Edebîyat û şîîra zazakî de kedkar û qelema ke bi hestê welatparêzîye û hîsê zereyî berheman anê meydan, roje bi roje hîna zaf tênê şinasnayene. Nê kedkaran ra yew zî şaîr û nuştox Wusênê Gestemerde yo. Kitabê ey ê şîîran "Xezala Koyê Bîngolî" hetê Weşanxaneyê Roşna ra ame çapkerdene û resa wendoxan.
Wusênê Gestemerde serra 1971ine de qezaya Gimgimî ya Mûşî, dewa Gestemerde de ame dinya. Mektebê verên dewa xo de qedêna; mektebê mîyanênî zî qismêk qezaya Gimgimî de û qismêk zî dewa Uskura de temam kerd. Ey serra 1990î de bar kerd û şi Almanya. Uca mîyanê sazîyê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Zazakî de ca girt û xebitîya. Dima televîzyonanê sey TV-10 û Can TVyî de bi nameyê "Veng û Reng" bernameyê kulturî amade kerdî. Serra 2000î ra nat bi zazakî dest bi nuştişê meqale, hîkaye û şiîran kerd.
Berhem û nuşteyê ey xeylêk kovar, rojname û keyepelan de (sey Özgür Politika, Yeni Özgür Politika, Rojeva Medya, Vate, Çepkî, Semah, Ma, DersimÎnfo, Gestemerde Online, Zazakî Online, Newede Dersim, Varto Sitesi û Varto Dergisi) vejîyayî. Wusênê Gestemerde yew nuşteyê xo de eşq û meraqa xo ya seba nuştişê şîîran bi nê vateyan anê ziwan: "Mi serra 2001î de dest bi nuştena şîîran kerd. A serre ra nat bi zazakî xeylê şîîrî nusnayî û hona kî honda wo ke mi dest ra ame, nusnena. Mi şîîrê xo zaferin bi axa welatî, bi hesreta welatî, bi hesreta dakila xo, bi birîya der û cîranî, heval û hogirî nusnayî. Axa welatî, hesreta welatî zereyê mi de kul girêdaybî û mi kî derd û kulê xo bi şîîran pîştî û melem kerdî û ardî ra ziwan."* Ziwanê şîîranê Wusênê Gestemerde zaf zelal, pak û herikbar o. Çarçeweya temayanê şîîran de zafanê xo sewda, eşq, hesret, dejê koçberîye, birîya welat û dewe, rojanê domanîye û hêvîya azadîye cayêko xurt gêno.
Şîîranê Wusênê Gestemerde ra çend nimûneyî:
EZ KAM A?
Şewa teng û tarîye de Persayiş û cêrayiş der a
Xo persena, kamîya xo persena Xo cêrena, kamîya xo cêrena
Ne persayiş û cêrayiş de Xo nêvînena bena vindî
Vindbîyayiş ra persena Vîndbiyayiş mi ra perseno
Ez kam a, kotî ra ama û şona kotî?
Persî rêz benê û ênê mi ser
Zê girmike, zê lapaçe
Xo kunê bi ruyê mi ra
Sirota ruyê mi de benê lete-lete
Benê hurdî-hûrdî varenê mi ser
Zê vawra wesarî lape-lape
Kinc û kolî mi ser o benê hît û linc
Ez recefîna, cemedîna
Beno tiketikê didananê mi
Êndî xo nêvînena...
Her cêrayiş û persayişê mi de
Ray û dirbî re mi birînê
Çêberî mi ser o yanêbenê, kîp diyenê ca
Ez nêzana qey?
Na nêzanitena mi kî
Mi rê roje nê roje qida ana
Lê çitaw?
Şoro wa biyarone
Qida êno kî wa nêzanitena mi ra bêrone
Ez kamîya xo cêrena
Ne qida ne kî bela mi ra çiye nêvano
Ez şewa teng û tarîye de
Vindîbiyayiş ra persena
Vindîbiyayiş mi ra perseno
Ez kam a, kotî ra ama û şona kotî?
Kes nêzano hal û wextê mi
Ne kî weqîetê mi
Kes nêzano dermanê derdê mi
Ne kî dermanê kul û birînanê mi
Hal yeman o, wext temam o
Ez na wa êndî şona
Şewa teng û tarîye de
Ez kamîya xo cêrena
Kamîya mi, mi cêrena
Ez kam a, kotî ra ama û şona kotî?
Nê dişmenê bêbextî,
Na çike biye re ma kerde
Û ma jûmînî ra fiştîme dûrî
Ez qey vînd biya dayê?
Qey hardê na dinya ser ro
Ma rê kî boste ca çin o?
Dinyaya ke ma hardê xo ser o nêhewênena
Ez dinyaya henêne se bikerî dayê?
Şewa teng û tarîye de
Ez cêrayiş der a, ez vindîbiyayiş der a
Ez kamîya xo cêreno
Kamîya mi, mi cêrena...
Ez kamî ra na perse bipersî
Xo nanê ra kerr û lalênî, bêvengênî
Kesî ra veng nêvecîno, pêro benê kerrhest
Ti vanê belkî zonê xo qilotnayo
Yan sond werdo, wad kerdo
Qet tewr kes mi ra çiyê nêvano
Ez se vacî, kam heta şorî?
Şewa teng û tarîye de
Ez berbiş der a, ez nalayiş der a
Şiyayiş û amayişê mi
Cêrayîş û vindîbiyayişê mi
Berbiş û nalayişê mi
Tew xemê kesî nîyo, wa nêbo
Şewa teng û tarîye de
Ez cêrayiş der a, ez remayiş der a
Ez ziwanê xo cêreno, ziwan mi cêreno...
Hetê ra qedexe yo
Hetê ra vindîbiyayiş der o
Ez cêrayiş û pêrodayiş der o
Ez ceng der o, tenge der o
Şewa teng û tarîye de
Ters û xofê mi, veng û rengê mi
Kunê têmiyan ra û lornena dakila xo rê
Benê sewda, benê huyayiş, êne ra zon
Û mi cêrenê ez înan cêrena...
Ez vila biya zê camê şikîyayî
Biya lete-lete, hurdî-hurdî
Şewa teng û tarîye de
Zaf bêkes ginaya war ro Kes destê mi nêceno
Mi hard ra arênêdano
Her leteyê mi nişto ra cayê
Êndî nîna naskerdene
Ez kam a, kotî ra ama û şona kotî?
Berlîn, 25.05.2012
QERŞÛNA KORE
Wurze bira wurze, şodir o
ustina bonî tewiya, bon rijîyo
se bî oncîya çi pê hesiyo?
êno ma ser dişmen bi top û tifengan
nat û dotê ma, zê çeperî rêz biyo
êndî bes o, wa na gonî nêrişîyo
Gerrê xo kamî de bikerî?
ez bi na merax mirena dayê
se vana vaje lê ez bi na derbe şona
ti zaf kewta mi vîrî dayê
ez bi na derbe şona dayê
merdena mi bi qerşûna kore nêbo
ewro esta meşte çîna
raxelesîyena mi bi destanê dişmenî nêbo
derba mi derba qerşûna kor a
ez bi derba qerşûna kore nêmirena
Ez bi derba hesrete mirena dayê
Berlin, 22.03.03
DÊRSIM VEŞENO
Dêrsim de teyna birr nêveşeno
Dêrsim de hard veşeno, cîgera ma veşena
Pîr venga cedê xo dano
Dewrêş berbeno, rayber zîbeno
Dêrsim bêkes veşeno...
Dêrsim de dar û ber veşeno
Kemer û kuç berbeno
Mar û milawunî, teyr û turî
Wulle bîlle Dêrsim bêkes veşeno
Dêrsim de cîgera ma veşena
Hard û asmên, tebîet veng dano
Ziyar û diyarê ma, dar û berê ma
Can û cîgerê ma; Dêrsim bêkes veşeno...
