werdî est bi, ne zî cuye hende rehete bî.
Gama ke pîlanê ma şaristanî de, ma rê yew citaya solan yan zî kincê neweyî biardêne zaf keyfê ma ameyêne û a roje hewn nêkewtêne çimanê ma. Ge-gane çerçî ameyêne dewan, eke yewî nanêk bidayêne ma, ma ra zerrîweşêr yew çin bi. Zimistanan serdî ver ma zaf nevejîyayêne teber, la ma hamnanan nimaj ra heta şewe teber ra, verê dêsan de pîyes kay kerdêne. O çax sey nikayî hertim awe germine çin bî, aye ra zî ma xo zaf tay şutêne. Reyna ma sey nika zaf nêweş zî nêbîyêne, eke ma bibîyêne zî pîlanê ma daruyê kirdkî dayêne ma, yanî heta ke nêweşîya ma zaf giran nêbîyêne yewî ma nêberdêne nêweşxane. Gama ke tutêk zaf nêweş bibîyêne û nêweşîya ci zî zaf derg bibîyêne, maya ci dua kerdêne û wad dayêne Homayî û vatêne eke tutê mi weş bibo/a ez do tutan rê werd viraza.
No werdo ke wadnayêne yew werdo arizî yê tutan o, badê ke tutî weş bibîyêne maya ci sereyê yew kerge yan zî dikî birnayêne û dima zî pewtêne. Cinîyan dima bi awa kerge belxur (savar) pewtêne û goştê xo ronayêne ser û werdê xo berdêne yew raste û veng dayêne tutan û wina vatêne: ”Tutênê, bêrê biwerê!”
Dima tutî hema ca de ameyêne û mersefê ser o kom bîyêne û hema bi leze biney belxur werdêne û parçeyêk goşt berdêne û remayêne, bi no qayde hem kêfa tutan ameyêne û hem zî cinîye wadê xo zî ardêne ca.
Beno ke şaristananê bînan yê Kurdistanî de nameyê nê werdî cîya bo la no werd kulturê ma kurdan de sey werdêk arizî yê tutan yena şinasnayene. Ma deşta Mêrdînî de bi zaravaya kurmanckî nê werdê rê vanê: "Qidka Pîrê /Qidka Qidîşkê"
Ge-gane keyeyê ke tutê înan nêbîyêne zî seba ke tutê înan bibî werd wadnayêne dayêne tutanê dewe.
Reyna domanîya ma de gama ke yew tutî/e didan bivetêne maya ci xele û neheyî pewtêne û berdêne yew raste û veng dayêne tutan û vatêne: Domanênê rew bêrê hebikan didananê mavajê Xoserî yan Vîldane biwerê.
Tutan zî bi heme hêzê xo gale kerdêne hebikan û hema bi lez werdêne.
Ma kurmanckî hebikan ra vanê : "Danî, Danû, Danok, Danûk..." Beno dewê şima nameyê ci sewbîna çîyêk bo.
Ma kurdî wayirê kulturêkê zaf kehen û dewlemend î, xora çîyê ke ma embiryan û şaranê bînan ra cîya keno kulturê ma yê rengin o la seba ke ma roje bi roje fek kulturê xo rê veradanê, nameyê nê werdanê arizîyanê sey hebikî, danû, qidka pîrê vîndî benê. Neteweyî, şarî bi kulturê xo estbîyayîşê xo domnenê, nê semedî ra ganî ma zî kulturê xo bipawê.
Çime: Vate