EŞQÎYA
Murad Canşad
1937 de dewleta tirkan erzena bi Dêrsimî ser. Xora verî ra tedarike xê dîyo, qanun veto, pere abirnayo, teşkilat ronayo. Wazena kokê Dêrsimî biyara.
Goreyê planê dewlete, ganî verî serwer û pîr û rayberê Dêrsimî bikişîyê.
Û winî beno. Bi destê tayê xayînan no plan şono ser. Sereyê Alîşêr efendî û Zarîfe xanime dîyeno piro.
Dewlete kewta sereyê Seyîd Rizayî dime.
Seyîd Riza tenge de yo. Eşîra xo tam û temam hetê ey nêgêna, birazayê xo Rayber û Zeynel tey de xayînîye kenê. Înan hetê dewlete girewto. Dewlete ke kamî name bikera, ê kewenê sereyê ey dime. Esker kewto erdê zîyaran û dîyaran ser; eşîrî yewbînan nêgênê, pîya xo ver nêdanê.
Şikîyayo tilsimê Dêrsimî.
Û orte de mendo Seyîd Rizayo kokim.
Demenicî wesênenê ke wa hetê înan ser biyero. Seyîd Riza nêşono. Dewa xo Axdad ra keweno raye, bi çêl û çukê xo ra, hetê laçînan û semkan ser şono. Dewlete û xayînî kewtê rêça ey dime.
Wazeno xo biresno mîyanê qoçan Seyîd Riza. Qoçan hem cengawer ê hem zî cayê xo rind o. Heta nika duştê dewlete de sere nêronayo.
Seyîd Riza koçê xo beno, Pulê Çeqeran de ronano. Ordîyê tirkan erzeno bi ê zerreyan ser, çêl-çuk keweno çeke ver. Roce, 17ê tebaxe 1937 bena. Nanê pira; hîrê camêrdan, şeş cenîyan, vîst domanan, pêro pîya vîst û new tenan kişenê.
Ordîyê tirkan na bîyayene wina rapor keno:
“17ê aşma hamnana peyêne de, teqîb û tedîbê qefleyê Seyîd Rizayî de, hîris eşqîyayî ameyê kiştene.”
Derê, keso hîrisino ke ordî vano, kam o?
Veyva Seyîd Rizayî, xanima Şîx Hesenî Anike, dicanî bena. Wexto ke nanê pira; pîze teqeno, destê pitikî cayê qerşune ra yeno teber. Anike bi pitikê xo ra mirena. Pitik lacek bîyo ya keyneke bîya, kes nêzaneno.
Dewleta tirkan o/a pitik/pitike zî eşqîya hesibnayo/a, vato ma hîris eşqîyayî kiştê.
(Hazirkerdişê nê nuşteyî de mi kitabe Mehmet Gulmezî “Dêrsim’ra Ve Dare Estene Seyît Riza, Zed Yayın, İstanbul 1996” ra îstifade kerd)
