Ferhat Tunç
15ê Teşrîna Peyêne… Serrgêra îdamkerdişê Seyîd Rizayî û embazanê ey de…
Ez qet nêmusaya ke kamcîn dejê Dêrsimî kotî de dest pêkeno û kotî de qedîyeno. Çunke nê erdan ser o tarîxê destpêkerdişî yê dejî esto zî, qedîyayîşê ci çin o. Her nesilî hîkayeyê nêmcetî yê ê ke xo ra ver bîyî, dewr girewtî. 15ê Teşrîna Peyêne sey rîpelanê tewr tarîyan ê na hîkayeya bêpeynîye ra yew a ke vîrê ma de cayê xo girewt.
A roje Seyîd Riza û embazê ey berdî verê dare. Vîrê yew şarî rê tena sîya yew îdamî nê; sîya dejêkê bêtarîfî, cuyanê nêmcetmendeyan û şîno ke do neslan mîyan de bêro berdiş kewte.
Ez dêrsimij a. Ez no tarîx tena kitaban, belgeyîyan û vateyan ra nêmusaya. Mi vayê ke koyanê Dêrsimî de gêreno ra, bêvengîya mayan ra, cumleyanê nêmcetan ê kal û pîran ra, şîware û kilamanê ke domanîya mi ra nata zereyê mi de veng danê ra musaya.
Sey Ferhat Tunçî, serranê ke mi tewr verî vengê xo da eşnawitene ra nata, beşêko muhîm ê şîwareyanê ke mi vistî ro ziwanê xo aîdê nê tarîxê bidejî bîyî. Çunke seba mi muzîk qet yew wext tena meseleyê vatişî, sehneyî yan zî vengî nêbî. Muzîk ge-ge ziwanê çîyanê ke nêeşkenê bêrê vatene, ge-ge vîrê ê ke wazenê bêrê bêvengkerdene, ge-ge zî îfadeyê şînêkî bî ke vera vîndîbîyayîşanê ma ameyêne girewtene.
Belkî zî coka, wexto ke mi şîwareyê Dêrsimî vatêne, mi qet yew wext tena vîyarte qisey nêkerd. Mi mîyanê ê şîwareyan de domanîya xo, hesrê çimanê mayan, cuyê nêmcetî û dejê yew şarî yo ke qet nêvindeno zî berdî. Mi her kilame de hîna zaf fehm kerd ke tayê vengî tena aîdê merdimî nîyê; emanetê vîrê yew şarî yê.
Sehneyanê tewr giranan ê ke derheqê îdamê Seyîd Rizayî de ra yew ke yenê qiseykerdene zî sehneya peyên a ke lajê xo Resîk Huseyînî reyde ciwîyayo. Goreyê vateno ke vîrê Dêrsimî de ca girewto, Seyîd Rizayî waştbi ke verê cû mergê lajê xo nêvîno, vere cû o bêro îdamkerdene. Labelê no waştişê ey qebul nêbî û o mecbûr mend ke şahidîya dardekerdişê bikero.
Mehkûmkerdişê yew pîyî yê seyrkerdişê mergê qicê xo…
Wexto ke ez nê sehneyî ser o fikirîyena, zerrîya merdimî zî, qisaya merdimî zî girê dîyena. Verê çimanê yew pîyî de peynîardişê cuyê qicê ey, tena kêlîyêka ke tede yew merdim yeno îmtîhankerdene nîya; kêlîya îmtîhankerdîşê merdimîye ya. Çimeyanê dejê bêtarîfî yê ke sinîyo ro şîwareyanê Dêrsimî ser, belkî zî ganî tîya de bêrê cigêrayene.
Çunke tayê dejî nêyenê qiseykerdene; zereyê merdimî de ca gênê. Sinîyê ro vîrê yew domanî, ro çimanê yew maye, ro bêvengîya kal û pîran, ro ziwan û şîwareya yew şarî. Wext derbaz beno la o dej bi venganê bînan, bi cuyanê bînan xo newe ra ano vîrî.
A qîrîne ke sey qisayanê peyênan ê Seyîd Rizayî nesil bi nesil ameya neqlkerdene, ewro zî vîrê Dêrsimî de veng dana:
“Evladı Kerbelayız, bê gunayız. Ayıptır, zulümdür, cinayettir!”
Mîyan ra serrî vîyartî. Neslî vurîyayî, dinya vurîyaye. La persê Dêrsimî hema cayê xo de vindertê. Verê ma de tarîxêk esto ke paweno aqîbetê vîndîbîyayîşanê xo, heqîqetê çîyanê ciwîyayeyan, rîbirîbîyayîşê vîyarteyê xo û şinasnayîşê vîrê xo bivîno.
Seba ma vîrardiş, mehkûmbîyayîşê ciwîyayîşê mîyanê vîyarteyî nîyo. Vera vîrakerdişî xoverdayîşê merdimmendişî yo. Berdişê dejê vîyarteyî yê seba wîcdanê ameyoxî yo. Çunke tarîxo ke ci reyde rîbirî nêbîyo, tena vîyarteyî de nêmaneno; mîyanê wîcdanê ewroyî de zî ciwîyayîşê xo domneno.
Koyê Dêrsimî hema uca de yê. Munzur rayera xo de herikîyeno. Va wexto ke newalan ra derbaz beno, qey vanê qisayanê kilamêka kehene ano. Ma zî mîyanê ê kilaman de vengê vîndîbîyayîşanê xo cigêrenê. Belkî zî coka Dêrsim de qet yew şîware tena vîyarteyî rê nêyena vatene; her şîware emanetêko vîrî yo ke ameyoxî rê ameyo veradayene.
15ê Teşrîna Peyêne de cayo ke ma serê xo tede çewt kenê, tena yew dare, yew mezel yan zî yew roja şînî nîya. Hîkayeya nêmcete ya yew şarî ya. A hîkaye pêro dejan û persanê xo yê bêcewaban reyde hema pawena ke bêro temamkerdene.
Ez Seyîd Rizayî û embazanê ey ê ke ey dir ameyî îdamkerdene, bi hurmet yad kena.
Para ma rê kewte ke şîwareyê ke înan dima ameyê vatene bîyarê ziwan û vengê vîrêkî yo ke waştêne bêro bêvengkerdene, bi serran bîyarê. Mi zî bi pêro îmkananê hunerê xo hewl da ke na vîrî rê şahidîye bikera. Çunke ez zana ke vera vîrakerdişê dejê yew şarî her kilama ke yena vatene, heman wext de wayîrvejîyayîşê estbîyayîş, ziwan û vîrê ey a.
Ewro zî ez eynî ca ra ewnîyena tarîxî ra. Herikîyayîşê Munzurî de, koyanê Dêrsimî de, kilamanê ke ziwanê mayan de nimite yê de ez rêça ê dejê pîlî eşnawena.
Ez dêrsimij a.
No vîyarte vîrê mi, na şîware vengê mi, nê erdî hîkayeya mi yê.
Û ez bawer kena ke yew roje Dêrsim do pêro vîndîbîyayîşanê xo, pêro dejanê xo û pêro heqîqetanê xo reyde rîbirî bo. A roje vengê ke bi serran o ameyê bêvengkerdene do newe ra bêrê eşnawitene, hîkayeyê ke nêmcet mendê do qisaya xo bivînê.
Çunke hîkayeya Dêrsimî hema nêqedîyaya.
Û ma do berdişê vîrê a hîkayeye bidomnê.
Tirkîra açarnayîş: Firat Şîn
Çime: Dersim Gazetesi
