ÎBRANÎ

Murad Canşad

Îbranî, yew qebîla ya. Na qebîla aramîyan ra ya. Aramî dara samîyan ra gilçeyêk ê.

O yo ke Tewrat de behs beno, hîrê lacê Nuh nebîyî est benê: Ham, Sam, Yafes. Sam pîyê panc lacan bîyo: Elam, Aşur, Arpakşad, Lud, Aram (Tekwîn, bab 10:22). Azê ey rê samî vacîyeno. Lacan ra her yew bîyo qewmêk. Azê Aramî rê aramî vacîyeno.

Na qebîla nêzdîyê kendawa Îranî ra bacarê Ur de bîya. Oca ra bar kerdo, ameya Herran (Urfa) de ca bîya. Dime ra ci ra yew qol şîyo Kenan de ca bîyo. Êyê ke şîyê Kenan de ca bîyê, înan ra qewmê Îsraîl peyda bîyo. Yew qebîla bîya yew qewm. Na qebîla senî bîya qewm, çi ameyo înan ser de; kitabî înan oyo bimbarek Tewrat de behs beno.

Qebîla demê pîyê Îbrahîm peyxamberî, Tareh de Ur ra bar kerdo ameya bi Herran. Hîrê lacê ey est bîyê: Abraham (badê beno Îbrahîm), Nahor, Herran (Tekwîn, bab 11:27). Nînan ra Herran, Ur de mireno. Tareh lacan û veyvan û tornanê xo gêno, yeno Herran de koçê xo ronano, oca de şono heqîya xo ser û defin beno. Wextêk ra pey Îbrahîm peyxamber birazayê xo Lut (lacê Herranî) gêno verê xo; ap û biraza bi keye û kulfetê xo ra bar kenê şonê bi Kenan. Nahor û êyê bînî Herran de manenê.

O wext Kenan welatê Xettîyan (bi tirkkî: Eti) bîyo. Tewrat de înan rê bi çarnayişê tirkkî Het oğulları, Hitti vacîyeno. Xanima Îbrahîm peyxamberî Sara ra domanî nêbenê. Demêk şonê Misir de manenê; oca de yew carîya, Hacere (Hagare) danê ci, aye ra lacê xo Îsmaîl beno. Azê Îsmaîlî des û di lacan ser ra zêdîyeno; Îsmaîl beno pîrbabê ereban.

Wextê kalî û kokimîye de, Kenan de, Îbrahîm û Sara ra Îsheq yeno dinya.

Sara şona heqîya xo ser, Îbrahîm peyxamber şono verê Het oğulları, înan rê vano: Ez verê şima de xerîb û meyman a; qey mezele ca bidê mi, ez meyît defin bikera. Het oğulları vanê; ti kamca wazenê, oca de defin bike. Îbrahîm peyxamber vano: Efron ra rica bikerê, peyê hêgayê ey de eşkefte est a (nameyê xo Makpela), aye bido mi, ez meyît oca de defin bikera. Efron mîyanê Het oğulları de ronişeno, ey rê bi çarnayişê tirkkî Hitti Efron vacîyeno. Şonê ey rê hal û meseleyî vanê. Hitti Efron Îbrahîm peyxamberî rê vano; hêga zî eşkefte zî yê to yê, kamca wazenê oca de meyît defin bike. Hêga û eşkefte sey qebiristanî dîyenê ci, Îbrahîm peyxamber meyîtê Sara a eşkefte de defin keno (Tekwîn, bab 23).

Wexto ke Îsheq beno pîl, Îbrahîm peyxamber yew şiwaneyê xo rê wesîyet keno, vanê lacê mi rê kenanican ra ney, aqrebayanê ma ra cenîye biyarê.

Şiwane dano piro şono bi Herran, înan rê hal û meseleyî vano. Ê, torna Nahor, keynaya Betuel, waya Laban, Rebeka fînenê şiwaneyî dime ra. Şiwane Rebeka beno; mareyê Îsheq û Rebeka birîyeno. Tewrat de wina vacîyeno: “Wexto ke Îsheqî waya Labanê aramîyî û keynaya Batuelê aramîyî girewte, çewres-serre bî” (Tekwîn, bab 25).

Îbrahîm peyxamber şono heqîya xo ser, ey, hêgayê Hitti Tsahor oğlu Efron de, eşkefta Makpela de, verê Sara de defin kenê.

Îsheq û Rebeka ra di lacî benê: Esaw û Yequb.

Yequb beno pîl, yeno zewecî ver. Rebeka Îsheqî rê vana: “Ez rîyê Het kızları ra canê xo ra bêzar bîya. Eger ke Yequb Het kızları ra bizewecîyo, yê mi hindî merden a (Tekwîn, bab 27)”

Îsheq veng dano Yequbî, vano, keynayanê kenanican ra cenîye meya; bişo verê xalanê xo, keyeyê xalê xo Laban ra cenîye biya. Tewrat de vacîyeno: Îsheq, Yequb ray kerd, o şî verê xalê xo Labanê lacê Batuelê aramîyî (Tekwîn, bab 28).

Yequb dano piro şono bi Herran, verê xalê xo de xeylê serran gurîyeno. Di keynayê xalî est ê: Lea û Rahele. Yequb, Rahele ra hes keno. Xal her di keynayan pîya dano warezayê xo. Înan û carîyayan ra domanê Yequbî benê. Yequb keye û kulfetê xo bar keno, agêreno bi Kenan. Nameyê ey vurîyeno, beno Îsraîl. Ey, Heqî de gulaş girewto. Îsraîl yeno manaya Heqî de gulaş girewtox.

Yusif û Binyamîn, Rahele ra, des û di lacê Yequbî benê. Azê Îsraîlî nê des û di lacan ser ra zêdîyeno.

Îsheq û Rahele razî nîyê ke domanê înan kenanican ra cenîyan biyarê la lacê înan Esaw, keynaya Hitti Elon, Ada ra zewecîyeno (Tekwîn, bab 36:2).

Rahele şona heqîya xo ser, aye raya Efrat ser ro (Beyt-lehemo ewroyên) defin kenê (Tekwîn, bab 35:19)

Welat de xela bena, Yequb bi keye û kulfetê xo ra bar keno şono bi Misir, verê lacê xo Yusifî. Heme des û di lacî Misir de ca benê. Rocê xo pira-pira benê temam, Yequb lacanê xo rê wina wesîyet keno: A eşkefta ke Îbrahîm Hitti Efron ra girewta, mi oca de defin bikerê. Îbrahîm û Sara oca de defin bîyê. Îsheq û Rebeka oca de defin bîyê. Mi Lea oca de defin kerde (Tekwîn, bab 49:30-33).

Wexto ke Misir de rocê Yusifî benê temam, wesîyetê xo keno: Roce yena, qewmê Îsraîlî agêreneo erdê pîr û kalanê xo ser. O wext esteyanê mi biberê oca (Tekwîn, bab 50).

Qewmê Îsraîlî çar seyî serrî Misir de maneno. Oca de koleyîye kenê. Demê Musa peyxamberî de, bi rayberîya ey, Misir ra remenê peyser yenê dîyarê Kenan, erdê Xettîyan ser.

Ewro dîyarê Kenan de Xettîyan ra kes nêmendo. Îsraîlî û Îsmaîlî est ê. Bi goreyê nameyê pîrikan, domanê Sara û domanê Hacere (Hagare). Nê vanê no erd yê ma yo, ê vanê yê ma yo.

Hîkayetê qebîlaya Îbranîyan zî no yo. Yew qebîla ra yew qewm peyda bîyo.