Freedom Houseyî raporê xo yê serrêne “Freedom on the Net 2026”, ke tede azadîya internetî dinya pêroyî de nirxneno, weşan kerd. Raporî de datayê derheqê Tirkîya de zî est ê.
Rapor, vurnayîşanê 1ê hezîrane ya 2025î ra heta 31ê gulane ya 2026î girewto. Goreyê raporî, ke warê internetî yê 38 welatan de nirxneno, azadîya internetî ya dinya pêroyî pey pêyê 16înî rey peyser şî. 16 welatan de şertî xirab bîyî, 8 welatan de zî rindbîyayîş ame qeydkerdene.
Goreyê kriteranê nirxnayîşê raporî, welatê ke 70-100 puan girewtê “azad”, ê ke 40-69 puan girewtê “qismî azad”, ê ke 0-39 puan girewtê zî “azad nîyê” yenê kategorîzekerdene.
Na rêzbendî ser o, Estonya bi 91 puanî kategorîya welatanê “azad” de lîste de tewr verê de ya û Kosta Rîka bi 86 û Tayvan bi 78 puanî ci ra pey yenê.
Kategorîya “azad nîyê” de Îran, Çîn û Myanmar her yew bi 9 puanî rêza verêne de yê. Goreyê raporî, nê hirê welatî azadîya înternetî de tewr tedakar ê. Îran hem zî welatê ke demê raporî de azadîya internetî de tewr girdî peyserşîyayîş ci de ame dîyayene bî.
Îran de birnayîşê internetî yê pêroyê welatî, ke sibate ya 2026î de dest pê kerd, nêzdîyê 88 rojan dewam kerd. Freedom Houseyî no sey birnayîşê internetî yê pêroyê welatî yê tewr derg, ke tarîxa 16 serrêne ya raporî de ame qeydkerdene, dîyar kerd.
Tirkîya zî mîyanê kategorîyê azad nîyê de ya
Goreyê raporê Freedom Houseyî, Tirkîya zî bi 31 puanî kategorîya “azad nîyê” de ame nirxnayene. Raporî de ame qeydkerdene ke Tirkîya de azadîya internetî demê raporî pêroyî de “bi tewrêka giran sînordar” mend û qanûnê ke îfadeya serê internetî sînordar kenê tatbîq bîyayîş dewam kerd. Hem zî ame vatene ke Tirkîya, seba sînordarkerdişê îfadeya serê internetî, qanûnan xirab xebitnayîş dewam kena.
Tirkîya “binpêkerdişê heqanê karberan” sernuşte de 40 ra 7 puan girewt. Nirxnayîşê Freedom Houseyî yê Tirkîya de na serre bale ante ser: tacîz û hêrişanê fîzîkî yê vera rojnamegerê serê internetî zêde bîyî.
Azadîya înternetî 16 serrîyo apey şîyena
Goreyê Freedom Houseyî, peyserşîyayîşê azadîya internetî 2026î de zî dewam kerd. Raporî de birnayîşê internetî, hêdî kerdişê girêdayîşî, astengkerdişê medyaya dîjîtalî û platformanê, sînordarkerdişê VPN û vasitayê vîyartişê sansûrî û çimdarîya serê internetî, sey tehdîdê serekî yê vera heqanê dîjîtalî ameyî rêzkerdene.
Freedom Houseyî pêşnîyaz kerd ke peydakerdoxê servîsê internetî qerarê birnayîşê internetî ke înan rê ameyî rusnayene raya pêroyî rê eşkera bikerê û emranê ke bêtenasup yan vera qanûnî yenê dîyayene berê dadgehan. Hem zî seba piştîdayîşê vasitayê vîyartişê sansûrî û teknolojîyê internetî yê satelîtî vengdayîşêk kerd.
