Celalî Çelîk

Kultur û edebîyatê zazakî yê Dêrsimî de, eke Sey Qajî sey ustadê deyîranê xemgîn û hestîyarî bêro hesibnayene, Sayder zî pêşeng û hostayê tewr pîl ê deyîranê eşq, dildarî û sewda yo. Sayder bi nê şîîr û deyîranê xo yê heskerdişî mîyanê şaîranê tewr navdaran ê herême de ca gêno. Mîyanê komelî de bi leqeb û nameyanê cîyayan yeno zanayene; xelkê herême ey sey Sayder, Seycan, Saycan, Sah Heyder û Sayê Alê Moşî nas keno.

Sayder qezaya Pilemurîye ya Dêrsimî de, mezraya Gomê Seydû de ame dinya. O mensûbê keyeyê Avasê Xidû yo û lajê Alîyê Moşî yo. Hêna domanîya xo de wayîrê vengêko zaf zelal û weş bî; lewma rew dest bi vatişê deyîranê sewda kerd. Eynî serran de desta xo da kemane zî û nê babetî de bibî hunermendêko pîl. Yeno texmînkerdene ke jîyana ey mabênê serranê 1892 û 1916/1917î de derbaz bîya.

Wexto ke mabênê serranê 1916 û 1917î de artêşa rusan ameye herême, Sayder vera leşkeranê rusan tewrê mîlîsanê şerî bî. Nê şerê Şevdînî de lajê apê ey Dursîn zî mîyanê mîlîsan de bî. Verê şerî de lajê apê ey Dursîn ame kiştene û dima zî Sayder bi giranî birîndar bî. Ey bi nê halê birîndarî verê anê dewa Herdîfî û uca ra zî wedarnenê mezraya Balixî ya dewa Cîvrakî. Wexto ke pîyê ci Alîyê Moşî û şaîr Sey Qajî pêhesîyayî ke Sayder birîndar o û ardo Balix, ameyî zîyaretê ey. Waya Sayderî ya pîle na mezra de zewecîyaya Alîyê Melemî bîye; bi waştişa aye, Sayder wexto ke uca dinyaya xo bedilnaye, mezraya Balixî de ame definkerdene.

Sayder çend serre bîyo wexto ke canê xo da, tam nêno zanayene; labelê rîsipî û kalikê Dêrsimî vanê ke wextê mergê xo de 35-36 serrî de bîyo. Ey emrê xo yo kilm de nêzdîyê 101 deyîran afirnayo. Dima ra tornê Alîyê Melemî, Alî Demîrelî seba nê şaîrê giranqedrî mezarêka hewle viraşte. Heta ewro zî zaf kesî şonê serê gora ey, vilikan nanê ro ser û nê şaîrê eşqî bi hûrmet yad kenê.

Cêr ra yew deyîra ey a ke zaf yena zanitenê şima di bivînê.

CANÊ CANÊ

Erê canî canî

Rowa mi canî

Gozaga gerdanê şîşî rake

Ez xo rê lewê panî,

Tom dano fekê mordemî

Zê dendikê goza Hîndîstanî

Perê kenê şêm û qurişî

Cor ra ronî mirzanî

Kosû de heqa tû ya

To cûwanike

Defter no ro goyulû,

Ez xo rê biwanî,

Ere no Derdê zerî yo,

Butu mi rê benê

Name û nîsanî

Seveta zere û goyulû

Mi se û zû kilame vata,

Pero kerdê tamamî

Dî-rê çekû kêmî yê

To kenu ser de

Hurênya îmamî.