Murad Canşad
Tarîxê merdimîye, hetê terzê fikirîyayişî ra dem bi dem o:
Demê mîtolojîyan
Demê dînan
Demê felsefeyan
Demê îdeolojîyan
Merdimê verênî mîtolojîk fikirîyayê, hal û ehwalê kaînatî û bîyayenê (hedîse) serê erdî bi mîtolojîyan îzah kerdê. Merdimê ewroyênî zêde ra zêde îdeolojîk fikirîyenê. Tayê kesî terzê fikirîyayşê xo “îlmî” name bikerê zî îlmê ewroyênî binê tesîrê îdeolojîyan de yê.
Demê mîtolojîyan de bawerîya merdiman zaf-homayîye ser ro ya. Hema-hema yê her çîyî homayê xo est o: Homayê rocî, homayê aşme, homayê vayî, homayê cengî, homayê adirî…
Rocasano/Rochelato Mîyanên de, demê mîtolojîyan, demê nemrudan û fîrawunan o. Goreyê fikir û bawerîya ê demî, nemrud û fîrawunî homa yê, homa nêbê zî nêm-homa yê; yew hetê xo homa yo, yew hetê xo însan… Û nê kesî embazê homayan ê, rîyê erdî ser ra temsîlkarê înan ê, mabeynê înan û homayan de minasebetêko xususî est o. Nemrud û fîrawunî sey însananê bînan nîyê, ê adir ra virazîyayê, biluskan ra peyda bîyê. Însanê bînî, homayan pîsîya (gî) xo ra viraştê. Homayan ê viraştê ke ê, homayan rê xizmetkarîye bikerê. Yanî însanî seba xizmetkarîya homayan aferîyayê. Qîymetê înan çin o, sey heywanan yenê qurbankerdene. Êyê ke na dinya de xizmetkarê nemrudan û fîrawunan ê, wextê merdena nemrudan û fîrawunan de, înan reyra pîya yenê binê erdî kerdene ke a dinya de zî xizmetkarîya ci bikerê.
Dînanê semawîyan no çî qebul nêkerdo, ver bi ci vecîyayê.
Duştê nemrudan û fîrawunan de tewr verî di dînê semawîyî ronîyayê. Yewer dînê Îbrahîm peyxamberî yo ke no dîn, dînê qebîlaya îbranîyan o. No dîn mîyanê qebîlayanê bînan ra vila nêbîyo, tenya bi qebîlaya îbranîyan sînordar mendo. Na qebîla badê bena yew qewm, bena qewmê cihudan. Dîn zî beno dînê cihudan. Dîno bîn, dînê Zerdeşt peyxamberî yo. No dîn Îran û Turan de mîyanê zaf qewm û qebîlayan ra vila bîyo.
Nê dînan zaf-homayîye qebul nêkerda. Goreyê dînê îbranîyan tenya yew homa est o, o zî homayê Îsraîlî Yexowa yo. Goreyê zerdeştîyan zî tenya yew homa est o, o zî Ahura Mazda yo, yanî Homayo Alim o (ahura: homa, mazda: alim, zana, zanayox).
Nê dînan homayîye yan zî nêm-homayîya nemrudan û fîrawunan qebul nêkerda. Vato; însan homa nêbeno. Homayî heme însanî yew û eynî afernayê; tayê hêcayê hêcayan tayê zî bêqîymetê bêqîymetan nîyê. Tayê adir û biluskî ra tayê zî pîsîye ra nêvirazîyayê.
Goreyê zerdeştan, Homayê Alimî verî Gayomart afernayo. Seba ke şitê înan biwero, mangayî afernayê. Gayomart verî ke bimiro, toximê xo verdayo bi pîzeyê erdî. Nê toximî ra kokêk vaş weameyo, ci ra di însanî bîyê: Maşya (cenîye), Maşyax (camêrd). Heme îsanî ewladê nînan ê.
Goreyê cihudan, Homayî Adem û Hewa afernayê, heme însanî ewladê nînan ê. Tewrat de vacîyeno ke Homayî kaînat afernayo, dar û berî, teyr û turî, mar û murî afernayê. Homayî tewr peynîye de suretê xo ra însan afernayo û vato wa maseyanê zerreyê awe ser ra, wa teyranê rîyê asmênî ser ra bibo hakim. Wa mal û dewarî ser ra, wa heme rîyê erdî ser ra, wa heme candaran ser ra bibo hakim.
Yanî, pîsîya homayan ra aferîyayişê însanan qebul nêkerdo, vato; Homayî însanî suretê xo ra afernayê.
Seba xizmetkarîye afernîyayişê însanan qebul nêkerdo, vato; însan rîyê erdî ser ra, heme candaran ser ra hakim o.
Eceba, însan/merdim, na dinya ser ra hakim o yan nêmedarê na dinya yo?
Na dinya tenya yê dolê merdimî ya yan na dinya ser ro heqê dar û berî, teyr û turî, mar û murî zî est o?
Eceba, na dinya ser ra heqê vergê vêşanî, marê viranî est o?
Nê persan ra ohet sînorê felsefeyî dest pê keno.
Şima bi felsefeyê xo…
Îdeolojî?..
Ey qet pers mekerê.
O, xeleta xo rasta şarî ra serêr û verêr vînayiş o.
