Pinar Yildiz
Ge-ge ez vana, werrekna ez zî ê kesanê biîntîzaman ra bibîyêne û mi wextê xo hîna baş bişuxulnayêne. Mesela mîyanê rojêk de merdim bieşko kar û baranê xo yê mecburîyan ca bîyaro; qet nêbo pancas rîpelî yew metnê edebîyî biwano; fîlmêk temaşe biko; belkî eke enstrumanêk museno tayê wextê xo bido ci; yan zî eke ziwanêko newe museno biney ê ziwanî bigoşdaro yan zî biwano; û helbet merdim bieşko her roj çîyêk nênuso zî a gama mabênê qeleme û kaxitî de pabeyê vate û cumleyanê xo bimano…
Beno ke no çî çîyêko zaf zehmet nîyo eke merdim bieşko xo rê biko sey edet û qayîdeyê heyatî, cayêk ra dima do bieşko nê sîstemî bikero mîyanê cuya xo. Labelê seba mi çîyêko zaf zehmet o, mi zaf reyan ceribna beno ke bêîmkan nîyo labelê zehmet bî. Ê wextan de badê çend rojan ez ferq kena ke ez çîyêk ra tehm nêgêna. Çike cuya mi de wexto ke ez bi kelecanêk dest bi çîyêk bika yan zî ez karêk bika, ez bi heme hêz, waştiş û konsantrasyonê xo wazena tena ê çîyî bika. Coka zaf reyan wexto ke ez dest bi xebatêka akademîke kena wextê wendişî de ez qet nêeşkena binusa çike seke ez dekewena mîyanê warêkê zaf hîrayî ke ez peyda kerdişê çimeyanê neweyan ra, wendişê înan ra mird nêbena û dima merhaleyê nuştişî de zî ez nêwazena çîyê cuya rojane zî bikewê mabênê min û a dinyaya mina nuştişî.
Wexto ke ez metnanê xo yê edebîyan nusena zî wina yo; ê wextan de (ke goreyê mi wextêko zaf taybet, hesas û nazenîn o) ez nêwazena şîîrêk zî, hîkayeyêk zî, rîpelêk çîyêk zî biwana; yan zî çîyêk temaşe bika; beno ke tena muzîkêko sivik zereyê keyeyê mi de veng dano. Serebûtê minê wendişê tekstanê edebîyan û temaşekerdişê sînema zî wina yo. Zaf reyan mîyanê hezar karan de (ke zafane karê mecburîyê ke tarîxê temamkerdişê înan zî dîyar û sînordar o) seba ke ez boya xo vera bida ez dest bi romanêk yan zî metnêkê edebîyî kena û dima ez hew vînena ke mi “ê karê esasî” xo vîr ra kerdê û dekewta dimayê serebût û dinyaya edebî ya nuştoxêk. Yan zî reyna seba ke ez boya xo vera bida mi dest bi fîlmêk kerdo û dima ez vînena ke ez xo mîyanê kullîyatê sinemaya bêsînore de vînena ke cuya mi tena bîya temaşekerdiş. Velhasil! Coka zaf reyan wextêko zaf dergî de ez qet nêeşkena çîyêk temaşe bika yan zî metnanê edebîyan biwana.
Wendoxê Zazakî Newsî yê ke ê nuşteyê ma yê sînema dîyê, vînenê ke demêk ez reyna dekewta mîyanê dinyaya sînema û mi çend nuşteyî zî nuştê û wendoxanê Zazakî Newsî reyde pare kerdî. O wext zî demêko zaf derg bî ke mi çîyêk temaşe nêkerdîbî û ê tersî ra mi nêwaştêne ez xo nêzdîyê dinyaya sînema bika. Labelê nêzdîyê merasîmê xelata Oscarî bî û zaf cayan de behsê fîlmanê ke sey namzed mojnîyabî ra bîyêne. Mi ê fîlman ra tena çend teneyî temaşe kerdîbî. Badê wextêkê zaf dergî kelecanê sînema amebî mi, salonanê sînemayan de, platformanê dîjîtalan de ez dekewta nê fîlman dima (û mabên de mi çend fîlmê bînî zî temaşe kerdî) û ê nuşteyî vejîyayê werte. Labelê ê nuşteyan de kategorîyêk kêm mend ke heta şewa xelate mi înan ra tayê temaşe kerdîbî û tayê zî mendîbî. A kategoriye, kategorîya fîlmo tewr baş yê mîyanneteweyî bîy. Nê kategorîyî de panc fîlmî sey namzed ameybî weçînayene:
Fîlmê “Sentimental Value” yê rejîsoro norveçij Joachim Trier yî:
Fîlmê “The Secret Agent” yê rejîsoro brezîlyayij Kleber Mendonça Filho yî:
Fîlmê “It Was Just an Accident” yê rejîsoro îranij Cafer Penahi yî.
Fîlmê “Sirāt” yê rejîsoro galîçyayij Óliver Laxe yî.
Fîlmê “The Voice of Hind Rajab” yê rejîsora tunusije Kaouther Ben Hania ye.
Nê fîlman ra fîlmê Cafer Penahiyî, nameyê Fransa ser o; yê Oliver Laxeyî zî nameyê Îspanya ser o sey namzed ameybî mojnayene. Şewa xelata Oscarê 2026î de nê fîlman ra “Sentimental Value” yê Trierî, nameyê Norveçî ser o xelata fîlmo tewr baş yê mîyanneteweyî girewt. Esasê xo de emser namzedê ke nê kategorîyî de mojnîyayê ra hema-hema pêro serkewte bî û coka verê xelate mi zafê rexnegiranê sînema ra eşnawit ke xelate şora kamcîn fîlmî rê zî qerarêko ca de yo. Mi nê fîlman ra tena fîlmê “The Voice of Hind Rajab” temaşe nêkerdo. Labelê fîlmê bînî rasta zî wayîrê veng û dinyayêka xususî yê.
Wexto ke mi nê fîlmî, derûdormeyê heman konseptî de temaşe kerdê, ez wina fikirîyaya ke seke nê fîlmî derheqê na dinya û seserra ke ma tede ciwîyenê de panoramayêka dinya bî. Seke “Sentimental Value” yew welatêko ewro ma sey utopyaya ke bîya rast pênase bikê do xelet nêbo yan zî yew welato ke standardê ci zaf berzî yê de vîyartêne û ma uca de zî dej, tengijîn û a dinyaya ruhanîya însanî ke her ca de, binê heme şertan de zî yew a dîyêne.
Reyna Cafer Penahiyî yew leteyê bînî yê dinya motêne ma. Na dinya û no welat zaf reyî polîtîkayê ke hemverê hemwelatîyanê xo de bikar ana, yena rexnekerdene. Ê rojan de, o şero bêmana û êrişo neheq yê Amerîka berdewam bî. Heme dinya waştêne a dinyaya girewteya ke heme hetan ra ameybî dorpêç kerdene bi heme veng û renganê ci yê cîyayan nas biko. Coka beno ke fîlmê Penahi seke ma a dinya hîna baş fehm bikê rayîrêk akerdêne. Penahiyî rasta zî fîlmê xo de berê fehmkerdişê a dinyaya Îranî ya ke mîyanê xo de girewtabî, şarê xo kerdêne çend leteyî û girewtêne binê hêz û serdestîya xo û fetisnayêne, ma ver o akerdêne. Îronî û trajedîya tewr girde zî seba nê fîlmî ceza bi rejîsorî ameybî birnayene û eke bişîyêne welatê xo do biameyêne tepiştene. Badê merasîmê xelate Penahi şî welatê xo û dewaya ey hema ra zî berdewam a.
Fîlmê “The Secret Agent” ma berdêne yew qitayê bînî yê dinya û serdestî; hukm û nêheqîyê ke hemverê şarî de ameyêne kerdene, kartelan ser ra eşkera motêne ra. Na reye ma şîyêne yew qitaya bîne ya dinya, serranê hewtayan yê Brezîlya û ma a rewşa bêhuquq û neheq eşkera dîyêne. Reyna sey îronîyêk wexto ke mi fîlm temaşe kerd, çend rojî ma bî şahide şerê kartelanê meksîkayijan ke merdim fikirîyayêne beno ke fîlmo ke serranê hewtayan yê Brezîlya motêne ra hema ra zî ganî bî.
Fîlmê “Sirat”î yew dinyaya mi rê dûrî motêne ra, muzîkanê elektroyan reyde ma berdêne dinyayêka partîyanê ‘rave’yan. Labelê yew ca ra pey mîyanê ê tengijînî de ma dîyêne ke pirdê sîratî ra vîyartiş hertim sey metaforê dinyaya bîne nîyo. Ma bi dej, tengijîn, waştiş, başî û nebaşîyanê xo eşkenê na dinya de zî xo hemverê ê pirdî de bivînê. Hem zî bi kesanê ke sey ciwîyayîş û fikir qet nêzdîtîya ma çinîba reyde ma xo ê pirdî ser o bivînê. Labelê o çîyo ke ma ano tê het bi ê hîsanê însanetî ser ra ma ê kesan reyde xo hemverê ê pirdê siratî de bivînê. Û bi heme endîşe, ters, ê çîyê ke ruhê ma û kesayetîya ma gênê binê hêz û serdestîya xo reyde mecbur bimanê ke ê pirdî ra bivîyarê. Belê beno ke, wexto ke ma heme çî ca verda û êdî çîyo ke ma vîndî bikê nêmano ma do bieşkê ê pirdî ra ravîyêrê hemver û xo “bixelesnê”. Labelê eke ruhê ma de şik, îxtîras, tengijîn, ters, waştişê hîna girdî bibê ma do nêeşkê ê pirdî ra vîyarê; ma do ê pirdî ser o vîndî bibê û şorê. Fîlmê “The Voice of Hind Rajab” zî yew dram û wehşetê însanetî yo ke bi serrano verê çimanê heme dinya de qewimîyeno, meseleya Fîlîstînî, motêne ra ke heyf ke ewro hema ra zî berdewam o.
Na kategorîye, problemê leteyanê cîya-cîyayan yê dinya motêne ra ke mûnite, meseleyê şexsîyî, karakterî, ziwanê miletanê cîyayan û sey problemanê sexsîyan yê ê welatan bibîyêne zî mîyanê na dinyaya ma ya global a ke her çî bi şekilêk girêdayeyê yewbînî yo de bîyêne heman meseleya ma pêrûne. Sey vatişê peyênî, belê heyat çîyanê nêmcetmendeyan ra hes nêkeno û ma zî no nuşteyo ke seke dewamê rêzêk bî û nêmcet mendîbî axirî temam kerd û pêşkêşê wendoxanê xo kenê.
