Celalî Çelîk
Ziwan seba pêro miletê rîyê erdî mayeyê cuya komelkî, damarê nasnameyî û çimeyê kulturî yo. Mileto ke nêeşko bi ziwanê xo mîyanê qadanê perwerde, sîyaset, edebîyat û hunerî de bîyaro karkerdene, hema hema beno koleyê ziwananê pîlan, binê tesîrê miletanê serdestan de ziwa beno û rîyê dînaye ra vîndî beno şono.
Na heqîqete ver, Dezgehê Perwerde, Zanist û Kulturî yê Miletê Yewbîyaye (UNESCO) 17ê Sibata 1999î de qerar da ke her serre 21ê Sibate sey "Roja Ziwanê Dayîke ya Mîyanneteweyî" bêro pîrozkerdene. Meqsedê na biryara tarîxîye; arastekerdişa dîqetê li ser bêjbibêjîya ziwanan, pawitişê heqanê ziwanî û pawitena ziwananê ke kewtê binê talûkeyê vîndîbîyayîşî yo.
Ziwanê dayîke tenê hacetê qiseykerdiş û fehmkerdişî nîyo; ew parçeyê ruhanî û eslê nasnameyê komelî yo. Ewro dunya de 7 hezar ra zêde ziwanî tênê vatiş, labelê zaf heyf o ke nê ziwanan ra qasê se ra 40î ver bi çinbîyayîşî şonê û xeylêk ji nê ziwanan zî sînorê vîndîbîyayîşî de est ê. UNESCO daxuyano ke her di hewteyan de yew ziwan rîyê erdî ra wedarîyeno.
Tarîxê Xoverdayîşî: Şoreşa Ziwanê Bengalî
Rojêka winasî ya gerdûnîye bêmucadele nêresaye ewro. Serra 1952yî de serwerîya Pakîstanî waşt ke ziwanê urdûkî sey tenê ziwanê fermî qebul bikero û heqê miletê ke bi bengalkî qisey kerdêne binpê kerd. 21ê Sibata 1952yî de bajarê Dakkayî de (ke hema paytextê Bangladeşî yo) wendekar û aktîvîstan no zilm protesto kerd; hêzanê dewlete da guleyan ser û xeylêk wendekaran canê xo da. No serhildan û xoverdayîş şî heta xoserîya Bangladeşî û sembolê pîrozîya ziwanê dayîke mîyanê însanîyetîye de ronişt.
Armancê Serekî yê Na Roje:
-
Pawitiş û xurtkerdişa rengînî û bêjbibêjîya ziwananê dinya
-
Teşwîqkerdişê perwerdeyê bi ziwanê dayîke di sazîyan de
-
Seveknayîşê heqanê kulturî û azadîya qiseykerdişî
-
Balantişê serê ziwananê sey kurdkî û lehçeya zazakî ke binê tehlukeyî de yê
Seba vîndînêbîyayîşê ziwanan konferans û daxuyanîyê fermî bi tenê bes nîyê. Ganî her ferd hemberê ziwanê xo wayîrê mesulîyetî bo; komel de, festîvalan û sîyaset de, tewr zaf zî keyeyan mîyan de domanan reyde bi ziwanê dayîke bêro qiseykerdene û perwerdeyê tutan bi na raye bêro domnayene.
Şarê Ma û Têkoşînê Ziwanî
Miletê ma bi des serran o seba mayîna nasname, kultur û ziwanê xo mucadeleyêko bêeman keno. Nê rayîrî de bedelê zaf giranî ameyî dayene: Zîndanî, sirgûnî, cezayê giranî û îşkenceyê bêbextî... Belê şarî tu wext fek ziwanê xo ra ranêverda. Bi saya na kedkariya tarîxîye, ewro şaredarîyan de, komelan û dezgehanê cîyayan de dersê ziwanî tênê dayene; bi dehan weşanxaneyî, kovarî, qenalê têlevîzyon û radyoyan xebatê xo domnenê.
Xisûsen xebatê akademîk û edebî yê sey Enstîtuya Kurdî ya Amedî, Enstîtuya Kurdî ya Îstanbulî, keda standartkerdişî ya Weşanxaneyê Vateyî û keda Weşanxaneyê Roşna seba cuya ziwanê ma bi taybetî zî lehçeya zazakî bîyê kevirê bingeyî. Ewro dewlete heta astêk unîversîteyan de beşan akerdo yan televîzyon de ca dano ziwanî, ev netîceya rasterast a xoverdayîş, bedel û têkoşînê pîl ê şarî yo.
