Fîrûzan Demir
Hetê herkesîya zaneyeno ke (zazaca û kürtçe) sornîyê “Türkiye’de Yaşayan Diller ve Lehçeler” de; tenya jû beş de bi nameyê “Kürt Dili ve Edebiyatı/Kültürü” de cîya cîya tewr sifte serra 2009 de Artuklû de abîyayo, serra 2010 de Dicle de behdo zî ê bîna de; Bîngol, Mûş û Munzûr de abîyayo. La ze ke cêr de aseno bi reformê “MAARÎFΔ beş; bi “Zaza Dili Edebiyatı û Kürt Dili Edebiyatı” pêra abirneyayo. Hetê ra rindo la hetê ra xirab o. No qerar, tenya hetê MEB, Zaningehê Anqere, Bîngol/Çewlîg û Munzûrî ra gêrîyayo. La ma zanê ke beşê ziwanî tenya Çewlîg û Munzûr de çin yo yanê nînana sînorkerde nîyo. Bê înan zaningehê Dicle û Artuklu zî nê beşî de xisûsî kokdarî yê, Çendo ke hendê nê 4 zaningehan aktîf nêbo zî Mûş Alparslan de zî est o. Tabî tîya de esas mesela na nîya.
Esas meselay ma ya jû; Komîsyon de beşî ya alaqeder çi tenya, di zaningehan ra temsîlkarî estê ê bînan ra çin yê? Jû zî bi nêy problemê heq werdişê mamosteyan û wendekaran o.
MEB û YÖK wexto ke mufredatî rê komîsyon ano meydan û qerarê gênê bi a ders û ê mufredatî bi alaqedereya ci ê zaningehan hemin ra bi temsîlkar akademîsyenan ra komîsyon anê meydan. La aseno ke no komîsîyon de beşî ya alaqeder tenya di zaningehana mişewre bîyo qerar gêrîyayo ke no zî kesî fêno şîfe.
Kes meraq keno; nê zaningehê ke xura xo mîyan de; “Yaşayan Diller” bi Zaza dili ve edb. û Kürt dili edb. pê ra cîya di beşan de dayê komîsyon de çi ê tenya estê, çi ê bînî çin yê? Ê zî ziwanan pê ra cîya la tenya jew beş de danê. Kes fikirîyeno semedê ney; jew beş de dayiş o(?!) Û kes fikirîyeno, no derheq de çi qe kesî ra veng û hes nêvijîyeno(!?)
Bi ziwan nê zaningehê kokdarî, no komîsyon de çi çin yê û bi ney zî aseno ke qerar o ke gêrîyayo de xisûsî bi madeyê 5î, heqê wendekaran û mezûnandê ci zî werîyeno. No xisûsî peyçim kerdiş o ya kesî ferq nêkerdo û ser o nêfikirîyayo?
Heta nika atamayan de dersa waşten (seçmeli ders) waştişî de vatê “kürtçe seçmeli” ders xebatê ke qandê waştişê dersa ziwananê Kurdî rê bîyê kurmancî rê diha nehfê ci vêşî bi, dimilî tim peyo mendê. Çirêk mileta ke nêzanayê yanê çekûya “Kürtçe ra” vatê beno tenya kurmancî deyena coy ra taye dimilîyan xo ragirotê û tepîya vinderdê alaqeder nêbîyê. Newe abirînayo no derheq de qerar rind aseno la nehfî ra vêşî zirarê ci do diha bol bo. “Kurmancî + dimilî” 83 hezaran vêşêrî wendekaran dersa ziwanê dayika xo waşta la çi heyf ke xeylê mekteban de nêdeyena ke no zî xoser zewmbî problem o.
Tabî problem o ke ez a ana çiman ver; tayînkerdene de peyçim bîyena heqê mamosteyan o. Ze ke cor de aseno ke bi madeyê 4 û xisûsî zî ê 5ê nê qerarê maarîfî mamosteyê dimilî heme nêşenê mamosteyê dimilî bê. No made taye mamosteyan nê heqî ra mehrûm verdano. Mamosteyan vero neqebî gêno.
Bê mezûnanê Bîngol û Mûnzûrî mesela Dîcle û Artuklû de beş jûwa bi Kürt Dili ve Kültürü de (zazaca û kurmanca) deyenê. Kes meraq keno pekî nê mamosteyê ke nê zaningehan ra bîyê mezûnî ê dê sekerê kes ney qe nêfikirîyayo, ya no made, xisûsî qebûl kerdo? Tenya heqê wendekarandê xo parêznayo? Wextê merkezî atamayan de sere pirodê dîploma de Kürt Dili ve Edebiyatî yo bi qeraro ke gêrîyayo goreyê madeyê 5î ê ke no beş ra bîyê mezûnî çendo ke nameyê beş zaza dili ve edb. nêbo zî esas de Zazakî lisans ya lîsanso berz qedînayo zî nêşenê sere pirodê. Mezûnîyeteya ci yanê dîplomaya ci de “Kürt Dili ve Kültürü” yo. Serepirodayen de zî mezûnê zaza dili edb. nêbê bi nê madeyê 5î nêşenê sere pirodê. No qerar maxdûrîyeteyênda gird ano meydan. No qerar bi madeyê 4 û 5î heqê mamoste û wendekaran îhlal beno, werîyeno.
Mad.5 “ZAZACA ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN ARTIK SADECE ZAZA DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ MEZUNLARI BAŞVURU YAPABİLECEK.”
No edalet o? Qe kes ver û pey nê madeyî nêfikirîyayo? Qe kesî ferq nêkerdo ke no made heq verdiş o? Kes fikirîyeno no wendekar û mezûnanê zaningehanê bînan xisûsî nêhesibnayiş nîyo çiçî yo? Nê mezûnê ke ziwanê dayika xo “DIMILÎ/ZAZAKÎ/KIRMACΔ (senî name kenê ferq nêkeno o zewmbî problem o) endamê mamosteyê “ZAZACA”yê ke “KÜRT DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ” ra bîyê mezûnî qandê coy ci rê bi nê madeyê 5î neqeb giroto ke nêşê sere pirodê?
Eke no qerar xisûsî mamosteyê Dimilî/Zazakî yê ke nê beşî ra bîyê mezûn heqê ci peyçimkerdiş û werdiş nîyo lazim o ke no qarar zaza dili edb. û kürt dili edb. cîya nêhesibîyo ya zî no madeyê 5. kok ra hewardeyo ya zî bivirîyo. Ya zî mezûnê ke kürt dili edb de bi zazaca wendo dîplomayê înan bi nê qerarî heme a newe bê (la no zî bi “YÖK û MEBî” mikûn nêaseno, xeylê prosedur û komîyon û xebatî lazimî.) derheqê averşîyena statuyê perwerdeyê ziwanî de diha vêşî zirar peyda keno. Kamcîn diha raşt beno ney ser o verî qerar ke nêdeyo qeraro ke gêrîyayo lazim o ke bêhukum bo. Na bêedelateya heq werdişî peyçim kerden qebûl nêbena. Heqê kesî çin yo bi nehfê xo heqê kesnay rê sînor bîyaro. No heq werdiş o tewr/en girdo.
Lazim o ke ê ke komîsyon de ca giroto ê nê qerarî ser o fina bifikirîyê heqê mamosteyan û wendekaran nêwerdişa çareser kerê. Ya qerar bivirîyo madeyê 5î hewardeyo ya zî bivirîyo. Tenya “Zaza dili ve edebiyatı bölümü” ya sînorkerde nêmano. Heqê her wendekar û mamoste û zaningehî biparêzîyo. Heq û edalet no yo. Meştroj de poşmaney tebay peyd nîyana çirêk eke wina bo no qerar nehfî ra vêşî do zirar bido statuyê perwerdeyê ziwanê dayik.
Dersa waştişî rê kontenjan herkes zano ke nêercîyeno çendo ke wendekarî mekteban de taleb bikerê zî no xisûsîyetê madeyê 5î dewlet/MEBî rê, îdarekarandê mekteban rê beno mehne. “Heso mehne beso” mamostey çin yê coy ra ma norm nêakerd. Zey helqandê rêzil problemî zeydîyenê çendo ke vajê bi perwerdeyê ziwanî “DIMLÎ/ ZAZA/KIRMACÎ nehfo la winî aseno ke " ha sî daya dês ro ha dês dayo sîyer ro" beno zey na mesela.
