Murad Canşad
Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de komel ocaxzadeyan û eşîrzadeyan ra yeno meydan. Ocaxzadeyan rê xas, eşîrzadeyan rê am/xam vacîyeno. Wexto ke xas û am yan zî xas û xam vacîya; heme komel qesd beno.
Ocaxzadeyî ruhwan ê; camêrdanê înan rê -dahîna zêde- pîr, cenîyan rê ana vacîyena. Ê eslê xo benê besnenê Hz. Mihemedî ra ke no usil demê serwerîya misilmanîye de ronîyayo. Ocaxê înan est ê; Kureyşan, Babamansuran, Seyîdsabunan, Sarîsaltukan, Axuçanan…
Eşîrzadeyî awamî yê. Talibê ocaxzadeyan ê. Ocaxzadeyî înan rê talib vanê. Eşîrzadeyî zazayê (kirmanc, kird, dimilî) hurr ê, eslê xo nêbesnenê yewna ca ra. Yê înan eşîrê xo est ê; Demenan, Heyderan, Alan, Kalan, Qirxan, Karsanan… Ê merdimê eşîranê xo yê.
Mabênê ocaxzadeyan û eşîrzadeyan de dêsêko qewîn est o. Nohet û ohet têmîyan nêkeweno. Ocaxzadeyî xo berz û esîl vînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Gonîya xo nêkenê mîyanê gonîya awamîyan ra. Eşîrzadeyî dawaya pîlîye nêkenê, xo layiqê refê ocaxzadeyan nêvînenê. Xo-mîyan ra zewecîyenê. Ocaxzadeyan ra zewec xirab o.
Ocaxzadeyî rayber, pîr û mirşîd ê. Mîyanê rayberîye, pîrî û mirşîdîye de ferq est o. Rayber raye, adet û usil musneno taliban; raye çi ya, cem senî girê dîyeno, roce senî yeno girewtene… Pîr cem girê dano, weez dano, dara (mehkeme) heqîye ronano, heq û neheqî cêser keno. Mirşîd serê pîrî yo. Çîyo ke pîr keno o zî keno feqet selehîyetê xo pîrî ra zêde yo. Eşkeno qeraranê pîrî betal bikero.
Raya Heqî/Heqîye de baro giran vileyê pîrî ser ro yo. Eşîrzadeyan ra yewerî sey hemrayî gêno xo ver ke nê kesî rê koçek vacîyeno, mîyanê taliban ra gêreno, çi na dinya ser çi a dinya ser, heme persan û meseleyan çare keno; îman û îtiqat, ceng û cedelê taliban, pênêkerdişê cenî û mêrdeyî, zem û zur, dizdîye, neheqîye… Aye ra, cayo ke dur o û linga xo zêde nêkewena ci, pîr oca de yewerî xo rê wekîl tayîn keno. Nê kesî rê tîkme vacîyeno. Meseleyê hurdî-murdîyê ke benê, tîkme nameyê pîrî ser ra înan çare keno.
Bawerîya Raya Heqî/Heqîye de dêso qewîno ke mîyanê komelî de ronîyayo, beno sebebê kêmî û xeletîye. Yew ocaxzade biwazo-mewazo, mecbor o ke rayberîye, pîrîye, mirşîdîye bikero. Yewero ateîst (keso ke Heqî nêzaneno) bo, elaqeyê xo bi îman û îtiqadî çin bo zî komel rayberîye, pîrîye nano ey ver ra.
Pîr û rayberî ganî raye, cem û cemat, saz û awaz bizanê; wayîrê fehm û ferasetî, fikir û nezerî bê; pers û meseleyanê taliban çare bikerê. Ema tayê merdimî nê wesfan ra bêpar ê. Vanê; ma ocaxzade yê; mîyanê taliban ra gêrenê, mal û pere arê danê wenê. Kar û gureyêk, xizmetêk nêkenê. Emeg û qezencê taliban ra wenê. Seba mal û pereyan ra mîyanê taliban ra gêrenê.
Heqê eşîrzadeyan çin o ke bibê pîr û rayber. Yewer Raya Heqî/Heqîye de tenik bo; cem û cemat, saz û awaz weş bizano; bawermendo temam bo zî nêeşkeno pîrî û rayberîye bikero. Raya eşîrzadeyan girewte ya.
Ocaxê Raya Heqî/Heqîye dem û dezgeyê hezar serran ê. Nînan komel xo ser ra girewto; hetê îman û îtiqatî ra, fikir û felsefeyî ra aver berdo. Can û nefes dayo ci. Ewro tesîrê xo kêm bo zî îhtîyacîya komelî tim bi ocaxan bena. Aye ra, ocaxî ganî xo newe ra tertib bikerê. Sey mekteb û akademîyan berê xo heme kesan rê biakerê. Kamkes beno wa bibo, çi ocaxzade çi eşîrzade, êyê ke wazenê hetê bîr û bawerîye ra xo aver biberê, pîrî û rayberîye bikerê, raye bimusnê komelî; ganî nê ocaxan de bander (perwerde) bibê, nê ocaxan ra destur bigîrê. Kam ke heq keno pîrî û rayberîye wa o bikero. Ocaxî ancî nameyê pîr û kalanê ocaxzadeyan ser ra bê ema pîrî û rayberîye ne paştîya kesî ser ra bar ne zerrîya kesî de ax û întizar ba. Ocaxî malê yew sulala ney ganî malê heme komelî bê.
