Murad Canşad
Mîyanê şarê ma de seba xo û seba ziwanê xo çar nameyê serekeyî est ê: Zaza û zazakî, kirmanc û kirmanckî, kird û kirdkî, dimilî û dimilkî.
Verî, nê nameyî her ca de nêzanîyayêne. Yew mintiqa de ke çi name est o, şarê ocayî tenya o name zanayêne. Seba ke serranê peyênan de giranîye dîyaya ziwan, kultur û nasnameyî ser, nê nameyî vecîyayî meydan, zaf kesî ci ra xeberdar bîyî. Nika şarê ma bi nê nameyan zaneno û ser ro minaqeşe keno:
Gelo, kamcîn name rast o?
Gelo, kamcîn name rastîya ma îfade keno?
Gelo, kamcîn name weş o?..
Çîyo ke ma verî pê nêzanayêne nika mîyanê ma de bîyo sey problemêk. Cîya-cîya fikirî, cîya-cîya refleksî…
Tayê merdimê ma, meylê xo kird û kirdkî ser ro yo. Vanê; ma kurd ê, nê nameyî (kird û kirdkî) rastîya ma îfade kenê.
Yê tayênan, meylê xo kirmanc û kirmanckî ser ro yo. Vanê; ma kurd ê, nê nameyî (kirmanc û kirmanckî) mîyanê heme kurdan de est ê. Kurdî ca-ca xo rê kirmanc vanê ca-ca kurmanc…
Tayê vanê; ma zaza yê, ziwanê ma zazakî yo, elaqeyê ma bi kurdan çin o. Zaza nameyêko tarîxî yo, çend hezar serran ra ver est o, çend cayanê tarîxîyan de qeydkerde yo zî…
Tayê vanê; zaza û dimilî nameyê eşîran ê, nêbeno ke heme şarê ma xo û nameyê ziwanê xo bi nameyê eşîran ra name bikero…
Tayê vanê; kirmanc û kurmanc eynî name yê, yenê manaya kirdasî, ma kirdas nîyê, nêbeno ke ma xo û ziwanê xo bi nameyê înan ra name bikerê…
No minaqeşe resayo ê merheleyî ke yew meyl yewna meylî ra xuy keno. Oyo ke meylê xo zaza û zazakî ser ro yo kirmanc û kirmanckî ra xuy keno, oyo ke meylê xo kird û kirdkî ser ro yo zaza û zazakî ra xuy keno…
Mesele bîyo meseleyêko sîyasî.
Şima ke kird û kirdkî yan zî kirmanc û kirmanckî tercîh kerd; çimê tayênan de şima xo înkar kenê, esl û feslê xo nêzanenê, xo besnenê kirdasan ra, wazenê şarê ma mîyanê kirdasan de asîmîle bikerê…
Şima ke zaza û zazakî tercîh kerd; çimê tayênan de şima xo înkar kenê, wazenê kurdan bikerê lete-lebare, dişmenanê kurdan rê xizmet kenê, wazenê şarê ma û kirdasan -ke eynî millet ê- yewbînan ra cîya bikerê, biyarê têver, birayî birayî rê bikerê dişmen…
Ya, no mesele resayo merheleyê xuykerdişî. Ca-ca merheleyê xuykerdişî ra zî vîyarto, resayo merheleyê neng û nengeşîrî. Tayê merdimê ma nê meseleyî ser ro yewbînan ra nengan çînenê. Tayê est ê ke yewbînan awa gîyî de şuwenê! No çî mi rê ecêb yeno. Ez xo bi xo fikirîyena; gelo, mi ke xo rê kirmanc û ziwanê xo rê kirmanckî vat, ez hindî zaza nêbena? Ziwanê mi hindî zazakî nîyo? Mi ke zaza û zazakî tercîh kerd, hindî elaqeyê mi bi kird û kirdkî nêmaneno?..
Vacîyeno ke nê nameyan ra tayê nameyê etnîkî tayê nameyê eşîran ê. Nameyo etnîkî beno, nameyê eşîran beno… Nê heme nameyî yê ma yê, şarê ma xo bi înan ra îfade kerdo. Çimê mi de yewer weş, yewer pîs nîyo. Yewer bextweşîye, yewer bextreşîye nîyo. Ez senî ke kirmanc a, bi eynê hewa zaza ya zî. Kird û dimilî ya zî. Ziwanê mi senî kirmanckî yo, bi eynî hawa zazakî, kirdkî dimilkî yo zî.
Dê ma bi hende nameyan ra se bikerê?
Bi nezerê mi, ganî nê heme nameyî xo bipawê û mîyanê şarê ma de est bibê. Nê çîyo tebîî yê, çîyo viraşte û xam-xeşîm nîyê. Nameyê ma yê. Nêbeno ke bi meylê çend kesan ser ra ma yewerî bierzê, yewerî bigîrê. Yewer xelle/genim yewer cew nîyo.
Tabî mîyanê şaran û milletan de ma rê yew name lazim o. Nê çar nameyan ra yewer ganî mîyanê şaran û milletan de ma îfade bikero.
No name yo senî tesbît bibo?
Bi nezerê mi, ma yê nê meseleyî ser ro zêde ecele mekerê. Ma yê goreyê meylanê gruban ney, goreyê meylê şarî hereket bikerê. Şarî rê ke kamcîn name rahet yeno û kamcîn name ke mîyanê milletan de ronişeno, ma yê ey qebul bikerê.
Beno ke îmkanê ma dest danê, roce yena, ma sandiqan ronanê. Ma heme şarê xo rê vanê, dê rayê xo bidê, seba mîyanê şaran û milletan nameyê xo tesbît bikerê. Şarî ke çi name weçîna…
