Avaşîn Yılmaz
Dewa girêdayeya qezaya Dara Hênî ya Çewlîgî de payîz, tena zerdbîyayîşê tebîetî ra zêdêr çîyan îfade keno. No mewsim, seba dewijan wextê hesadê gozan o ke bi mengan o yeno pawitiş; yanî wextê girewtişê heqê kede yo. Gozê serê daran wexto ke resenê û yenê wextê arêkerdişî, dewe de xebatêk zî dest pêkena.
Tîjê verênî yê roje hema peyê koyan de bî wexto ke dewijî warzenê, çaya xo şimenê, hedreyanê xo temam kenê û dima rayîrê baxçeyan gênê. Bi rewtanê dergan çiqilî yenê roşanayene, gozê ke rişîyenê erdî yew bi yew yenê arêdayene û dekewenê çiwalan. Na tempoya girane ya ke bi saetan dewam kena, rîtmê hempar yê dewe dîyar kena.
Xisûso tewr muhîm yo ke nê hesadî veceno ver çiman zî no yo ke na xebate cehdê ferdî ney cehdêko hempar o. Kes nê gureyî tena sereyê xo nêgêno xo ser; cîranî yenê hewara yewbînan û barê yewbînan sivik kenê.
Nameyê xebatkerdişê pîyabîyayîşî: Destdayîşê yewbînan
Dewe de arêdayîşê gozan, tena aktîvîteyêka ziraetî nîyo; rîtuelo sosyal o ke têkîlîyanê komelkîyan newe keno. Bi saya xebatanê ke bi usulê mişagîye yenê ramitene, însanî hem karê xo bi lez qedênenê hem zî verê menganê dergan ê zimistanî pîya wext vîyaranenê.
Gozan ra heta sifreyanê zimistanî keda ke yena dayene
Gozê ke daran ra yenê war, raywanîya înan bi hesadî nêqedîyena. Dima merheleya tolekerdişî (patene) yena ke tewr tay hendê arêdayîşî bizehmet a. Toleyê keskan ê teberî yê gozan bi destan yew bi yew yenê rokerdene. Mîyanê nê karî de lekeyê qehweyîyê tarîyî yê ke destan ser o virazîyenê, sey nîşaneya fizîkî ya tewr dîyare ya dewranê hesadî bala merdimî ancenê.
Labelê heqê na keda ke yena dayene, sifreyanê zimistanî de yeno girewtene. Gozê ke yenê arêdayene dima ke yenê wişkerdene, qismêkê înan rasterast yeno werdene, qismêk zî viraştişê bastêqî de û çêjanê herêmkîyan de yeno şuxulnayene. Her yew goze, teberê nîmetê tebîetî de, bena sembolê keda mengan.
Dewijê ke gozanê xo arêdanê wîna vanê: “Ma wexto ke xo nas kerd ra nata nê erdan de gozan arê danê. Kalik û pîrikê ma se kerdbî ma zî ewro bi eynî hawayî dewam kenê. Seba ma goze tena yew rizq nîya; yew parçeyê vîrê ma û kokanê ma yê nê erdan a. Hema hewa nêroşnîyayo, dîkan veng nêdayo ma werzenê. Adirgan ser o çay nanê ro û bi leze çîyêk wenê, roje ke akewte ma resenê baxçeyan. Bi rewtan roşanayîşê çiqilan û arêkerdişê gozanê erdî heta şanî dewam keno. Karêko zehmet o la hendê ci zî bibereket û biaram vîyareno.
Ma derheqê na keda înan de Fatma Çelîke dir qisey kerd.
Sebebê pîyakerdişê hesadî çi yo? Dewe de însanî senî paştî danê yewbînan?
No kar bi tena sereyê xo nêqedîyeno... Baxçeyî girs ê, darî berz ê. Ma de usulê mişagîye (miterhe) esto; ewro gozê baxçeyê mi yenê arêdayene, meşte yê cîranî. Tîya de her kes cîranê hewara yewbînan o. Eke ma yew nêbê, ma nêeşkenê binê nê koyî û nê karî ra bivejîyê.
Gozê ke şima arê danê, menganê zimistanî de senî kenê?
Gozanê ke ma arê dayî, qismêkê înan kenê wişk û zimistanî çay dir wenê, bi qismêkê înan zî dewe de bastêq virazenê ya zî nanê ro karê hewîrî û şîranîyan. Şewanê zimistanî de wexto ke mêmanê ma yenê, goze serekê sifreyî de ya.
Tolekerdişê gozan senî karêk o? Şîyabîyayîşê destanê şima zora şima beno?
Wexto ke ma patenê destê ma benê qîr û qetran, bi rojan a leke nêşina. Mîyanê şarî de vanê "şîyayîya destan, nanê heqî yo". Ê destê sîyayî, nîşaneya xebat û kede yê; elbet zehmet o la bereketa karî zî uca de ya.
Goreyê şima neslê ciwanî do na tore dewam bikero?
Ciwanî nika seba wendiş ya zî xebatê şonê bajaran, şertê cuyî vurîyenê. Labelê reyna zî menganê hamnanî de yan zî wexto ke yenê tetîl, kewnê mîyanê nê karî, koka xo vîr ra nêkenê.
