Dr. Îsmet Konak
Serekê bolşevîkan Vladîmîr Îlîç Lenînî vere cû vatêne ke “şer rayîrhevalê kapîtalîzmî yo”. Kapîtalîzm de “pêserîya sermaye” yanî “pîlbîyayîş” hertim prensîpo serekeyî yo. Sinifa kapîtalîste seba pîlbîyayîşî şer, pêkewtiş û pêrodayîşan ra feydedar bena. Her şer seba na sinife firsendanê newîyan, karanê girdan aferneno.
Şero ke Îran de qewimîyeno zî qerarê kapîtalîstan o. Çi heyf ke çarenusê dinya destê şîrketanê çeke û enerjî de yo. Serdestî kay nusenê, bindestî kay kenê. Serdestî kar kenê, bindestî mirenê. Şerê Îranî de çîyêko tewr şermamiz “bahîs” o. Ame zanayene ke tayê platforman de derheqê şerê Îranî de bahîsî ameyî kaykerdene. Mîsal platformê Kalshî de derheqê babeta “Îran de rejîm bedilîyeno yan nê?” de bahîso ke hecmê ci 36 mîlyon dolar o, ame kaykerdene. Yewna sîteya bahîsî Polymarket de babeta “Heta 31ê adare Hamaney hema zî îqtîdar de maneno yan nê?” de kêmî-zêde 30 mîlyon dolar bahîs ame kaykerdene. Gama ke Serekê Dewleta Venezuela Nîcolas Maduro bi destê DYA (Dewletê Yewbîyayeyî yê Amerîka) tepişîya, yew merdimî bahîs kay kerd û fekafek 435 hezar dolar qezenç kerd. Yeno fikrîyayene ke êyê ke bahîs kay kenê û kar kenê, reyna mîyanê qerardayoxanê şer yan operasyonî de ca genê.
Armancê DYA’yî
Clausewîtz nuseno ke “şer, hacetanê bînan reyde dewamê polîtîka yo”. Coka şer dewamê polîtîkaya pîlbîyayîşî ya kapîtalîstan o. Hem Venezuela hem zî Îran de eslê xo de armancê resayîşê pîyaseyê newî est o. Çîyo ke Trumpî seba Venezuela vatbî, kesêk qan nêkerd. Kesî bawer nêkerd ke îdareyê Trumpî vera “bazirganîya neqanûnî ya tîryakî” hêrişê Venezuela kerd. Armanco “efsunkâr” bêşik xespkerdişê çimeyanê enerjî bî. Na xespkerîye ewro xo Îran de zî ramojnena. Xespkerî hewcedarê pîyaseyê newî yê û na çarçewa de heme hêzanê xo şuxilnenê. Kes bawer nêkeno ke armancê DYA’yî yo rastikên pawitişê şarê DYA’yî yan astengkerdişê bernameyê enerjîya nukleer o. Trump vano ke ê do Îranî azad bikerê. Nê konteksî de nuştox Eduardo Galeano anawa nuseno: “Eke Amerîka welatêkî azad kena, yan ey açarnena bi sitargeh yan zî goristan”.
Îrano demokratîk
Vernîya şaranê Îranî di weçînekan dekenê; yan serdestîya kolonîzekeran yan zî rejîmê mollayan o kanperest û yewperest. Oxina ke rayîro hîrêyin est o. O zî Îrano demokratîk û xoser o. Ganî şarê Îranî vera heme hêzanê serdestan pîya têbigêrê û ameyoxê xo yê hemparî awan bikerê. Ganî şaran heta nika rejîmê kanperestan birijnayêne û destûr nêdayêne kolonîzekeran ke hêrişê welatê înan bikerê. Xespkerî hertim nê firsendan şuxilnenê û nika zî şuxilnenê.
Peynîya Hamaneyî
Kesî nêwaştêne ke Alî Hamaney netîceya hêrişanê DYA û Îsraîlî de bimiro. Bitaybetî kurdan waştêne ke netîceya şorişî yan serewedaritişî de îdareyê ey û rejîmê kanperestan birijîyo. La çarenus cîya vejîya. Seke zanîyeno Hamaneyî mîyanê serranê 1981-1989an de serekkomarîya Îranî kerde. Humeynî ra dima bî “rehberê şorişî” û heta mergê xo meqamê “velayet-î fakîh” destê ey de bî. Hem “olperest” bî hem zî “kurdofobîk” bî. Mîyanê nê di mefhûman de “oxymoron” est o. La Hamaneyî qet qesawet nêkerdêne û vera kurdan dişmenîya xo domnêne. Mîsal sîyasetmedarê kurdî yê rûmetdarî Abdurrahman Qasimlo û Sadik Şerefkendî binê îdareyê ey de ameyî qetilkerdene. Tewr zîyade yeno fikrîyayene ke “hankerdoxê” qetilkerdişê Şerefkendî bîzzat Hamaney bî. Qaso ke Humeynî û Hamaneyî Îran de “şoriş” kerdbî. La înan mezgê xo de şoriş nêkerdbî. Çîyo ke komelî peyser beno, sey “şoriş” nêno pênaskerdene. Merdimo şorişger averperest, demokrat, sosyalîst û dûrvînayox o. 1979 de Îran de “otokrasî” rijîya, herinda ci de “teokrasî” ame. No rijîyayîş rijîyayîşo komelperest nêbî. Eke şoriş bibîyêne, mîyanê ci ra merdimê sey Humeynî yan Hamaney nêvejîyêne. Netîce de Alî Şerîatî heqdar o: “Bawerîya ke mazlûman nêdana serewedaritene, afyon o”.
Çime: Azadiya Welat
