Celalî Çelîk

Wexto ke ma ewro ra peyser ewnîyenê tarîxê amadekerdişê ferhengan, ma vînenê ke ferhengî hîna zaf bi di ziwanan ameyê hadrekerdene. Merdiman semedê musayîşê ziwananê bînan hewcedarîya ferhengan dîya. Ferhengî tena sey eserê klasîkî nêameyê viraştene; ewro waranê cîyayan ê sey tib, sosyolojî, psîkolojî û gelek beşê bînî de zî ferhengê pisporîye yenê amadekerdene.

Goreyê melumatê ke tarîx de yenê qebulkerdene, çekuya "ferheng"î (bi manaya ferhengnasîya ewroyêne) tewr verê serra 1255î de hetê John Garlangî ra ameya xebitnayene. Ziwanê kurdkî de zî ferhengo tewr verên berhemê Ehmedê Xanî yo ke bi nameyê Nûbihara Biçûkan yeno şinasnayene. Eslê xo de no ferheng beşêkê kitabê Nûbihara Biçûkan o û ferhengêko qijêk ê kurdkî û erebkî yo.

Ferhengo tewr verên ê zazakî: Malmîsanij

Ziwanê zazakî de ferhengo tewr verên hetê ziwannas û nuştox Malmîsanijî ra ame amadekerdene. No eser bi nameyê Zazaca-Türkçe Sözlük (Ferhengê Dimilkî-Tirkî) verê verêne serra 1987î de Weşanxaneyê Jîna Nû ra Uppsala de çap bî (432 rîpelî). Dima ra serra 1992yî de Weşanxaneyê Dengî ra Îstanbul de reyna vejîya (431 rîpelî).

Ferhengê zazakî yê ke heta nika ameyê weşanayene

Badê xebata verêne ya Malmîsanijî, gelek nuştox, cigêrayox û dezgehanê ziwanî ferhengê cîyayî arê dayî û weşanayî. Goreyê tarîxê weşanayîşî ferhengê zazakî nê yê:

· Malmîsanij, Zazaca-Türkçe Sözlük/Ferhengê Dimilkî-Tirkî, Weşanên Jîna Nû, Uppsala, 1987, 432 r. (Çapa dîyine: Weşanên Deng, Îstanbul, 1992, 431 r.)

· Munzur Çem, Ferhengê Kurdî-Tirkî (Zazakî), Stokholm, 1994, 589 r.

· Malmîsanij, Ferhengekê Kirdkî-Pehlevkî-Kurmanckî, Stokholm, 1997, 38 r.

· Mesut Ozcan, Zazaca-Türkçe Sözlük, Kaynak Yayınları, Îstanbul, 1997, 240 r.

· Turan Erdem, Ferheng Zazakî-Tirkî/Tirkî-Zazakî, Doz Yayınları, Îstanbul, 1997, 222 r.

· Grûba Xebate ya Vateyî, Ferhengê Kirmanckî-Tirkî, Avesta Yayınları, Îstanbul, 2001, 256 r. (Çapa yewine)

· Mehmet Aydar, Zazaca-Türkçe Sözlük, Çapa yewine, Îstanbul, 2003, r. 10-11.

· Seîd Verroj, Ferheng Kurmancî-Dimilî-Tirkî/Tirkî-Dimilî-Kurmancî, Weşanên War, Îstanbul, 2003, 512 r.

· Grûba Xebate ya Vateyî, Ferhengê Tirkî-Kirmanckî (Zazakî) û Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2004-2016, 939 r.

· Hüseyin Çakmak, Türkçe-Dersimce (Kırmancki-Dımılki-Sobê) Sözlük, Weşanxaneyê Kalanî, Anqara, 2004, 272 r.

· Roşan Lezgîn, Ferhengê Îdyomanê Kurdkî (Kirmanckî-Zazakî), Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2005, 210 r.

· Musa Canpolat, Zazaca-Türkçe Sözlük, Can Matbaacılık, 2006, 922 r.

· Harun Turgut, Zazaca-Türkçe Sözlük, Do Yayınları, Îstanbul, 2008, 410 r.

· Ali Ekici, Türkçe-Zazaca Sözlük, Kardelen Yayıncılık, Îstanbul, 2010, 223 r.

· Çeko Kocadag, Ferheng, Kirmanckî (Zazakî)-Kurmancî, Kurmancî-Kirmanckî (Zazakî), Weşanên Komkar, Berlîn, 2010, 1075 r.

· Ferhenga Pirzimanî, Weşanên Nûbihar, Îstanbul, 2011, 239 r.

VÊŞAYIŞ
VÊŞAYIŞ
İçeriği Görüntüle

· Roşan Lezgîn, Ferhengê Kurdî (Zazakî)-Tirkî û Tirkî-Kurdî (Zazakî), Weşanxaneyê Roşna, Dîyarbekir, 2013, 358 r.

· Ahmet Kasımoğlu (Ehmedê Dirihî), Ferhenga Navên Nebatan a Kurdî / Kürtçe Bitki Adları Sözlüğü, Weşanên Enstîtuya Ziwananê Ganîyan a Unîversîteya Artukluyî, Mêrdîn, 2013, 1168 r.

· Azad Yüce, Ferhenga Min a Kurdî ya bi Wêne (Kurmanckî, Zazakî û Îngilizkî), Weşanxaneyê Hîva, Dîyarbekir, 2015, 48 r.

· Grûba Xebate ya Vateyî, Ferhengê Kirmanckî (Zazakî)-Tirkî, Çapa Pancine ya Hîrakerdîye, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul, 2016, 939 r.

· Ali Beytaş, Türkçe-Kırmancca (Zazaca) Sözlük, Babek Yayınları, Îstanbul, 2020, 536 r.

· Şaban Şenateş, Ferhengê Zazakî (Dimilî, Kirmancî, Kirdî), Weşanên Nûbihar, Îstanbul, 2022, 2294 r.