Kirmanckî-zazakî de, tayê vengî est ê ke fek ra fek vurîyenê. Ma cêr ra nê tewir vengan ra çend nimûmeyan û tercîhanê Kombîyayîşê Grûba Xebate ya Vateyî nusenê.
1.3.1.-an
Tayê fekanê kirmanckî de, cayê “-an”î de “-ûn”, “-on”, “-û” yan zî “-o” vajîyeno. Kombîyayîşê ma de nînan ra “-an” tercîh bîyo. Çend nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
| -an | -on, -o; -ûn, -û | |
| mangan | mongon, mongo; mûngûn, mûngû | inekler |
| dewan | dewon, dewo; dewûn, dewû | köyler |
| banan | bonon, bono; bûnûn, bûnû | 1-evler 2-binalar |
| zanayan | zonayon, zonayo; zûnayûn, zûnayû | bilenler, bigililer |
Tayê fekan de, cayê “-am”î de “-om” yan zî “-ûm” vajîyeno. Kombîyayîşê ma de nînan ra formê “-am”î tercîh bîyo. Nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
| -am | -om, -ûm | |
| kam | kom, kûm | kim |
| lamba | lomba, lûmba | lamba |
| name | nome, nûme | ad, isim |
| tam | tom, tûm | tam |
| temam | temom, temûm | tamam |
| zama | zoma, zûma | damat |
-
Vengê “J”, “C”, “Z”yî
Kirmanckî de tayê çekuyî est ê ke tayê fekan de bi “J”, tayê fekan de zî bi “C” yan zî “Z” vajîyenê. Kombîyayîş de nînan ra formê “J”yinî tercîh bîyo. Yanî eke çekuyêk (yew çekuye) wayîrê nê hîrê forman bibo, nînan ra formê “J”yinî tercîh beno. Nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
| J | C, Z | |
| çije | çice, çizik, cizik, cize, ciz | meme |
| dej | dec, dez | ağrı, acı, üzüntü |
| dejayene | decayene, dezayene | ağrımak, acımak, üzülmek |
| dewij, -e | dewic, dewiz | köylü |
| dêrsimij, -e | dêrsimic, dêrsimiz | Dersimli |
| erjan, -e | ercan, arcon, erzan | ucuz |
| erjanîye | erconey, arconey, erzanîye | ucuzluk |
| eskije | eskici, eskize | kuru üzüm |
| espije | espici, aspize | bit |
| gijik | gicik, gizik | saç |
| kej, -e | kec, kez | sarışın |
| laj | lac, laz | oğul, oğlan |
| lajek | lacek, lazek | erkek çocuk, oğlan |
| lej | lec, lez | kavga |
| lej kerdene | lec kerdene, lez kerdene | kavga etmek |
| lojine | locini, lozine | baca |
| mij | mic, miz | sis |
| nimaj | nimac, nimaz, nemaz, nime | namaz |
| palîyij, -e | paliwic, paliyic, paliyiz | Palulu |
| pirojine | pircini, pirozine | kalbur |
| qij, -e | qic, -e; qiz, -e | küçük |
| roj | roc, roz | güneş |
| roje | roce, roze | gün |
| roje | roce, roze | oruç |
| şaristanij, -e | şaristonic, -i | kentli, şehirli |
| vaje | vace, vaci, vaze | söyle |
Vengê “K” û “Ç”yî
Kirmanckî de tayê çekuyî est ê ke tayê fekan de bi “K”, tayê fekan de zî bi “Ç” vajîyenê. Hîna zaf gama ke vengê “K”yî dima vengê “Î” yan zî “Ê”yî yeno, no “K” beno “Ç”:
K + Î → Ç K + Ê → Ç
Kombîyayîşê ma nînan ra “K” tercîh kerdo. Çend nimûneyî:
| Kirmanckî K | Kirmanckî Ç | tirkî |
| kefî, kefîye | çêfî, çefî, çefye | kefiye, bir çeşit başörtüsü |
| keya, -ye, kêwa, -ye | çêwa, -ye | muhtar, önde gelen, yönetici |
| keyayîye | çêwayîye | muhtarlık, yöneticilik, liderlik |
| keyber, kêber, kêver | çêber, çêver, çêwer |
|
| keye, kîye, kehe, kê, kî | çeye, çê, çîye, çe | ev |
| keyeker, -e | çêyker, -e; çêker, -e | evcimen, hamarat |
| keyf, kêf | çêf | keyif |
| keyveşaye, kêveşaye | çêvesaye | evi yanasıca |
| kêna, kena, keyna, keyne, keyni, kêyna | çêna, çêne, çena | kız |
| kêneke, kêneki, kênek, keyneke, keyneki, kîyneki | çêneke, çêneki, çeneke | kız |
| kêran | çêran | çatı direği, kiriş |
| kês | çês | iri saman, ot samanı |
| kîn | çîn | kin |
| kîp | çîp | sıkı |
| kîse, kîsik, kêsik | çêsik | kese, torba |
| qezekî | qezeçî | cepken |
Tayê ziwanan û lehçeyanê bînan de zî nê çekuyan de “K” est o. Nimûneyî:
| kirmanckî K | tayê lehçe û ziwanê bînî K |
| keya, -ye, kêwa, -ye | ketekxwetay (pehlevkî), keya (kurmanckî), keyxwa (kurdkîya mîyanêne) |
| keye, kîye, kehe, kê, kî | kete (ziwanê Avesta), ketek (pehlevkî) |
| keyf | keyf (erebkî) |
| kêna, kena, keyna, keyne, keyni, kêyna | keinya/keinî/kenya (ziwanê Avesta) |
| kêneke, kêneki, kênek, keyneke, keyneki, kîyneki |
keinika (ziwanê Avesta), kenîg (partkî), kenîg (pehlevkî), kinaçê (hewramkî) |
| kêran | geranion (yunankî), gêran (armenîkî), kêran (kurmanckî) |
| kîse, kîsik, kêsik | kîsa (aramkî), kîs (erebkî), kîs (kurmanckî), kîse (hewramkî); kîsek (pehlevkî), kîsik (kurmanckî) |
Vengê “O” û “WE”yî
Kirmanckî de tayê çekuyî est ê ke eslê xo tirkî yo û bi “o-” dest pêkenê labelê “o-”yê verênê nê çekuyan tayê fekan de sey “we-”yî vajîyeno. Mavajî cayê “ortax”î de “wertax” vajîyeno. Kombîyayîş de nînan ra formê “o”yinî tercîh bîyo. Nimûneyî:
| meylê kombîyayîşî | formê bînî | tirkî |
| o- | we- | ← o- |
| ocax | wecax | ← ocak |
| ocaxkor, -e | wecaxkor, -e | ← çocuğu olmayan |
| oda | weda, wede | ← oda |
| ordege | werdeki, werdege | ← ördek |
| ortax, -e | wertax, -e | ← ortak |
| orte | werte, werti | ← orta |
| oyn | weyn, weyîn | ← oyun (hile, numara) |
| oyniker, -e | weyniker, -e; weyînkar, -e | ← oyuncu (hilekâr, numaracı) |
| olecax, olacax | welecax, welcax | kaza [←olacak] |
