Ziwannasîye yan zî gramer (bi grekkî: γραμματική, grammatîkî), beşê îlîmî yo ke ziwanêkî hetê şekil, awankerdişê cumleyan û qaydeyanê ci ra gêno dest. No zanist venganê yew ziwanî ra heta sazkerdişê cumleyan, pêro qayde û xebitnayîşê ci bi awayêko hîra tespît keno û wezîfeyanê ziwanî ser o vindeno.
Ziwannasîye goreyê babetanê xo mîyan de cîya-cîya beşan ra yena pê:
Fonetîk: Beşo ke etudkerdiş û analîzê vengan keno.
Morfolojî: Beşo ke hetê awanî ra çekuyan û şeklanê înan etud keno.
Etîmolojî: Beşo ke kokê çekuyan û formanê înan ê verênan lêkolîn keno.
Ziwannasîye îlîmanê tewr kehenan ê merdimatîye ra yew a. Çekuya "gramer"î ziwananê grekkî û latînkî ra derbazê ziwananê bînan bîya; tarîx de zî pisporê gramerî yê tewr verênî hîntkijî tênê zanayene.
Vera qedexe û asîmîlasyonî keda gramerê zazakî
Helbet ziwanê ke sey kurdkî û lehçeya zazakî ameyê qedexekerdene, nê şertan de xebatê ziwannasîye û amadekerdişê gramerî wina asan nêameyê kerdene. Vera pêro qedexe û polîtîkayanê asîmîlasyonî yê dewlete, reyna zî tayê nuştox û roşnvîranê kurd û zazayan dest da nê barê giranî û xebatê gramerî viraştî.
Xebatê ke nê warî de ameyê kerdene, her çiqas mîyanê xo de yewbînî nêgîrê zî —yanî mîyanê înan de problemê alfabeye û cîyayîya qaydeyan bibê zî— seba bingeyê xebatanê zanistî yê ziwanê zazakî warêko muhîm akerd.
