Mihemed Kurdî
Rîyê erdî ser de şeştay mîlyonî ra vêşêr Kurdî estê la tenya çend bajaranê sey Dihok, Hewlêr û Silmanî ke ma cira vanê "Başûr" de statûyêko ma yo fermî est o. Raşta ci ganî ma vajê ke estbîyayişê statûyê başûrê Kurdistanî qandê heme Kurdan bîyo paştîyêko xurt û rocê tenganey de heme Kurdan ra wayîr vajîyeno. La çi heyfo ke ewro demografîya bingeyîn a Kurdistanî vurîyayo û Kurdî erdê bawkalanê xo ser (Kurdistan) de bîyê sey kêmneteweyî.
Ez sey Kurdêko bakurij serranê derg û dila başûrê Kurdistanî menda/ciwîyaya aye semed ra çi wexto ke ez firsat vînena ez şina keyeyê xo yanê başûrê welatê xo zîyaret kena. La çi wexto ke ez şina, ez bena şahîdê gosirmetanê neweyan. Çîyê ke tewr vêşî merdimî pê dejeno û bala merdimî anceno bedilnayişê demografîyê Kurdistanî yo. Merdim şino ça ereban û tevger û rengê înan vîneno. Ziwanê erebkî seranserê başûrî de hêdî hêdî beno ziwano serdest. Ancî ereban başûr de cayî û mekanê tewr weş û vayî de xora erd, mal û mulkî erînayo.
Xora ekonomîyê/îqtisadê Kurdistanî hinî destê ereban de yo. Esnafê başûrij vanê; eke erebî estbî çerxê ma gêyreno, eke çinî bê hêrînayîş û rotiş kemî yo.
Raşta ci zî eke merdim verê serranê 2014 û nika muqayese bikerê, do bi awayêko zaf asan bivîno ke erebkerdişê başûrê Kurdîstanî resayo daraxêko xeternak.
Erebkerdişê Başûrî tenya bajaranê pîlan yê Kurdistanî ra sînordar nîyo, çi heyfo ke eno xetere dewan ra bigîr heta cayanê pîlan resayo heme qadanê Başûrê Kurdistanî. Erebê ke bi hincetanê/maneyanê cîya cîya herikîyayê û ameyê welatê ma teyna demografîyê Kurdistanî nê, qandê co xoza û tebîatê Kurdistanî zî tehrîb kenê. Bêguman vêşîyayişê bêserûber yê ronîştoxanê xerîban mîyanê komele de benê sebebê bê huzurî û perseyan.
Sedem û Armancê Erebkerdişê Başûrî Çi yê?
Erebkerdişê Başûrê Kurdistanî projeyêko newe nîyo, eno proje (Erebkerdişê Başûrî ) polîtîkayêka dewleta Iraqî yo bingeyîn û kehen o. Eno polîtîka bi arizî hetê rejîmê Baasî de vera Kurdan de ameyo caardiş. Armancê poltîka yo tewr pîl astengkerdişê Kurdistanêko azad bîyo. Rejîmê Baasî semedo ke bireso armancê xo waştêne ke demografîya başûrî bibedilno, Kurdan bi zordarîye erdê înan ser o de koç bikero û herinda înan de zî ereban bi ca bikerê. Bi arizî rejîmî waştêne ke bajar u qezayanê sey Kerkûk, Musil, Xaneqîn û Şengalî yê ke sînorê Îraqî ser o yê Kurdan ra veng bikero. Rejîmî bi no qayde waştêne hem şop û her çîye Kurdan ê cayan de vîndî bikero û hem zî waştêne ke dest ronê petrolê Kurdan ser.
Peynîya nê polîtîkayan de bi se hezaran Kurdî bîyê qurbanî, bi hezaran dewê Kurdan ameyê vengkerdiş, bi des hezaran Kurdî erdê xo ca verda û koç bîyê/kerdê, bi hezaran Kurdî kişîyayî la ancî zî rejîmê Baasî nêresayo armancê xo. Yanê hende zilmê reyde ancî zî rejîm nêeşkîyayo demografîyê başûrê Kurdistanî seke ewro bivurno û bikerê ereb.
Eno Mesala De Hetê Berpirsîyarî Kamî Yê?
Erebê ke verê cû nêeşkayê bi çekan Kurdistanî îşxal bikerê ewro xeletîyê sîyasetî û cinêbîyayişê hişmendîya neteweyeyî ver bê şer erdê ma (Kurdistan) dagir kerdê. Îta de berpirsîyarî yê hikumetî yo. Çimkî eke hikumetê bi hişmendîya neteweyî têwbigêrayêne û ancî mîyanê komeleyê de ruhêko neteweyeyî awan bikerdêne o çax tayn kes û hetan zî do semedê berjewendîyê xo hende îxanet nêkerdêne û erdê welatê xo pêşkeşê ereban nêkerdêne. Enê xetereyî heme verê çimanê partî û hikumetî de qewimeyê la partîyê Kurdan herinda ke vernîya nê xetereyê bigîrê (Erebkerdişê Başûrê Kurdistanî) semedê çend qoltixan yewbînan reyde şer kenê û benê şirîkê enê îxanetî.
Helbet projeyê erebkerdişê Başûrê Kurdistanî tenya projeyê dewletê Iraqî nîyo, dewletê sey tirkîya zî bi nimitkî paştîya enê projeyê kenê. La Eke ewro Kurdistanê ma na rewşe de yo bi qasê dagirkerdoxan sucê sazî, hikumet û partîyanê Kurdan zî estê. Reyna heme Kurdî nê babetî de berpirsîyar ê. Her Kurdê ke wayirê hişmendîyê neteweyî yê û erd û welatê xo ra hes kenê, eşkenê vernîya enê xetereyo ke ma qir keno bigêro, yanê bi qasê sazî, partî û hikumetî berpirsîyarîya şarî zî est a.
Pêşnîyar
Seba ke vernîya bedilnayişê demografîyê başûrî bêro girewtiş, ganî hukmatê herêmê Kurdistanî verê her çîyî çareyêkê koçê ereban bêserûber ra bivîno û sînorêkî semedê koçan ronê. Reyna ganî hikumet, rotişê ard, mal û mulkî neteweyanê bînan ra qedexe bikero. Reyna ganî heme kargeh, dibistan û dikanê taybet bi ziwanê Kurdkî xizmetî bikerê û hikumat ziwanê ma înan ser o ferz bikero. Heme kes û hetê ke Kurdistanî de bi ca bîyo ganî hurmet nîşanê ala, netew, ziwan û nirxên Kurdan bidê û goreyê qanûnê Kurdan têwbigêyro, yê ke wina nêkero zî ganî bêro dersînorkirin. Reyna Kurdistanî de zaf karkerê xerîbî estê ganî hikumet ziwanê Kurdkî înan ser o ferz bikero.
Ancî perseyêke ma yê binî yê pîl zî perseya maaşî yo. Gelo do heta key şar wina bê îmkan pêbesteyê iraqî bibê ? Serek û rayberê ma yê hergo qala xoserîya Kurdîstanî kenê ganî meselayê maaşî ra careyêk bivînê, nêbeno ke her çîyî bişanayê himkutê Îraqî.
Başûrê Kurdistanî welat, sembol û keyeyê ma heme Kurdan o, aye semed ra ganî hikumet, sazî, partî û şarê ma statûyê cu sey cimanê xo bipawê.
